જૈમિનિગૃહ્યસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

અથ જૈમિનિગૃહ્યસૂત્રમ્
અથાતોઽગ્નિં પ્રણેષ્યન્પ્રાગુદક્ પ્રવણમભ્યુક્ષ્ય સ્થણ્ડિલં લક્ષમં કુર્યાન્મધ્યે
પ્રાચીં રેખામુલ્લિખ્યોદીચીં ચ સંહિતાં પશ્ચાત્તિસ્રો મધ્યે પ્રાચ્યોઽભ્યુક્ષ્યાગ્નિં પ્રતિષ્ઠાપયેદ્ભૂર્ભુવઃ સ્વરિતિ લક્ષણાવૃદેષા સર્વત્રાથાતઃ પાકયજ્ઞાન્વ્યાખ્યાસ્યામો હુતોઽહુતઃ પ્રહુતઃ પ્રાશિત ઇતિ તેષામેકાગ્નૌ હોમો નિત્યે યજ્ઞોપવીતોદકાચમને દર્શપૂર્ણમાસતન્ત્રાઃ સ્વતન્ત્રા વા દક્ષિણતોઽગ્નેઃ પૂર્ણપાત્રમુપનિદધાતિ સ્રુવં ચાપાં પૂર્ણમુત્તરતોઽગ્નેરિધ્માબર્હિર્દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રોક્ષામીતિ પ્રોક્ષિતમુપકૢપ્તં ભવતિ સકૃદ્યજુષા દ્વિસ્તૂષ્ણીં ખાદિરઃ પાલાશો વેધ્મસ્તદલાભે વિભીતકતિલ્વકબાધકનિમ્બરાજવૃક્ષશલ્મલ્યરલુદધિત્થકોવિદારશ્લેષ્માતકવર્જં સર્વવનસ્પતીનામિધ્મઃ
કુશાલાભે શૂકતૃણશરશીર્યબલ્બજમુતવનલશુણ્ઠવર્જં સર્વતૃણાનિ શુક્લાઃ સુમનસસ્તાસામલાભે જપારૂપકાકુત્થાભણ્ડીકુરણ્ડકવર્જં ગન્ધવત્યો વા સર્વવર્ણાશ્ચતસ્ર આજ્યપ્રકૃતયો ભવન્ત્યૂધન્યં વા વાહ્યં વા દધિ વા પયો વા
પશ્ચાદગ્નેરાચમનં ત્રિરાચામેદ્દ્વિઃ પરિમૃજેત્સકૃદુપસ્પૃશેત્પાદાવભ્યુક્ષ્ય શિરશ્ચ શીર્ષણ્યાન્પ્રાણાનુપસ્પૃશેદપ ઉપસ્પૃશ્ય પશ્ચાદગ્નેરુપસમાહિતસ્યોપવિશ્ય દક્ષિણેન પાણિના ભૂમિમારભ્ય જપતીદં ભૂમેર્ભજામહ ઇદં ભદ્રં સુમઙ્ગલં પરા સપત્નાન્બાધસ્વાન્યેષાં વિન્દ તે ધનમિતિ વસ્વન્તં રાત્રિશ્ચેદિમંસ્તોમ્યેન તૃચેનાગ્નિં પરિસમૂહેદાદ્યયા વા ત્રિઃ પ્રસ્તરમુપસંગૃહ્ય પ્રતિદિશં પરિસ્તૃણાતિ દક્ષિણપુરસ્તાદુપક્રમ્યાગ્રૈર્મૂલાનિ છાદયન્પશ્ચાદ્વોપસ્તીર્યોલપરાજિભ્યામુપહરેદ્દક્ષિણોત્તરઃ સન્ધિઃ

પ્રસ્તરાત્પવિત્રે ગૃહ્ણાતિ પ્રાદેશમાત્રે સમે અપ્રશીર્ણાગ્રે અનન્તર્ગર્ભે અઙ્ગુષ્ઠેનોપકનિષ્ઠિકયા ચ ધારયન્નનખેન છિનત્તિ પવિત્રે સ્થો વૈષ્ણવ્યાવિતિ ત્રિરૂર્ધ્વમદ્ભિરનુમાર્જયેદ્વિષ્ણોર્મનસા પૂતે સ્થ ઇતિ સકૃદ્યજુષા દ્વિસ્તૂષ્ણીં પાત્રસ્યોપરિષ્ટાત્પવિત્રે ધારયન્નાજ્યમાસિચ્યોત્તરેણાગ્નિમઙ્ગારાન્નિરૂહ્ય તેષ્વધિશ્રિત્યાવદ્યોત્ય દર્ભતરુણાભ્યાં પ્રત્યસ્ય ત્રિઃ પર્યગ્નિ કૃત્વોદગુદ્વાસ્ય પ્રત્યૂહ્યાઙ્ગારાનુદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં ત્રિરુત્પુનાત્યાજ્યં ચ હવિશ્ચ પ્રણીતાશ્ચ સ્રુવં ચ દેવસ્ત્વા સવિતોત્પુનાત્વચ્છિદ્રે ણ પવિત્રેણ વસોઃ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિરિતિ દેવો વ ઇતિ પ્રણીતાઃ પુનરાહારમાજ્યસ્ય સકૃદ્યજુષા દ્વિસ્તૂષ્ણીમુત્તરતોઽગ્નેઃ પ્રણીતાઃ પ્રણીય દર્ભૈઃ પ્રચ્છાદ્ય દક્ષિણતોઽગ્નેઃ પ્રસ્તરં નિધાય પ્રસ્તરસ્યોપરિષ્ટાત્પવિત્રે નિધાય વિરૂપાક્ષં જપત્યૐ તપશ્ચ તેજશ્ચ સત્યં ચાત્મા ચ ધૃતિશ્ચ ધર્મશ્ચ સત્ત્વં ચ ત્યાગશ્ચ બ્રહ્મા ચ બ્રહ્મ ચ તાનિ પ્રપદ્યે તાનિ મામવન્તુ ભૂર્ભુવઃ સ્વરૐ મહાન્તમાત્માનમધ્યારોહામિ વિરૂપાક્ષોઽસિ દન્તાજ્જિસ્તસ્ય તે શય્યા પર્ણે ગૃહા અન્તરિક્ષે તે વિમિતં હિરણ્મયં તદ્દેવાનાં હૃદયાન્યયસ્મયે કુમ્ભે અન્તઃ સંનિહિતાનિ તાનિ બલભૂશ્ચ બલધા ચ રક્ષ ણો મા પ્રમદઃ સત્યં તે દ્વાદશ પુત્રાસ્તે ત્વા સંવત્સરેસંવત્સરે કામપ્રેણ યજ્ઞેન યાજયિત્વા પુનર્બ્રહ્મચર્યમુપયન્તિ ત્વં દેવાનાં બ્રાહ્મણોઽસ્યહં મનુષ્યાણાં બ્રાહ્મણો વૈ બ્રાહ્મણમુપધાવતિ તં ત્વોપધાવામિ જપન્તં મા મા પ્રતિજાપ્સીર્જુહ્વન્તં મા મા પ્રતિહૌષીઃ કુર્વન્તં મા મા પ્રતિકાર્ષીસ્ત્વાં પ્રપદ્યે ત્વયા પ્રસૂત ઇદં કર્મ કરિષામિ તન્મે સમૃધ્યતાં વિરૂપાક્ષાય દન્તાજ્જયે બ્રહ્મણઃ પુત્રાય જ્યેષ્ઠાય શ્રેષ્ઠાયામોઘાય કર્માધિપતયે નમ ઇતિ

સ્રુવં પ્રણીતાસુ પ્રણીય નિષ્ટપ્ય દર્ભૈઃ સંમૃજ્ય સંમાર્ગાનભ્યુક્ષ્યાગ્નાવાધાય દક્ષિણં જાન્વાચ્યામેધ્યં ચેત્કિંચિદાજ્યેઽવપદ્યેત ઘુણસ્ત્ર્યમ્બુકા મક્ષિકા પિપીલિકેત્યા પઞ્ચભ્ય ઉદ્ધૃત્યાભ્યુક્ષ્યોત્પૂય જુહુયાત્પરિધીન્પરિદધાતિ મધ્યમં સ્થવીયસં પશ્ચાદ્દીર્ઘં મધ્યમં દક્ષિણતઃ કનીયસમુત્તરતઃ સંસ્પૃષ્ટાન્દક્ષિણતોઽગ્નેરપાં કોશં નિનયત્યદિતેઽનુમન્યસ્વેત્યનુમતેઽનુમન્યસ્વેતિ પશ્ચાત્સરસ્વતેઽનુમન્યસ્વેત્યુત્તરતો દેવ સવિતઃ પ્રસુવેતિ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિષિઞ્ચદ્દેવ સવિતઃ પ્રસુવ યજ્ઞં પ્રસુવ યજ્ઞપતિં ભગાય દિવ્યો ગન્ધર્વઃ કેતપૂઃ કેતં નઃ પુનાતુ વાચસ્પતિર્વાચં નઃ સ્વદત્વિતિ સકૃદ્યજુષા દ્વિસ્તૂષ્ણીમથેધ્મમાદાય સ્રુવેણાજ્યં ગૃહીત્વાભિઘાર્યાગ્નાવભ્યાદધાત્યયં ત ઇધ્મ આત્મા જાતવેદસ્તેન વર્ધસ્વ ચેધ્યસ્વ ચેન્દ્ધિ વર્ધય ચાસ્માન્પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સમેધય સ્વાહેતિ મનસાઘારૌ જુહોતિ સંતતમક્ષ્ણયા પ્રજાપતયે સ્વાહેત્યુત્તરં પરિધિસન્ધિમન્વવહૃત્ય સ્રુવમિન્દ્રા ય સ્વાહેતિ દક્ષિણં પરિધિસન્ધિમન્વવહૃત્યાઘારૌ હુત્વાજ્યભાગૌ જુહોત્યગ્નયે સ્વાહેત્યુત્તરતઃ સોમાય સ્વાહેતિ દક્ષિણતસ્તાવન્તરેણાહુતિલોકો ભૂઃ સ્વાહા ભુવઃ સ્વાહા સ્વઃ સ્વાહા ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહેત્યગ્નયેઽગ્નીષોમાભ્યામિતિ પૌર્ણમાસ્યામગ્નય ઇન્દ્રા ગ્નિભ્યામિત્યમાવાસ્યાયામુત્તરપૂર્વામાહુતિં જુહોત્યનભિજુહ્વદાહુત્યાહુતિં પ્રત્યક્ સૌવિષ્ટકૃતસ્થાનાન્નિત્યોઽગ્નિઃ પુરસ્તાત્સ્વિષ્ટકૃદન્તેઽન્યત્ર વપાહોમાજ્યહોમાભ્યાં ન સ્વિષ્ટકૃતં પ્રત્યભિઘારયતિ સ્રુવે સકૃદાજ્યમુપસ્તૃણાતિ દ્વિર્હવિષોઽવદ્યતિ સકૃદાજ્યેનાભિઘાર્ય પ્રત્યભિઘારયત્યઙ્ગુષ્ઠેનાઙ્ગુલિભ્યાં ચ માંસસંહિતાભાં દ્વિર્હવિષોઽવદ્યતિ દ્વિરાજ્યેનાભિઘાર્ય પ્રત્યભિઘારયતિ જામદગ્ન્યાનાં તદ્ધિ પઞ્ચાવત્તં ભવત્યઙ્ગુલ્યા તૃણકૂર્ચેન વા એષા હોમાવૃત્સર્વત્ર

