kātyāyanītantraṭīkā · Chapter 1

oṃśrīgaṇeśāyanamaḥ oṃacalaugirīśagiriśaumātāmahatāṃcatātatāṃyātau sarvasyayatprabhāvādvaṃde
parṇāṃlatāṃtugirijāṃtāṃ १ yesaṃtiśrutimaulisārarasikāyajvānevaṃpare svarvāmādharamādhuramādhurī
paricayesaṃraṃbhiṇassaṃtute २ asmākaṃtutadevalocanacamatkārāyabhūyācciraṃ prāleyācalakaṃdarodararū
rīkhelattumainaṃvapuḥ ३ mainaṃmatsīrūpamitibāhyorthaḥ menāyāṃbhavaṃmainamumārūpamitigūḍhorthaḥ śrī
mallakṣmavatīṃlakṣmīṃmātaraṃdeśikottamāṃ pitaraṃraṅganāthākhyaṃdeśikottamamāśraye ४ śaivopanāma
kovittonīlakaṃṭhobhidhānataḥ saptaśatīsaptaśatamaṃtrasaṃkhyāvibhājake ५ kātyāyanotaṃtramadhyepa
ṭalānāṃvivodhinīṃ vyākhyāṃkarotiśivayostoṣāyajanatāmude ६ athedaṃsaptaśatīstotraṃmārkaṃḍeya
uvācetyārabhyasāvarṇirbhavitāmanurityaṃtaṃtrayodaśādhyāyātmakaṃmārkaṃḍeyapurāṇāṃtargataṃsarvakāmadughena
kenacinnirmitaṃkiṃtuvedavadanādyeva taduktaṃbhuvaneśvarīsaṃhitāyāṃ yayāvaidohya?nādirhitadvatsaptaśatī
smṛteti merutaṃtrepi saptaśatyāstusakalaṃtatvaṃvedaguhamevahi pādonaṃśrīharirvettivetyardhaṃtuprajāpa
tiḥ vyāsasturyāṃśakaṃvetikoṭyaṃśamitarejanāitivyāsenaprakaṭīkṛtatvāttuvyāsakṛtamitiloke
vyavahāraḥ rudrayāmalepi astigutamaṃdevyāmāhātmyaṃsarvasiddhidaṃ vākyairarthaiścapadyaiścasaptaśatyā
tmakaṃśubhaṃ saviśeṣaparaṃsākṣāccicchaktimahimāśrayaṃ tātparyagatyātatkṛtsnaṃnirviśeṣacidāśrayami
ti tatrāsyastotrasyasaptaśatīsaptaśatīcetināmadvayaṃtadvyutpattirmerutaṃtre saptaśatyāścaritretuprathame
kā.ta. pṛ०१ a) padmajomuniḥchaṃdogāyatramuditaṃmahākālītudevatā vāgvījaṃpāvakastatvaṃdharmārtheviniyojanaṃ pra
yojanaṃ prayogānāṃtunavatirmāraṇemohane'tratu ityādiuccāṭesteṃbhanecātraprayogānāṃśatadvayaṃmadhyame
tucarītresthātṛtīye'thacaritrakevidveṣavaśyayoścātraprayogādikkṛtairmatāḥ evaṃsaptaśataṃcātraprayogāḥ
saṃprakīrtināḥ tasmātsaptaśatītyevaṃproktaṃvyāsenadhīmatā mahāvidyetyādisatyaḥsaptakalpetathādime
vrahmeṃdraguruśukrāṇāṃviṣṇurudrasuradrasuradviṣāṃ upāsyādevatājātāstāścātravrahmaṇāstutāḥ tasmā
tsaptaśatītyevaṃvyāsenaparikīrtitā tathāmadhyamacaritrelakṣmīlalitākālīdurgāgāyatryaruṃdhatau
sarasvatīiti tathākālītārāchinnamastāsumukhībhuvaneśvarī bālākubjetisaptasatīnāṃmaṃtrā
guptarūpeṇakathitāḥ tasmātsaptasatītināma tathātṛtīyacaritrevrāhmyādyāścāmuṃḍāṃtāḥsapta ta
thānaṃdāśātākṣīśākaṃbharībhīmāraktadaṃtikādurgābhrāmaryassatyaḥsaptasachravyāuktāstasmātsaptasatī
nāmetyādimerutaṃtrespaṣṭaṃ tatrahometarpaṇemārjanemaṃtraiḥsaṃpuṭīkaraṇecasaptaśatamaṃtravibhāgaṃkṛtvaiva ho
mādikaṃ saptaśatamaṃtraiḥkartavyamanyathāviphalaṃbhavatītivakṣyamāṇakātyāyanītaṃtravacanādasyasapta
śatīstotrasyasaptaśatamaṃtravibhāgo'vaśyamapekṣitaḥsatumaṃtravibhāgaḥkātyāyanītaṃtreuktaḥ saca
kātyāyanotaṃtravyākhyānenaspaṣṭīkriyate ||
pṛ० १ba) īśvaruvāca mārkaṃḍeyuvācādyiti asyārthaḥmarkaṃḍeyupuvācetyādyaḥprathamekomaṃtrityarthaḥ ta
tastaduttaraṃdvitīyasvarākārastenasaṃyutaḥsaṃyuktovyomahakārastasyādivarṇaḥsakārastenasāi
tisiddhaṃtamārabhyanṛpamityakṣaradvayamaṃtimaṃyeṣāṃtetadaṃtimāṣṭādaśatatsaṃkhyākāḥślokātma
kāmaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ tatrayadyapisāvarṇiḥsūryatanayityārabhyapratyuvācasataṃvaiśyaḥpraśrayāvanatonṛ
pamityarddhātpūrvaṃsaptaślokāḥpratyuvācasataṃvaiśyititvardhaślokevatathāpiaṃtyārdhaślokasyaivamaṃtratvaṃ
svīkṛtyachatrinyāyenāślokārddhapiślokavyavahāraḥkṛtitibodhyaṃ tathācaprathamamaṃtreṇasahi
īśvaruvāca mārkāṃḍeyuvācādyomaṃtraḥślokātmakāstataḥ vyo
mādivarṇamārabhyadvitīyasvarasaṃyutaṃ १ nṛpamityaṃtimāmaṃtrābhavaṃ
tyaṣṭādaśapriye vaiśyavākyaṃtataḥślokāvyomādyāsaṃvamaṃtrakāḥ

tāekonaviṃśatimaṃtrāssapannāḥvaiśyavākyamiti vaiśyuvācetyekomaṃtrityarthaḥ tatasttaduttaraṃ
vyomādyāditi lyablopepaṃcamīvyomahakārastadādyaḥsakārastamārabhyotyarthaḥ tamārabhyaślokā
arthāccatvāraḥtepaṃcamaṃtrakābhavaṃtītiśeṣaḥcatuḥślokānāmevatāvatparyaṃtaṃsatvāt nanucaturṣuśloke
ṣupaṃcamaṃtratvaṃkathamiticetprathamaślokasyārddhabhāgasyamaṃtratvasvīkārāt taduktaṃbhuvaneśīsaṃhitāyāṃ
samādhinīmamaṃtroyamarthomaṃtrastatastrayaḥ aṃtimārddhena
sahitāḥpaṃcamaṃtrāudīritāiti

kā.taṃ. pṛ० २a) nṛpasyoktiriti rājovācetyekīmaṃtrobhavatītiśeṣaḥ māṃtavarṇomakārāṃtavarṇoyakāraḥkathaṃbhūtai
kāreṇayuktastenayaiitisiddhaṃsāditādauathacasakārobiṃdusaṃyuktoṃtevasāneidṛśaumaṃtraudvauma
tauyairnirastitiślokekhaṃḍadvayaṃkṛtvāmaṃtradvayaṃsaṃpādanoyamitibhāvaḥ ३ tatovaiśyuvācetīti vaiśya
uvācetyekomaṃtrityarthaḥ svareṣuekādaśaḥsvarekāraḥsvādiādauathacavahnibījaṃrakāraḥka
thaṃbhūtaṃbiṃduyuktaṃtenaramititadaṃteyasyaitādṛśaṃmanupaṃcakaṃsyādityarthaḥ atrāpyevametadyathāprāhe
nṛpasyoktirmāṃtavarṇaikāreṇayugāditaḥ sakārobiṃdusaṃyuktoṃtemaṃtrā
vīdṛśaumatau ३ tatovaiśyuvācetisvaraikādaśāditaḥvanhibījaṃbiṃ
duyuktamaṃtosyātmanupaṃcakaṃ ४ mārkaṃḍeyuvācaikastatomaṃtratrayaṃbhavet
tādivarṇaṃcabhuvanasvarayugvāruṇāṃtimam

tyārabhyaniṣṭuramityaṃtāḥ catvārevaślo
kāsteṣupūrvanyāyenādimārdhāṃtimārdhenasahitamadhyaślokatrayeṇapaṃcamaṃtratvaṃbodhyam ४ mārkaṃḍeyuvā
caikitimārkaṃḍeyuvācetyekomaṃtrityarthaḥ tatastādivarṇaṃtakārādivarṇoyasyabhuvanasvaraukāra
stadyukvāruṇoakāraḥsoṃtimeyasyaitādṛśaṃmaṃtratrayaṃbhavet atrāpitatastāvityārabhyapārthivāvityaṃ
taślokārddhāṃtimaślokārdhayoḥpṛthakkaraṇenamadhyaikaślokenamaṃtratrayatvaṃbodhyaṃ taduktaṃbhuvaneśīsaṃhitā
yāṃ tatastāvarddhametatsyāditi

pṛ० २ba) rājovāceti rājovācetyekomaṃtrityarthaḥ tatobhakārādiryeṣāṃtāiti aṃteyoṣāṃtādṛśāḥṣaṇmaṃtrāmatā
jñeyāityarthaḥ atrāpiprathamāṃtimārdhadvayapṛthakkaraṇenaṣaṇmaṃtratvaṃbodhyam bhagavannidamardhaṃsyāditi aṃti
mārdhasyatuuvācāṃtāstuyemaṃtrāsterdhamaṃtrātmikāḥ priyeitiharagaurītaṃtravacanānmatratvaṃbodhyaṃ atho
vāceti athānaṃtaramripīruvācetyekomaṃtrityarthaḥ tadanaṃtaraṃjñānamastītyārabhyasarveśvareśvarī
mārkaṃḍeyuvācaikastatomaṃtratrayaṃbhavet tādivarṇaṃcabhuvanasvarayugvāruṇāṃtimaṃ ५ rājo
vācetiṣaṇmaṃtrābhāditāṃtāḥśubhānane athovācṛṣirjñānamastītyārabhyapārvati ६ sa
rveśvareśvarītyaṃtāmaṃtrādvādaśakīrtitāḥ rājovācetibhagavannādāvaṃtevidāṃvara ७ maṃtra
trayamidaṃkhyātaṃpaścādṛṣiruvāca nityaivasājagannādauprabhuraṃteṣṭamaṃtrakā

tyaṃtāmaṃtrādvādaśakītitāḥ prathamārdhaṃmadhyedaśaślokāvaśiṣṭamaṃtimārdhaṃmilitvāpūrvanyāye
nadvādaśamaṃtrājñeyāḥ ५ ६ rājovācetirājovācetyekomaṃtraḥ athādaubhagavannitiaṃtevidā
vareti tādṛśaślokadvayeprathamāthamadhyaślokāṃtimārdhātmakaṃmaṃtratrayamidaṃpūrvanyāyenakhyāta |
mityarthaḥ paścādṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tatādaunityaivasājagaditiaṃteprabhuritidṛśāyesaptaślo
kāsteṣuprathamārdhamadhyaślokaṣaṭkotimārdhātmakāṣṭamaṃtrāityarthaḥ

kā.taṃ. pṛ० ३a) athavrahmovāceti vrahmovācetyekomaṃtraḥtatastvaṃsvāhādikāmahāsurāvityaṃtimāyecaturdaśa
ślokāstepūrvanyāyenaprathamārdhamadhyatrayodaśaślokāṃtimārdhātmakāpaṃcadaśamaṃtrāityarthaḥ

ṛṣirevamiti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥevaṃstutetyādyāḥkeśavāṃtimāyeṣaṭślokāsteprathamā
rdhamadhyaślokapaṃcakāṃtimadhikāḥsaptamaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ tatobhagavaduktirbhagavānuvācetye
athavrahmovācatatastvāṃsvāhātvaṃsvadhādimāḥ mahāsurāṃtimāmaṃtrāmatāḥpaṃca
daśapriye ९ ṛṣirevaṃstutetādyāḥsamasyuḥkeśavāṃtimāḥ tatobhagavadu
ktiḥsyādbhavetāmityubhaumanū १० ayarṣivīcitābhyāmityetanmaṃtradvaya
śive ṛṣyuktiścatathetyuktetyādimaṃtradvayaṃbhavet

ko
maṃtraḥbhavetāmadyametuṣṭāvitiślokekhaṃḍadvayenadvaumaṃtrāvityarthaḥ १० atharṣiriti
ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥvaṃcitābhyāmitivaṃcitābhyāmityādikametanmaṃtradvayaṃbhavet
vaṃcitābhyāmayaṃmaṃtropyardhamaṃtrojalapraditiharagaurītaṃtrārdhamaṃtro
vaśiṣṭekaḥślokamaṃtritimaṃtradvayaṃṛṣīruvācetyeko
maṃtraḥtathetyuktetyādiślokadvayātmakaṃmaṃtradvayaṃnātrā
rdhamaṃtrosti

pṛ० ३ba) nanusarveślokāihādhyāyekatijātāstatrāha sarveślokāiti ihaprathamādhyāyesarvaślokāścatu
ṣpādātmakāṣṭayuksaptatiraṣṭādhikāsaptatirmatāityarthaḥ madhyerdhaślokamaṃtrāstupūrvoktaprakāreṇa
caturviṃśatirīritāḥ idamevajñāpakaṃmadhyemadhyerdhamaṃtrakaraṇe १२ uvācāṃtāḥkatisaṃtitatrāha uvā
sarveślokāihādhyāyetvaṣṭayuksaptatirmatāḥ madhyerdhaśloka
maṃtrāstucaturviṃśatirīritāḥ १२ uvācāṃtāstatrabodhyāṃmaṃtrā
bhuvanasaṃkhyakāḥ saṃhatyāhutayojñeyāścaturbhiradhikaṃśatam

