Jataka Parijata · Chapter p9

tatra daśamabhāvaphalam /
ājñāmānavibhūṣaṇāni vasanavyāpāranidrākṛṣi-
pravrajyāgamakarmajīvanayaśo/vijñānavidyāḥ kramāt /
larmasvāmidineśabodhanagurucchāyāsutaiśvintaye-
duktāni pravihāya pūrvaśubhe mānī vimāno bhavet

atha karmavicāraḥ /
karmeśe balavarjite capaladhīrjato durācāravān
jīvajñāsitabhānavo vibalino duḥsthā vikarmapradāḥ /
gaṅgātnānaphalaṃ sameti daśame rāhau dineśe'thavā
mīne karmaṇi candrajārasahite jātaḥ sa bhukto bhavet

bhāneśvare śukrayute ca kendre tuṅgasthite tāddaśatoyapūtaḥ /
vyaye budhe tadbhavanādhipe vā svoccānvite tāddaśapuṇyabhāk syāṭ

candre karmaṇi jāhnavīsalilataḥ pūto hi pūtadyutau
pāpo yacchati karmago vibalavān dyutakriyāsāhasam /
saumyā durbalaśālino daśamgāḥ satkarmavighvaṃsakāḥ
karmeśajñasurācitaiḥ kratuphalaṃ saṅcintya samyagvadet

ekasthau tanukarmapau yadi tayorekādhipatyaṃ tu vā
jātaḥ svārjitasadbhanena kurute yajñādikarmotsaṣam /
sārkau śūdradhanena sāhiśikhini kṣudraiḥ sajīve nṛpa-
stattatkārakavittato yadi yute ravyādibhiḥ karmape

bahuśubhayuji nāne vājapeyādisiddhiḥ sitavudhayutarāśistrāminau durbalādhyau /
yadi kṛtasavano'pi prāprakarmapranaṣṭo bhavati paramakarmā dānavācāraśīlaḥ

candrāt karmaṇi sobhane balayute tuṅgādivargasthite
vāgīśena yutekṣite naravaro yajvā yaśasvī bhavet /
jīvajñāsurapūjitasthitagṛhādhīśā vināśaṃ gatā
jātaḥ satphalakarmavānapi kṛtāṃ karmaśriyaṃ nāpnuyāt

karmeśajñasurācintā balayuta yajñādisatkarmadāḥ
saumyavyomacareṇa vīkṣitayutāste vājapeyādibhāk /
jīrṇodbhāraṇasukhyagopurataṭākārāmapuṇyapradā
yajvā karmapatau śubhe śaśiyute māne virāhuvyaje

uccasthe yayije'hiketuviśute bhāgśopaśāte'thavā
karmasvāmini bhāgśage ca manujo śāgādisatkarmavān /
karmeye nijatuṅge budhayute tārāsute cāstage
tuṅgasthānagate sati kratuphalaṃ jātaḥ sameti dhruvam

karmasthe śaśinindane savanakṛtsāhidhvaje karmahā
karmeśe ripurandhrariṣphagṛhage karmāvarodhī bhavet /
karmeśasya budhasya karmabhavane rāhau masvadhvasaka-
stuṅgasthānagato'pi karmagṛhapo duḥsthānagaḥ karmahā

vyāpāradharmabhavate śubhakheṭayukte tannāthajīvatanupā balaśālinaśret /
ācāradharmaguṇakarmavidhiprayuktaśraddhaparo bhavati viprakulāgnagaṇyaḥ

jñānavyomādhivāsāstanugurudaśamasthānapāḥ ṣaḍbalāḍhyā
jātaḥ ṣaṭśāstravettā nikhilanigamavijjñānadīkṣāmupaiti /
dharmavyāpāralagnādhipabudhācāryapākāpahāre
satkarmācārasarvakratuphalanigamajñānavidyākaraḥ syāt

candre tṛtīye jalarāśiyukte karoti jīrṇodbharaṇādi puṇyam /
taṭākakūpādikamatra lagnāt karmeśvare gopurabhāgayukte