સપવિત્રં પ્રસ્તરમાદત્તે તસ્યાગ્રાણિ સ્રુવેઽનક્તિ દિવ્યઙ્ક્ષ્વેતિ મધ્યમાજ્યેઽન્તરિક્ષેઽઙ્ક્ષ્વેતિ મૂલાનિ હવિષિ પૃથિવ્યામઙ્ક્ષ્વેતિ પ્રસ્તરાત્તૃણં નિરસ્યત્યાયુષે ત્વેતિ પ્રસ્તરમગ્નાવનુપ્રહરત્યગ્નયેઽનુમતયે સ્વાહેતિ પશ્ચાત્તૃણમનુપ્રહરતિ દ્વિષન્તં મેઽભિધેહિ તં ચૈવ પ્રદહ સ્વાહેતિ ઘૃતેનાક્તાઃ સમિધ આદધાતિ સમૃદ્ધ્યૈ સ્વાહેતિ ભૂમિમારભ્ય શીર્ષણ્યાન્પ્રાણાનુપસ્પૃશેદપ ઉપસ્પૃશ્ય દ્વાદશ પ્રાયશ્ચિત્તાહુતીર્જુહોત્યાકૂત્યૈ સ્વાહા ૧ કામાય સ્વાહા ૨ સમૃદ્ધ્યૈ સ્વાહા ૩ ઋચા સ્તોમં સમર્ધય ગાયત્રેણ રથંતરં બૃહદ્ગાયત્રવર્તનિ સ્વાહા ૪ ઉદુ ત્યં જાતવેદસં દેવં વહન્તિ કેતવઃ । દૃશે વિશ્વાય સૂર્યં સ્વાહા ૫ ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકં ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ । આપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ સ્વાહા ૬ ઉદ્વયં તમસસ્પરિ સ્વઃ પશ્યન્તો જ્યોતિરુત્તરમ્ । દેવં દેવત્રા સૂર્યમગન્મ જ્યોતિરુત્તમં સ્વાહા ૭ પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્યન્યો વિશ્વા જાતાનિ પરિ તા બભૂવ । યત્કામાસ્તે જુહુમસ્તન્નોઽસ્તુ વયં સ્યામ પતયો રયીણાં સ્વાહા ૮ ભૂઃ સ્વાહા ૯ ભુવઃ સ્વાહા ૧૦ સ્વઃ સ્વાહા ૧૧ ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહેત્યથાસ્તીર્ણાન્દર્ભાનાનીય પ્રણીતાનાં ચ સ્રુવસ્ય ચોપરિષ્ટાત્કૃત્વાપસ્રાવયઞ્જપતિ સદસિ સન્મે ભૂયાઃ સર્વમસિ સર્વં મે ભૂયાઃ પૂર્ણમસિ પૂર્ણં મે ભૂયા અક્ષિતમસિ મા મે ક્ષેષ્ઠા ઇતિ પ્રતિદિશમપ ઉત્સિઞ્ચતિ પ્રાચ્યાં દિશિ દેવા ઋત્વિજો માર્જયન્તામિતિ પ્રાચીનાવીતી દક્ષિણસ્યાં દિશિ માસાઃ પિતરો માર્જયન્તામિતિ યજ્ઞોપવીતી ભૂત્વાપ ઉપસ્પૃશ્ય પ્રતીચ્યાં દિશિ ગૃહાઃ પશવો માર્જયન્તામિત્યુદીચ્યાં દિશ્યાપ ઓષધયો વનસ્પતયો માર્જયન્તામિત્યૂર્ધ્વાયાં દિશિ યજ્ઞઃ સંવત્સરો યજ્ઞપતિર્માર્જયન્તામિતિ સમુદ્રં વઃ પ્રહિણોમીત્યપો નિનીય સમુદ્રં વઃ પ્રહિણોમ્યક્ષિતાઃ સ્વાં યોનિમપિ ગચ્છત । અરિષ્ટા અસ્માકં વીરાઃ સન્તુ મા પરાસેચિ નઃ સ્વમિતિ યદપ્સુ તે સરસ્વતીત્યઙ્ગુષ્ઠેનોપકાનિષ્ઠિકયા ચાક્ષિણી વિમૃજેદ્યદપ્સુ તે સરસ્વતિ ગોષ્વશ્વેષુ યન્મધુ । તેન મે વાજિનીવતિ મુખમઙ્ધિ સરસ્વતીતિ દર્ભાન્પરિધીંશ્ચાગ્નાવાધાય વામદેવ્યેન શાન્તિં કૃત્વા ત્રિઃ પર્યુક્ષેત્સહવિષ્કં પ્રદક્ષિણમન્વમંસ્થાઃ પ્રાસાવીરિતિ મન્ત્રાન્સંનમયેત્પૂર્ણપાત્રમુપનિહિતં સા દક્ષિણા યથાશ્રદ્ધદક્ષિણાઃ પાકયજ્ઞાઃ પૂર્ણપાત્રં વા

પુંસવનં તૃતીયે માસ્યન્યત્ર ગૃષ્ટેર્ઘૃતે ચરું શ્રપયિત્વા પૃષદાજ્યં વા સ્થાલીપાકવત્સંસ્કૃત્ય પુરુષસૂક્તેન જુહુયાન્માષૌ ચ યવં ચ પુલ્લિઙ્ગં કૃત્વા દધિદ્ર પ્સેનૈનાં પ્રાશયેત્પ્રજાપતિઃ પુરુષઃ પરમેષ્ઠી સ મે પુત્રં દદાત્વાયુષ્મન્તં યશસ્વિનં સહ પત્યા જીવસૂર્ભૂયાસમિતિ ન્યગ્રોધશુઙ્ગં ફલાભ્યામુપહિતં શુક્લરક્તાભ્યાં સૂત્રાભ્યાં ગ્રથિત્વા કણ્ઠે ધારયેદ્ધ્રુવકુમારાયેત્યાચક્ષતે વાસો દક્ષિણા

અથાતો નાન્દીમુખેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ પૂર્વેદ્યુર્વ્યાખ્યાસ્યામ આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે શ્વઃ કરિષ્યામીતિ શ્વો ભૂતે વાન્નં સંસ્કૃત્ય શુચીઞ્શ્રોત્રિયાન્બ્રાહ્મણાનનુમન્ત્રયતે શુચિઃ શુક્લમનાર્દ્ર માચ્છાદ્ય યજ્ઞોપવીત્યપ આચમ્ય ચતુઃશુક્લાન્બલીન્હરતી દધિ તણ્ડુલાઃ સુરભિ શુક્લાઃ સુમનસ ઇત્યગ્ન્યાયતને પ્રાગગ્રાન્દર્ભાન્સંસ્તીર્યાગ્નયે સોમાય પ્રજાપતયે વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય ઋષિભ્યો ભૂતેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ સર્વાભ્યો દેવતાભ્યો નમ ઇતિ હવિષ્યમન્નં બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાય દધ્ના માષમત્સ્યમાંસભક્ષ્યાશનૈરિત્યપરમથ ચતુષ્ટયમાદાય વ્રીહિયવપુષ્પસર્ષપાણીતિ સહ તૈરેવોદકુમ્ભમાદાય મનઃ સમાધીયતાં પ્રસીદન્તુ ભવન્ત ઇત્યુક્ત્વા સપ્રણવં નાન્દીમુખાઃ પિતરઃ પ્રીયન્તામિત્યેવં યથાર્થમિતરે પ્રતિબ્રૂયુઃ

સીમન્તોન્નયનં ચતુર્થે માસિ ષષ્ઠેઽષ્ટમે વા પૂર્વપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે હસ્તોત્તરાભિર્વા કુર્યાત્તિલમુદ્ગમિશ્રં સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વાન્વારબ્ધાયાં જુહુયાન્મહાવ્યાહૃતિભિર્હુત્વા પ્રાજાપત્યયા ચાથૈનાં પશ્ચાદગ્નેર્ભદ્ર પીથ ઉપવેશ્યૈરકાયાં વાહતોત્તરાયાં તસ્યૈ ત્રિઃ શુક્લયા શલલ્યા પ્રાણસંમિતં સીમન્તં કુર્યાચ્છુક્લેના મૂર્ધ્નઃ પ્રાણાય ત્વાપાનાય ત્વા વ્યાનાય ત્વેત્યથાસ્યા દક્ષિણં કેશાન્તં સ્રગ્ભિરલંકૃત્ય તથોત્તરં હિરણ્યવતીનામપાં કાંસ્યં પૂરયિત્વા તત્રૈનામવેક્ષયન્પૃચ્છેદ્ધિં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ કિં પશ્યસીતિ પરા પ્રત્યાહ પ્રજાં પશૂન્સૌભાગ્યં મહ્યં દીર્ઘમાયુઃ પત્યુરિતિ વાસો દક્ષિણા હિરણ્યં વા

કુમારે જાતે જાતકર્મ પ્રાક્સ્તનપ્રાશનાદ્વ્રીહિં ચ યવં ચ જાતરૂપેણાવઘૃષ્યેદમન્નમિતિ પ્રાશયેદિદમન્નમયં રસ ઇદં પ્રાણેનામૃતં સહ પૃથિવી તે માતા દ્યૌઃ પિતા જીવાહિ શરદઃ શતં પશ્યાહિ શરદઃ શતમિત્યથૈનમભિમન્ત્રયતે ઽઙ્ગાદઙ્ગાત્સંભવસિ હૃદયાદધિ જાયસે । આત્મા વૈ પુત્રનામાસિ સ જીવ શરદઃ શતં પશ્યાહિ શરદઃ શતમિત્યથૈનં પરિદદાત્યહ્ને ત્વા પરિદદામ્યહસ્ત્વા રાત્ર્યૈ પરિદદાતુ રાત્રિસ્ત્વાહોરાત્રાભ્યાં પરિદદાત્વહોરાત્રૌ ત્વાર્ધમાસેભ્યઃ પરિદત્તામર્ધમાસાસ્ત્વા માસેભ્યઃ પરિદદતુ માસાસ્ત્વર્તુભ્યઃ પરિદદત્વૃતવસ્ત્વા સંવત્સરાય પરિદદતુ સંવત્સરસ્ત્વા જરાયૈ મૃત્યવે પરિદદાત્વિતિ કોઽસિ કતમોઽસીત્યાહ સં માસં પ્રવિશાસાવિત્યથાસ્ય ગુહ્યં નામ દદાતિ વેદોઽસીત્યથાસ્ય મૂર્ધાનમુપજિઘ્રત્યશ્મા ભવ પરશુર્ભવ હિરણ્યમસ્તૃતં ભવ પશૂનાં ત્વા હિંકારેણાભિજિઘ્રામીત્યેવમેવ પ્રવાસાદેત્ય પુત્રાણાં મૂર્ધાનમુપજિઘ્રતિ ફલીકર્ણમિશ્રાન્સર્ષપાન્દશરાત્રમગ્નૌ જુહુયાત્ શણ્ડાયેતિ દ્વાભ્યાં શણ્ડાય મર્કાયોપવીરાય શૌણ્ડિકેર ઉલૂખલો મલિમ્લુચો દુણાશિ ચ્યવનો નશ્યતાદિતઃ સ્વાહા । આલિખન્વિલિખન્નનિમિષન્કિંવદન્ત ઉપશ્રુતિરર્યમ્ણઃ કુમ્ભી શત્રુઃ પાત્રપાણિર્નિપુણહાન્ત્રીમુખઃ સર્ષપારુણો નશ્યતાદિતઃ સ્વાહેતિ દશરાત્રં દમ્પતી સૂતકૌ ભવતસ્તસ્યાન્તે સ્નાત્વોત્થાનમ્