itikātyāyanītaṃtresaptaśatīmaṃtravibhāgeviṃśaḥpaṭalaḥ

cāṃtā itiṛṣiruvāca rājovācetyādayuvācamaṃtrābhuvanasaṃkhyakāścaturdaśasaṃkhyāmavaṃti astve
tatsaṃhatyāhutapaḥkatijātāstatrāha saṃhatyeti asyārthaḥspaṣṭeva १३ itikātyāyanītaṃtravyākhyā
yāṃviṃśaḥpaṭalaḥ

kā.ta. pṛ० ४a) īśvaruvāca dvitīyeṛṣyuvācetīti dvitīyādhyāyeṛṣiruvācetiprathamomaṃtrityarthaḥ tenasahāṣṭa
ṣaṣṭiślokamelanenanavaṣaṣṭiāhutayojātāekonasaptatiritiphalitaṃ āhutirityekavacanamārṣaṃ
tatastṛtīyedhyāyehedeśikegururūpiṇipārvatiṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ १ tataḥpaṃcatriṃśatśloka
īśvaruvāca dvitīyeṛṣyuvācetinavaṣaṣṭyāhutiḥkramā
t tatastṛtīyedhyāyetuṛṣiruvācetideśike १ paṃcatriṃ
śaccaivamaṃtrāḥślokajñeyāvarānane devyuvācetimaṃtrāṃtemaṃtraślo
kastaṃtaḥparaṃ २ ṛṣeruktiḥpunaḥślokāḥpaṃcamaṃtrāḥsanātanāḥ
evamāhutayastatracatvāriṃśaṃccaturyutāḥ ३ caturthekramatode
viṛṣyuktiḥṣaṭcatuviṃśatiḥ punastathaivṛṣyuktiḥślokau
dvaumaṃtrarūpiṇau

rūpāmaṃtrāityarthaḥ tatodevyuvācetyekomaṃtrastadaṃteekomaṃtraślokekaślokātmakomaṃtrityarthaḥ

tatṛṣeruktiḥ ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥpunaḥpaṃcaślokāḥpaṃcamaṃtrāityarthaḥ evaṃprakāreṇacaturyutā
ścatvāriṃśadāhutayityarthaḥ ३ caturtheiti caturtheadhyāyeṛṣyuktiḥṛṣiruvācetimaṃtraḥtataḥṣa
ṭviṃśatiślokātmakāmaṃtrāḥpunarṛṣiruvāce
tyekomaṃtraḥtatodvauślokaumaṃtrarūpiṇau

pṛ० ४ba) tanmadhyeevaṃstutāsurairdevotimaṃtro'tiguhyobhavatiatipāvanaścabhavatietadrahasyaṃśivajānātināsmatyā
madṛṣṭigocaram tatodevyuvācetyekomaṃtraḥ tatovriyatāmitiṣoḍaśakṣarordhaślokātmakomaṃtrityarthaḥ ५ devā
ūcuriti devāūcurityekomaṃtraḥ taṃmaṃtramuktvābhagavatyākṛtaṃsarvamitivadetkiyatparyaṃtaṃvadettatrāha maṃtro
yamiti dvādaśaśate uttarāvarṇāstadyuktadyuktaḥśatavarṇāḍhyaḥdvādaśādhikaśatavarṇātmikaḥsārdhatri
ślokātmakitiyāvat tāvatparyaṃtamekomaṃtrityarthaḥ idamekamaṃtratvavidhānaṃkāmanāparatvenakevalamaṃtrajapa
evaṃstutetimaṃtroyamatiguhyaḥsupāvanaḥ devyuvācetivriyatāṃmaṃtroyaṃṣoḍaśākṣaraḥ ५ devā
ūcustataścoktābhagavatyākṛtaṃvadet maṃtroyaṃśatavarṇāḍhyodvādaśottarayukpunaḥ

paratayākvaciduktaṃtatsarvottamaṃbhavatītisūcanāyaprasaṃgāduktaṃ natusārdhatriślokātmakamaṃtreṇaikāhutiḥka
rtavyetyabhiprāyeṇapaṭalāṃtevakṣyamāṇasaṃkhyāyāvirodhāpatteḥ tasmādatrāpikhaṃḍaṃkṛtvāhomaḥkartavyaḥ tatrabhu
vaneśīsaṃhitāyāṃbhagavatyetadardhaṃsarvāśāpūrakaṃsmṛtamityuktatvādbhagavatyākṛtaṃsarvamityardhaślokātmaka
ekomaṃtrastataḥślokatrayātmakāḥtrayomaṃtrāitibodhyam ६ || ||
kā.ta. pṛ० ५a) tatoṛṣīruvāceti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ aṃtetadaṃteitiprasādinetyādayaścatvāraḥ ślokāyesyustāvaṃtevamaṃ
trābhavaṃtītyarthaḥ ७ sarvādhyāyamaṃtrasaṃkhyāṃmelayati ślokāścaturtheitipaṃcatriṃśaditi paṃcatriṃśatślokātmakā
maṃtrāḥpacovācāṃtārthādbaudhyāḥ tatraivārdhamaṃtradvayamelanecatvāriṃśaddviyuktādvicatvāriṃśanmāṃtrābhavaṃtiitya
tatoṛṣiruvācāṃtitiprāsāditetivai
catuḥsaṃkhyāstuyeślokāmaṃtrāstāvaṃte
vahi ७ ślokāścaturtheḥdhyāyetupaṃcatriṃ
śatyareśvari ardhamaṃtradvayenaivacatvāriṃ
śaddviyukpunaḥ ८ evaṃmadhyacaritrasya
paṃcāśaccaśatottaraṃ tathāpaṃcayutaṃmaṃtrā
mahālakṣmyāvibhedataḥ ९ itikātyā
yanītaṃtreekaviṃśaḥpaṭalaḥ

rthaḥ ८ madhyamacaritrasaṃkhyāṃmelayati evaṃmadhyacaritrasyetispaṣṭaṃ ९ prathamaṃśataṃtaduttaraṃpaṃcayutaṃpaṃcā
śadityarthaḥ १५५ itikātyāyanītaṃtrakāśeekāviṃśaḥpaṭalaḥ २१ || || ||
pṛ० ५ba) paṃcamādhyāyeṛṣiruvācetīti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tataḥpurāityārabhyaviṣṇumāyāṃpratuṣṭuvuri
tyaṃtāḥ ślokarūpāḥ ṣaṇmaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ tatodevāūcurityekomaṃtraḥ १ namodevyādīti namodevyai
ityārabhyavinamramūrtibhirityaṃtāḥ ślokāstriṃśadvaṃtitanmadhyeviṣṇumāyetiśabditetyādibhrāṃtirūpe
ṇasaṃsthitetyaṃtimāetatpadaghaṭitāyemaṃtrāekaviṃśatisaṃkhyākāstekhaṃḍatrayeṇatriṣaṣṭirbhavaṃtītyarthaḥ