atha pravrajyāyogaḥ /
jātaḥ paṅcacaturviyaccaravaraiḥ kendratrikoṇasthitai-
rekasthairbalibhiḥ pradhānabalavatkheṭāsramastho bhavet /
ādityāsitajīvaśukradharaṇīputrendutārāhutai-
rvānaprasthavivāsabhikṣucarakāḥ śāktyo gururjīvakaḥ

vānaprasthastapasvī vanagirinilayo nagnaśilo vivāsā
bhikṣuḥ syādekadaṇḍī satatamupaniṣattattvaniṣṭo mahātmā /
nānādeśapravāsī crakapativaraḥ śākyayogī kuśīlo
rājaśrīmān yaśasvī gururaśanaparo jalpako jīvakaḥ syāt

karmasthā balinastrayo gaganagāḥ khoccādivargasthitāḥ
karmeśaśva balādhiko yadi yatistattalyaśīlo'thavā /
karmeśe balavarjite gṛhagṛhaprāpte durācāravān
tadyogapradamadhyagau dhanadasthānādhipau kāmadhīḥ

tadyogapradakhecarairinaśanikṣionīkumārānvitaiḥ
sanyāsa samupaiti vittatanayastrīvarjito mānavaḥ /
saumyāṃśopagataḥ sahastrakiraṇastuṅgātabhāgasthitaṃ
kheṭaṃ paśyati yauvane vayasi vā bālye yatīśo bhavet

śukrendupravilokite gatabale lagnādhipe nirddhano
bhikṣuḥ syādyadi tuṅgabhāṃśakayutastārāpati paśyati /
ekarsthairavilokite tu bahubhirlagneśvare dīkṣita-
stadyogapradabhāvakārakadaśābhuktau tadīyaṃ phalam

śītāṃśurāśīśaminātmajo vā lagneśvaraḥ paśyati dīkṣitaḥ syāt /
bhaumarkṣage mandadṛgāṇabhāge mandekṣite śītakare yadiḥ syāt

jīvāramandalagneṣu mandadṛṣtiyuteṣu ca/
lagnāddharmagate jīve nṛpayoge'pi tīrthakṛt

navamasthānage candre nabhogairnāvalokite /
nṛpayoge'pi saṅjāto dīkṣito nṛpatirbhavet

suraguruśaśihorāsvākidṛṣṭāsu dharme gururatha nṛpatīnāṃ yogajastīrthakṛt /
navamabhavnasaṅkhye mandage'nyairadṛṣṭe bhavati narapayoge dīkṣitaḥ pārthivendraḥ

sitārkabhaumārkasutā mahābalāḥ surejyabhūnandanabhānubhānujāḥ /
kujenduvāgīśaśanaiśvarā ime samaṃ gatāścejjanayanti tāpasam

grahaiścaturbhiḥ sahite tadīśe kendratrikoṇopagataistu muktaḥ /
caturgrahaḥ karmagataiḥ pravrajyāṃ prāproti jātaḥ kathito munīndraiḥ

kujārkasomārkajadevavnditaiḥ kujārkacandrārmajamandabhārgavaiḥ /
ravīndubhaumāsitadānavapriyairbhavanti jātā vratasaṃyutā narāḥ

sitārasūryātmajajīvabhāskaraiḥ kujendudevejyabudhārkanandanaiḥ /
sitenduputrārkiśaśāṅkabhūmijairbhavettapasvī vanaparvatāśrayaḥ

candrenduputrārasurejyabhāskaraiḥ śaśāṅkasūryendujaśukrabhumijaiḥ /
ekarkṣagairebhiriha prajātā bhavanti vidyāmunayo'stradūṣakāḥ

ravīndubhaumendujajīvabhārgavaiḥ sudhākarārākiṅgurujñabhāskaraiḥ /
kujendusūryārkisitendusambhavairbhavedamībhiḥ sahitairvratī naraḥ

sitendijīvārkajabhānulohitaiḥ sitārkijīvārkabhṛgākkasomajaiḥ /
ekatra śātairgaganāṭanaiḥ sadā bhavanti jātā munaśastapasvaniḥ

kuhajñavāgīśasitāsitāruṇaiḥ sitārkijīndujacandrabhūmijaiḥ /
balapradhānairganāṭanaiydā yadi prajātaḥ puruṣastpasvinām

svīnduvāśadineśaputraiḥ śanaiścarendvarkasitairavaśyam /
ravīnduputrakṣitijāmarejyaistapasvino mūlaphalāśanāḥ syuḥ

vakrārkasomātmajadānavejyā bhaumenduvāgīśaśaśāṅkaputrā /
ekarkṣagā jnmani yasya jantorbhavedyatī valkalabhūtidhārī