અથાતો નામકર્મ પૂર્વપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે દ્વાદશ્યાં વા પિતા નામ કુર્યાદાચાર્યો વા તમહતેન વાસસા સમનુપરિગૃહ્ય પિતાઙ્કેનાસીત તસ્ય નામધેયં દધાદ્દ્વ્યક્ષરં ચતુરક્ષરં વા ઘોષવદાદ્યન્તરન્તસ્થમનુનક્ષત્રમનુદૈવતમ્ અનુનામાતદ્ધિતમાકારાન્તં સ્ત્રિયૈ યથાર્થં વા કુમારયજ્ઞેષુ ચ નક્ષત્રં નક્ષત્રદૈવતં તિથિમિતિ યજતે ઽષ્ટાવન્યા જુષ્ટા દેવતા યજતે ઽગ્નિધન્વન્તરિ પ્રજાપતિમિન્દ્રં વસૂન્રુદ્રા નાદિત્યાન્વિશ્વાન્દેવાનિત્યેતાસુ સ્વિષ્ટાસુ સર્વા દેવતા અભીષ્ટા ભવન્તિ

અથાતઃ પ્રાશનકર્મ પૂર્વપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વા હવિષ્યમન્નં પ્રાશયેદન્નપતેઽન્નસ્ય નો દેહ્યનમીવસ્ય શુષ્મિણઃ । પ્ર પ્રદાતારં તારિષ ઊર્જં નો ધેહિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદ ઇતિ

તૃતીયે સંવત્સરે જટાઃ કુર્વીત ગર્ભતૃતીય ઇત્યેક ઉદગયને પૂર્વપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે બ્રાહ્મણાન્સ્વાસ્તિવાચ્યાપરાહ્ણેઽગ્નિં પ્રણયિત્વા દક્ષિણતોઽગ્નેશ્ચત્વારિ પૂર્ણાપાત્રાણિ નિદધ્યાત્ વ્રીહિયવાનામભિતો મધ્યે તિલમાષાણામાચાન્તોદકેઽન્વારબ્ધે જુહુયાન્મહાવ્યાહૃતિભિર્હુત્વા વિરૂપાક્ષેણાત્ર પઞ્ચમીં જુહોતિ સર્વૌષધીભિ સ્ફાણ્ટમુદકમાનયન્તિ વ્રીહિયવાસ્તિલમાષા ઇત્યેતત્સર્વૌષધમાયમગાત્સવિતા ક્ષુરેણેતિ ક્ષુરમાદત્ત આયમગાત્સવિતા ક્ષુરેણ વિશ્વૈર્દેવૈરનુમતો મરુદ્ભિઃ । સ નઃ શિવો ભવતુ વિશ્વકર્મા યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા ન ઇત્યુષ્ણેન વાય ઉદકેનેહીત્યુદકમાદત્ત ઉષ્ણેન વાય ઉદકેનેહ્યદિતિઃ કેશાન્વપત્વિત્યાપ ઉન્દન્તુ જીવસ ઇતિ દક્ષિણં કેશાન્તમભ્યુન્દ્યાદાપ ઉન્દન્તુ જીવસે દીર્ઘાયુષ્ટ્વાય વર્ચસ ઇતિ તસ્મિંસ્તિસ્રો દર્ભપિઞ્જૂલીરુપદધાત્યેકાં વા ધારયતુ પ્રજાપતિરિતિ ધારયેદ્ધારયતુ પ્રજાપતિઃ પુનઃપુનઃ સુવપ્તવા ઇત્યૂર્ધ્વં ત્રિરાદર્શેન સ્પૃષ્ટ્વા યેન ધાતેતિ ક્ષુરેણ છિન્દ્યાદ્યેન ધાતા બૃહસ્પતેરગ્નેરિન્દ્ર સ્ય ચાયુષેઽવપત્ । તેન ત આયુષે વપામિ સુશ્લોક્યાય સ્વસ્તય ઇતિ યેન તત્પ્રજાપતિર્મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યોઽવપત્ । તેન ત આયુષે વપામિ સુશ્લોક્યાય સ્વસ્તય ઇતિ યેન ભૂયશ્ચરાત્યયં જ્યોક્ચ પશ્યાતિ સૂર્યમ્ । તેન ત આયુષે વપામિ સુશ્લોક્યાય સ્વસ્તય ઇત્યેવં પશ્ચાત્તથોત્તરતઃ પ્રતિમન્ત્રં કેશાંશ્ચ દર્ભપિઞ્જૂલીશેષાંશ્ચાનડુહે ગોમયેઽભૂમિસ્પૃષ્ટે નિદધ્યાદ્બ્રાહ્મણસ્ય પુરસ્તાત્પશ્ચાદિતરયોર્વર્ણયોર્યત્ક્ષુરેણેતિ નાપિતાય ક્ષુરં પ્રયચ્છેદ્યત્ક્ષુરેણ મમ્લા વપ્ત્રા વપસિ નાપિતાઙ્ગાનિ શુદ્ધાનિ કુર્વાયુર્વર્ચો મા હિંસીર્નાપિતેતિ યથૈષાં ગોત્રકલ્પઃ કુલકલ્પો વાપ્લુતે પ્રાયશ્ચિત્તીર્જુહુયાદાવૃતૈવ સ્ત્રિયાઃ કુર્યાદમન્ત્રં સમન્ત્રં ચેત્પશ્ચાજ્જુહુયાદથાસ્ય મૂર્ધાનમારભ્ય જપતિ ત્રિયાયુષં કશ્યપસ્ય જમદગ્નેસ્ત્રિયાયુષં યદ્દેવાનાં ત્રિયાયુષં તત્તે અસ્તુ ત્રિયાયુષમિતિ ધાન્યપલ્વલે ગોષ્ઠે વા કેશાન્નિખનેત્કુશલીકર્તા પૂર્ણપાત્રાણિ હરેદ્ગૌર્દક્ષિણા