kathaṃkhaṃḍatrayaṃkartavyamiticennāha avatārauriti etatpadalabdhāṃkaiḥpṛthaṅmaṃtrāḥkartavyāḥkhaṃḍatrayaṃ
ṛṣiruvācetipurāviṣṇumāyāṃpratuṣṭuvuḥṣaṇmaṃtrāślokarūpāstedevāūcustataḥparaṃ १ namode
vyādinaḥ ślokāstriṃśaddvinamramūrtibhiḥ viṣṇumāyāditobhrāṃtirūpātetrīṇiṣaṣṭiyuk
२ avatāraiḥpṛthaṅmaṃtrāsteṣāṃtriṣaṣṭirāhutiḥ ||
kartavyaṃtatrākāreṇāvargasyagrahaṇaṃtenaca
ṣoḍaśasaṃkhyālakṣyate vakāreṇavararucisaṃketenacatuḥsaṃkhyāyāgrahaṇaṃmilitvāviṣṇumapityā
dinamastasyaiparyaṃtaṃviṃśatyakṣarātmakaḥ prathamaḥkhaṃḍaḥtāreititakāreṇaṣaṭsaṃkhyāyāgrahaṇaṃrakāre
ṇadvitvasaṃkhyāyāmilitvāṣṭākṣarātmakodvitīyaḥkhaḍaḥyadyapyetatgraṃthānurodhenāyaṃdvitīyaḥkhaṃḍaḥprā
ptastathāpivedākṣaronanurmadhyemahālakṣmyāḥpratoṣakṛt lakṣmīsūktetutāśabdenāyamevocyateśive
itica

kā.ta. pṛ० ६a) tutriṃśepaṭalevacanāt tṛtīyakhaṃḍojñeyaḥnamastasyaiititudvitīyakhaṃḍaḥ evaṃpratiślokaṃsaṃpannāyetrayomaṃ
trāḥsteṣāṃtriṣaṣṭirāhutirāhutayojñeyāityarthaḥ ३ saṃmūlākṣarāttaṃtrāṃtarāccamaṃtratrayelabdheguptavatyāṃkenaci
jjalpitaṃyādevīsarvabhūteṣuviṣṇumāyetiśabditānamastasyainamonamiticaturviṃśatyakṣaromaṃtrastrivāramu
iṃdriyāṇāmadhiṣṭātrītyekaḥślokātmakaḥparaḥ

citirūpeṇamaṃtreṇāpyāhutitrayamuccaret evaṃmaṃ
trāśītistepūrvaiḥsahasureśvari ४

ccāryāhutitrayaṃ bhavatītitatkenaguruṇābodhitamitisevapraṣṭavyaḥ tathācaviṃśatyakṣaraḥprathamomaṃtrodvitī
yaścaturakṣaraḥ aṣṭākṣarastṛtīyomaṃtritisiddhaṃ iṃdriyāṇāmadhiṣṭātrīti || ayamekaślokātmakomaṃtraḥ

citirūpeṇeti citirūpeṇayākṛtsnamitimaṃtreṇapūrvoktayuktyāāhutitrayaṃkuryādityarthaḥ evaṃmaṃtrā
iti viṣṇumāyetyāditaḥpūrvaistrayodaśamaṃtraiḥsahevaṃpro
ktaprakāreṇasaptaṣaṣṭimaṃtramelaneaśītimaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ

pṛ० ६ba) athaprathamoktamuvācamaṃtradvayaṃmelayitvāśītisaṃkhyāsaṃpādinetibodhyam tatiti stutetiyugalaṃstutāsurai
rityādikaṃmaṃtradvayamityarthaḥ ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥevaṃstavādiyuktanāmityārabhyatvayākasmānnagṛhyateityaṃtaṃ
saptadaśamaṃtrāityarthaḥ ५ ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tatovainiścayenaniśetiniśamyetivacaḥśuṃbhityāditrita
yaiḥślaukairmatrāstrayaḥśuddhabhedāḥprakīrtitāḥ śuddhabhedetyuparaṃjakatayāviśeṣaṇam ६ athadūteti dūtuvācetyeko
tatrastutetiyugalamṛṣiruvācityatha evaṃstavādiyuktānāṃtvayākasmānnagṛhyate ५ maṃtrāḥsaptadaśaitetu
ṛṣyuktiścaniśetivaiityāditritayairmaṃtrāḥśuddhabhedāḥprakīrtitāḥ ६ athadūtuvācetidevidaitye |
śvarastataḥ ityādyānavamaṃtrāścapunarṛṣiruvācaha ७ ityuktetyādimaṃtreṇehaikenacasarasvatīdevyuvāca
tataḥślokāścatvāromaṃtrabhedataḥ ८ athadūtuvācetigauravāmāgamiṣyasimaṃtrāmū०ścataḥsaṃkhyakāstude
vyuvācatataḥparaṃ ९ mū

maṃtraḥ devidaityeśvarityādayonavamaṃtrāḥ ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ ७ ityuktetyādīti ityuktāsātadādevī
tyekenaślokenaivehasarasvatīprāpyatitiśeṣaḥ sārasvatapradoyaṃmaṃtritibhāvaḥ tatodevyuvācetyekomaṃtraḥ
tataḥślokāścatvāromaṃtrāḥ ८ athadūtuvāceti dūtuvācetyekomaṃtraḥ gauravāmāgamiṣyasītyaṃtāścatuḥsaṃ
khyāmaṃtrāḥdevyuvācetirkaiḥ

kā.ta. pṛ० ७a) evamiti evametadbalīśuṃbhityārabhyasacayuktaṃkarotuyadityaṃtaṃmaṃtradvayaṃ evaṃrītyātesarveślokāthacanavasaṃ
khyā aṃgamaṃtrāścaatranavaśabdaḥsaptasaṃkhyābodhakolakṣaṇayāvakṣyamāṇasaṃkhyānurodhāt aṃgaśabdopyā?raṃ
bhavācakraḥ aṃgaṃtudehāvayavepuṃsyāraṃbheprakīrtitamitikośāttathācāraṃbhamaṃtrāityarthaḥ tecṛṣiruvācadevyu
evametadbalīśuṃbhaḥsacayuktaṃkarotuyat itimaṃtradvayaṃślokāṃgamaṃtrāścatenava १० ekonatriṃ
śaccaśatādadhikāmaṃtrarūpakāḥ ṛṣiruvācetyākarṇyaślokāścatvārīritāḥ ११ punarṛṣi
ruvācetitenājñaptastataḥparam maṃtratrayamidaṃproktaṃdevyuvācetivaitataḥ १२ १२

