Language

ENहिગુ
Scripture Library

kaivalyopaniṣad · Chapter 1

1

// kaivalyopaniṣat //
ॐ sahanāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvināvadhītamastu / mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
athāśvalāyano bhagavantaṃ parameṣṭhinamupasametyovāca /
adhīhi bhagavanbrahmavidyāṃ variṣṭhāṃ sadā sadbhiḥ sevyamānāṃ nigūḍhām /
yathā'cirātsarvapāpaṃ vyapohya parātparaṃ puruṣaṃ yāti vidvān

2

tasmai sa hovāca pitāmahaśca śraddhābhaktidhyānayogādavaihi

3

na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvamānaśuḥ /
pareṇa nākaṃ nihitaṃ guhāyāṃ vibhrājate yadyatayo viśanti

4

vedāntavijñānasuniścitārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ /
te brahmalokeṣu parāntakāle parāmṛtāḥ parimucyanti sarve

5

viviktadeśe ca sukhāsanasthaḥ śuciḥ samagrīvaśiraḥ śarīraḥ /
atyāśramasthaḥ sakalendriyāṇi nirudhya bhaktyā svaguruṃ praṇamya

6

hṛtpuṇḍarīkaṃ virajaṃ viśuddhaṃ vicintya madhye viśadaṃ viśokam /
acintyamavyaktamanantarūpaṃ śivaṃ praśāntamamṛtaṃ brahmayonim

7

tamādimadhyāntavihīnamekaṃ vibhuṃ cidānandamarūpamadbhutam /
umāsahāyaṃ parameśvaraṃ prabhuṃ trilocanaṃ nīlakaṇṭhaṃ praśāntam /
dhyātvā munirgacchati bhūtayoniṃ samastasākṣiṃ tamasaḥ parastāt

8

sa brahmā sa śivaḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ /
sa eva viṣṇuḥ sa prāṇaḥ sa kālo'gniḥ sa candramāḥ

9

sa eva sarvaṃ yadbhūtaṃ yacca bhavyaṃ sanātanam /
jñātvā taṃ mṛtyumatyeti nānyaḥ panthā vimuktaye

10

sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani /
sampaśyanbrahma paramaṃ yāti nānyena hetunā

11

ātmānamaraṇiṃ kṛtvā praṇavaṃ cottarāraṇim /
jñānanirmathanābhyāsātpāpaṃ dahati paṇḍitaḥ

12

sa eva māyāparimohitātmā śarīramāsthāya karoti sarvam /
striyannapānādivicitrabhogaiḥ sa eva jāgratparitṛptimeti

13

svapne sa jīvaḥ sukhaduḥkhabhoktā svamāyayā kalpitajīvaloke /
suṣuptikāle sakale vilīne tamo'bhibhūtaḥ sukharūpameti

14

punaśca janmāntarakarmayogātsa eva jīvaḥ svapiti prabuddhaḥ /
puratraye krīḍati yaśca jīvastatastu jātaṃ sakalaṃ vicitram /
ādhāramānandamakhaṇḍabodhaṃ yasmim̐llayaṃ yāti puratrayaṃ ca

15

etasmājjāyate prāṇo manaḥ sarvendriyāṇi ca /
khaṃ vāyurjyotirāpaśca pṛthivī viśvasya dhāriṇī

16

yatparaṃ brahma sarvātmā viśvasyāyatanaṃ mahat /
sūkṣmātsūkṣmataraṃ nityaṃ tattvameva tvameva tat

17

jāgratsvapnasuṣuptyādiprapañcaṃ yatprakāśate /
tadbrahmāhamiti jñātvā sarvabandhaiḥ pramucyate

18

triṣu dhāmasu yadbhogyaṃ bhoktā bhogaśca yadbhavet /
tebhyo vilakṣaṇaḥ sākṣī cinmātro'haṃ sadāśivaḥ

19

mayyeva sakalaṃ jātaṃ mayi sarvaṃ pratiṣṭhitam /
mayi sarvaṃ layaṃ yāti tadbrahmādvayamasmyaham

20

aṇoraṇīyānahameva tadvanmahānahaṃ viśvamahaṃ vicitram /
purātano'haṃ puruṣo'hamīśo hiraṇmayo'haṃ śivarūpamasmi

21

apāṇipādo'hamacintyaśaktiḥ paśyāmyacakṣuḥ sa śṛṇomyakarṇaḥ /
ahaṃ vijānāmi viviktarūpo na cāsti vettā mama citsadā'ham

22

vedairanekairahameva vedyo vedāntakṛdvedavideva cāham

23

na puṇyapāpe mama nāsti nāśo na janma dehendriyabuddhirasti /
na bhūmirāpo na ca vahnirasti na cānilo me'sti na cāmbaraṃ ca

24

evaṃ viditvā paramātmarūpaṃ guhāśayaṃ niṣkalamadvitīyam /
samastasākṣiṃ sadasadvihīnaṃ prayāti śuddhaṃ paramātmarūpam

25

iti prathamaḥ khaṇḍaḥ
yaḥ śatarūdriyamadhīte so'gnipūto bhavati sa vāyupūto bhavati sa ātmapūto bhavati sa surāpānātpūto bhavati sa brahmahatyāyāḥ pūto bhavati sa suvarṇasteyātpūto bhavati sa kṛtyākṛtyātpūto bhavati tasmādavimuktamāśrito bhavattvityāśramī sarvadā sakṛdvā japet

26

anena jñānamāpnoti saṃsārārṇavanāśanam / tasmādevaṃ viditvainaṃ kaivalyaṃ padamaśnute kaivalyaṃ padamaśnuta iti

iti dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
ॐ sahanāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvināvadhītamastu / mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
// ityatharvavedīyā kaivalyopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: kaivalyopaniṣad · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc