jaiminigṛhyasūtram · Chapter 1

atha jaiminigṛhyasūtram
athāto'gniṃ praṇeṣyanprāgudak pravaṇamabhyukṣya sthaṇḍilaṃ lakṣamaṃ kuryānmadhye
prācīṃ rekhāmullikhyodīcīṃ ca saṃhitāṃ paścāttisro madhye prācyo'bhyukṣyāgniṃ pratiṣṭhāpayedbhūrbhuvaḥ svariti lakṣaṇāvṛdeṣā sarvatrāthātaḥ pākayajñānvyākhyāsyāmo huto'hutaḥ prahutaḥ prāśita iti teṣāmekāgnau homo nitye yajñopavītodakācamane darśapūrṇamāsatantrāḥ svatantrā vā dakṣiṇato'gneḥ pūrṇapātramupanidadhāti sruvaṃ cāpāṃ pūrṇamuttarato'gneridhmābarhirdevasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prokṣāmīti prokṣitamupakḷptaṃ bhavati sakṛdyajuṣā dvistūṣṇīṃ khādiraḥ pālāśo vedhmastadalābhe vibhītakatilvakabādhakanimbarājavṛkṣaśalmalyaraludadhitthakovidāraśleṣmātakavarjaṃ sarvavanaspatīnāmidhmaḥ
kuśālābhe śūkatṛṇaśaraśīryabalbajamutavanalaśuṇṭhavarjaṃ sarvatṛṇāni śuklāḥ sumanasastāsāmalābhe japārūpakākutthābhaṇḍīkuraṇḍakavarjaṃ gandhavatyo vā sarvavarṇāścatasra ājyaprakṛtayo bhavantyūdhanyaṃ vā vāhyaṃ vā dadhi vā payo vā
paścādagnerācamanaṃ trirācāmeddviḥ parimṛjetsakṛdupaspṛśetpādāvabhyukṣya śiraśca śīrṣaṇyānprāṇānupaspṛśedapa upaspṛśya paścādagnerupasamāhitasyopaviśya dakṣiṇena pāṇinā bhūmimārabhya japatīdaṃ bhūmerbhajāmaha idaṃ bhadraṃ sumaṅgalaṃ parā sapatnānbādhasvānyeṣāṃ vinda te dhanamiti vasvantaṃ rātriścedimaṃstomyena tṛcenāgniṃ parisamūhedādyayā vā triḥ prastaramupasaṃgṛhya pratidiśaṃ paristṛṇāti dakṣiṇapurastādupakramyāgrairmūlāni chādayanpaścādvopastīryolaparājibhyāmupahareddakṣiṇottaraḥ sandhiḥ

prastarātpavitre gṛhṇāti prādeśamātre same apraśīrṇāgre anantargarbhe aṅguṣṭhenopakaniṣṭhikayā ca dhārayannanakhena chinatti pavitre stho vaiṣṇavyāviti trirūrdhvamadbhiranumārjayedviṣṇormanasā pūte stha iti sakṛdyajuṣā dvistūṣṇīṃ pātrasyopariṣṭātpavitre dhārayannājyamāsicyottareṇāgnimaṅgārānnirūhya teṣvadhiśrityāvadyotya darbhataruṇābhyāṃ pratyasya triḥ paryagni kṛtvodagudvāsya pratyūhyāṅgārānudagagrābhyāṃ pavitrābhyāṃ trirutpunātyājyaṃ ca haviśca praṇītāśca sruvaṃ ca devastvā savitotpunātvacchidre ṇa pavitreṇa vasoḥ sūryasya raśmibhiriti devo va iti praṇītāḥ punarāhāramājyasya sakṛdyajuṣā dvistūṣṇīmuttarato'gneḥ praṇītāḥ praṇīya darbhaiḥ pracchādya dakṣiṇato'gneḥ prastaraṃ nidhāya prastarasyopariṣṭātpavitre nidhāya virūpākṣaṃ japatyaॐ tapaśca tejaśca satyaṃ cātmā ca dhṛtiśca dharmaśca sattvaṃ ca tyāgaśca brahmā ca brahma ca tāni prapadye tāni māmavantu bhūrbhuvaḥ svaraॐ mahāntamātmānamadhyārohāmi virūpākṣo'si dantājjistasya te śayyā parṇe gṛhā antarikṣe te vimitaṃ hiraṇmayaṃ taddevānāṃ hṛdayānyayasmaye kumbhe antaḥ saṃnihitāni tāni balabhūśca baladhā ca rakṣa ṇo mā pramadaḥ satyaṃ te dvādaśa putrāste tvā saṃvatsaresaṃvatsare kāmapreṇa yajñena yājayitvā punarbrahmacaryamupayanti tvaṃ devānāṃ brāhmaṇo'syahaṃ manuṣyāṇāṃ brāhmaṇo vai brāhmaṇamupadhāvati taṃ tvopadhāvāmi japantaṃ mā mā pratijāpsīrjuhvantaṃ mā mā pratihauṣīḥ kurvantaṃ mā mā pratikārṣīstvāṃ prapadye tvayā prasūta idaṃ karma kariṣāmi tanme samṛdhyatāṃ virūpākṣāya dantājjaye brahmaṇaḥ putrāya jyeṣṭhāya śreṣṭhāyāmoghāya karmādhipataye nama iti

sruvaṃ praṇītāsu praṇīya niṣṭapya darbhaiḥ saṃmṛjya saṃmārgānabhyukṣyāgnāvādhāya dakṣiṇaṃ jānvācyāmedhyaṃ cetkiṃcidājye'vapadyeta ghuṇastryambukā makṣikā pipīliketyā pañcabhya uddhṛtyābhyukṣyotpūya juhuyātparidhīnparidadhāti madhyamaṃ sthavīyasaṃ paścāddīrghaṃ madhyamaṃ dakṣiṇataḥ kanīyasamuttarataḥ saṃspṛṣṭāndakṣiṇato'gnerapāṃ kośaṃ ninayatyadite'numanyasvetyanumate'numanyasveti paścātsarasvate'numanyasvetyuttarato deva savitaḥ prasuveti triḥ pradakṣiṇamagniṃ pariṣiñcaddeva savitaḥ prasuva yajñaṃ prasuva yajñapatiṃ bhagāya divyo gandharvaḥ ketapūḥ ketaṃ naḥ punātu vācaspatirvācaṃ naḥ svadatviti sakṛdyajuṣā dvistūṣṇīmathedhmamādāya sruveṇājyaṃ gṛhītvābhighāryāgnāvabhyādadhātyayaṃ ta idhma ātmā jātavedastena vardhasva cedhyasva cenddhi vardhaya cāsmānprajayā paśubhirbrahmavarcasenānnādyena samedhaya svāheti manasāghārau juhoti saṃtatamakṣṇayā prajāpataye svāhetyuttaraṃ paridhisandhimanvavahṛtya sruvamindrā ya svāheti dakṣiṇaṃ paridhisandhimanvavahṛtyāghārau hutvājyabhāgau juhotyagnaye svāhetyuttarataḥ somāya svāheti dakṣiṇatastāvantareṇāhutiloko bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ svāhā bhūrbhuvaḥ svaḥ svāhetyagnaye'gnīṣomābhyāmiti paurṇamāsyāmagnaya indrā gnibhyāmityamāvāsyāyāmuttarapūrvāmāhutiṃ juhotyanabhijuhvadāhutyāhutiṃ pratyak sauviṣṭakṛtasthānānnityo'gniḥ purastātsviṣṭakṛdante'nyatra vapāhomājyahomābhyāṃ na sviṣṭakṛtaṃ pratyabhighārayati sruve sakṛdājyamupastṛṇāti dvirhaviṣo'vadyati sakṛdājyenābhighārya pratyabhighārayatyaṅguṣṭhenāṅgulibhyāṃ ca māṃsasaṃhitābhāṃ dvirhaviṣo'vadyati dvirājyenābhighārya pratyabhighārayati jāmadagnyānāṃ taddhi pañcāvattaṃ bhavatyaṅgulyā tṛṇakūrcena vā eṣā homāvṛtsarvatra

sapavitraṃ prastaramādatte tasyāgrāṇi sruve'nakti divyaṅkṣveti madhyamājye'ntarikṣe'ṅkṣveti mūlāni haviṣi pṛthivyāmaṅkṣveti prastarāttṛṇaṃ nirasyatyāyuṣe tveti prastaramagnāvanupraharatyagnaye'numataye svāheti paścāttṛṇamanupraharati dviṣantaṃ me'bhidhehi taṃ caiva pradaha svāheti ghṛtenāktāḥ samidha ādadhāti samṛddhyai svāheti bhūmimārabhya śīrṣaṇyānprāṇānupaspṛśedapa upaspṛśya dvādaśa prāyaścittāhutīrjuhotyākūtyai svāhā १ kāmāya svāhā २ samṛddhyai svāhā ३ ṛcā stomaṃ samardhaya gāyatreṇa rathaṃtaraṃ bṛhadgāyatravartani svāhā ४ udu tyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ / dṛśe viśvāya sūryaṃ svāhā ५ citraṃ devānāmudagādanīkaṃ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ / āprā dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ sūrya ātmā jagatastasthuṣaśca svāhā ६ udvayaṃ tamasaspari svaḥ paśyanto jyotiruttaram / devaṃ devatrā sūryamaganma jyotiruttamaṃ svāhā ७ prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva / yatkāmāste juhumastanno'stu vayaṃ syāma patayo rayīṇāṃ svāhā ८ bhūḥ svāhā ९ bhuvaḥ svāhā १० svaḥ svāhā ११ bhūrbhuvaḥ svaḥ svāhetyathāstīrṇāndarbhānānīya praṇītānāṃ ca sruvasya copariṣṭātkṛtvāpasrāvayañjapati sadasi sanme bhūyāḥ sarvamasi sarvaṃ me bhūyāḥ pūrṇamasi pūrṇaṃ me bhūyā akṣitamasi mā me kṣeṣṭhā iti pratidiśamapa utsiñcati prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantāmiti prācīnāvītī dakṣiṇasyāṃ diśi māsāḥ pitaro mārjayantāmiti yajñopavītī bhūtvāpa upaspṛśya pratīcyāṃ diśi gṛhāḥ paśavo mārjayantāmityudīcyāṃ diśyāpa oṣadhayo vanaspatayo mārjayantāmityūrdhvāyāṃ diśi yajñaḥ saṃvatsaro yajñapatirmārjayantāmiti samudraṃ vaḥ prahiṇomītyapo ninīya samudraṃ vaḥ prahiṇomyakṣitāḥ svāṃ yonimapi gacchata / ariṣṭā asmākaṃ vīrāḥ santu mā parāseci naḥ svamiti yadapsu te sarasvatītyaṅguṣṭhenopakāniṣṭhikayā cākṣiṇī vimṛjedyadapsu te sarasvati goṣvaśveṣu yanmadhu / tena me vājinīvati mukhamaṅdhi sarasvatīti darbhānparidhīṃścāgnāvādhāya vāmadevyena śāntiṃ kṛtvā triḥ paryukṣetsahaviṣkaṃ pradakṣiṇamanvamaṃsthāḥ prāsāvīriti mantrānsaṃnamayetpūrṇapātramupanihitaṃ sā dakṣiṇā yathāśraddhadakṣiṇāḥ pākayajñāḥ pūrṇapātraṃ vā

puṃsavanaṃ tṛtīye māsyanyatra gṛṣṭerghṛte caruṃ śrapayitvā pṛṣadājyaṃ vā sthālīpākavatsaṃskṛtya puruṣasūktena juhuyānmāṣau ca yavaṃ ca pulliṅgaṃ kṛtvā dadhidra psenaināṃ prāśayetprajāpatiḥ puruṣaḥ parameṣṭhī sa me putraṃ dadātvāyuṣmantaṃ yaśasvinaṃ saha patyā jīvasūrbhūyāsamiti nyagrodhaśuṅgaṃ phalābhyāmupahitaṃ śuklaraktābhyāṃ sūtrābhyāṃ grathitvā kaṇṭhe dhārayeddhruvakumārāyetyācakṣate vāso dakṣiṇā

athāto nāndīmukhebhyaḥ pitṛbhyaḥ pūrvedyurvyākhyāsyāma āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre śvaḥ kariṣyāmīti śvo bhūte vānnaṃ saṃskṛtya śucīñśrotriyānbrāhmaṇānanumantrayate śuciḥ śuklamanārdra mācchādya yajñopavītyapa ācamya catuḥśuklānbalīnharatī dadhi taṇḍulāḥ surabhi śuklāḥ sumanasa ityagnyāyatane prāgagrāndarbhānsaṃstīryāgnaye somāya prajāpataye viśvebhyo devebhya ṛṣibhyo bhūtebhyaḥ pitṛbhyaḥ sarvābhyo devatābhyo nama iti haviṣyamannaṃ brāhmaṇebhyaḥ pradāya dadhnā māṣamatsyamāṃsabhakṣyāśanairityaparamatha catuṣṭayamādāya vrīhiyavapuṣpasarṣapāṇīti saha tairevodakumbhamādāya manaḥ samādhīyatāṃ prasīdantu bhavanta ityuktvā sapraṇavaṃ nāndīmukhāḥ pitaraḥ prīyantāmityevaṃ yathārthamitare pratibrūyuḥ

sīmantonnayanaṃ caturthe māsi ṣaṣṭhe'ṣṭame vā pūrvapakṣe puṇye nakṣatre hastottarābhirvā kuryāttilamudgamiśraṃ sthālīpākaṃ śrapayitvānvārabdhāyāṃ juhuyānmahāvyāhṛtibhirhutvā prājāpatyayā cāthaināṃ paścādagnerbhadra pītha upaveśyairakāyāṃ vāhatottarāyāṃ tasyai triḥ śuklayā śalalyā prāṇasaṃmitaṃ sīmantaṃ kuryācchuklenā mūrdhnaḥ prāṇāya tvāpānāya tvā vyānāya tvetyathāsyā dakṣiṇaṃ keśāntaṃ sragbhiralaṃkṛtya tathottaraṃ hiraṇyavatīnāmapāṃ kāṃsyaṃ pūrayitvā tatraināmavekṣayanpṛccheddhiṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ kiṃ paśyasīti parā pratyāha prajāṃ paśūnsaubhāgyaṃ mahyaṃ dīrghamāyuḥ patyuriti vāso dakṣiṇā hiraṇyaṃ vā

kumāre jāte jātakarma prākstanaprāśanādvrīhiṃ ca yavaṃ ca jātarūpeṇāvaghṛṣyedamannamiti prāśayedidamannamayaṃ rasa idaṃ prāṇenāmṛtaṃ saha pṛthivī te mātā dyauḥ pitā jīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatamityathainamabhimantrayate 'ṅgādaṅgātsaṃbhavasi hṛdayādadhi jāyase / ātmā vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatamityathainaṃ paridadātyahne tvā paridadāmyahastvā rātryai paridadātu rātristvāhorātrābhyāṃ paridadātvahorātrau tvārdhamāsebhyaḥ paridattāmardhamāsāstvā māsebhyaḥ paridadatu māsāstvartubhyaḥ paridadatvṛtavastvā saṃvatsarāya paridadatu saṃvatsarastvā jarāyai mṛtyave paridadātviti ko'si katamo'sītyāha saṃ māsaṃ praviśāsāvityathāsya guhyaṃ nāma dadāti vedo'sītyathāsya mūrdhānamupajighratyaśmā bhava paraśurbhava hiraṇyamastṛtaṃ bhava paśūnāṃ tvā hiṃkāreṇābhijighrāmītyevameva pravāsādetya putrāṇāṃ mūrdhānamupajighrati phalīkarṇamiśrānsarṣapāndaśarātramagnau juhuyāt śaṇḍāyeti dvābhyāṃ śaṇḍāya markāyopavīrāya śauṇḍikera ulūkhalo malimluco duṇāśi cyavano naśyatāditaḥ svāhā / ālikhanvilikhannanimiṣankiṃvadanta upaśrutiraryamṇaḥ kumbhī śatruḥ pātrapāṇirnipuṇahāntrīmukhaḥ sarṣapāruṇo naśyatāditaḥ svāheti daśarātraṃ dampatī sūtakau bhavatastasyānte snātvotthānam

athāto nāmakarma pūrvapakṣe puṇye nakṣatre dvādaśyāṃ vā pitā nāma kuryādācāryo vā tamahatena vāsasā samanuparigṛhya pitāṅkenāsīta tasya nāmadheyaṃ dadhāddvyakṣaraṃ caturakṣaraṃ vā ghoṣavadādyantarantasthamanunakṣatramanudaivatam anunāmātaddhitamākārāntaṃ striyai yathārthaṃ vā kumārayajñeṣu ca nakṣatraṃ nakṣatradaivataṃ tithimiti yajate 'ṣṭāvanyā juṣṭā devatā yajate 'gnidhanvantari prajāpatimindraṃ vasūnrudrā nādityānviśvāndevānityetāsu sviṣṭāsu sarvā devatā abhīṣṭā bhavanti

athātaḥ prāśanakarma pūrvapakṣe puṇye nakṣatre brāhmaṇānbhojayitvā haviṣyamannaṃ prāśayedannapate'nnasya no dehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ / pra pradātāraṃ tāriṣa ūrjaṃ no dhehi dvipade śaṃ catuṣpada iti

tṛtīye saṃvatsare jaṭāḥ kurvīta garbhatṛtīya ityeka udagayane pūrvapakṣe puṇye nakṣatre brāhmaṇānsvāstivācyāparāhṇe'gniṃ praṇayitvā dakṣiṇato'gneścatvāri pūrṇāpātrāṇi nidadhyāt vrīhiyavānāmabhito madhye tilamāṣāṇāmācāntodake'nvārabdhe juhuyānmahāvyāhṛtibhirhutvā virūpākṣeṇātra pañcamīṃ juhoti sarvauṣadhībhi sphāṇṭamudakamānayanti vrīhiyavāstilamāṣā ityetatsarvauṣadhamāyamagātsavitā kṣureṇeti kṣuramādatta āyamagātsavitā kṣureṇa viśvairdevairanumato marudbhiḥ / sa naḥ śivo bhavatu viśvakarmā yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā na ityuṣṇena vāya udakenehītyudakamādatta uṣṇena vāya udakenehyaditiḥ keśānvapatvityāpa undantu jīvasa iti dakṣiṇaṃ keśāntamabhyundyādāpa undantu jīvase dīrghāyuṣṭvāya varcasa iti tasmiṃstisro darbhapiñjūlīrupadadhātyekāṃ vā dhārayatu prajāpatiriti dhārayeddhārayatu prajāpatiḥ punaḥpunaḥ suvaptavā ityūrdhvaṃ trirādarśena spṛṣṭvā yena dhāteti kṣureṇa chindyādyena dhātā bṛhaspateragnerindra sya cāyuṣe'vapat / tena ta āyuṣe vapāmi suślokyāya svastaya iti yena tatprajāpatirmarudbhyo gṛhamedhibhyo'vapat / tena ta āyuṣe vapāmi suślokyāya svastaya iti yena bhūyaścarātyayaṃ jyokca paśyāti sūryam / tena ta āyuṣe vapāmi suślokyāya svastaya ityevaṃ paścāttathottarataḥ pratimantraṃ keśāṃśca darbhapiñjūlīśeṣāṃścānaḍuhe gomaye'bhūmispṛṣṭe nidadhyādbrāhmaṇasya purastātpaścāditarayorvarṇayoryatkṣureṇeti nāpitāya kṣuraṃ prayacchedyatkṣureṇa mamlā vaptrā vapasi nāpitāṅgāni śuddhāni kurvāyurvarco mā hiṃsīrnāpiteti yathaiṣāṃ gotrakalpaḥ kulakalpo vāplute prāyaścittīrjuhuyādāvṛtaiva striyāḥ kuryādamantraṃ samantraṃ cetpaścājjuhuyādathāsya mūrdhānamārabhya japati triyāyuṣaṃ kaśyapasya jamadagnestriyāyuṣaṃ yaddevānāṃ triyāyuṣaṃ tatte astu triyāyuṣamiti dhānyapalvale goṣṭhe vā keśānnikhanetkuśalīkartā pūrṇapātrāṇi haredgaurdakṣiṇā

saptame brāhmaṇamupanayīta pañcame brahmavarcasakāmaṃ navame tvāyuṣkāmamekādaśe kṣatriyaṃ dvādaśe vaiśyaṃ nāti ṣoḍaśamupanayīta prasṛṣṭavṛṣaṇo hyeṣa vṛṣalībhūto bhavatīti tata enaṃ snātamalaṃkṛtamāktākṣaṃ kṛtanāpitakṛtyamānayanti tamahatena vāsasā paridadhīta parīmaṃ someti yathāvarṇaṃ parīmaṃ soma brahmaṇā mahe śrotrāya dadhmasi / yathemaṃ jarimā ṇa yājjyok śrotre adhi jāgarājjīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatamiti parīmamindra brahmaṇā mahe rāṣṭrāya dadhmasi / yathemaṃ jarimā ṇa yājjyogrāṣṭre adhi jāgarājjīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatamiti parīmaṃ poṣa brahmaṇā mahe poṣāya dadhmasi / yathemaṃ jarimā ṇa yājjyok poṣe adhi jāgarājjīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatamityathainaṃ paścādagneḥ prāṅmukhamupaveśya yajñopavītinamācārya ācāmayatyācāntamutthāpyottarato'gneḥ prāco darbhānāstīrya teṣvakṣatamaśmānamatyādhāya tatrainaṃ dakṣiṇena pādenāśmānamadhiṣṭhāpayedimamaśmānamārohāśmeva tvaṃ sthiro bhava dviṣantamapabādhasva mā ca tvā dviṣanto vadhīdityathainaṃ paścādagneḥ prāṅmukhamupaveśyottarata ācāryo'nvārabdhe juhuyānmahāvyāhṛtibhirhutvā devāhutibhiśca saṃpātamāsye bhūrṛcaḥ svāheti pratimantraṃ bhūrṛcaḥ svāhā bhuvo yajūṃṣi svāhā svaḥ sāmāni svāheti prāśitamācāntamutthāya namo vātāyetyenaṃ pradakṣiṇamagniṃ pariṇayennamo vātāya namo astvagnaye namaḥ pṛthivyai nama oṣadhībhyo namo vo'dṛṣṭāya bṛhate karomītyadhigantaradhigaccha pradātaḥ prayacchāsāvamuṣmai vedamityathainaṃ paścādagneḥ prāṅmukhamavasthāpya purastādācāryaḥ pratyaṅmukhastāvañjalī kuruta uttarata ācāryastamanyo'dbhiḥ pūrayennisrāveṇetarasya pūraṇamathainaṃ saṃśāsti brahmacaryamagāmupa mā nayasveti ko nāmāsītyasāviti nāmadheyaṃ dadyāttatrācāryo japati hiṃ bhūrbhuvaḥ svarāgantrā samaganmahi pra su martyaṃ yuyotana / ariṣṭāḥ saṃcaremahi svasti caratādayamityathāsya dakṣiṇena hastena dakṣiṇaṃ hastaṃ gṛhṇātīndra ste hastamagrabhīddhātā hastamagrabhītpūṣā hastamagrabhītsavitā hastamagrabhīdaryamā hastamagrabhīnmitrastvamasi dharmaṇāgnirācāryastaveti prāṇānāṃ granthirasīti nābhideśamārabhya japati prāṇānāṃ granthirasi mā visrasāmṛta mṛtyorantaraṃ kurviti dakṣiṇamaṃsamanvavamṛśya mayi vrata iti hṛdayadeśamārabhya japati mayi vrate hṛdayaṃ te astu mama cittamanu cittaṃ te astu / mama vācamekavrato juṣasva bṛhaspatistvā niyunaktu mayītyathainaṃ paridadātyagnaye tvā paridadāmi vāyave tvā paridadāmi devāya tvā savitre paridadāmyadbhyastvauṣadhībhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmyariṣṭyā ityathainaṃ saṃśāsti brahmacāryasi samidha ādhehyapo'śāna karma kuru mā divā svāpsīrityagnaye samidhamāhārṣamiti ghṛtenāktāḥ samidha ādadhātyagnaye samidhamāhārṣaṃ bṛhate jātavedase / yathā tvamagne samidhā samidhyasa evamahamāyuṣā varcasā tejasā sanyā medhayā prajñayā prajayā paśubhirbrahmavarcasenānnādyena dhanena samedhiṣīya svāhā apsarāsu yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ / daivī medhā manuṣyajā sā māṃ medhā surabhirjuṣatāṃ svāhā bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ svāhā bhūrbhuvaḥ svaḥ svāhetīyaṃ duruktāditi mekhalāmābadhnīta iyaṃ duruktātparibādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī ma āgāt / prāṇāpānābhyāṃ balamābharantī svasā devī subhagā mekhaleyamṛtasya goptrī tapasaḥ paraspī ghnatī rakṣaḥ sahamānā arātīḥ / sā mā samantādabhiparyehi bhadre bhartāraste mekhale mā riṣāmeti mauñjīṃ brāhmaṇasya maurvīṃ rājanyasya muñjamiśrāṃ tāmalīṃ vaiśyasya mauñjīṃ vā sarveṣāmatha paridhānāni kṣaumaṃ vā śāṇaṃ vāntaraṃ brāhmaṇasyaiṇeyamuttaraṃ rauravaṃ rājanyasyājaṃ vaiśyasyaiṇeyaṃ vā sarveṣāṃ svastyayano'sīti daṇḍaṃ prayacchetprāṇasaṃmitaṃ pālāśaṃ brāhmaṇasya bailvaṃ brahmavarcasakāmasya naiyagrodhaṃ rājanyasyaudumbaraṃ vaiśyasya pālāśaṃ vā sarveṣāṃ mātaraṃ prathamaṃ bhikṣetāthānyāḥ suhṛdo bhavatpūrvayā brāhmaṇo bhikṣeta bhavati bhikṣāṃ dehīti bhavanmadhyamayā rājanyo bhikṣāṃ bhavati dehīti bhavadantyayā vaiśyo dehi bhikṣāṃ bhavatīti kṣāṃ ca hiṃ ca na vardhayedbhavatpūrvayā vā sarve prāyaścittaṃ cedutpadyeta jīvā stha jīvayata metyenamapa ācāmayejjīvā stha jīvayata māpo nāma sthāmṛtā nāma stha svadhā nāma stha tāsāṃ vo bhukṣiṣīya sumatau mā dhatta śivā me bhavata namo vo'stu mā mā hiṃsiṣṭeti bhaikṣamupanyāhṛtamūrdhvaṃ trirātrātsāvitrīṃ prabrūyāttadaharvā paścādagneḥ paccho'rdharcaśaḥ sarvāmityanūcya vedamārabhyāgne vratapata iti ghṛtenāktāḥ samidha ādadhātyagne vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā / vāyo vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā / āditya vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā / vratānāṃ vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāheti tadetadvratādeśanaṃ sarvatra vratasamāptāvagne vratapate vratamacāriṣaṃ tadaśakaṃ tanme'rādhi svāheti mantrānsaṃnamayedathainaṃ saṃśāsti brahmacāryācāryādhīnaḥ praśānto'dhaḥśāyī daṇḍamekhalājinajaṭādhārī stryanṛtamadhumāṃsagandhamālyavarjīṃ bhaveti trirātramakṣārālavaṇāśyūrdhvaṃ trirātrātprācīṃ vodīcīṃ vā diśamupaniṣkramya palāśaṃ gatvā vyāhṛtibhirabhyajya sthālīpākeneṣṭvā yajñopavītaṃ daṇḍamityudasya pratyeyādgaurdakṣiṇā

sāyaṃprātarudakānte pūto bhūtvā sapavitro'dbhirmārjayetāpohiṣṭhīyābhistisṛbhistaratsa mandī dhāvatīti catasṛbhirvāmadevyamante śucau deśe darbheṣvāsīno darbhāndhārayamāṇaḥ pratyaṅmukho vāgyataḥ sandhyāṃ manasā dhyāyedā nakṣatrāṇāmudayāduditeṣu nakṣatreṣu trīnprāṇāyāmāndhārayitvā sāvitrīṃ sahasrakṛtva āvartayecchatakṛtvo vā daśāvaramathāgnimupatiṣṭhate'gne tvaṃ no antama ityatha varuṇamupatiṣṭhate tvaṃ varuṇa uta mitra ityetayaivāvṛtā prātaḥ prāṅmukhastiṣṭhannathādityamupatiṣṭhata udvayaṃ tamasasparītyatha mitramupatiṣṭhate pra mitrāya prāryamṇa iti sa yadi sūryābhyuditaḥ sūryābhinimrukto vā taccheṣaṃ sāvitrīṃ manasā dhyāyetsaiva tatra prāyaścittiḥ