સપ્તમે બ્રાહ્મણમુપનયીત પઞ્ચમે બ્રહ્મવર્ચસકામં નવમે ત્વાયુષ્કામમેકાદશે ક્ષત્રિયં દ્વાદશે વૈશ્યં નાતિ ષોડશમુપનયીત પ્રસૃષ્ટવૃષણો હ્યેષ વૃષલીભૂતો ભવતીતિ તત એનં સ્નાતમલંકૃતમાક્તાક્ષં કૃતનાપિતકૃત્યમાનયન્તિ તમહતેન વાસસા પરિદધીત પરીમં સોમેતિ યથાવર્ણં પરીમં સોમ બ્રહ્મણા મહે શ્રોત્રાય દધ્મસિ । યથેમં જરિમા ણ યાજ્જ્યોક્ શ્રોત્રે અધિ જાગરાજ્જીવાહિ શરદઃ શતં પશ્યાહિ શરદઃ શતમિતિ પરીમમિન્દ્ર બ્રહ્મણા મહે રાષ્ટ્રાય દધ્મસિ । યથેમં જરિમા ણ યાજ્જ્યોગ્રાષ્ટ્રે અધિ જાગરાજ્જીવાહિ શરદઃ શતં પશ્યાહિ શરદઃ શતમિતિ પરીમં પોષ બ્રહ્મણા મહે પોષાય દધ્મસિ । યથેમં જરિમા ણ યાજ્જ્યોક્ પોષે અધિ જાગરાજ્જીવાહિ શરદઃ શતં પશ્યાહિ શરદઃ શતમિત્યથૈનં પશ્ચાદગ્નેઃ પ્રાઙ્મુખમુપવેશ્ય યજ્ઞોપવીતિનમાચાર્ય આચામયત્યાચાન્તમુત્થાપ્યોત્તરતોઽગ્નેઃ પ્રાચો દર્ભાનાસ્તીર્ય તેષ્વક્ષતમશ્માનમત્યાધાય તત્રૈનં દક્ષિણેન પાદેનાશ્માનમધિષ્ઠાપયેદિમમશ્માનમારોહાશ્મેવ ત્વં સ્થિરો ભવ દ્વિષન્તમપબાધસ્વ મા ચ ત્વા દ્વિષન્તો વધીદિત્યથૈનં પશ્ચાદગ્નેઃ પ્રાઙ્મુખમુપવેશ્યોત્તરત આચાર્યોઽન્વારબ્ધે જુહુયાન્મહાવ્યાહૃતિભિર્હુત્વા દેવાહુતિભિશ્ચ સંપાતમાસ્યે ભૂરૃચઃ સ્વાહેતિ પ્રતિમન્ત્રં ભૂરૃચઃ સ્વાહા ભુવો યજૂંષિ સ્વાહા સ્વઃ સામાનિ સ્વાહેતિ પ્રાશિતમાચાન્તમુત્થાય નમો વાતાયેત્યેનં પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિણયેન્નમો વાતાય નમો અસ્ત્વગ્નયે નમઃ પૃથિવ્યૈ નમ ઓષધીભ્યો નમો વોઽદૃષ્ટાય બૃહતે કરોમીત્યધિગન્તરધિગચ્છ પ્રદાતઃ પ્રયચ્છાસાવમુષ્મૈ વેદમિત્યથૈનં પશ્ચાદગ્નેઃ પ્રાઙ્મુખમવસ્થાપ્ય પુરસ્તાદાચાર્યઃ પ્રત્યઙ્મુખસ્તાવઞ્જલી કુરુત ઉત્તરત આચાર્યસ્તમન્યોઽદ્ભિઃ પૂરયેન્નિસ્રાવેણેતરસ્ય પૂરણમથૈનં સંશાસ્તિ બ્રહ્મચર્યમગામુપ મા નયસ્વેતિ કો નામાસીત્યસાવિતિ નામધેયં દદ્યાત્તત્રાચાર્યો જપતિ હિં ભૂર્ભુવઃ સ્વરાગન્ત્રા સમગન્મહિ પ્ર સુ મર્ત્યં યુયોતન । અરિષ્ટાઃ સંચરેમહિ સ્વસ્તિ ચરતાદયમિત્યથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તં ગૃહ્ણાતીન્દ્ર સ્તે હસ્તમગ્રભીદ્ધાતા હસ્તમગ્રભીત્પૂષા હસ્તમગ્રભીત્સવિતા હસ્તમગ્રભીદર્યમા હસ્તમગ્રભીન્મિત્રસ્ત્વમસિ ધર્મણાગ્નિરાચાર્યસ્તવેતિ પ્રાણાનાં ગ્રન્થિરસીતિ નાભિદેશમારભ્ય જપતિ પ્રાણાનાં ગ્રન્થિરસિ મા વિસ્રસામૃત મૃત્યોરન્તરં કુર્વિતિ દક્ષિણમંસમન્વવમૃશ્ય મયિ વ્રત ઇતિ હૃદયદેશમારભ્ય જપતિ મયિ વ્રતે હૃદયં તે અસ્તુ મમ ચિત્તમનુ ચિત્તં તે અસ્તુ । મમ વાચમેકવ્રતો જુષસ્વ બૃહસ્પતિસ્ત્વા નિયુનક્તુ મયીત્યથૈનં પરિદદાત્યગ્નયે ત્વા પરિદદામિ વાયવે ત્વા પરિદદામિ દેવાય ત્વા સવિત્રે પરિદદામ્યદ્ભ્યસ્ત્વૌષધીભ્યઃ પરિદદામિ સર્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ પરિદદામિ સર્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્યઃ પરિદદામ્યરિષ્ટ્યા ઇત્યથૈનં સંશાસ્તિ બ્રહ્મચાર્યસિ સમિધ આધેહ્યપોઽશાન કર્મ કુરુ મા દિવા સ્વાપ્સીરિત્યગ્નયે સમિધમાહાર્ષમિતિ ઘૃતેનાક્તાઃ સમિધ આદધાત્યગ્નયે સમિધમાહાર્ષં બૃહતે જાતવેદસે । યથા ત્વમગ્ને સમિધા સમિધ્યસ એવમહમાયુષા વર્ચસા તેજસા સન્યા મેધયા પ્રજ્ઞયા પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન ધનેન સમેધિષીય સ્વાહા અપ્સરાસુ યા મેધા ગન્ધર્વેષુ ચ યન્મનઃ । દૈવી મેધા મનુષ્યજા સા માં મેધા સુરભિર્જુષતાં સ્વાહા ભૂઃ સ્વાહા ભુવઃ સ્વાહા સ્વઃ સ્વાહા ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહેતીયં દુરુક્તાદિતિ મેખલામાબધ્નીત ઇયં દુરુક્તાત્પરિબાધમાના વર્ણં પવિત્રં પુનતી મ આગાત્ । પ્રાણાપાનાભ્યાં બલમાભરન્તી સ્વસા દેવી સુભગા મેખલેયમૃતસ્ય ગોપ્ત્રી તપસઃ પરસ્પી ઘ્નતી રક્ષઃ સહમાના અરાતીઃ । સા મા સમન્તાદભિપર્યેહિ ભદ્રે ભર્તારસ્તે મેખલે મા રિષામેતિ મૌઞ્જીં બ્રાહ્મણસ્ય મૌર્વીં રાજન્યસ્ય મુઞ્જમિશ્રાં તામલીં વૈશ્યસ્ય મૌઞ્જીં વા સર્વેષામથ પરિધાનાનિ ક્ષૌમં વા શાણં વાન્તરં બ્રાહ્મણસ્યૈણેયમુત્તરં રૌરવં રાજન્યસ્યાજં વૈશ્યસ્યૈણેયં વા સર્વેષાં સ્વસ્ત્યયનોઽસીતિ દણ્ડં પ્રયચ્છેત્પ્રાણસંમિતં પાલાશં બ્રાહ્મણસ્ય બૈલ્વં બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય નૈયગ્રોધં રાજન્યસ્યૌદુમ્બરં વૈશ્યસ્ય પાલાશં વા સર્વેષાં માતરં પ્રથમં ભિક્ષેતાથાન્યાઃ સુહૃદો ભવત્પૂર્વયા બ્રાહ્મણો ભિક્ષેત ભવતિ ભિક્ષાં દેહીતિ ભવન્મધ્યમયા રાજન્યો ભિક્ષાં ભવતિ દેહીતિ ભવદન્ત્યયા વૈશ્યો દેહિ ભિક્ષાં ભવતીતિ ક્ષાં ચ હિં ચ ન વર્ધયેદ્ભવત્પૂર્વયા વા સર્વે પ્રાયશ્ચિત્તં ચેદુત્પદ્યેત જીવા સ્થ જીવયત મેત્યેનમપ આચામયેજ્જીવા સ્થ જીવયત માપો નામ સ્થામૃતા નામ સ્થ સ્વધા નામ સ્થ તાસાં વો ભુક્ષિષીય સુમતૌ મા ધત્ત શિવા મે ભવત નમો વોઽસ્તુ મા મા હિંસિષ્ટેતિ ભૈક્ષમુપન્યાહૃતમૂર્ધ્વં ત્રિરાત્રાત્સાવિત્રીં પ્રબ્રૂયાત્તદહર્વા પશ્ચાદગ્નેઃ પચ્છોઽર્ધર્ચશઃ સર્વામિત્યનૂચ્ય વેદમારભ્યાગ્ને વ્રતપત ઇતિ ઘૃતેનાક્તાઃ સમિધ આદધાત્યગ્ને વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતાં સ્વાહા । વાયો વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતાં સ્વાહા । આદિત્ય વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતાં સ્વાહા । વ્રતાનાં વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતાં સ્વાહેતિ તદેતદ્વ્રતાદેશનં સર્વત્ર વ્રતસમાપ્તાવગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષં તદશકં તન્મેઽરાધિ સ્વાહેતિ મન્ત્રાન્સંનમયેદથૈનં સંશાસ્તિ બ્રહ્મચાર્યાચાર્યાધીનઃ પ્રશાન્તોઽધઃશાયી દણ્ડમેખલાજિનજટાધારી સ્ત્ર્યનૃતમધુમાંસગન્ધમાલ્યવર્જીં ભવેતિ ત્રિરાત્રમક્ષારાલવણાશ્યૂર્ધ્વં ત્રિરાત્રાત્પ્રાચીં વોદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય પલાશં ગત્વા વ્યાહૃતિભિરભ્યજ્ય સ્થાલીપાકેનેષ્ટ્વા યજ્ઞોપવીતં દણ્ડમિત્યુદસ્ય પ્રત્યેયાદ્ગૌર્દક્ષિણા

સાયંપ્રાતરુદકાન્તે પૂતો ભૂત્વા સપવિત્રોઽદ્ભિર્માર્જયેતાપોહિષ્ઠીયાભિસ્તિસૃભિસ્તરત્સ મન્દી ધાવતીતિ ચતસૃભિર્વામદેવ્યમન્તે શુચૌ દેશે દર્ભેષ્વાસીનો દર્ભાન્ધારયમાણઃ પ્રત્યઙ્મુખો વાગ્યતઃ સન્ધ્યાં મનસા ધ્યાયેદા નક્ષત્રાણામુદયાદુદિતેષુ નક્ષત્રેષુ ત્રીન્પ્રાણાયામાન્ધારયિત્વા સાવિત્રીં સહસ્રકૃત્વ આવર્તયેચ્છતકૃત્વો વા દશાવરમથાગ્નિમુપતિષ્ઠતેઽગ્ને ત્વં નો અન્તમ ઇત્યથ વરુણમુપતિષ્ઠતે ત્વં વરુણ ઉત મિત્ર ઇત્યેતયૈવાવૃતા પ્રાતઃ પ્રાઙ્મુખસ્તિષ્ઠન્નથાદિત્યમુપતિષ્ઠત ઉદ્વયં તમસસ્પરીત્યથ મિત્રમુપતિષ્ઠતે પ્ર મિત્રાય પ્રાર્યમ્ણ ઇતિ સ યદિ સૂર્યાભ્યુદિતઃ સૂર્યાભિનિમ્રુક્તો વા તચ્છેષં સાવિત્રીં મનસા ધ્યાયેત્સૈવ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ

શ્રાવણ્યામુપાકરણં પ્રૌષ્ઠપદ્યાં વા હસ્તેન ત્રીન્પ્રાણાયામાનાયમ્યાચમ્ય સર્વે પુરસ્તાજ્જપં જપન્તિ સહ નોઽસ્તુ સહ નો ભુનક્તુ સહ નો વીર્યવદસ્તુ મા વિદ્વિષામહે સર્વેષાં નો વીર્યવદસ્ત્વિતિ તેભ્યઃ સાવિત્રીં પ્રબ્રૂયાદ્યથોપનયને મનસા સામસાવિત્રીં ચ સોમં રાજાનમિત્યાદિતશ્છન્દાંસ્યધીત્ય યથાર્થમક્ષતધાનાનાં દધ્નશ્ચ નવાહુતીર્જુહોત્યૃષીન્દેવાંશ્છન્દાંસ્યૃચો યજૂંષિ સામાનિ ૧૬ ઋચં સામા યજામહે સદસસ્પતિમદ્ભુતં મેધાકારમિતિ ૭૯ એતાસામેવ પૂર્વાભિઃ ષડ્ભિઃ પૂર્વં તર્પયેદાચાર્યમાચાર્યાંશ્ચ જૈમિનિં તલવકારં સાત્યમુગ્રં રાણાયનિં દુર્વાસસં ચ ભાગુરિં ગૌરુણ્ડિં ગૌર્ગુલવિં ભગવન્તમૌપમન્યવં કારડિં સાવર્ણિં ગાર્ગ્યં વાર્ષગણ્યં દૈવન્ત્યમિત્યેતાંસ્ત્રયોદશ ધાનાવન્તં દધિક્રાવ્ણ ઇત્યેતાભ્યામભિમન્ત્ર્ય હવિઃશેષં પ્રાશ્ય પ્રાહ્ણે પ્રધીયત આગ્નેયે સમાપ્તેઽજ ઐન્દ્રે મેષો ગૌઃ પાવમાને પર્વદક્ષિણા સ બ્રહ્મચારિણશ્ચોપસમેતાન્ભોજયેદ્ સાવિત્રમહઃ કાઙ્ક્ષન્ત ઉત્સર્ગે ચ પક્ષિણીં રાત્રિં ન માંસમશ્નીયાન્ન શ્રાદ્ધં ન લોમાનિ સંહારયેન્ન સ્ત્રિયમુપેયાદૃતૌ જાયામુપેયાદ્વર્ષાશરદિકમેતદ્વ્રતમર્ધમાસમિત્યેકે

તૈષીમુત્સર્ગો વેદેષુ યથાસ્વં વિશ્રમન્તાં છન્દાંસિ ચતુરુત્તરાણિ શિવેન નો ધ્યાયન્ત્વિત્યુત્સૃજ્યાધ્યાયાનધ્યાયૈ વ્રતાનિ ચાનુપાલયન્તો યથાસ્વં વેદમધીયીરન્નત ઊર્ધ્વમભ્રેષુ નાધીયતે

ગૌદાનિકવ્રાતિકૌપનિષદાઃ સંવત્સરાસ્તેષુ સાયંપ્રાતરુદકોપસ્પર્શનં નાનુપસ્પૃશ્ય ભોજનં પ્રાતઃ સાયમુપસ્પૃશ્યા સમિદાધાનાદરણ્યાત્સમિધમાહૃત્યાદધ્યાદાદિત્યવ્રાતિકઃ સંવત્સર એકવાસા ન યુક્તમારોહેદાદિત્યં નાન્તર્દધીત છત્ત્રેણ મહીમાસનશયનાભ્યામુપાનદ્ભ્યાં ચ નોર્ધ્વં જાન્વોરપઃ પ્રસ્નાયાદન્યત્રાચાર્યવચનાદ્વ્રાતિકે વ્રતપર્વાદિત્યવ્રાતિકે શુક્રિયાણ્યૌપનિષદ ઉપનિષદં શ્રાવયેત્