vācetyādayaḥ sarvemaṃtrāmilitvāttasminnadhyāyeaiteekonapaṃcāśatsaṃkhyāmaṃtrāḥpūrvoktā aśītimaṃtrāśca
ścamilitvāśatādhikāekonatriṃśanmaṃtrakājātāityarthaḥ १० tataṣaṣṭedhyāyeṛṣiruvācetyākarṇyeti
ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥtatityākarṇetyādyāścatvāraḥślokāmaṃtrāīritāḥ ११ punarṛṣiruvāceti ṛṣi
ruvācetyekomaṃtraḥtenājñāptastataḥśīghramityādimaṃ
tratrayaṃproktaṃdevyuvācetyekomaṃtraḥ

pṛ० ७ba) daityeśvareṇeti daityeśvareṇaprahitityekomaṃtraḥ athoanaṃtaraṃṛṣiruvācetimaṃtraḥ athānaṃtarami
tyuktāṃteityuktapadasyāṃtesobhyadhāvatitipadityāditadādayodvādaśaślokaistatsaṃkhyādevatā
hutayobhavaṃti १३ āditāhutīḥkathayati caturviṃśatibhedāiti ṣaṣṭedhyāyecaturviṃśatisaṃ
khyāāhutayityarthaḥ १४ tataḥsaptamādhyāyeṛṣyuktiriti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tatājñapta
daityeśvareṇaprahitekomaṃtraḥprakīrtitaḥ arthoṛṣiruvācāthetyuktāṃtesaubhyadhāvata

ityādidvādaśaślokāḥṣaṣṭedhyāyeprakīrtitāḥ caturviṃśatibhedāstādevatāhutayaḥkramā
t १४ ṛṣyuktirājñaptetyāditrayoviṃśatimātaraḥ ṛṣiruvācatāvātītaumaṃtrabhedadva
yaṃkramāt १५ saptaviṃśatpadodevibhavaṃtyāhutayaḥkramāt atrādhyāyadvayedevidhūmrā
kṣīṃtiprakīrtitā

ityādi ājñaptāstenatodaityāityādayastrayoviṃśatisaṃkhyāmātarahuāhutayobhavaṃtītyarthaḥṛ
ṣiruvācetyekomaṃtraḥtāvānītāvitimaṃtradvayam १५ saptaviṃśaditi hedevīadetāāhutayaḥ
sarvāḥsaptaviṃśatisaṃkhyābhavaṃtītyarthaḥ atrādhyāyadvayedhūmrākṣīdevatātadupāsakenedamadhyāya
dvayamavaśyaṃpaṭhanīyamityarthaḥ

kā.ta. pṛ० ८a) ṛṣiścaṃḍecanihateti aṣṭamādhyāyeṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ caṃḍecanihateityādyadhyāyāvasānakaṃ
adhyāyāṃtaṃtriṣaṣṭyāhutayaḥproktāstanmadhyeekaivārdhaślokāhutiranyāḥślokarūpāḥekaṣaṣṭisaṃkhyā
āhutayaḥṛṣiruvācetyekāhutiḥmilitātriṣaṣṭyāhutayaḥ tatraprākṛtamaṃtrasyaślokātmakasya
vicchedakaraṇāpekṣyayāṃtevidyamānasyaivārdhasyahatemātṛgaṇāityasyamaṃtratvamucitaṃ १७ ra
ṛṣiścaṃḍecanihateityadhyāyāvasānakaṃ triṣaṣṭyāhutayaḥproktāekāpyardhāhu
tistathā १७ raktākṣyādevatā aṣṭaudevatāstuprakīrtitāḥ rājovicitramityā
diślokadvayamudāhṛtaṃ १८ ṛṣiścakārakopaṃhītyādiślokasvarūpataḥ sa
ptatriṃśaccavijñeyādevatāmaṃtrarūpataḥ १९ ekacatvāriṃśaditiāhutirnavameśu
devatābhairavītārāśṛṇugopyaṃvarānane

ktāṣṭyāitidevīlalāṭāntisṛtāyāraktākṣyāvrāhmyādyāṣṭauśaktayodevatāsmi
nnadhyāyebhavaṃtitadupāsakairayamadhyāyoniyamenapaṭhanīyitibhāvaḥnavamedhyāyerājo
vicitreti rājovācetyekaḥ vicitramityādiślokadvayaṃ १८ ṛṣiścakāretiṛṣi
vācetyekaḥcakārakopamityārabhyaślokarūpāḥsaptaviṃśanmaṃtrāḥ १९ ekacatvetisarvā
āhutayonavamādhyāyeekacatvāriṃśadbha
vaṃti asyādhyāyasyabhairavītārādevatotipūrvavat

pṛ० ८ba) daśamedhyāyeṛṣirniśuṃbhamiti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥniśuṃbhaṃnihatamityādidvayamaṃtradvayaṃbhavatītya
rthaḥ tatodevyuvācetyekomaṃtraḥ tatekaivāhamityādyauanuttamaudvaumaṃtrāvityarthaḥ २१ punardevyeketi
punardevyuvācetyekomaṃtrityarthaḥ taduttaramekamaṃtreṇaahaṃvibhūtyetimaṃtreṇasahapūrvoktāṣṭaumaṃtrāḥ
saṃpannāḥ ṛṣiruvācetyekaḥ tataḥpravṛteityādisārdhadvāviṃśatimaṃtrābhavaṃtitatradvāviṃśatśloka
ṛṣirniśuṃbhaṃnihatamityādidvayamaṃtrakaṃ tatodevītimaṃtraudvāvekovāhamanuttamau

punardevyekamaṃtreṇāpyaṣṭaumaṃtrāudāhṛtāḥ ṛṣistataḥpravṛtesārdhadvāviṃśatirmatāḥ

dvāviṃśanmanavastatrāpyekohyardhamanurmataḥ daśamesiṃhamāsīnāśūlapāśavidhāriṇi

mukhyācaturbhujābāṇacāpahastāśubhekṣaṇā itikātyāyanītaṃtredvāviṃśaḥpaṭalaḥ

ṛṣiḥsumedhāvikhyātaḥproktodevyāhṛteśubhe catustriṃśattathāślokāmaṃtrāstatsaṃkhya
kāḥsmṛtāḥ

rūpāmaṃtrājajvalaścāgnayitiekoṃtimordhamanuḥ asminnadhyāyesarvemaṃtrādvātriṃśadbhavaṃtībodhyam daśamei
tyādispaṣṭapūrvavat jñeyam २२ itikātyāyanītaṃtraprakāśedvāviṃśatitamaḥpaṭalaḥ २२ || ṛṣiḥsu
medheti | ekādaśeṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ devyāhateityārabhyacatustriṃśatślokāstāvatevamaṃtrā
ityarthaḥ

kā.ta. pṛ० ९a) tatiti devyuvācetimaṃtraḥ ekenavaradāhamityuttaramaṃtreṇayuktaḥ tathācamaṃtradvayaṃbodhyam devāūcu
rityekaḥ sarvābādhāpraśamanamityutaraikamaṃtreṇayuktastenamaṃtradvayaṃphalitaṃ २ devyuvācetyekomaṃtraḥ
tatovaivasvateṃtareprāptityādayaścaturddaśaślokāmaṃtrāḥ ३ paṃcasaṃyutāḥ paṃcāśadāhutayo'rdhamaṃtre
tatodevyekamaṃtreṇavaradāhaṃsureśvari devāūcustataḥsarvābādhāpraśa
manaṃtathā २ ślokenaikenadeveśidevyuvācatataḥparam vaivasvateṃtareprā
ptetyādiślokāścaturdaśa ३ sārdhāsarvāhutirdevipaṃcāśatpaṃcasaṃyutā
vaiṣṇavīcasaṃyutā vaiṣṇavīdevatāhyatramahāgaruḍavāhanā ४ devyu
vāceticatatebhistavaiścamāṃtadā dūretyardhenasahitāṣṭāviṃśa |
tirūpakāḥ