śaśīndusunukṣitijārkaputrā budhakṣamāputrasurejyasaurāḥ /
ekatragā yasya narasya jātaṃ kurvanti te tāpasameva śāntam

candrārkabhārgavaśaśāṅkasuta baliṣṭhā bhaumenduputrasitabhāskaranandanāśca /
mandendudhākpatisitā niyataṃ yatīnāṃ kurvanti janma kṛtavalkaphalāśanānām

raviśaśikujaśukraiścandrabhaumaḍyasuryairgurusitaravimandaiḥ śukramandendujīvaiḥ /
kujabudhasitacandrairebhirekarkṣayātairbhavati girivanaikāstāpasaḥ sarvayandyaḥ

sitaśaśikujagurumandaiścandrendujabhaumaguruśukraiḥ /
ravikujaśanibudhajīvairbhavati yatī duḥkhito dīnaḥ

kujārkide jyasitenduputraiḥ śanīnasomātmajacandrabhaumaiḥ /
nabhaścarairekagṛhopayātairjaṭādharā valkaladhāriṇaḥ syuḥ

bhānvindujendukujajīvasurāripūjyaiḥ sūrendubhaumaguruśukradineśaputraiḥ /
prāpnotyavaśyamiha tāpasarūpamebhirekarkṣagairgaganacāribhirāyatākṣaḥ

na vīkṣitaśceditaragrahendairlagnādhipaḥ paśyati bhānuputram /
lagnādhipaṃ vā yadi bhānuputraḥ saṃnyāsayogo hi balena hīnam

candre bhānusutekṣite ravisutadrekkaṇayāte tathā
bhikṣurmandanirīkṣite ravisutakṣoṇisutāṃśe vidhau /
sanyāsapradakhecaraḥ sagulikaḥ sāhighvajo vā yadi
krūrāmśopagataḥ karoti vigatācāraṃ yatīnāṃ dhruvam

raviluptakarairadīkṣitā balibhistadgatabhaktayo narāḥ /
abhiyācitamātradīkṣitā nihatairanyanirīkṣitairapi

atha jīvikāyogāḥ /
arthāptiḥ pitṛjananīsapatnamitrabhrātṛtakajanāhivākarādyaiḥ /
horendvordaśamagataivikalpanīyā bhendvarkāspadapatigāṃśanāthavṛttyā

arthāptiṃ kathayedvilagnaśaśinormadhye balī yastataḥ /
karmeśasthanavāṃśarāśipavaśād vṛttiṃ jagustadvidaḥ // ४३ १/२//
atha grahāṇāṃ vṛttayaḥ /
bhaiṣajyorṇatṛṇāmbudhānyakanakavyāpāramuktādikai-
ranyonyāgamadūtavṛttibhirinasyāṃśo tu jīvatyasau

jalodbhavānāṃ krayavikreṇa kṛṣeśva mṛdvādyārvanodamārgāt /
rājāṅganāsaṃśrayavittarūpānniśākarāṃśe vasanakrayādvā

dhātovivādena raṇaprakārāt stabdhāgnivādāt kalahapravṛttyā /
jīvasyasau sāhasamārgarūpād dharāsutāṃśe yadi cauravṛttyā

śilpādikāvyāgamaśāstramārgājjyotirgaṇajñānavaśād budhāṃśe /
parārthavedādhyayanājjapācca purohitādyājyavaśāt pravṛttiḥ

jīvāṃśake bhṛsuradvatānāmupāsanādhyāpakarūpamārgāt /
purāṇaśāstrāgamanītimārgāddharmopadeśairakusīdamāhuḥ

suvarṇamāṇikyagajāśvamūlād gavāṃ krayājjīvanamāhurāryāḥ /
guḍaudanakṣāradadhikrayeṇa striyāḥ pralobhena bhṛgoḥ sutāṃśe