śrāvaṇyāmupākaraṇaṃ prauṣṭhapadyāṃ vā hastena trīnprāṇāyāmānāyamyācamya sarve purastājjapaṃ japanti saha no'stu saha no bhunaktu saha no vīryavadastu mā vidviṣāmahe sarveṣāṃ no vīryavadastviti tebhyaḥ sāvitrīṃ prabrūyādyathopanayane manasā sāmasāvitrīṃ ca somaṃ rājānamityāditaśchandāṃsyadhītya yathārthamakṣatadhānānāṃ dadhnaśca navāhutīrjuhotyṛṣīndevāṃśchandāṃsyṛco yajūṃṣi sāmāni १६ ṛcaṃ sāmā yajāmahe sadasaspatimadbhutaṃ medhākāramiti ७९ etāsāmeva pūrvābhiḥ ṣaḍbhiḥ pūrvaṃ tarpayedācāryamācāryāṃśca jaiminiṃ talavakāraṃ sātyamugraṃ rāṇāyaniṃ durvāsasaṃ ca bhāguriṃ gauruṇḍiṃ gaurgulaviṃ bhagavantamaupamanyavaṃ kāraḍiṃ sāvarṇiṃ gārgyaṃ vārṣagaṇyaṃ daivantyamityetāṃstrayodaśa dhānāvantaṃ dadhikrāvṇa ityetābhyāmabhimantrya haviḥśeṣaṃ prāśya prāhṇe pradhīyata āgneye samāpte'ja aindre meṣo gauḥ pāvamāne parvadakṣiṇā sa brahmacāriṇaścopasametānbhojayed sāvitramahaḥ kāṅkṣanta utsarge ca pakṣiṇīṃ rātriṃ na māṃsamaśnīyānna śrāddhaṃ na lomāni saṃhārayenna striyamupeyādṛtau jāyāmupeyādvarṣāśaradikametadvratamardhamāsamityeke

taiṣīmutsargo vedeṣu yathāsvaṃ viśramantāṃ chandāṃsi caturuttarāṇi śivena no dhyāyantvityutsṛjyādhyāyānadhyāyai vratāni cānupālayanto yathāsvaṃ vedamadhīyīrannata ūrdhvamabhreṣu nādhīyate

gaudānikavrātikaupaniṣadāḥ saṃvatsarāsteṣu sāyaṃprātarudakopasparśanaṃ nānupaspṛśya bhojanaṃ prātaḥ sāyamupaspṛśyā samidādhānādaraṇyātsamidhamāhṛtyādadhyādādityavrātikaḥ saṃvatsara ekavāsā na yuktamārohedādityaṃ nāntardadhīta chattreṇa mahīmāsanaśayanābhyāmupānadbhyāṃ ca nordhvaṃ jānvorapaḥ prasnāyādanyatrācāryavacanādvrātike vrataparvādityavrātike śukriyāṇyaupaniṣada upaniṣadaṃ śrāvayet

dvādaśa mahānāmnikāḥ saṃvatsarā nava ṣaṭ traya iti vikalpāḥ saṃvatsaramityeke pitrā cecchrutā mahānāmnyaḥ saṃvatsaraṃ brahmacaryaṃ carecchuklaikavāsā vrataṃ tu bhūyastiṣṭheddivāthāsīta naktaṃ tasya kṛṣṇe bhojanācchādane bhavata ityeke śuklaṃ caiva paridadhyādrā gadoṣānna kṛṣṇaṃ sarvāsvapsūpaspṛśedabuktāḥ śakvarya iti nāvā na prasnāyātprāṇasaṃśaye tūpaspṛśedubhayata api vā gāḥ pāyayetpaśūktāḥ śakvarya iti varṣaṃ nāntardadhīta chattreṇa prati varṣaṃ niṣkrāmedevamasya carataḥ kāmavarṣī parjanyo bhavati brahmacaryānta ekarātramupoṣita araṇyaṃ gatvā śaivalamiśrāṇāmapāṃ kāṃsaṃ pūrayitvā tamupaveśya samanuparigṛhya nimīlitaṃ tisra stotriyā upagāyetsapurīṣā upotthāyācāryo'hatena vāsasā mukhamasya pariṇahyetpradakṣiṇamudapātraṃ dhāryaṃstiṣṭhedahaḥśeṣaṃ rātrimāsīta vāgyataḥ śvo bhūte'raṇyaṃ gatvāgnimupasamādhāya vatsamupānvānīya vāsa udveṣṭayedudyamya kāṃsamapo'bhivīkṣa iti vīkṣetsvarabhivīkṣa ityādityaṃ jyotirabhivīkṣa ityagniṃ paśumabhivīkṣa iti vatsaṃ samanyā yantītyapaḥ prasicya vāsaḥ kāṃsaṃ vatsamityācāryāyopaharetsthālīpākādviśvāmitrendrau mahānāmnīśca yajata ityācāryaṃ sapariṣaṭkaṃ bhojayedgaurdakṣiṇā

dvādaśa varṣāṇi vedabrahmacaryaṃ jananātprabhṛtītyeke yāvadadhyayanaṃ vā sadā sāye samidādhānaṃ sāyaṃprātarbhaikṣacaraṇaṃ dve trivṛtī varjayettrivṛtaṃ ca maṇiṃ triguṇe copānahau ṣoḍaśe godānakaraṇaṃ tatkeśāntakaraṇamityācakṣate cauḍakaraṇena mantrā vyākhyātā upanayanena vratadeśanaṃ na tviha niyuktamahataṃ vāsaḥ sarvāṇi lomanakhāni vāpayecchikhāvarjamityaudgāhamaniruptakeśaḥ snāyādvanaspateriti vanaspatīnāṃ snānīyena tvacamunmṛdnīte vanaspatestvagasi śodhani śodhaya mā tāṃ tvābhihare dīrghāyuṣṭvāya varcasa iti vanaspatīnāṃ gandho'sīti snātvānulepanena kurute vanaspatīnāṃ gandho'si puṇyagandha puṇyaṃ me gandhaṃ kuru devamanuṣyeṣu taṃ tvābhihare dīrghāyuṣṭvāya varcasa iti vanaspatīnāṃ puṣpamasīti srajamābadhnīte vanaspatīnāṃ puṣpamasi puṇyagandha puṇyaṃ me gandhaṃ kuru devamanuṣyeṣu taṃ tvābhihare dīrghāyuṣṭvāya varcasa ityādarśo'sītyādarśa ātmānaṃ vīkṣetādarśo'syā mā dṛśyāsandevamanuṣyā ubhaye śobho'si śobhāsamahaṃ devamanuṣyeṣu roco'si rocāsamahaṃ devamanuṣyeṣvityapoddhṛtya srajamādeśayetoktā dharmāḥ saṃvatsareṣu gaurdakṣiṇā

vedamadhītya vratāni cāritvā brāhmaṇaḥ snāsyansaṃbhārānupakalpayate 'hataṃ vāsa erakāṃ snānamanulepanaṃ sumanasa āñjanamādarśamahate vāsasī trivṛtaṃ maṇiṃ vaiṇavaṃ daṇḍaṃ śukle upānahau nāpita upakḷpta uttarata upatiṣṭhatyerakāmāstīryāhatena vāsasodagdaśena pracchādya tatrainaṃ prāṅmukhamupaveśya daṇḍamapsu pādayeddviṣatāṃ vajro'sīti mekhalāṃ visraṃsayeduduttamamiti tāṃ caivāpsu pādayetkeśāntakaraṇena māntrā vyākhyātāḥ parivāpanaṃ ca śiro'gre vapate tataḥ śmaśrūṇi tata itarāṇyaṅgānyanupūrveṇa keśaśmaśrulomanakhānyaśvatthasya mūle nikhanedudumbarasya vāpahato me pāpmeti śītoṣṇābhiradbhirhiraṇyāntarhitābhirenaṃ snāpayecchivā naḥ śaṃtamā bhava sumṛḍīkā sarasvati mā te vyoma saṃdṛśīti rohiṇyāṃ snāyātprajāpatervā etannakṣatraṃ prajāvānbhūyāsamiti mṛgaśirasi snāyātsomasya vā etannakṣatraṃ somejyā mopanamediti tiṣye snāyādbṛhaspatervā etannakṣatraṃ brahma bṛhaspatirbrahmavarcasī bhūyāsamiti haste snāyātsaviturvā etannakṣatraṃ savitṛprasūto bhūyāsamityanūrādhāsu snāyānmitrasya vā etannakṣatraṃ mitrāṇāṃ priyo bhūyāsamiti śravaṇe snāyādviṣṇorvā etannakṣatraṃ yajño vai viṣṇuryajño mopanamediti tamahatena vāsasā paridadhīta parīmaṃ someti savyamagre'kṣyañjīta yaśasā metyatha dakṣiṇaṃ trivṛtaṃ maṇiṃ kaṇṭhe pratimuñcate pālāśaṃ svastyayanakāmaḥ svastyayano'sīti bailvaṃ brahmavarcasakāmo brahmavarcasī bhūyāsamityarkamannādyakāmo'rkavānannādo bhūyāsamiti gandharvo'si viśvāvasuḥ sa mā pāhi sa mā gopāyeti vaiṇavaṃ daṇḍamupādatta upānahāvādadhīta netre stho nayataṃ māmiti dakṣiṇamagre pratimuñcate tasya vratāni bhavanti nājātalomnyopahāsamicchedvarṣati na dhāvennopānahau svayaṃ harenna phalāni svayaṃ pracinvīta na pratisāyaṃ grāmāntaraṃ vrajennaiko vṛṣalaiḥ saha nodapānamavekṣenna vṛkṣamārohenna saṃkramamārohennānantardhāyāsīta nāparayā dvārā prapannamannamaśnīyānna śuktaṃ na dviḥpakvaṃ na paryuṣitamanyatra śākamāṃsayavapiṣṭānnapṛthukaphāṇitadadhimadhughṛtebhyo nānarmaṇi hasenna nagnaḥ snāyācchuktā vāco na bhāṣeta janavādaṃ kalahāṃśca varjayettrayaḥ snātakā bhavantīti ha smāhāruṇirgautamo vidyāsnātako vratasnātako vidyāvratasnātaka iti teṣāmuttamaḥ śreṣṭhastulyau pūrvau snātvācāryaṃ brūyānmadhuparkaṃ me bhavānānayatvityācāryakalpo vā tasmai prāṅmukhāyāsīnāya madhuparkamāharedviṣṭarapādyārghyācamanīyānyekaikamanupūrveṇa viṣṭaramadhyāste pādyena pādau prakṣālayate mayi śrīḥ śrayatāmiti savyaṃ pādamagre śūdrā cenmayi padyā virāḍ ityatha dakṣiṇaṃ mayi varca ityarghyaṃ pratigṛhṇīyādācamanīyābhirācāmetpātracamasaṃ viṣṭaropahitamadhastādviṣṭarau saṃhitāgrau bhavata ekaviṣṭara uttaratastayormadhye dadhi madhu saṃnihite bhavato dadhnā ceddadhimantho'dbhiścedudamanthaḥ payasā cetpayasyastaṃ pratigṛhṇīyāddevasya tveti taṃ pratigṛhya bhūmau pratiṣṭhāpyāvaghṛṣyāṅguṣṭhenopakaniṣṭhikayā ca mahyaṃ tvā yaśase'nnādyāya brahmavarcasāyeti triḥ prāśnīyāccheṣamuttarataḥ pratigṛhya brāhmaṇāya dadyādabhyukṣya vābrāhmaṇāya garte vā nikhanetparaḥ svadhitipāṇirgāṃ dṛṣṭvāha gaurgauriti tāmabhimantrayate gaurdhenurityomutsṛjateti brūyātkartavyā cetkuruteti brūyādgaurdhenurhavyā mātā rudrā ṇāṃ duhitā vasūnāṃ svasādityānāmamṛtasya nābhiḥ / pra nu vocaṃ cikituṣe janāya mā gāmanāgāmaditiṃ vadhiṣṭa pibatūdakaṃ tṛṇānyattvityatha ṣaḍarghyārhā bhavantyṛtvigācāryaḥ snātako rājābhiṣiktaḥ priyaḥ sakhā śrotriyaśceti tebhya ātithyaṃ gāṃ kuryāttāmatithaya iti prokṣet

snātvā mātāpitarau paricarettadadhīnaḥ syāttābhyāmanujñāto jāyāṃ vindetānagnikāṃ samānajātīyāmasagotrāṃ māturasapiṇḍāṃ jyāyasaḥ kanīyasīṃ dūtamanumantrayate 'nṛkṣarā ṛjavaḥ santu panthā ebhiḥ sakhāyo yanti no vareyam / samaryamā saṃ bhago no'nunīyātsaṃ jāspatyaṃ suyamamastu devā iti pāṇigrahaṇe'gnimāhriyamāṇamanumantrayate'gniraitu prathamo devatānāṃ so'syai prajāṃ muñcatu mṛtyupāśāt / tadayaṃ rājā varuṇo'numanyatāṃ yathethaṃ strī pautramaghaṃ na rodāditi prajvalitamupatiṣṭhata imāmagnistrāyatāṃ gārhapatyaḥ prajāmasyai nayatu dīrghamāyuḥ / aśūnyopasthā jīvatāmastu mātā pautramānandamabhi prabudhyatāmiyamiti purastādagnerbrāhmaṇo vāgyataḥ pratyaṅmukha udakumbhaṃ dhārayaṃstiṣṭheddakṣiṇato'gneḥ śamīpalāśamiśrānlājāñchūrpe mātā dhārayenmāturabhāve tanmātrī pratyagagnererakāṃ tejanīṃ vānyadvaivaṃjātīyaṃ saṃveṣṭya nidadhyādyathā prasāryamāṇaṃ paścārdhaṃ barhiṣaḥ prāpnotyathāsyai vāsasī prokṣyānumantrya dadāti yā akṛntannavayanyā atanvata yāśca devīrantāmabhito'dadanta / tāstvā devīrjarasā saṃvyayantvāyuṣmatīdaṃ paridhatsva vāsa iti tāṃ brūyādimāmerakāṃ dakṣiṇena pādenābhijahīti pra me patiyānaḥ panthāḥ kalpatāmityajapatyāṃ svayaṃ japetprāsyā iti dakṣiṇata erakāyāṃ bhāryāmupaveśyottarataḥ patirubhāvanvārabheyātāṃ svayamuccairjuhuyājjāyāyāmanvārabdhāyāṃ mahāvyāhṛtibhirhutvā yā tirasaptabhirjuhoti saṃpātaṃ prathamayā mūrdhanyāsiñcedyā tiraścī nipadyase'haṃ vidharaṇī iti / tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā saṃrādhā rādhayāmasi saṃrādhāyai svāhā १ mā te gṛhe niśi ghoṣa utthādanyatra tvadrudatyaḥ saṃviśantu / mā tvaṃ vikeśyura āvadhiṣṭhā jīvapatnī patiloke virāja prajāṃ paśyantī sumanasyamānā svāhā २ anvadya no'numatiryajñaṃ deveṣu manyatām / agniśca havyavāhanastatkarotu samṛdhyatāṃ svāhā ३ dyauste pṛṣṭhaṃ rakṣatu vāyurūrū aśvinau ca stanaṃ dhayataste putrānsavitābhirakṣatu / ā vāsasaḥ paridhānādbṛhaspatirviśve devā abhirakṣantu paścātsvāhā ४ aprajastāṃ pautramṛtyuṃ pāpmānamuta vāgham / śīrṣṇaḥ srajamivonmucya dviṣadbhyaḥ pratimuñcāmi pāśaṃ svāhā ५ yāni kāni ca pāpāni sarvāṅgeṣu tavābhavan / pūrṇāhutibhirājyasya sarvāṇi tānyaśīśamaṃ svāhā ६ prajāpata ityekā ७

athāsyā dakṣiṇena pāṇinā dakṣiṇaṃ pāṇiṃ gṛhṇāti prahastaṃ puṃso'ṅgulī striyaḥ sāṅguṣṭhaṃ mithunakāmo gṛhṇāmi te saubhagatvāya hastaṃ mayā patyā jaradaṣṭiryathāsat / bhago'ryamā savitā purandhirmahyaṃ tvādurgārhapatyāya devāḥ somo'dadadgandharvāya gandharvo'dadadagnaye / rayiṃ ca putrāṃścādādagnirmahyamatho imām somaḥ prathamo vivide gandharvo vivida uttaraḥ / tṛtīyo'gniṣṭe patisturīyo'haṃ manuṣyajā ityupanayanāvṛtāśmānamadhiṣṭhāpayetstrīvat uttarapurastādagnerbhāryayā saṃprekṣyamāṇo japatyaghoracakṣurapatighnī ma edhi śivā paśubhyaḥ sumanāḥ suvarcāḥ / jīvasūrdevakāmā syonā śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade ā naḥ prajāṃ janayatu prajāpatirājarasāya samanaktvaryamā / adurmaṅgalīḥ patilokamāviśa śaṃ na edhi dvipade śaṃ catuṣpade tāṃ pūṣañchivatamāmerayasva yasyāṃ bījaṃ manuṣyā vapanti / yā na ūrū uśatī visrayātai yasyāmuśantaḥ praharema śepham amo'hamasmi sā tvaṃ sāmāhamasmyṛktvaṃ mano'hamasmi vāktvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvaṃ tāvehi saṃbhavāva saha reto dadhāvahai puṃse putrāya vettavai māmanuvratā bhava sahaśayyā mayā bhavāsāvityathāsyā nāma gṛhītvāgniṃ parikrameyātāmīrtvamasyūrkte mātā nāma sā māmehi saha prajayā saha rāyaspoṣeṇeti tasyāṃ pratyāvrajitāyāṃ bhrātānyo vā suhṛdabhighāritānlājāñchūrpādañjalinopaghātamañjalāvāvapedupastīrṇābhighāritānkṛtvā tānitarāgnau juhuyātkanyaleyaṃ nāryaryamṇamiti kanyalā pitṛbhyaḥ patilokaṃ yatīyamava dīkṣāmayakṣata svāhā १ iyaṃ nāryupabrūte'gnau lājānāvapantī / dīrghāyurastu me patiredhantāṃ jñātayo mama svāhā २ aryamṇaṃ nu devaṃ kanyāgnimayakṣata / sa imāṃ devo aryamā preto muñcātu māmutaḥ svāheti ३ homānteṣu japati caturviśvā uta tvayā vayaṃ dhārā udanyā iva / atigāhemahi dviṣa iti tūṣṇīṃ dhārikā kāmāyāvapeccaturthaṃ dakṣiṇaṃ śūrpapuṭaṃ kāma ityācakṣata uttarapurastādagneḥ sapta padānyabhyutkramayedekamiṣa iti pratimantramekamiṣe viṣṇustvānvetu / dve ūrje viṣṇustvānvetu / trīṇi rāyaspoṣāya viṣṇustvānvetu / catvāri mayobhavāya viṣṇustvānvetu / pañca prajābhyo viṣṇustvānvetu / ṣaḍṛtubhyo viṣṇustvānvetu / sakhā saptapadī bhaveti saptame prācīmavasthāpyodakumbhena mārjayerannāpohiṣṭhīyābhistisṛbhiḥ prekṣakānanumantrayate sumaṅgalīriyaṃ vadhūrimāṃ sameta paśyata / saubhāgyamasyai dattvāyāthāstaṃ viparetaneti prekṣayeddhruvamarundhatīṃ sapta ṛṣīnpaśyānīti pratijānānāṃ dhruvo'sīti dhruvamupatiṣṭhate dhruvo'si dhruvāhaṃ patikule bhūyāsamamuṣyeti patināma gṛhṇīyādasāvityātmano 'rundhatīmarundhatyaruddhāhaṃ patyā bhūyāsamamuneti patināma gṛhṇīyādasāvityātmanaḥ