દ્વાદશ મહાનામ્નિકાઃ સંવત્સરા નવ ષટ્ ત્રય ઇતિ વિકલ્પાઃ સંવત્સરમિત્યેકે પિત્રા ચેચ્છ્રુતા મહાનામ્ન્યઃ સંવત્સરં બ્રહ્મચર્યં ચરેચ્છુક્લૈકવાસા વ્રતં તુ ભૂયસ્તિષ્ઠેદ્દિવાથાસીત નક્તં તસ્ય કૃષ્ણે ભોજનાચ્છાદને ભવત ઇત્યેકે શુક્લં ચૈવ પરિદધ્યાદ્રા ગદોષાન્ન કૃષ્ણં સર્વાસ્વપ્સૂપસ્પૃશેદબુક્તાઃ શક્વર્ય ઇતિ નાવા ન પ્રસ્નાયાત્પ્રાણસંશયે તૂપસ્પૃશેદુભયત અપિ વા ગાઃ પાયયેત્પશૂક્તાઃ શક્વર્ય ઇતિ વર્ષં નાન્તર્દધીત છત્ત્રેણ પ્રતિ વર્ષં નિષ્ક્રામેદેવમસ્ય ચરતઃ કામવર્ષી પર્જન્યો ભવતિ બ્રહ્મચર્યાન્ત એકરાત્રમુપોષિત અરણ્યં ગત્વા શૈવલમિશ્રાણામપાં કાંસં પૂરયિત્વા તમુપવેશ્ય સમનુપરિગૃહ્ય નિમીલિતં તિસ્ર સ્તોત્રિયા ઉપગાયેત્સપુરીષા ઉપોત્થાયાચાર્યોઽહતેન વાસસા મુખમસ્ય પરિણહ્યેત્પ્રદક્ષિણમુદપાત્રં ધાર્યંસ્તિષ્ઠેદહઃશેષં રાત્રિમાસીત વાગ્યતઃ શ્વો ભૂતેઽરણ્યં ગત્વાગ્નિમુપસમાધાય વત્સમુપાન્વાનીય વાસ ઉદ્વેષ્ટયેદુદ્યમ્ય કાંસમપોઽભિવીક્ષ ઇતિ વીક્ષેત્સ્વરભિવીક્ષ ઇત્યાદિત્યં જ્યોતિરભિવીક્ષ ઇત્યગ્નિં પશુમભિવીક્ષ ઇતિ વત્સં સમન્યા યન્તીત્યપઃ પ્રસિચ્ય વાસઃ કાંસં વત્સમિત્યાચાર્યાયોપહરેત્સ્થાલીપાકાદ્વિશ્વામિત્રેન્દ્રૌ મહાનામ્નીશ્ચ યજત ઇત્યાચાર્યં સપરિષટ્કં ભોજયેદ્ગૌર્દક્ષિણા

દ્વાદશ વર્ષાણિ વેદબ્રહ્મચર્યં જનનાત્પ્રભૃતીત્યેકે યાવદધ્યયનં વા સદા સાયે સમિદાધાનં સાયંપ્રાતર્ભૈક્ષચરણં દ્વે ત્રિવૃતી વર્જયેત્ત્રિવૃતં ચ મણિં ત્રિગુણે ચોપાનહૌ ષોડશે ગોદાનકરણં તત્કેશાન્તકરણમિત્યાચક્ષતે ચૌડકરણેન મન્ત્રા વ્યાખ્યાતા ઉપનયનેન વ્રતદેશનં ન ત્વિહ નિયુક્તમહતં વાસઃ સર્વાણિ લોમનખાનિ વાપયેચ્છિખાવર્જમિત્યૌદ્ગાહમનિરુપ્તકેશઃ સ્નાયાદ્વનસ્પતેરિતિ વનસ્પતીનાં સ્નાનીયેન ત્વચમુન્મૃદ્નીતે વનસ્પતેસ્ત્વગસિ શોધનિ શોધય મા તાં ત્વાભિહરે દીર્ઘાયુષ્ટ્વાય વર્ચસ ઇતિ વનસ્પતીનાં ગન્ધોઽસીતિ સ્નાત્વાનુલેપનેન કુરુતે વનસ્પતીનાં ગન્ધોઽસિ પુણ્યગન્ધ પુણ્યં મે ગન્ધં કુરુ દેવમનુષ્યેષુ તં ત્વાભિહરે દીર્ઘાયુષ્ટ્વાય વર્ચસ ઇતિ વનસ્પતીનાં પુષ્પમસીતિ સ્રજમાબધ્નીતે વનસ્પતીનાં પુષ્પમસિ પુણ્યગન્ધ પુણ્યં મે ગન્ધં કુરુ દેવમનુષ્યેષુ તં ત્વાભિહરે દીર્ઘાયુષ્ટ્વાય વર્ચસ ઇત્યાદર્શોઽસીત્યાદર્શ આત્માનં વીક્ષેતાદર્શોઽસ્યા મા દૃશ્યાસન્દેવમનુષ્યા ઉભયે શોભોઽસિ શોભાસમહં દેવમનુષ્યેષુ રોચોઽસિ રોચાસમહં દેવમનુષ્યેષ્વિત્યપોદ્ધૃત્ય સ્રજમાદેશયેતોક્તા ધર્માઃ સંવત્સરેષુ ગૌર્દક્ષિણા

વેદમધીત્ય વ્રતાનિ ચારિત્વા બ્રાહ્મણઃ સ્નાસ્યન્સંભારાનુપકલ્પયતે ઽહતં વાસ એરકાં સ્નાનમનુલેપનં સુમનસ આઞ્જનમાદર્શમહતે વાસસી ત્રિવૃતં મણિં વૈણવં દણ્ડં શુક્લે ઉપાનહૌ નાપિત ઉપકૢપ્ત ઉત્તરત ઉપતિષ્ઠત્યેરકામાસ્તીર્યાહતેન વાસસોદગ્દશેન પ્રચ્છાદ્ય તત્રૈનં પ્રાઙ્મુખમુપવેશ્ય દણ્ડમપ્સુ પાદયેદ્દ્વિષતાં વજ્રોઽસીતિ મેખલાં વિસ્રંસયેદુદુત્તમમિતિ તાં ચૈવાપ્સુ પાદયેત્કેશાન્તકરણેન માન્ત્રા વ્યાખ્યાતાઃ પરિવાપનં ચ શિરોઽગ્રે વપતે તતઃ શ્મશ્રૂણિ તત ઇતરાણ્યઙ્ગાન્યનુપૂર્વેણ કેશશ્મશ્રુલોમનખાન્યશ્વત્થસ્ય મૂલે નિખનેદુદુમ્બરસ્ય વાપહતો મે પાપ્મેતિ શીતોષ્ણાભિરદ્ભિર્હિરણ્યાન્તર્હિતાભિરેનં સ્નાપયેચ્છિવા નઃ શંતમા ભવ સુમૃડીકા સરસ્વતિ મા તે વ્યોમ સંદૃશીતિ રોહિણ્યાં સ્નાયાત્પ્રજાપતેર્વા એતન્નક્ષત્રં પ્રજાવાન્ભૂયાસમિતિ મૃગશિરસિ સ્નાયાત્સોમસ્ય વા એતન્નક્ષત્રં સોમેજ્યા મોપનમેદિતિ તિષ્યે સ્નાયાદ્બૃહસ્પતેર્વા એતન્નક્ષત્રં બ્રહ્મ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મવર્ચસી ભૂયાસમિતિ હસ્તે સ્નાયાત્સવિતુર્વા એતન્નક્ષત્રં સવિતૃપ્રસૂતો ભૂયાસમિત્યનૂરાધાસુ સ્નાયાન્મિત્રસ્ય વા એતન્નક્ષત્રં મિત્રાણાં પ્રિયો ભૂયાસમિતિ શ્રવણે સ્નાયાદ્વિષ્ણોર્વા એતન્નક્ષત્રં યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞો મોપનમેદિતિ તમહતેન વાસસા પરિદધીત પરીમં સોમેતિ સવ્યમગ્રેઽક્ષ્યઞ્જીત યશસા મેત્યથ દક્ષિણં ત્રિવૃતં મણિં કણ્ઠે પ્રતિમુઞ્ચતે પાલાશં સ્વસ્ત્યયનકામઃ સ્વસ્ત્યયનોઽસીતિ બૈલ્વં બ્રહ્મવર્ચસકામો બ્રહ્મવર્ચસી ભૂયાસમિત્યર્કમન્નાદ્યકામોઽર્કવાનન્નાદો ભૂયાસમિતિ ગન્ધર્વોઽસિ વિશ્વાવસુઃ સ મા પાહિ સ મા ગોપાયેતિ વૈણવં દણ્ડમુપાદત્ત ઉપાનહાવાદધીત નેત્રે સ્થો નયતં મામિતિ દક્ષિણમગ્રે પ્રતિમુઞ્ચતે તસ્ય વ્રતાનિ ભવન્તિ નાજાતલોમ્ન્યોપહાસમિચ્છેદ્વર્ષતિ ન ધાવેન્નોપાનહૌ સ્વયં હરેન્ન ફલાનિ સ્વયં પ્રચિન્વીત ન પ્રતિસાયં ગ્રામાન્તરં વ્રજેન્નૈકો વૃષલૈઃ સહ નોદપાનમવેક્ષેન્ન વૃક્ષમારોહેન્ન સંક્રમમારોહેન્નાનન્તર્ધાયાસીત નાપરયા દ્વારા પ્રપન્નમન્નમશ્નીયાન્ન શુક્તં ન દ્વિઃપક્વં ન પર્યુષિતમન્યત્ર શાકમાંસયવપિષ્ટાન્નપૃથુકફાણિતદધિમધુઘૃતેભ્યો નાનર્મણિ હસેન્ન નગ્નઃ સ્નાયાચ્છુક્તા વાચો ન ભાષેત જનવાદં કલહાંશ્ચ વર્જયેત્ત્રયઃ સ્નાતકા ભવન્તીતિ હ સ્માહારુણિર્ગૌતમો વિદ્યાસ્નાતકો વ્રતસ્નાતકો વિદ્યાવ્રતસ્નાતક ઇતિ તેષામુત્તમઃ શ્રેષ્ઠસ્તુલ્યૌ પૂર્વૌ સ્નાત્વાચાર્યં બ્રૂયાન્મધુપર્કં મે ભવાનાનયત્વિત્યાચાર્યકલ્પો વા તસ્મૈ પ્રાઙ્મુખાયાસીનાય મધુપર્કમાહરેદ્વિષ્ટરપાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયાન્યેકૈકમનુપૂર્વેણ વિષ્ટરમધ્યાસ્તે પાદ્યેન પાદૌ પ્રક્ષાલયતે મયિ શ્રીઃ શ્રયતામિતિ સવ્યં પાદમગ્રે શૂદ્રા ચેન્મયિ પદ્યા વિરાડ્ ઇત્યથ દક્ષિણં મયિ વર્ચ ઇત્યર્ઘ્યં પ્રતિગૃહ્ણીયાદાચમનીયાભિરાચામેત્પાત્રચમસં વિષ્ટરોપહિતમધસ્તાદ્વિષ્ટરૌ સંહિતાગ્રૌ ભવત એકવિષ્ટર ઉત્તરતસ્તયોર્મધ્યે દધિ મધુ સંનિહિતે ભવતો દધ્ના ચેદ્દધિમન્થોઽદ્ભિશ્ચેદુદમન્થઃ પયસા ચેત્પયસ્યસ્તં પ્રતિગૃહ્ણીયાદ્દેવસ્ય ત્વેતિ તં પ્રતિગૃહ્ય ભૂમૌ પ્રતિષ્ઠાપ્યાવઘૃષ્યાઙ્ગુષ્ઠેનોપકનિષ્ઠિકયા ચ મહ્યં ત્વા યશસેઽન્નાદ્યાય બ્રહ્મવર્ચસાયેતિ ત્રિઃ પ્રાશ્નીયાચ્છેષમુત્તરતઃ પ્રતિગૃહ્ય બ્રાહ્મણાય દદ્યાદભ્યુક્ષ્ય વાબ્રાહ્મણાય ગર્તે વા નિખનેત્પરઃ સ્વધિતિપાણિર્ગાં દૃષ્ટ્વાહ ગૌર્ગૌરિતિ તામભિમન્ત્રયતે ગૌર્ધેનુરિત્યોમુત્સૃજતેતિ બ્રૂયાત્કર્તવ્યા ચેત્કુરુતેતિ બ્રૂયાદ્ગૌર્ધેનુર્હવ્યા માતા રુદ્રા ણાં દુહિતા વસૂનાં સ્વસાદિત્યાનામમૃતસ્ય નાભિઃ । પ્ર નુ વોચં ચિકિતુષે જનાય મા ગામનાગામદિતિં વધિષ્ટ પિબતૂદકં તૃણાન્યત્ત્વિત્યથ ષડર્ઘ્યાર્હા ભવન્ત્યૃત્વિગાચાર્યઃ સ્નાતકો રાજાભિષિક્તઃ પ્રિયઃ સખા શ્રોત્રિયશ્ચેતિ તેભ્ય આતિથ્યં ગાં કુર્યાત્તામતિથય ઇતિ પ્રોક્ષેત્