śanyāmśake kutsitamārgavṛttyā śilpādibhirdārumayairvadhādyaiḥ /
vinyastabhārājjanavipralambhādanyonyavairāgamamārgamūlāt

saumyaiścatuṣkendragṛhopayātaiḥ kulottamā vaṃśakarā nṛpālāḥ /
sarvajñadhīvittayaśoguṇāḍhyā narā nṛpaprītikarāśca vā syuḥ

karmakarmāśagāḥ saumyā jātaḥ puṇyarataḥ sadā /
pāpinaḥ pāpakarmātmā candrādvā yadi jāyate

karmarāśyaṃśapo yatra tadīśaḥ pāpakhecaraḥ /
bhūmādigrahasambandhī yadi pāparato bhavet

siddhārambhaḥ karmage candralagnādbhānau bhaume sāhasī pāpabuddhiḥ /
vidvān saumye vākpatau rājatulyaḥ śukre bhogī bhānuje śokatapnaḥ

candrātkarmagate ravau sarudhire mattaḥ parastrīrato-
jyotirviñca sacandraje jaladhanastrīpūṣaṇādipriyaḥ /
siddhārtho nṛpasaṃmataśca sagurau śukreṇa yukte nṛpa-
prītistrīdhanavṛddhibhāk śaniyute dīno daridro bhavet

candrātkarmaṇi bhūsute budhayute śāśtropajīvī bhavet
sejye nīcajanādhipaḥ sabhṛguje vaideśikaḥ syādvaṇik /
sārkau sāhasiko'sutaśca śaśinaḥ karmasthite bodhane
sejye ṣaṇḍatanuśca dīnavaṣṭanaḥ khyāto nṛpālpriyaḥ

mānde candramao budhe sabhṛguje viḍyāvadhūvittavān
sārkau pustaphalaisvakaśca viṣamācārapravṛtto'dhavā /
jīve śukrayute tu viprajanapo bhūpapriyaḥ paṇḍitaḥ
sārkau sarvajanopatāpacaturo jātaḥ sthirārambhadhīḥ

sugandhanīlacūrṇādicitrakāro bhiṣagvaṇik /
karmasthānagate mande sāsurejye niśākarāt

atha ājñavicāraḥ /
ājñāsthānādhipe saumye śubhayuktekṣite'pi vā /
śobhanāṃśagate vā'pi jātastvājñadharo bhavet

ājñādhipe mandayute randhranāthena vīkṣite /
krūrāṃśe kendrarāśau vā krarājñāṃ prakaroti saḥ

atha kirtiṃ-māna-kṛṣi-vyāpāra-nidrāvicāraḥ /
karkaṭasthe niśānāthe guruśukranirīkṣite /
pārāvatādibhāgasthe satkīrtidhanavān bhavet

māneśe śubhasaṃyukte śubhamadhyagate'pi vā /
śubhagrahāṃśake vā'pi kīrtimānabhimānavān

pāpekṣite karmaṇi pāpayukte mānādhipe hīnabalopayāte /
jāto'pavadī vigatābhimānaḥ svakarmatejobalakīrtihīnaḥ

karmeśatagnavāṃśesau sanisambandhasaṃyutau /
ṣaṣṭhādhipayutau dṛṣtau bahudārānvito bhavet

bhūsūnukṣidiṭirāśipau ca balinau kendratrikoṇāyagau
karmeśe bhṛucandravikṣitayute kṛṣyādigovittavān /
sambandhī yadi karmaṇīḥ śaśisuto vāṇijyaśīlaḥ sadā
saumyāsaumyayute tu sāttvikatamonidrī vimiśre'nyathā

atha lābhabhāvaphalam /
lābhasthanena lagnādasvi(khi)ladhanacayaṅaptimicchanti sarve
lābhasthānopayātaḥ sakalabalayutaḥ khecaro vittadaḥ syāt /
bhānuścejjñātivargādatighanamuḍupo mātṛvargeṇa bhaumaḥ
svotthāccāndriryardīṣṭaprabhuvibudhasuhṛnmātulairvittameti

jīvo yacchati vedaśāstrayajanācārādiputrairddhanaṃ
śukraḥ strījanakācyanāṭakakalāsaṅgitavidyādibhiḥ /
dāsīdāsakṛyājitadhanaṃ dhanyaṃ samṛddhi śani-
rvignādidyucareṇa vīkṣitayute viprādayo vittadāḥ