pūṣā tveta iti prasthitāmanumantryate pūṣā tveto nayatu hastagṛhyāśvinau tvā pravahatāṃ rathena / gṛhāngaccha gṛhapatnī yathāso vaśinī tvaṃ vidathamāvadāsīti svaṃ kulaṃ prāptāṃ kalyāṇaśīlāḥ kalyāṇaprajāḥ samavajīrṇāḥ pratyavaropayantīha priyaṃ prajayā te samṛdhyatāmasmingṛhe gārhapatyāya jāgṛhi / enā patyā tanvaṃ saṃsṛjasvāthājīvro vidathamāvadāsīti pratyavaropyānaḍuhe carmaṇyuttaralomanyupaveśayediha gāvo niṣīdantvihāśvā iha puruṣāḥ / iho sahasradakṣiṇo'bhi pūṣā niṣīdatviti kumāramupastha ādhāya śakaloṭānāvapetphalāni votthāpya kumāramanvārabdhāyāṃ juhuyādiha dhṛtirityaṣṭābhiḥ svāhākārāntairiha dhṛtiriha svadhṛtiriha rantiriha ramasva / mayi dhṛtirmayi svadhṛtirmayi ramo mayi ramasveti trirātramakṣārālavaṇaśinau brahmacāriṇāvadhaḥ saṃveśināvasaṃvartamānau saha śayātāmūrdhvaṃ trirātrātsaṃbhavo niśāyāṃ jāyāpatikarmaṇyaṃ prāyaścittīrjuhuyādagne prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yāsyai prajāghnī tanūstāmasyā apajahi svāhā / vāyo prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yāsyai paśughnī tanūstāmasyā apajahi svāhā / sūrya prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yāsyai patighnī tanūstāmasyā apajahi svāhā / candra prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yāsyai gṛhaghnī tanūstāmasyā apajahi svāhā / agne vāyo sūrya candra prāyaścittayo yūyaṃ devānāṃ prāyaścittaya stha brāhmaṇo vo nāthakāma upadhāvāmi yāsyai yaśoghnī tanūstāmasyā apahata svāheti sthālīpākādagniṃ prajāpatiṃ ceṣṭvā saṃpātāṃścamasa ānīya srotāṃsyāṅkṣvetyenāṃ brūyānnābhiṃ prathamaṃ tato yānyūrdhvaṃ tato yānyarvāñcyūrdhvamardharātrātsaṃveśanaṃ
viṣṇuryoniṃ kalpayatvityetena tṛcena
viṣṇuryoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi piṃśatu
āsiñcatu prajāpatirdhātā garbhaṃ dadhātu te
garbhaṃ dhehi sinīvali garbhaṃ dhehi sarasvati
garbhaṃ te aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau
hiraṇyayī araṇī yaṃ nirmanthatāmaśvinau
taṃ te garbhaṃ dadhāmyahaṃ daśame māsi sūtavā
ityṛtāvṛtāvevameva saṃveśane hutvācāryāya gāṃ dadyādadarśane brāhmaṇebhyo gāṃ dadyāt

sāyaṃprātarhome'gnaya iti prathamāmāhutiṃ juhoti prajāpataya ityuttarāmevaṃ prātaragnisthāne sūryaḥ sāyaṃprātaraśanasya balī vardhayitvā pūrvasmādagnau juhotyagnaye svāhā somāya svāhā dhanvantaraye svāhā dyāvāpṛthivībhyāṃ svāhā viśvebhyo devebhyaḥ svāhā sarvābhyo devatābhyaḥ svāhā prajāpataye svāheti manasottarāṃ tata evottarato'gnerbaliṃ harati ye harṣaṇā vepanā sphātimāharā vātasya bhrājamanusaṃcaranti / tebhyo balimannakāmo harāmyannaṃ payasvadbahulaṃ me astvityevamaśanāyatyāyasthāne mṛtyoradhiṣṭhānāya svāheti śeṣasya baliharaṇaṃ pradakṣiṇaṃ gṛhyābhyo devatābhyo baliṃ nayāmi tanme juṣantāṃ tā mā pāntu tā mā gopāyantu tā mā rakṣantu tābhyo namastābhyaḥ svāhetyudadhāne madhye'gārasyottarapūrvārdhe śayane dehalyāṃ saṃvaraṇe brahmāyatana eteṣvāyataneṣu śeṣaṃ dhanvantaraye ninayetsadā gṛheṣu svastivācanaṃ sā mahāśāntirityācakṣate

navena yakṣyamāṇaḥ purāṇenāgre yajetāgnidhanvantarī prajāpatimindraṃ tisraśca navāhutīrnavena yajeta śaradi vrīhīṇāṃ vasante yavānāṃ varṣāsu śyāmākānāmaindrā gno vaiśvadevo dyāvāpṛthivyaścarava ekacarurvokte evopastaraṇābhighāraṇe dvirhaviṣo'vadyatyatha prāśnīyādbhadrā nnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devāstvayāvasena samaśīmahi tvā / sa no mayobhūḥ pito āviśasva śaṃ tokāya tanuve syona ityetamu tyaṃ madhunā saṃyutaṃ yavaṃ sarasvatyā adhi manāvacarkṛṣuḥ / indra āsītsīrapatiḥ śatakratuḥ kīnāśā āsanmarutaḥ sudānava iti yavasya prāśnīyādagniḥ prathamaḥ prāśnātu sa hi veda yathā haviḥ / śivā asmabhyamoṣadhīḥ kṛṇotu viśvacarṣaṇīriti śyāmākasya prāśnīyāt

iti jaiminisūtraṃ pūrvam
śrāddhaṃ kariṣyantaḥ snātāḥ śucivāsasastilairvāstvavakīrya savyamācaranto'nnamupasādhayeranhaviṣyairupasicyaivaivaṃ dadyādyadyaddadyāttattaddhaviṣyairupasicyaiva haviṣyā iti tilānāmākhyā dantadhāvanaṃ snānīyāni pādyamanīya prathamoddhṛtaṃ brāhmaṇāṃstryavadātānupaveśayatyā me gacchantu pitaro bhāgadheyaṃ virājāhūtāḥ salilātsamudri yāt / akṣīyamāṇamupajīvatainanmayā prattaṃ svadhayā madadhvamityupamūlalūnāndarbhānviṣṭarānprasavyānkṛtvā brāhmaṇebhyaḥ pradadyādetatte pitarāsanamasau ye ca tvātrānu tebhyaścāsanamityevaṃ pitāmahāyaivaṃ prapitāmahāya haviṣyodakaṃ tiraḥ pavitraṃ gandhānsumanasaśca dadyādannamavattvā ghṛtenābhighārya darbhānparistaraṇīyāniti tadādāyāgnau kariṣyāmīti brāhmaṇānanujñāpya prāgdakṣiṇāmukho'gniṃ praṇayitvā trirdhūnvanpradakṣiṇamagniṃ paristṛṇāti prācīnāvītī triḥ prasavyaṃ triḥ paryukṣetpradakṣiṇaṃ prācīnāvītī triḥ prasavyamaudumbara idhmaḥ paridhayo bhavanti mekṣaṇaṃ ca pavitraṃ saṃskṛtyānnamutpūyāgnau pavitraṃ prāsya mekṣaṇena juhotyagnaye kavyavāhanāya svadhā namaḥ svāhā somāya pitṛmate svadhā namaḥ svāheti yajñopavītī bhūtvāpa upaspṛśya yamāyāṅgirasvate svāheti mekṣaṇamagnāvanupraharati namaskārānkṛtvā yathādaivataṃ triḥ paryukṣetpradakṣiṇaṃ prācīnāvītī triḥ prasavyaṃ savyañjanamannaṃ pātreṣu vardhayitvāmāsu pakvamiti kṣīraṃ ghṛtaṃ vā siñcatyāmāsu pakvamamṛtaṃ niviṣṭaṃ mayā prattaṃ svadhayā madadhvamiti vardhitānyādiśatyetadvaḥ pitaro bhāgadheyaṃ pātreṣu dattamamṛtaṃ svadhāvat / akṣīyamāṇamupajīvatainanmayā prattaṃ svadhayā madadhvamamṛtā vāgamṛtā vāco agne vāco'mṛtatvaṃ trivṛtaikadhāmā / ebhirmatprattaiḥ svadhayā madadhvamihāsmabhyaṃ vasīyo'stu devāḥ ayaṃ yajñaḥ paramo yaḥ pitṝṇāṃ pātradeyaṃ pitṛdaivatyamagne / vākca manaśca pitaro naḥ prajānīmāśvibhyāṃ prattaṃ svadhayā madadhvam / ya iha pitaraḥ pārthivāso ye antarikṣa uta ye samudri yāḥ / ye vācamāptvā amṛtā babhūvuste'sminsarve haviṣi mādayantāmeṣā va ūrgeṣā vaḥ svadhā cāmatta ca pibata ca mā ca vaḥ kṣeṣṭa / svadhāṃ vahadhvamamṛtasya yoniṃ yātra svadhā pitarastāṃ bhajadhvam yeha pitara ūrgdevatā ca tasyai jīvema śaradaḥ śataṃ vayam / jyotiṣmaddhattājaraṃ ma āyurityathaitāni brāhmaṇebhya upanikṣipya svāṅguṣṭhenānudiśatyamuṣmai svadhāmuṣmai svadheti yanme'prakāmā iti bhuñjato'numantrayate yanme'prakāmā uta vā prakāmā samṛddhe brāhmaṇe'brāhmaṇe vā / ya skandati nirṛtiṃ vāta ugrāṃ yena naḥ prīyante pitaro devatāśca / vāyuṣṭatsarvaṃ śundhatu tena śuddhena devatā mādayantāṃ tasmiñchuddhe pitaro mādayantāmityakrānsamudra ityāśvaṃ gītvā saṃpannaṃ pṛṣṭvāthācāmayedyajñopavītī bhūtvābhiramantāṃ bhavanta ityuktvā pradakṣiṇaṃ kṛtvā yanme rāmeti gacchato'numantrayate yanme rāmā śakuniḥ śvāpadaśca yanme'śucirmantrakṛtasya prāśat / vaiśvānaraḥ savitā tatpunātu tena pūtena devatā mādayantāṃ tasminpūte pitaro mādayantāmiti