સ્નાત્વા માતાપિતરૌ પરિચરેત્તદધીનઃ સ્યાત્તાભ્યામનુજ્ઞાતો જાયાં વિન્દેતાનગ્નિકાં સમાનજાતીયામસગોત્રાં માતુરસપિણ્ડાં જ્યાયસઃ કનીયસીં દૂતમનુમન્ત્રયતે ઽનૃક્ષરા ઋજવઃ સન્તુ પન્થા એભિઃ સખાયો યન્તિ નો વરેયમ્ । સમર્યમા સં ભગો નોઽનુનીયાત્સં જાસ્પત્યં સુયમમસ્તુ દેવા ઇતિ પાણિગ્રહણેઽગ્નિમાહ્રિયમાણમનુમન્ત્રયતેઽગ્નિરૈતુ પ્રથમો દેવતાનાં સોઽસ્યૈ પ્રજાં મુઞ્ચતુ મૃત્યુપાશાત્ । તદયં રાજા વરુણોઽનુમન્યતાં યથેથં સ્ત્રી પૌત્રમઘં ન રોદાદિતિ પ્રજ્વલિતમુપતિષ્ઠત ઇમામગ્નિસ્ત્રાયતાં ગાર્હપત્યઃ પ્રજામસ્યૈ નયતુ દીર્ઘમાયુઃ । અશૂન્યોપસ્થા જીવતામસ્તુ માતા પૌત્રમાનન્દમભિ પ્રબુધ્યતામિયમિતિ પુરસ્તાદગ્નેર્બ્રાહ્મણો વાગ્યતઃ પ્રત્યઙ્મુખ ઉદકુમ્ભં ધારયંસ્તિષ્ઠેદ્દક્ષિણતોઽગ્નેઃ શમીપલાશમિશ્રાન્લાજાઞ્છૂર્પે માતા ધારયેન્માતુરભાવે તન્માત્રી પ્રત્યગગ્નેરેરકાં તેજનીં વાન્યદ્વૈવંજાતીયં સંવેષ્ટ્ય નિદધ્યાદ્યથા પ્રસાર્યમાણં પશ્ચાર્ધં બર્હિષઃ પ્રાપ્નોત્યથાસ્યૈ વાસસી પ્રોક્ષ્યાનુમન્ત્ર્ય દદાતિ યા અકૃન્તન્નવયન્યા અતન્વત યાશ્ચ દેવીરન્તામભિતોઽદદન્ત । તાસ્ત્વા દેવીર્જરસા સંવ્યયન્ત્વાયુષ્મતીદં પરિધત્સ્વ વાસ ઇતિ તાં બ્રૂયાદિમામેરકાં દક્ષિણેન પાદેનાભિજહીતિ પ્ર મે પતિયાનઃ પન્થાઃ કલ્પતામિત્યજપત્યાં સ્વયં જપેત્પ્રાસ્યા ઇતિ દક્ષિણત એરકાયાં ભાર્યામુપવેશ્યોત્તરતઃ પતિરુભાવન્વારભેયાતાં સ્વયમુચ્ચૈર્જુહુયાજ્જાયાયામન્વારબ્ધાયાં મહાવ્યાહૃતિભિર્હુત્વા યા તિરસપ્તભિર્જુહોતિ સંપાતં પ્રથમયા મૂર્ધન્યાસિઞ્ચેદ્યા તિરશ્ચી નિપદ્યસેઽહં વિધરણી ઇતિ । તાં ત્વા ઘૃતસ્ય ધારયા સંરાધા રાધયામસિ સંરાધાયૈ સ્વાહા ૧ મા તે ગૃહે નિશિ ઘોષ ઉત્થાદન્યત્ર ત્વદ્રુદત્યઃ સંવિશન્તુ । મા ત્વં વિકેશ્યુર આવધિષ્ઠા જીવપત્ની પતિલોકે વિરાજ પ્રજાં પશ્યન્તી સુમનસ્યમાના સ્વાહા ૨ અન્વદ્ય નોઽનુમતિર્યજ્ઞં દેવેષુ મન્યતામ્ । અગ્નિશ્ચ હવ્યવાહનસ્તત્કરોતુ સમૃધ્યતાં સ્વાહા ૩ દ્યૌસ્તે પૃષ્ઠં રક્ષતુ વાયુરૂરૂ અશ્વિનૌ ચ સ્તનં ધયતસ્તે પુત્રાન્સવિતાભિરક્ષતુ । આ વાસસઃ પરિધાનાદ્બૃહસ્પતિર્વિશ્વે દેવા અભિરક્ષન્તુ પશ્ચાત્સ્વાહા ૪ અપ્રજસ્તાં પૌત્રમૃત્યું પાપ્માનમુત વાઘમ્ । શીર્ષ્ણઃ સ્રજમિવોન્મુચ્ય દ્વિષદ્ભ્યઃ પ્રતિમુઞ્ચામિ પાશં સ્વાહા ૫ યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ સર્વાઙ્ગેષુ તવાભવન્ । પૂર્ણાહુતિભિરાજ્યસ્ય સર્વાણિ તાન્યશીશમં સ્વાહા ૬ પ્રજાપત ઇત્યેકા ૭

અથાસ્યા દક્ષિણેન પાણિના દક્ષિણં પાણિં ગૃહ્ણાતિ પ્રહસ્તં પુંસોઽઙ્ગુલી સ્ત્રિયઃ સાઙ્ગુષ્ઠં મિથુનકામો ગૃહ્ણામિ તે સૌભગત્વાય હસ્તં મયા પત્યા જરદષ્ટિર્યથાસત્ । ભગોઽર્યમા સવિતા પુરન્ધિર્મહ્યં ત્વાદુર્ગાર્હપત્યાય દેવાઃ સોમોઽદદદ્ગન્ધર્વાય ગન્ધર્વોઽદદદગ્નયે । રયિં ચ પુત્રાંશ્ચાદાદગ્નિર્મહ્યમથો ઇમામ્ સોમઃ પ્રથમો વિવિદે ગન્ધર્વો વિવિદ ઉત્તરઃ । તૃતીયોઽગ્નિષ્ટે પતિસ્તુરીયોઽહં મનુષ્યજા ઇત્યુપનયનાવૃતાશ્માનમધિષ્ઠાપયેત્સ્ત્રીવત્ ઉત્તરપુરસ્તાદગ્નેર્ભાર્યયા સંપ્રેક્ષ્યમાણો જપત્યઘોરચક્ષુરપતિઘ્ની મ એધિ શિવા પશુભ્યઃ સુમનાઃ સુવર્ચાઃ । જીવસૂર્દેવકામા સ્યોના શં નો ભવ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે આ નઃ પ્રજાં જનયતુ પ્રજાપતિરાજરસાય સમનક્ત્વર્યમા । અદુર્મઙ્ગલીઃ પતિલોકમાવિશ શં ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે તાં પૂષઞ્છિવતમામેરયસ્વ યસ્યાં બીજં મનુષ્યા વપન્તિ । યા ન ઊરૂ ઉશતી વિસ્રયાતૈ યસ્યામુશન્તઃ પ્રહરેમ શેફમ્ અમોઽહમસ્મિ સા ત્વં સામાહમસ્મ્યૃક્ત્વં મનોઽહમસ્મિ વાક્ત્વં દ્યૌરહં પૃથિવી ત્વં તાવેહિ સંભવાવ સહ રેતો દધાવહૈ પુંસે પુત્રાય વેત્તવૈ મામનુવ્રતા ભવ સહશય્યા મયા ભવાસાવિત્યથાસ્યા નામ ગૃહીત્વાગ્નિં પરિક્રમેયાતામીર્ત્વમસ્યૂર્ક્તે માતા નામ સા મામેહિ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણેતિ તસ્યાં પ્રત્યાવ્રજિતાયાં ભ્રાતાન્યો વા સુહૃદભિઘારિતાન્લાજાઞ્છૂર્પાદઞ્જલિનોપઘાતમઞ્જલાવાવપેદુપસ્તીર્ણાભિઘારિતાન્કૃત્વા તાનિતરાગ્નૌ જુહુયાત્કન્યલેયં નાર્યર્યમ્ણમિતિ કન્યલા પિતૃભ્યઃ પતિલોકં યતીયમવ દીક્ષામયક્ષત સ્વાહા ૧ ઇયં નાર્યુપબ્રૂતેઽગ્નૌ લાજાનાવપન્તી । દીર્ઘાયુરસ્તુ મે પતિરેધન્તાં જ્ઞાતયો મમ સ્વાહા ૨ અર્યમ્ણં નુ દેવં કન્યાગ્નિમયક્ષત । સ ઇમાં દેવો અર્યમા પ્રેતો મુઞ્ચાતુ મામુતઃ સ્વાહેતિ ૩ હોમાન્તેષુ જપતિ ચતુર્વિશ્વા ઉત ત્વયા વયં ધારા ઉદન્યા ઇવ । અતિગાહેમહિ દ્વિષ ઇતિ તૂષ્ણીં ધારિકા કામાયાવપેચ્ચતુર્થં દક્ષિણં શૂર્પપુટં કામ ઇત્યાચક્ષત ઉત્તરપુરસ્તાદગ્નેઃ સપ્ત પદાન્યભ્યુત્ક્રમયેદેકમિષ ઇતિ પ્રતિમન્ત્રમેકમિષે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । દ્વે ઊર્જે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । ત્રીણિ રાયસ્પોષાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । ચત્વારિ મયોભવાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । પઞ્ચ પ્રજાભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । ષડૃતુભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । સખા સપ્તપદી ભવેતિ સપ્તમે પ્રાચીમવસ્થાપ્યોદકુમ્ભેન માર્જયેરન્નાપોહિષ્ઠીયાભિસ્તિસૃભિઃ પ્રેક્ષકાનનુમન્ત્રયતે સુમઙ્ગલીરિયં વધૂરિમાં સમેત પશ્યત । સૌભાગ્યમસ્યૈ દત્ત્વાયાથાસ્તં વિપરેતનેતિ પ્રેક્ષયેદ્ધ્રુવમરુન્ધતીં સપ્ત ઋષીન્પશ્યાનીતિ પ્રતિજાનાનાં ધ્રુવોઽસીતિ ધ્રુવમુપતિષ્ઠતે ધ્રુવોઽસિ ધ્રુવાહં પતિકુલે ભૂયાસમમુષ્યેતિ પતિનામ ગૃહ્ણીયાદસાવિત્યાત્મનો ઽરુન્ધતીમરુન્ધત્યરુદ્ધાહં પત્યા ભૂયાસમમુનેતિ પતિનામ ગૃહ્ણીયાદસાવિત્યાત્મનઃ