ṇasahitā asminnadhyāyebhavaṃtītya rthaḥ sacārddhamaṃtrorthādavaśiṣṭevavaiṣṇavīdevatā
pūrvavadbodhyā ४ devyuvācetīti devyuvācetyekomaṃtraḥ tatebhistavaiścamāmityārabhyadūrādevapa
lāyaṃteityaṃtimādhenasahitāṣṭāviṃśatisaṃkhyāviśiṣṭaślokarūpamaṃtrābodhyā

pṛ० ९ba) tataśceti ṛṣiruvācetyekomaṃtraḥ tatityuktāsābhagavatīślokamāditādaukṛtvā prathamārdhaślokena
sahitāyenavaślokāstaistatsaṃkhyākāhutayobhavaṃtīrthaḥ taduktaṃkātyāyanītaṃtre ityuktetyardhamaṃtroyaṃja
pātśauryapradāyakiti ६ sarvādhyāyāhutoḥkathayati evaṃtvitispaṣṭaṃ tatastrayodaśeiti ṛṣiruvā
cetyekomaṃtraḥ ७ etattekathitaṃbhūpeti etattekathitaṃbhūpetyārabhyāṃtimārdhenasahitaṃyattrayaṃślokānāṃta
tataścarṣiruvācāṃtityuktāślokamāditaḥ ardhayuṅnavabhiḥślokairmaṃtrāstatsaṃkhyakāmatāḥ
६ evaṃtudvādaśedhyāyeekacatvāriṃśadāhutiḥ tatastra
yodaśedhyāyeṛṣiruvācityarthaḥ ७ etatte
kathitaṃbhūpetyādisārdhatrayaṃmanuḥ
mārkaṃḍeyuvāceti
ititasyavacoditaḥ

nmanuḥsārdhāstrayaḥślokātmakāmaṃtrāitiyāvat mārkaṃḍeyuvācetyekaḥ ititasyavacodita ārṣaprayogaḥ
ādititichedaḥ āditaḥprathamataḥ ititasyavacaḥśrutvetyardhātmakekomaṃtrityarthaḥ tataślokaṣaṭ
kaṃsārdhapaṃcamaṃtrātmakaṃbhavati sṛṣṭīrūpadadhātītinyāyenārdhaślokepiślokavyavahāraḥ tatapaṃcaślokarū
pāmaṃtrā arthaślokekomaṃtromilitvāṣaṇmaṃtrābhavaṃtītyarthaḥ २२

kā.ta. pṛ० १०a) devyuvācetyekomaṃtraḥ yatsārthyatetvayābhūpetyekaḥ atraviśeṣamāha ślokenaikeneti anenaivaślokenāsakṛ
dāvartitena śrībhagavatītoṣakṛdbhavatītyarthaḥ tenacātrārdhamaṃtratvaṃnasvīkartavyamititātparyaṃ ९ mārkaṃḍeya
uvācetyekaḥ tatovabrenṛporājyamityādimaṃtradvayaṃ devyuvācetyekaḥ svalpaślokatrayeṇasvalpapadādiśloka
trayeṇātraṣaḍāhutiḥṣaḍāhutayobhavaṃtītyarthaḥ nanuślokatraye kathaṃṣaḍāhutitvaṃtatrāha atrārddhānāmeva
ślokaṣaṭkaṃtatodevīvākyaṃsyātparameśvari yatprārthyatetvayābhūpaśloke
naikenatoṣakṛt ९ mārkaṃḍeyuvācetitatovavremanudvayaṃ devyuvāca pu
naścaivasvalpaślokatrayeṇaivai १० ardhānāmevamaṃtratvādbhavaṃtyatraṣaḍāhu
tiḥ tatomārkaṃḍeya itiitidatvātayoriti ११ dvaumaṃtraupunaruccā
ryasāvarṇirbhavi
tāmanaḥekona
triṃśatsaṃkhyākā
hutiratravidhī
yate १२

maṃtratvāditi arddhamaṃtraṣaṭkenaṣaḍāhutayobhavaṃtītyarthaḥ १० tatomārkaṃḍeyeti mārkaṃḍeyuvācetyeko
maṃtraḥ itidatvātatoriti itidatvetyarddhaślokevamaṃtrityarthaḥ punaranaṃtaraṃdvaumaṃtraubhūvāṃtarhitāsadya
ityekaślokātmakekomaṃtraḥ sūryājjanmasamāsādyetyardhātmakodvitīyomaṃtraḥ taudvaumaṃtrāvuccāryāṃtesā
varṇirbhavitāmanurityekapādātmakaṃmaṃtramaṃtepaṭheditiśeṣaḥ graṃthasamāptibodhakaṃpaṭhennatvasyāhutiritya
rthaḥ taduktaṃkātyāyanītaṃtre itidatvetyardhamaṃtro
vāṃchitārthaprapūraṇeiti

pṛ० १०ba) evaṃtrayodaśedhyāyeiti idaṃpūrvatrānveti homatarpaṇakarmaṇitiuttaratrānveti homādiṣusaptaśatamaṃ
trāḥkartavyāityarthaḥ tenakāmanānusāreṇaikadvitrimaṃtrajapenāyaṃmaṃtraviganiyamoyathādurgesmṛte
tyādikevalamaṃtrāṇāṃ japādiṣvitibodhyaṃ atevabhagavatyākṛtamityārabhyasārdhatriṃślokātmaka
ekomaṃtrobhagavatāpūrvamuktitibodhyaṃ १३ satsaṃpradāyeti taduktaṃbhuvaneśvarīsaṃhitāyāṃ iyaṃsapta
śatīdevī jvaladvanhirnasaṃśayaḥ surakṣitaḥ sukhāyasyādanyathāgṛhadāhakṛditi १४ itthaṃkā
evaṃtrayodaśedhyāyehomatarpaṇakarmaṇi śatānisaptasaṃkhyāniproktāninavaśailaje
१३ makārādirnukārāṃtomanuḥparamadurlabhaḥ satsaṃpradāyavidhinājñātavyomamaba
llabhe १४ anyathāviphalomaṃtraḥ satyaṃsatyaṃmayoditaṃ itiśrīkātyāyanītaṃtretra
yoviṃśaḥpaṭalaḥ