śeṣamanujñāpya pratyetya prāgdakṣiṇāyataṃ caturaśraṃ gomayenopalipyāpahatā asurā rakṣāṃsi piśācāḥ pitṛṣada iti madhye rekhāṃ kāṣṭhenollikhya ye rūpāni pratimuñcamānā asurāḥ santaḥ svadhayā caranti parāpuro nipuro ye bharantyagniṣṭāṃllokātpraṇunottvasmādityulmukaṃ dakṣiṇato nidadhātyanulekhaṃ darbhānāstīryodapātreṇācāmayatyācāma pitarasau ye ca tvātrānu te cācāmantvityevaṃ pitāmahāyaivaṃ prapitāmahāya teṣu piṇḍānnidadhātyanunāmāpahastenaitatte pitarasau ye ca tvātrānu tebhyaśca svadhā nama ityevaṃ pitāmahāyaivaṃ prapitāmahāya nāmānyajānataḥ pitaretatte pitāmahaitatte prapitāmahaitatta iti bandhvajānata idaṃ pitṛbhyaḥ pṛthivīṣadbhya idaṃ pitāmahebhyo'ntarikṣasadbhya idaṃ prapitāmebhyo diviṣadbhya ityatra pitaro mādayadhvaṃ yathābhāgamāvṛṣāyadhvamityudagāvṛtyā tamitorāsītāmīmadanta pitaro yathābhāgamāvṛṣāyiṣateti japitvā pūrvavadācāmayya nīcīṃ visraṃsya namaskārānkṛtvā yathādaivatametadvaḥ pitara iti vastrāṇyādiśatyūrṇāstukāṃ daśāmbaraṃ vā etadvaḥ pitaro vāso gṛhānnaḥ pitaro dattādhatta pitaro garbhaṃ kumāraṃ puṣkarasrajaṃ yatheha puruṣo'sadityañjanābhyañjane dadātyāṅkṣvāsāvityabhyaṅkṣvāsāviti gandhānsumanasaśca dadyānnamo vaḥ pitara iti ṣaḍbhirnamaskārairupatiṣṭhate namo vaḥ pitaro rasāya namo vaḥ pitaraḥ śuṣmāya namo vaḥ pitaro jīvāya namo vaḥ pitaro ghorāya namo vaḥ pitaro balāya namo vaḥ pitaro manyave svadhāyai ca pitaro namo va ityūrjaṃ vahantīramṛtaṃ ghṛtaṃ payaḥ kīlālaṃ parisrutaṃ svadhā stha tarpayata me pitṝnityapaḥ prasicya mā me kṣeṣṭetyabhimantrya mā me kṣeṣṭa bahu me pūrtamastu brahmāṇo me juṣantāmannamannam / sahasradhāramamṛtodakaṃ me pūrtamastvetatparame vyomandevāśca pitaraścaitatpūrtaṃ me atropajīvantām / akṣīyamāṇamupajīvatainanmayā prattaṃ svadhayā madadhvamiti ye samānāḥ sumanasa iti pradakṣiṇaṃ kṛtvā ye samānāḥ sumanaso jīvā jīveṣu māmakāḥ / teṣāṃ śrīrmayi kalpatāmasmiṃlloke śataṃ samā ityāmayāvī piṇḍānprāśnīyādannādyakāmo vāgnau vā saṃkṣepayedapsu vābhyavahareyurajaṃ gāṃ brāhmaṇaṃ vā prāśayeyuḥ śeṣasya prāśnīyānna cānnatṛptiṃ gacchet

ūrdhvamāgrahāyaṇyāstrayo'parapakṣāsteṣāmekaikasminnekaikāṣṭakā bhavati śākāṣṭakā māṃsāṣṭakāpūpāṣṭaketi tatra śākamāṃsāpūpāni havīṃṣyodanaṃ ca teṣāṃ haviṣāṃ sthālīpākāvṛtāgnau juhuyādaṣṭakāyai svāhā ekāṣṭakāyai svāhā aṣṭakāyai surādhase svāhā saṃvatsarāya parivatsarāyedāvatsarāyedvatsarāyāvatsarāya kṛṇutā namobhiḥ / tvayā vayaṃ sumatau yajñiyānāṃ jyogajītā ahatāḥ syāma svāheti hutvopatiṣṭhata ehi bhagaihi bhagaihi bhageti madhyamāyāṃ gāṃ kārayettāmaṣṭakāyai prokṣettasyāstrīṇi savyānyupoddharati pārśvamapaghanīṃ śroṇīmiti śvo bhūte śrāddhamanvaṣṭakyaṃ tadaharvā brāhmaṇānhavirarhānupaveśya tāṃstarpayitvā tasmādagnerdakṣiṇataḥ ṣaḍagnīnpraṇīya teṣāmekaikasminnekaikāṃ karṣūṃ khānayedāyāmena prādeśamātrīṃ pārthivena tryaṅgulāmavāgvaikāṅgulāmiti tāsu piṇḍānnidadhātyanunāmāpahastena majjāḥ pitṛbhya upakarṣati pārśvāni strīṇāṃ tatrādhvaryavaḥ kecidadhīyate madhyamaṃ piṇḍaṃ patnī prāśnīyātprajākāmasya tathā śrāddhasya sthālīpākaṃ vā

āhitāgneḥ śarīranāśe trīṇi ṣaṣṭiśatāni palāśatsarūṇāmāhṛtya taiḥ pratikṛtiṃ kuryātkṛṣṇājine 'śītyardhaṃ śirasi dadhyādgrīvāyāṃ tu daśaiva tu bāhvoścaiva śataṃ dadhyādaṅgulīṣu punardaśa urasi triṃśataṃ dadhyājjaṭhare viṃśatiṃ tathorvoścaiva śataṃ dadhyāt meḍhre cāpi daśaiva tu jānujaṃghayostriṃśataṃ dadhyāt daśa pādāṅgulīṣvapi ityetāvantīha puruṣasya śarīrāṇi bhavantīti vijñāyate madhye śarīraṃ satīśarīramuptakeśaṃ nikṛttanakhaṃ prakṣālitaṃ citāmāropayantyatra pātrāṇyapi cinoti tasyāmenamādadhāti tasya nāsikayoḥ sruvau nidadhyādityetenānuvākena ya evaṃvitsyātsa yadopatāpī syāditi pūrvameva caturgṛhītaṃ gṛhītvānyaṃ yathāsaṃbhavamāsye hiraṇyaśakalamādhāyāgnīnupohya sāmabhirupatiṣṭhate nāke suparṇamiti grāmyaṃ geyamudite dhūme tveṣaste dhūma ṛṇvatītyagnau samārūḍhe'gne mṛḍa mahaṃ asītyetayoranyatareṇa parākparāgvā asau loka iti brāhmaṇam

āhitāgneścetpūrvaṃ jāyā mriyeta tāṃ nirmanthyena dahetsāṃtapanena vā śmaśānakṛtaṃ svakṛtamaniriṇamapasalavakrodakaṃ kṛtvā yatra vauṣadhayo jāyante tatra śarīraṃ dagdhvodakakaraṇāya yāntyanavekṣamāṇā na vāhinīṣu kurvanti teṣāṃ yo yaḥ paścājjātaḥ sa so'graṃ kuryādupakūlamakūle kūpaṃ khātvā savyahastasyānāmikayā sakṛdudakaṃ prohati pretasya nāmakaraṇena vāhinīṣu cedudgrathya keśānnimajyaikāñjaliṃ dattvopasaṃgṛhya keśānulmukasyāgnimārabhetāgne śūkāhe pāpaṃ me'pahateti śamīmārabheta śamyasi śamaya me pāpamityaśmānamārabhetāśmāsi sthiro'syahaṃ sthiro bhūyāsamiti tūṣṇīṃ gomayaṃ kṛtodakaṃ dakṣiṇāmukhamāsīnaṃ tamanugantāra upaviśanti tānitaraḥ kalyāṇībhirvāgbhiḥ pratyāhopāstamanavelāyāṃ grāmaṃ praviśanti tāṃ rātrimekamāṣeṇa vasanti śāntyā vā śvo bhūte kṣīrodake saṃsṛjya śarīrāṇyavasiñcatyajaśṛṅgeṇa gośṛṅgeṇa mṛṇmayena kośena vā tṛtīyāyāṃ gandhauṣadhībhiḥ saṃsṛjya śamīśākhayā palāśaśākhayā vāsaṃhlādayankumbhyāmavadadhyātstrī cedghaṭa eva dadhyāccatuṣpathamatītya mahāvṛkṣaṃ nadīṃ vā tīrtheṣu nikhanetpretasya tṛtīyāyāṃ snāpayantyapāmārgeṇa mṛdā gomayena ca vāsāṃsi prakṣālya daśarātramāsate caturthyāṃ bhikṣāmāvartayerantasya siddhamagnaukaraṇaṃ kālaṃ ca yāvadākāṃkṣeyurbhikṣayānusaṃtareyurūrdhvaṃ daśarātrācchrāddhaṃ dadyurna dadyurā śrāddhasya pradānānnakṣatreṣu niyamo maghāsvekatāreṣu bharaṇīṣu ca pūrvasamayeṣu na rohiṇyāmuttareṣu dhruveṣu brāhmaṇānhavirarhānupaveśya tāṃstarpayitvaikavatpiṇḍaṃ dadyānna cānviti brūyātsarvaiḥ kāmaistarpayedanugamanaṃ kṛtvā śeṣamanujñāpya pratyetya śeṣaṃ na prāśnīyādbrāhmaṇānsvasti vācya prāśnīyāt ५ athāto gṛhakarmaṇo gṛhavṛddhimicchanmāsimāsyṛtāvṛtau saṃvatsaresaṃvatsare vā pūrvapakṣe puṇye nakṣatre gṛhaśāntimārabhetāpāmārgapalāśaśirīṣārkaudumbarasadābhadrā mṛtatṛṇamindra vallībhirbaddhvā gṛhānparimārjya parisamūhyāpo'bhyukṣya pañcagavyairdarbhamuṣṭinā saṃprokṣya siddhārthakānsaṃprakīrya vāstubaliṃ kṛtvā vāstormadhye vāstoṣpatiṃ hutvā sāvitryā sahasraṃ juhuyāttato dakṣiṇapurastāttato dakṣiṇapaścāttata uttarapurastāttata uttarapaścānmadhye vā gaurvāso hiraṇyaṃ dakṣiṇā brāhmaṇānannena pariviṣyaṃ puṇyāhaṃ svastyṛddhimiti vācayitvaivaṃ prayuñjāno'nantaṃ mahāntaṃ poṣaṃ puṣyati bahavaḥ putrā bhavanti na ca bālāḥ pramīyante nāgnirdahati na daṃṣṭriṇaḥ khādayeyurna taskarāḥ sapatnā rakṣāṃsi piśācā api vrādhante yadi gāvaḥ pratapyerangavāṃ madhya āhutisahasraṃ juhuyādityetenaiva kalpenāśvoṣṭrakharājāvikamahiṣahastikulamanyataraddvipadāṃ catuṣpadāṃ ca vyākhyātam