પૂષા ત્વેત ઇતિ પ્રસ્થિતામનુમન્ત્ર્યતે પૂષા ત્વેતો નયતુ હસ્તગૃહ્યાશ્વિનૌ ત્વા પ્રવહતાં રથેન । ગૃહાન્ગચ્છ ગૃહપત્ની યથાસો વશિની ત્વં વિદથમાવદાસીતિ સ્વં કુલં પ્રાપ્તાં કલ્યાણશીલાઃ કલ્યાણપ્રજાઃ સમવજીર્ણાઃ પ્રત્યવરોપયન્તીહ પ્રિયં પ્રજયા તે સમૃધ્યતામસ્મિન્ગૃહે ગાર્હપત્યાય જાગૃહિ । એના પત્યા તન્વં સંસૃજસ્વાથાજીવ્રો વિદથમાવદાસીતિ પ્રત્યવરોપ્યાનડુહે ચર્મણ્યુત્તરલોમન્યુપવેશયેદિહ ગાવો નિષીદન્ત્વિહાશ્વા ઇહ પુરુષાઃ । ઇહો સહસ્રદક્ષિણોઽભિ પૂષા નિષીદત્વિતિ કુમારમુપસ્થ આધાય શકલોટાનાવપેત્ફલાનિ વોત્થાપ્ય કુમારમન્વારબ્ધાયાં જુહુયાદિહ ધૃતિરિત્યષ્ટાભિઃ સ્વાહાકારાન્તૈરિહ ધૃતિરિહ સ્વધૃતિરિહ રન્તિરિહ રમસ્વ । મયિ ધૃતિર્મયિ સ્વધૃતિર્મયિ રમો મયિ રમસ્વેતિ ત્રિરાત્રમક્ષારાલવણશિનૌ બ્રહ્મચારિણાવધઃ સંવેશિનાવસંવર્તમાનૌ સહ શયાતામૂર્ધ્વં ત્રિરાત્રાત્સંભવો નિશાયાં જાયાપતિકર્મણ્યં પ્રાયશ્ચિત્તીર્જુહુયાદગ્ને પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ પ્રજાઘ્ની તનૂસ્તામસ્યા અપજહિ સ્વાહા । વાયો પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ પશુઘ્ની તનૂસ્તામસ્યા અપજહિ સ્વાહા । સૂર્ય પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ પતિઘ્ની તનૂસ્તામસ્યા અપજહિ સ્વાહા । ચન્દ્ર પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ ગૃહઘ્ની તનૂસ્તામસ્યા અપજહિ સ્વાહા । અગ્ને વાયો સૂર્ય ચન્દ્ર પ્રાયશ્ચિત્તયો યૂયં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તય સ્થ બ્રાહ્મણો વો નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ યશોઘ્ની તનૂસ્તામસ્યા અપહત સ્વાહેતિ સ્થાલીપાકાદગ્નિં પ્રજાપતિં ચેષ્ટ્વા સંપાતાંશ્ચમસ આનીય સ્રોતાંસ્યાઙ્ક્ષ્વેત્યેનાં બ્રૂયાન્નાભિં પ્રથમં તતો યાન્યૂર્ધ્વં તતો યાન્યર્વાઞ્ચ્યૂર્ધ્વમર્ધરાત્રાત્સંવેશનં
વિષ્ણુર્યોનિં કલ્પયત્વિત્યેતેન તૃચેન
વિષ્ણુર્યોનિં કલ્પયતુ ત્વષ્ટા રૂપાણિ પિંશતુ
આસિઞ્ચતુ પ્રજાપતિર્ધાતા ગર્ભં દધાતુ તે
ગર્ભં ધેહિ સિનીવલિ ગર્ભં ધેહિ સરસ્વતિ
ગર્ભં તે અશ્વિનૌ દેવાવાધત્તાં પુષ્કરસ્રજૌ
હિરણ્યયી અરણી યં નિર્મન્થતામશ્વિનૌ
તં તે ગર્ભં દધામ્યહં દશમે માસિ સૂતવા
ઇત્યૃતાવૃતાવેવમેવ સંવેશને હુત્વાચાર્યાય ગાં દદ્યાદદર્શને બ્રાહ્મણેભ્યો ગાં દદ્યાત્

સાયંપ્રાતર્હોમેઽગ્નય ઇતિ પ્રથમામાહુતિં જુહોતિ પ્રજાપતય ઇત્યુત્તરામેવં પ્રાતરગ્નિસ્થાને સૂર્યઃ સાયંપ્રાતરશનસ્ય બલી વર્ધયિત્વા પૂર્વસ્માદગ્નૌ જુહોત્યગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહા ધન્વન્તરયે સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં સ્વાહા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા સર્વાભ્યો દેવતાભ્યઃ સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહેતિ મનસોત્તરાં તત એવોત્તરતોઽગ્નેર્બલિં હરતિ યે હર્ષણા વેપના સ્ફાતિમાહરા વાતસ્ય ભ્રાજમનુસંચરન્તિ । તેભ્યો બલિમન્નકામો હરામ્યન્નં પયસ્વદ્બહુલં મે અસ્ત્વિત્યેવમશનાયત્યાયસ્થાને મૃત્યોરધિષ્ઠાનાય સ્વાહેતિ શેષસ્ય બલિહરણં પ્રદક્ષિણં ગૃહ્યાભ્યો દેવતાભ્યો બલિં નયામિ તન્મે જુષન્તાં તા મા પાન્તુ તા મા ગોપાયન્તુ તા મા રક્ષન્તુ તાભ્યો નમસ્તાભ્યઃ સ્વાહેત્યુદધાને મધ્યેઽગારસ્યોત્તરપૂર્વાર્ધે શયને દેહલ્યાં સંવરણે બ્રહ્માયતન એતેષ્વાયતનેષુ શેષં ધન્વન્તરયે નિનયેત્સદા ગૃહેષુ સ્વસ્તિવાચનં સા મહાશાન્તિરિત્યાચક્ષતે

નવેન યક્ષ્યમાણઃ પુરાણેનાગ્રે યજેતાગ્નિધન્વન્તરી પ્રજાપતિમિન્દ્રં તિસ્રશ્ચ નવાહુતીર્નવેન યજેત શરદિ વ્રીહીણાં વસન્તે યવાનાં વર્ષાસુ શ્યામાકાનામૈન્દ્રા ગ્નો વૈશ્વદેવો દ્યાવાપૃથિવ્યશ્ચરવ એકચરુર્વોક્તે એવોપસ્તરણાભિઘારણે દ્વિર્હવિષોઽવદ્યત્યથ પ્રાશ્નીયાદ્ભદ્રા ન્નઃ શ્રેયઃ સમનૈષ્ટ દેવાસ્ત્વયાવસેન સમશીમહિ ત્વા । સ નો મયોભૂઃ પિતો આવિશસ્વ શં તોકાય તનુવે સ્યોન ઇત્યેતમુ ત્યં મધુના સંયુતં યવં સરસ્વત્યા અધિ મનાવચર્કૃષુઃ । ઇન્દ્ર આસીત્સીરપતિઃ શતક્રતુઃ કીનાશા આસન્મરુતઃ સુદાનવ ઇતિ યવસ્ય પ્રાશ્નીયાદગ્નિઃ પ્રથમઃ પ્રાશ્નાતુ સ હિ વેદ યથા હવિઃ । શિવા અસ્મભ્યમોષધીઃ કૃણોતુ વિશ્વચર્ષણીરિતિ શ્યામાકસ્ય પ્રાશ્નીયાત્