tyāyanītaṃtrarahasyārthalabdhenugamesapramāṇesatyayugamārabhyādyaparyaṃtaṃsarvadeśīyaiḥsarvaśiṣṭairā
śritesatyapitamanugamamanādṛtyonmattavaktaiścidguptavatīgraṃthepralapitaṃ yathāsociṃtayattadātatre
tyardhaślokātmakomanuḥ tathākintuteṣāṃkathaṃ tekinvityardhaślokakaumanū tathāteṣāṃkṛteka
romītidvāvardhaślokakaumanū ityādisarva

kā.tā. pṛ० ११a) trasaptaśatyāṃmaṃtrāṇāṃpramāṇābhāvenākulībhāvaḥkṛtastathānyairapiṭīkākāraiḥkvacidādiśloke
vārdhamaṃtratvaṃkvacinmadhyaślokevārdhaṃmaṃtratvaṃsvīkṛtyasarvasaptaśatīmaṃtrāṇāmākulībhāvaḥ kṛtastenaca
sarvānuṣṭāneṣulokairadharmaḥkāristādṛśādharmacāriṇāṃkāgatirbhaveditiparameśvarevajātā |
tinanukimidaṃmaṃtratvaṃmananatrāṇarūpatvamiticenna tasyabrāhmaṇesatvānmaṃtratvamativyāptaṃbhavetvi
hitārthābhidhāyakomaṃtrityuktevasaṃtāpakapiṃjalānālabhatityasyamaṃtrasyavidhirūpatvādavyāpti
riticenmaivaṃ śāstrakārāyaṃmaṃtramitivyavaharaṃtisevamaṃtriti samākhyānasyanirdoṣalakṣaṇatvāt
spaṣṭīkṛtaṃcaitajjaimitinātaccodakeṣumaṃtrākhyetisūtreṇamīmāṃsāyāṃ asticasaptaśatīmaṃtrepiśi
vasyamaṃtratvamitivyavahāraḥsyādetatjaimininārthaikatvādekatvādekaṃvākyaṃsākāṃkṣaṃcedvibhāge
syāditisūtreṇaikavākyatvalakṣaṇamabhihitaṃtasyāyamarthaḥ yadvibhāgesākāṃkṣamavibhāgecaikārthaṃta
daikaṃvākyamiti tatravibhāgesākāṃkṣamityuktetivyāptiḥsyāt syonaṃtesadanaṃkṛṇomighṛtasya
dhārayāsuṣevaṃkalpayāmitasminsīdāmṛtepratitiṣṭabrīhīṇāṃmedhasumanasyamāniti atrata
sminnityādi padasamūhasyavibhāgesatiprakṛtavācitacchabdanirṇayāyapūrvapadasamūhasākāṃkṣā
tvamastitat vyavacchetumekārthamityucyatehitatraikārthatvamastipūrvārdhasyasadanakaraṇamarthaḥ u
ttarārdhasyapuroḍāśapratiṣṭāna syonaṃsamīcīnaṃsuṣevaṃsuṣṭusevitaṃyogyaṃmedhasārapuroḍāśetya
pṛ० ११ba) rthaḥ atradvayoḥsamūhayorvākyadvayatvamubhayavādisiddhaṃtadekārthamityanenavyāvartyateekārthamityukte
'tivyāptiḥsyāt bhagovāṃvibhajatupūṣāvāṃvibhajatu anayorvibhinnamaṃtratvenasamaṃtatvenapadasamū
hayostātparyaviṣayasyadravyaṃvibhāgarūpasyārthasyaikatvāttat vyavacchettuṃvibhāgesākāṃkṣamityuktaṃ
tathāsatimaṃtratvaparyāsyadhikaraṇaikavākyatvayoḥ sāmānādhikaraṇyavyāsyātādṛśārdhaślokā
nāmanveṣaṇesociṃtayattadātatretyevamādayevārdhaślokāḥsaṃbhavatīticettadasat avyāsyati
vyāptidoṣasyaduṣpapariharatvāt huṃphaḍādimaṃtreṣumaṃtratvepyekavākyatvābhāvāt brāhmaṇagraṃtheeka
vākyatvepimaṃtratvābhāvāt tathācatādṛśasamānādhikaraṇyasyakvacitsatvepisarvatrāsatvāt
kiṃcatrayodaśedhyāyesvalpairahobhirnṛpateityādiślokatrayeṇaparasparāpekṣitānāṃṣaḍarddhānāṃ
ṣaṇmaṃtrasvīkāreṇabhagavatātanniyamasyāsvīkārāccakiṃcapūrvoktavacanaiḥsarvatranirvāhejāte
tannimittasvīkāreupayogābhāvāccavakṣyamāṇakārikāvirodhasyaduṣpariharatvāccatasmānmadu
ktārthevasādhīyānitisudhiyovibhāvayaṃtu atrakecidanugamaikarasikāevamāhuḥ yesaptaśa
tyāmaṣṭasaptatyuttarapaṃcaśataślokāḥ saṃtitatrayatsaṃkhyaślokamadhyeuvācāṃtamaṃtrāḥ saṃtitatrovā
cāṃnamaṃtravibhāgasyadarśitatvāduvācāṃtamaṃtrapūrvottarabhāgasyārdhaślokadvayasyamaṃtradvayatvaṃbodhyaṃ
kā.ta. pṛ० १२a) yathāprathamacaritraṃaṣṭādaśaślokāṃtimaślokamadhyevaiśyuvācetyuvācāṃtamaṃtrostitatrapūrvottarārdhaślo
kadvayasyamaṃtradvayatvaṃtanapratyuvācasataṃvaiśyityādirardhamaṃtraḥ vaiśyuvāceti caikomaṃtraḥ samādhirnā
mavaiśyohamityādyardhātmakekomaṃtrevaṃsaptaśatyāṃsarvatrānugamaḥ yatracādhyāyāṃterdhaślokaḥ sva
bhāvatevapatati yathājajvalaścāgnayaḥ śāṃtāititathāhate mātṛgaṇastasminnanartāsṛṅ
madoddhatititatrārdhaślokātmakevasamaṃtrobodhyaḥ prathamacaritrāṃte ṛṣiruvācetyuvācamaṃ
trastupūrvaślokāṃteuttaraślokādaucapatitonaślokamadhyeitinapūrvottarārdhayormaṃtradvayatvaṃ
evaṃsaptaśatyāṃvināpramāṇaṃ saptaśatamaṃtravibhāgonugamenaivasidhyati ayaṃcānugamaḥsto
trakāreṇaivaślokamadhyeuvācāṃtamaṃtrakaraṇenadarśititi tatravadāmaḥ satyoyamanugamo
bhavatāṃyadikātyāyanītaṃtravacanaviruddhonasyāttadevatudurghaṭaṃ tathāhibhavadanugamānuro
dhenatrayodaśādhyāyesvalpairahobhirnṛpate ityādiślokatracatuṣṭayaṃbhavatikātyāyanītaṃ
trānurodhenatumaṃtraṣaṭkabhavati tataścakātyāyanītaṃtra virodhoduruddhareveti madukteva
paṃthāramaṇipadrasudhiyovibhāvayaṃtu tatrayadiśiṣṭāstamanugamamāśrityatadanugamā
nurodhenasaptaśatamaṃtravibhāgaṃsvīkurvaṃtitarhivayamapisvīkurmonāsmākamāgrahaḥ iti
pṛ० १२ba) haṃsaḥsāraṃyathādatesārāsāravivekaḥ tyaktvāsāraṃtathāsārasaṃgīkurutapaṃḍitāḥ athāsyasaptaśata
maṃtravibhāgasyaprācīnoktāḥkārikālikhyataṃ mārkaṃḍeyuvācetiprathamomaṃtrīritaḥ tatomaṃtrāḥ
saptadaśāpyardhaślokātmakastataḥ १ vaiśyoktiragnatordhaṃsyāttatomaṃtrāstrayaḥsmṛtāḥ kathaṃtityapya
rdhaṃsyādrājovācetimaṃtrakaḥ २ tataścārddhadvayaṃmaṃtrauvaiśyoktistadanaṃtaraṃ tatordhamaṃtraḥsaṃproktastra
yaḥślokāmanutrayaṃ ३ karomikiṃyadardhaṃsyānmārkaṃḍeyavacastataḥ tatastāvidamardhaṃsyādekaḥślo
kātmakomanuḥ ४ upaviṣṭāvityardhamaṃtrorājovācamanustathābhagavanniticārdhaṃsyāccatuḥślo
kīcatuṣṭayaṃ ५ mamāsyetyardhamaṃtrasyānmunivākyaṃtataḥparaṃ jñānamastītyardhamaṃtrodaśamaṃtrā |
stataḥparaṃ ६ saṃsāretyardhamaṃtraḥsyādrājovācamanustataḥ bhagavanketyardhamaṃtromanuḥślokātmaka
stataḥ ७ tatsarvamardhaṃmunivāknityaivetyardhamaṃtrakaḥṣaṇmaṃtrāstutataḥproktānidrāmityardhamaṃtrakaḥ