athāto'dbhutaśāntiṃ vyākhyāsyāmo'tha yadyagāre sthūṇā virohetkapoto vāgāraṃ gacchedgaurvā gāṃ dhayedanaḍvānvā divamullikhedanagnau vā dhūmo jāyetānagnau vā dīpyeta madhu vā jāyeta valmīkaṃ vopajāyeta maṇḍūko vāmbhṛṇe vāśyecchvāno vā gṛhe paryaṭeyurityetānanyāṃśca yata indra bhayāmahe / sadasaspatimadbhutam / adhāyāmutesumudasya / sanādagne / yadvā u viśpatiḥ śitaḥ / pratyagne / yaṃ rakṣanti / prājāpatyayarcā purastāccopariṣṭācca mahāvyāhṛtibhirjuhoti etānyṛksāmāni gāyet

athāto'naśnatsaṃhitāyāḥ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ śucivāsāḥ syāccīravāsā vā haviṣyamannamaśanamicchedapaḥ phalāni vā brāhmaṇastveva pratyāharetprāṅvodaṅvā grāmānniṣkramya śucau deśa udakānte vā gomayena gocarmamātraṃ sthaṇḍilamupalipya prokṣya lakṣaṇamullikhyādbhirabhyukṣyāgnimupasamādhāyāghārāvājyabhāgau hutvājyāhutīrjuhotyagnaye somāya rudrā yendrā ya brahmaṇe prajāpataye bṛhaspataye viśvebhyo devebhyo ṛṣibhya ṛgbhyo yajurbhyaḥ sāmabhyaḥ śraddhāyai prajñāyai medhāyai sāvitryai sadasaspataye'numataye ca hutvā darbheṣvāsīnaḥ prāktūleṣūdaktūleṣu vā dakṣiṇena pāṇinā darbhāndhārayannaॐpūrvā vyāhṛtīḥ sāvitrīṃ ca caturanudrutya manasā sāmasāvitrīṃ ca somaṃ rājānaṃ brahmajajñānīye cobhe vedādimārabheta saṃtatamadhīyīta maunī na cāntarā viramet athāntarā vyāharedathāntarā viramettrīnprāṇānāyamyātamyācamya vṛtāntādevārabhetāpratibhāyāṃ yāvatā kāḻena vedamadhīyīta tāvatkālamadhīyīta yajjānīyādṛkto yajuṣṭaḥ sāmatastadavāpnuyāttadbrāhmaṇaṃ tacchāndasaṃ taddaivataṃ sāma vā akrānityetadeva vābhyasyet tiṣṭhannāsīnaḥ śayānaścaṅkramyamāṇo vā saṃhitāṃ prayuñjyātsamṛddhirevāsya bhavatyādyaṃ trivargaṃ vā sahasrakṛtva iti jaiminiśca vāryamantaṃ vā yathākāmī vā dvādaśa saṃhitā adhītya yadanenānadhyāyeṣvadhītaṃ yadguravaḥ kopitā yānyakāryaṇi kṛtāni tābhiḥ pavate śuddhamasya pūtaṃ brahma bhavatyathāparā dvādaśa saṃhitā adhītya tābhiḥ prajāpaterlokamavāpnotyathāparā dvādaśa saṃhitā adhītya tābhiruśanaso lokamavāpnotyanaśnatsaṃhitāsahasramadhītya brahmabhūto virajo bhavati kāmacārī sarvānkāmānavāpnoti saṃvatsaraṃ bhaikṣabhakṣaḥ prayuñjānaścakṣurlabhate ṣaṇmāsānyāvakabhakṣaścaturo māsānudakasaktubhakṣo dvau māsau phalabhakṣo māsamabbhakṣo dvādaśarātraṃ vānaśnankṣipramantardhīyate jñātīnpunāti saptātītānsaptānāgatānātmānaṃ ca pañcadaśaṃ tārayate tāmetāṃ devaniśreṇītyācakṣata etayā vai devā devatvamagacchannṛṣaya ṛṣitvaṃ tasya ha vā etasya brahmasattrasya trividha evārambho bhavati prātaḥsavane mādhyaṃdine savane brāhme vāpararātre tasya ha vā etasya dvāvevānadhyāyau yadātmāśuciryaddeśastadvā etatprajāpatiḥ saptaṛṣibhiḥ provāca
saptaṛṣayo mahājahnave mahājahnurbrāhmaṇebhyaḥ

atha grahāṇāmātithyaṃ balikarmoparutaṃ vyākhyāsyāmaḥ
aśraddadhānamaśucikaraṇamajāpyaṃ tyaktamaṅgalaṃ
suvyaktaṃ grahā nayanti puruṣaṃ yamasādanam
grahāṇāṃ dīpraceṣṭānāṃ nakṣatrapathacāriṇām
grahātithyaṃ pravakṣyāmi śāntikarmaṇi kārayet
bhāskarāṅgārakau raktau śvetau śukraniśākarau
somaputro guruścaiva tāvubhau pītakau smṛtau
kṛṣṇaṃ śanaiścaraṃ vidyādrā huṃ ketuṃ tathaiva ca
grahavarṇāni puṣpāṇi prājñastatropakalpayet
gomayena gocarmamātraṃ sthaṇḍilamupalipya prokṣya lakṣaṇamullikhyādbhirabhyukṣyāgnimupasamādhāyāghārāvājyabhāgau hutvā grahānāvāhayantyādityaṃ madhye lohitaṃ pūrvadakṣiṇataḥ somam / pūrvottarato budhamuttareṇa guruṃ pūrveṇa bhārgavam / paścime śanaiścaraṃ vidyādrā huṃ dakṣiṇapaścime paścimottarataḥ ketuṃ vṛttamādityāya trikoṇamaṅgārakasya caturaśraṃ somāya bāṇaṃ budhāya dīrghacaturaśraṃ bṛhaspataye pañcakoṇaṃ
śukrāya dhanuḥ śanaiścarāya rāhoḥ śūrpaṃ ketordhvajamiti
īśvaraṃ bhāskaraṃ vidyātumāṃ somaṃ tathaiva ca
skandamaṅgārakaṃ caiva budho nārāyaṇaṃ sthitaḥ
bṛhaspatiḥ svayaṃ brahma śukraḥ śakrastathaiva ca
yamaṃ śanaiścaraṃ vidyādrā hoḥ kāladūtinaḥ
ketościtraguptaścetyete grahadevatāḥ
agnirāpo bhūmirviṣṇurindrā ṇī prajāpatiḥ sarpo brahmetyete pratyadhidevatāḥ
jātamarka kaliṅgeṣu yāmuneṣu ca candra māḥ
vindhya aṅgārakadeśo madhyadeśo budhaḥ smṛtaḥ
bṛhaspatiḥ sindhudeśaḥ śukradeśo ghaṭeṣu ca
śanaiścarastu saurāṣṭro rāhustu pūrvadeśikaḥ
ketuḥ parvata ityete deśānāṃ grahajāta iti arkasamidhamādityāya pradeśamātrābhighāritānāmyādibhirjuhuyātkhādiramaṅgārakāya pālāśaṃ somāyāpāmārgaṃ budhāyāśvatthaṃ bṛhaspataya audumbaraṃ śukrāya śamīṃ śanaiścarāya rāhordūrvāḥ ketoḥ kuśāgramityaṣṭāviṃśatimājyāhutīrjuhotyetābhiḥ pakvāgnerjuhotyādityāya ilodanaṃ haviṣyamannamaṅgārakāya somāya ghṛtapāyasaṃ payodanaṃ bṛhaspataye kṣīrodanaṃ śukrāya dadhyodanaṃ budhāya tilapiṣṭamāṣodanaṃ śanaiścarāya rāhormāṃsodanaṃ ketościtrodanamiti ā satyenetyādityāya agnirmūrdhā diva ityaṅgārakāya āpyāyasva sametu iti somāya brahma jajñānamiti budhāya bṛhaspate ati yadarya iti bṛhaspataye asya pratnāmanu dyutamiti śukrāya śaṃ no devīrabhiṣṭaya iti śanaiścarāya kayā naścitra ābhuvaditi rāhoḥ ketuṃ kṛṇvannaketava iti ketoḥ raktāṃ dhenumādityāya raktamanaḍvāhamaṅgārakāya somāya śaṅkhuṃ budhāya kāñcanaṃ bṛhaspataye vāsaḥ śukrāya hayaṃ nīlāṃ gāṃ śanaiścarāya rāhoḥ kṛṣṇāyasaṃ ketoḥ kuñjaramiti sarveṣāmapi
hiraṇyaṃ vā yena vā tuṣyatyācāryastaddadāti
yathā samutthitaṃ yantraṃ yantreṇa pratihanyate
tathā grahopaspṛṣṭānāṃ śāntirbhavati dāruṇam
nādiśettapasā yuktaṃ nādiśeddivamāśritam
na ca devāntakaṃ vipraṃ vṛttāntāṃ nārīṃ parivṛtām
ahiṃsakasya dāntasya dharmajitadhanasya ca
nityaṃ ca niyamasthasya sadānugrahā grahāḥ
grahā gāvo narendrā śca brāhmaṇāśca viśeṣataḥ
pūjitāḥ pūjayantyete nirdahantyavamānitāḥ