āyasthaḥ śubhakhecaraḥ śubhadhanaṃ pāpastu pāpārjitaṃ
mitraiśramiśradhanaṃ sameti bhanujastajjātakoktaṃ vadet /
lābhasthānagataḥ samastaguṇavāniṣṭādhikaścedbalī
jāto yānavibhūṣaṇāmbaravadhūbhogādividyādhikaḥ

vitteśāyagṛhādhipau tanupateriṣṭagrahau ceddhanaṃ
satkarmāmarāviprapuṇyaviṣaye dānādiyogyaṃ vadet /
āyastho vibalaḥ parārjatabalo nīcāriduḥsthānapo
rekāyogakaro yadi pratidinaṃ kurvīta bhikṣāṭanam

lābheśe dinape'thavā śaśadhare bhūpālatulyāśrayād
bhaume mantrijanagrajānukakṛṣidvārairdhanaṃ labhyate /
vidyābandhusutaiḥ sudhākarasute jīve nijācārataḥ
śukre ratnavadhūgajādipaśubhirmande kuvṛttyā śriyam

lābhasthānapatau vilagnabhavanāt kendratrikoṇasthite
lābhe pāpasamanvite tu dhanavān tuṅgādirāśyaṃśake /
tattatkārakavargato balavaśād yogānusāraṃ vadet
tattatkheṭadaśāpahārāmaye vittaṃ vadettaddiśi

iti lābhabhāvavicāraḥ /
atha vyayabhavāphalam /
krūragrahe balavati vyayage'rināśasthānādhipe kṛṣidhanasthitināśakaḥ syāt /
riṣphe caturdvipadabhe saha tatpadena kheṭena sarvapaśumbhṛtyavināśameti

viprādikhecarayute sati vipramukhyaiḥ strīvargatastu taruṇisvacareṇa yukte /
riṣphe naragrahayute ripuṇā suhṛdbhe jātaḥ suhṛjjanavaśādbhananāśameti

atha dānavicāraḥ /
tyāgī śubhagrahayute kṛṣakaśca dharmī pāpe'vasānagṛhage tu vivādaśīlaḥ /
netrāmayaḥ pavanakṛccapalo'ṭanaḥ syāduccasvamitrabhavane tu paropakārī

bhānurvā kṛśaśītagurvyayagato vittasya nāśaṃ nṛpai-
rbhaumo nāśayatīndujekṣitayuto nānāprakārirddhanam /
vāgīśendusitā yadi vyayagatā vittasya saṃrakṣakāḥ
saumyaḥ śukrayutekṣito yadi nṛṇāṃ śavyāsukhaṃ jāyate

atha śayanavicāraḥ /
vyayeśe svoccarāśisthe śubhavargasamanvite /
śubhakhecarasandṛṣṭe paryaṅkaśayanaṃ vadet

vicinnamajnce śayanaṃ vyayeśe paramoccage /
bhāgyanāthena vā dṛṣṭe maṇiratnavibhūṣitam

śukre vā ravinandane himakare randhratrikoṇasthite
tadgehe śithilībhavennṛpatanaṃ jātasya ketvanvite

atha gatidhicāraḥ /
mandāhighvajasaṃyute tu nighanasthānādhipenānvite
riṣphe durgatimeti ṣaṣṭhapatinā dṛṣṭe'thavā mānavaḥ /
jāto yāti paraṃ padaṃ suragurau lagne bhṛgau kāmage
kanyasthe rajanīkare yadi dhanurlagne ca meṣāṃśake

dusthe duṣtagṛhādhipe balayute tadbhāvapuṣṭīṃ vade-
dāyuḥsyānapatau tu yatra viṣale tadbhāvanāśaṃ tathā /
lagneṣaḥ śubhakheṭavīkṣitayuto yadbhāvayāto vallī
tadbhāvasya śubhaṃ karoti vipulaṃ nīcārigastvanyathāṃ

iti śrinavagrahakṛpavā vaidyanāthaviracite jātakapārijātepañcadaśo/ādhyāyaḥ