vrahmovāca tatordhaḥsyāttrayodaśatataḥparaṃ bodhaścetyardhamaṃtraḥsyānmunivākyaṃtataḥparaṃ ९ evaṃstutetya
rdhamaṃtraḥpaṃcamaṃtrāstataḥparaṃ uktavaṃtāvardhamanurbhagavadvākyamevaca १० bhavetāmidamardhaṃsyātkimanyeneti
cārdhakaṃ munivākyaṃpunaścārdhaṃtataḥsyācchlokamaṃtrakaḥ ११ munivākyaṃtatomaṃtraudvauproktaucaramauparau
ityevaṃprathamedhyāyemaṃtrasaṃkhyāsamīritā १२ itiprathamodhyāyaḥ १ dvitīyeṛṣivākyasyādaṣṭaṣa
ṣṭyaṇavaḥsmṛtā tṛtīyemunivākyaṃtupaṃcatriṃśattathāṇavaḥ १ devīvākyaṃtataścaikaḥślokomunivaca
kā.ta. pṛ० १३) stathā paṃcaślokāstatomaṃtrāstṛtīyodhyāyīritaḥ २ catuthemunivākyaṃtuṣaḍviṃśatirathāṇavaḥmu
nivākyaṃ tatomaṃtrādvayaṃdevīvacastathā ३ arddhaślokātmakomaṃtrodevāūcustataḥparaṃ bhagavatyetyardha
maṃtrastataḥślokatrayaṃsmṛtaṃ ४ munivākyaṃvedamaṃtrāḥsyādadhyāyothapaṃcame munivākyaṃcaṣaṭślokā
devāūcustataḥparaṃ ५ paṃcaślokāstutemaṃtrāyādevītyāditaḥpunaḥ bhrāṃtidevyaṃtimāmaṃtrāeka
viṃśatirīritāḥ ६ teṣāṃkhaṃḍatrayeṇaivatriṣaṣṭyāhutayobhavan viṃśatyakṣaraparyaṃtaṃprathamaḥkhaṃḍaṃ
īritaḥ ७ vedākṣarodvitīyastutṛtīyoṣṭākṣaraḥsmṛtaḥ iṃdriyetyekamaṃtraḥsyāccitirūpeticatra
yaṃ ८ pūrvavaccatatomaṃtraudvaumunervākyamevaca saptadaśāthamaṃtrāsyurmunivākyaṃtrayoṇavaḥ ९ ita
vākyaṃnavaślokāmunervākyaṃsakṛnmanuḥ devīvākyaṃvedamaṃtrādūtavākyaṃtataḥparaṃ १० catvārastu
punaḥślokādevīvākyaṃmanudvayaṃ athaṣaṣṭemunervākyaṃcatvāraḥślokamaṃtrakāḥ ११ saptamethamuni
rvākyaṃtrayoviṃśatimaṃtrakāḥ munivākyaṃcamaṃtraudvaubhavetāmaṣṭametataḥ १२ munivākyaṃtriṣa |
ṣṭyātsāhutayordhāhutayordhāhutistathā navamerājavākyaṃtuślokadvayamataḥparaṃ १३ muni
vākyaṃtataḥsaptatriṃśatślokāstumaṃtrakāḥ daśamemunivākyaṃtumaṃtradvayamataḥparaṃ १४ devī
vākyaṃcamaṃtraudvaupunardevyekamaṃtrakaḥ munivākyaṃtatodvāviṃśatyāhutayīritāḥ १५ arddhamaṃ
troṃtimaḥproktāstatekādaśepunaḥ munivākyaṃcatustriṃśatślokadevīvacastataḥ १६ ekamaṃ
kā.ta. pṛ० १४a) trastatodevāūcurityeṣamaṃtrakaḥ ekamaṃtroṃbikāvākyaṃcaturdaśatathāṇavaḥ १७ ardhamaṃtroṃtimaḥprokto
dvādaśethāṃbikāvacaḥ aṣṭāviṃśatimaṃtrāsyurekāpyardhāhutistathā १८ punarṛṣistatordhaṃsyānnavaślo
kāstrayodaśe ekādaśārdhāhutayodvādaśaślokamaṃtrakāḥ १९ uvācavacanaiḥṣaḍbhirekonatriṃśadī
ritāḥ gauḍapādīyabhāṣyābdheḥkārikāmṛtamuddhṛtaṃ २० pibaṃtuvibudhāḥsarvemṛtināśoyatobhavet
itikārikābalisamāptā || rahasyodghāṭanenāṃbāmākrodhamavalaṃvatāṃ deṣavaṃtaḥsutāḥsaṃtikṣa
māśīsāhimātaraḥ १ raṃganāthasuteneyaṃśrīlakṣmītanayenaca nīlakaṃṭhenaviduṣāmaṃtrasaṃkhyāprakā
śikā २ kātyāyanītaṃtravaryekṛtāṭīkāyathāmati prīyatītenamedevībhuvaneśīmaheśvarī

itiśrīraṃgabhaṭṭasutalakṣmīgarbhajaśaivopanāmakaṃṭhakṛtāyāṃkātyāyanītaṃtremaṃtravyākhyāprakāśi
kāyāṃṭīkāyāṃtrayoviṃśaḥpaṭalaḥsamāptaḥ