ઇતિ જૈમિનિસૂત્રં પૂર્વમ્
શ્રાદ્ધં કરિષ્યન્તઃ સ્નાતાઃ શુચિવાસસસ્તિલૈર્વાસ્ત્વવકીર્ય સવ્યમાચરન્તોઽન્નમુપસાધયેરન્હવિષ્યૈરુપસિચ્યૈવૈવં દદ્યાદ્યદ્યદ્દદ્યાત્તત્તદ્ધવિષ્યૈરુપસિચ્યૈવ હવિષ્યા ઇતિ તિલાનામાખ્યા દન્તધાવનં સ્નાનીયાનિ પાદ્યમનીય પ્રથમોદ્ધૃતં બ્રાહ્મણાંસ્ત્ર્યવદાતાનુપવેશયત્યા મે ગચ્છન્તુ પિતરો ભાગધેયં વિરાજાહૂતાઃ સલિલાત્સમુદ્રિ યાત્ । અક્ષીયમાણમુપજીવતૈનન્મયા પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમિત્યુપમૂલલૂનાન્દર્ભાન્વિષ્ટરાન્પ્રસવ્યાન્કૃત્વા બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદદ્યાદેતત્તે પિતરાસનમસૌ યે ચ ત્વાત્રાનુ તેભ્યશ્ચાસનમિત્યેવં પિતામહાયૈવં પ્રપિતામહાય હવિષ્યોદકં તિરઃ પવિત્રં ગન્ધાન્સુમનસશ્ચ દદ્યાદન્નમવત્ત્વા ઘૃતેનાભિઘાર્ય દર્ભાન્પરિસ્તરણીયાનિતિ તદાદાયાગ્નૌ કરિષ્યામીતિ બ્રાહ્મણાનનુજ્ઞાપ્ય પ્રાગ્દક્ષિણામુખોઽગ્નિં પ્રણયિત્વા ત્રિર્ધૂન્વન્પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિસ્તૃણાતિ પ્રાચીનાવીતી ત્રિઃ પ્રસવ્યં ત્રિઃ પર્યુક્ષેત્પ્રદક્ષિણં પ્રાચીનાવીતી ત્રિઃ પ્રસવ્યમૌદુમ્બર ઇધ્મઃ પરિધયો ભવન્તિ મેક્ષણં ચ પવિત્રં સંસ્કૃત્યાન્નમુત્પૂયાગ્નૌ પવિત્રં પ્રાસ્ય મેક્ષણેન જુહોત્યગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વધા નમઃ સ્વાહા સોમાય પિતૃમતે સ્વધા નમઃ સ્વાહેતિ યજ્ઞોપવીતી ભૂત્વાપ ઉપસ્પૃશ્ય યમાયાઙ્ગિરસ્વતે સ્વાહેતિ મેક્ષણમગ્નાવનુપ્રહરતિ નમસ્કારાન્કૃત્વા યથાદૈવતં ત્રિઃ પર્યુક્ષેત્પ્રદક્ષિણં પ્રાચીનાવીતી ત્રિઃ પ્રસવ્યં સવ્યઞ્જનમન્નં પાત્રેષુ વર્ધયિત્વામાસુ પક્વમિતિ ક્ષીરં ઘૃતં વા સિઞ્ચત્યામાસુ પક્વમમૃતં નિવિષ્ટં મયા પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમિતિ વર્ધિતાન્યાદિશત્યેતદ્વઃ પિતરો ભાગધેયં પાત્રેષુ દત્તમમૃતં સ્વધાવત્ । અક્ષીયમાણમુપજીવતૈનન્મયા પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમમૃતા વાગમૃતા વાચો અગ્ને વાચોઽમૃતત્વં ત્રિવૃતૈકધામા । એભિર્મત્પ્રત્તૈઃ સ્વધયા મદધ્વમિહાસ્મભ્યં વસીયોઽસ્તુ દેવાઃ અયં યજ્ઞઃ પરમો યઃ પિતૄણાં પાત્રદેયં પિતૃદૈવત્યમગ્ને । વાક્ચ મનશ્ચ પિતરો નઃ પ્રજાનીમાશ્વિભ્યાં પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમ્ । ય ઇહ પિતરઃ પાર્થિવાસો યે અન્તરિક્ષ ઉત યે સમુદ્રિ યાઃ । યે વાચમાપ્ત્વા અમૃતા બભૂવુસ્તેઽસ્મિન્સર્વે હવિષિ માદયન્તામેષા વ ઊર્ગેષા વઃ સ્વધા ચામત્ત ચ પિબત ચ મા ચ વઃ ક્ષેષ્ટ । સ્વધાં વહધ્વમમૃતસ્ય યોનિં યાત્ર સ્વધા પિતરસ્તાં ભજધ્વમ્ યેહ પિતર ઊર્ગ્દેવતા ચ તસ્યૈ જીવેમ શરદઃ શતં વયમ્ । જ્યોતિષ્મદ્ધત્તાજરં મ આયુરિત્યથૈતાનિ બ્રાહ્મણેભ્ય ઉપનિક્ષિપ્ય સ્વાઙ્ગુષ્ઠેનાનુદિશત્યમુષ્મૈ સ્વધામુષ્મૈ સ્વધેતિ યન્મેઽપ્રકામા ઇતિ ભુઞ્જતોઽનુમન્ત્રયતે યન્મેઽપ્રકામા ઉત વા પ્રકામા સમૃદ્ધે બ્રાહ્મણેઽબ્રાહ્મણે વા । ય સ્કન્દતિ નિરૃતિં વાત ઉગ્રાં યેન નઃ પ્રીયન્તે પિતરો દેવતાશ્ચ । વાયુષ્ટત્સર્વં શુન્ધતુ તેન શુદ્ધેન દેવતા માદયન્તાં તસ્મિઞ્છુદ્ધે પિતરો માદયન્તામિત્યક્રાન્સમુદ્ર ઇત્યાશ્વં ગીત્વા સંપન્નં પૃષ્ટ્વાથાચામયેદ્યજ્ઞોપવીતી ભૂત્વાભિરમન્તાં ભવન્ત ઇત્યુક્ત્વા પ્રદક્ષિણં કૃત્વા યન્મે રામેતિ ગચ્છતોઽનુમન્ત્રયતે યન્મે રામા શકુનિઃ શ્વાપદશ્ચ યન્મેઽશુચિર્મન્ત્રકૃતસ્ય પ્રાશત્ । વૈશ્વાનરઃ સવિતા તત્પુનાતુ તેન પૂતેન દેવતા માદયન્તાં તસ્મિન્પૂતે પિતરો માદયન્તામિતિ

શેષમનુજ્ઞાપ્ય પ્રત્યેત્ય પ્રાગ્દક્ષિણાયતં ચતુરશ્રં ગોમયેનોપલિપ્યાપહતા અસુરા રક્ષાંસિ પિશાચાઃ પિતૃષદ ઇતિ મધ્યે રેખાં કાષ્ઠેનોલ્લિખ્ય યે રૂપાનિ પ્રતિમુઞ્ચમાના અસુરાઃ સન્તઃ સ્વધયા ચરન્તિ પરાપુરો નિપુરો યે ભરન્ત્યગ્નિષ્ટાંલ્લોકાત્પ્રણુનોત્ત્વસ્માદિત્યુલ્મુકં દક્ષિણતો નિદધાત્યનુલેખં દર્ભાનાસ્તીર્યોદપાત્રેણાચામયત્યાચામ પિતરસૌ યે ચ ત્વાત્રાનુ તે ચાચામન્ત્વિત્યેવં પિતામહાયૈવં પ્રપિતામહાય તેષુ પિણ્ડાન્નિદધાત્યનુનામાપહસ્તેનૈતત્તે પિતરસૌ યે ચ ત્વાત્રાનુ તેભ્યશ્ચ સ્વધા નમ ઇત્યેવં પિતામહાયૈવં પ્રપિતામહાય નામાન્યજાનતઃ પિતરેતત્તે પિતામહૈતત્તે પ્રપિતામહૈતત્ત ઇતિ બન્ધ્વજાનત ઇદં પિતૃભ્યઃ પૃથિવીષદ્ભ્ય ઇદં પિતામહેભ્યોઽન્તરિક્ષસદ્ભ્ય ઇદં પ્રપિતામેભ્યો દિવિષદ્ભ્ય ઇત્યત્ર પિતરો માદયધ્વં યથાભાગમાવૃષાયધ્વમિત્યુદગાવૃત્યા તમિતોરાસીતામીમદન્ત પિતરો યથાભાગમાવૃષાયિષતેતિ જપિત્વા પૂર્વવદાચામય્ય નીચીં વિસ્રંસ્ય નમસ્કારાન્કૃત્વા યથાદૈવતમેતદ્વઃ પિતર ઇતિ વસ્ત્રાણ્યાદિશત્યૂર્ણાસ્તુકાં દશામ્બરં વા એતદ્વઃ પિતરો વાસો ગૃહાન્નઃ પિતરો દત્તાધત્ત પિતરો ગર્ભં કુમારં પુષ્કરસ્રજં યથેહ પુરુષોઽસદિત્યઞ્જનાભ્યઞ્જને દદાત્યાઙ્ક્ષ્વાસાવિત્યભ્યઙ્ક્ષ્વાસાવિતિ ગન્ધાન્સુમનસશ્ચ દદ્યાન્નમો વઃ પિતર ઇતિ ષડ્ભિર્નમસ્કારૈરુપતિષ્ઠતે નમો વઃ પિતરો રસાય નમો વઃ પિતરઃ શુષ્માય નમો વઃ પિતરો જીવાય નમો વઃ પિતરો ઘોરાય નમો વઃ પિતરો બલાય નમો વઃ પિતરો મન્યવે સ્વધાયૈ ચ પિતરો નમો વ ઇત્યૂર્જં વહન્તીરમૃતં ઘૃતં પયઃ કીલાલં પરિસ્રુતં સ્વધા સ્થ તર્પયત મે પિતૄનિત્યપઃ પ્રસિચ્ય મા મે ક્ષેષ્ટેત્યભિમન્ત્ર્ય મા મે ક્ષેષ્ટ બહુ મે પૂર્તમસ્તુ બ્રહ્માણો મે જુષન્તામન્નમન્નમ્ । સહસ્રધારમમૃતોદકં મે પૂર્તમસ્ત્વેતત્પરમે વ્યોમન્દેવાશ્ચ પિતરશ્ચૈતત્પૂર્તં મે અત્રોપજીવન્તામ્ । અક્ષીયમાણમુપજીવતૈનન્મયા પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમિતિ યે સમાનાઃ સુમનસ ઇતિ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા યે સમાનાઃ સુમનસો જીવા જીવેષુ મામકાઃ । તેષાં શ્રીર્મયિ કલ્પતામસ્મિંલ્લોકે શતં સમા ઇત્યામયાવી પિણ્ડાન્પ્રાશ્નીયાદન્નાદ્યકામો વાગ્નૌ વા સંક્ષેપયેદપ્સુ વાભ્યવહરેયુરજં ગાં બ્રાહ્મણં વા પ્રાશયેયુઃ શેષસ્ય પ્રાશ્નીયાન્ન ચાન્નતૃપ્તિં ગચ્છેત્

ઊર્ધ્વમાગ્રહાયણ્યાસ્ત્રયોઽપરપક્ષાસ્તેષામેકૈકસ્મિન્નેકૈકાષ્ટકા ભવતિ શાકાષ્ટકા માંસાષ્ટકાપૂપાષ્ટકેતિ તત્ર શાકમાંસાપૂપાનિ હવીંષ્યોદનં ચ તેષાં હવિષાં સ્થાલીપાકાવૃતાગ્નૌ જુહુયાદષ્ટકાયૈ સ્વાહા એકાષ્ટકાયૈ સ્વાહા અષ્ટકાયૈ સુરાધસે સ્વાહા સંવત્સરાય પરિવત્સરાયેદાવત્સરાયેદ્વત્સરાયાવત્સરાય કૃણુતા નમોભિઃ । ત્વયા વયં સુમતૌ યજ્ઞિયાનાં જ્યોગજીતા અહતાઃ સ્યામ સ્વાહેતિ હુત્વોપતિષ્ઠત એહિ ભગૈહિ ભગૈહિ ભગેતિ મધ્યમાયાં ગાં કારયેત્તામષ્ટકાયૈ પ્રોક્ષેત્તસ્યાસ્ત્રીણિ સવ્યાન્યુપોદ્ધરતિ પાર્શ્વમપઘનીં શ્રોણીમિતિ શ્વો ભૂતે શ્રાદ્ધમન્વષ્ટક્યં તદહર્વા બ્રાહ્મણાન્હવિરર્હાનુપવેશ્ય તાંસ્તર્પયિત્વા તસ્માદગ્નેર્દક્ષિણતઃ ષડગ્નીન્પ્રણીય તેષામેકૈકસ્મિન્નેકૈકાં કર્ષૂં ખાનયેદાયામેન પ્રાદેશમાત્રીં પાર્થિવેન ત્ર્યઙ્ગુલામવાગ્વૈકાઙ્ગુલામિતિ તાસુ પિણ્ડાન્નિદધાત્યનુનામાપહસ્તેન મજ્જાઃ પિતૃભ્ય ઉપકર્ષતિ પાર્શ્વાનિ સ્ત્રીણાં તત્રાધ્વર્યવઃ કેચિદધીયતે મધ્યમં પિણ્ડં પત્ની પ્રાશ્નીયાત્પ્રજાકામસ્ય તથા શ્રાદ્ધસ્ય સ્થાલીપાકં વા

આહિતાગ્નેઃ શરીરનાશે ત્રીણિ ષષ્ટિશતાનિ પલાશત્સરૂણામાહૃત્ય તૈઃ પ્રતિકૃતિં કુર્યાત્કૃષ્ણાજિને ઽશીત્યર્ધં શિરસિ દધ્યાદ્ગ્રીવાયાં તુ દશૈવ તુ બાહ્વોશ્ચૈવ શતં દધ્યાદઙ્ગુલીષુ પુનર્દશ ઉરસિ ત્રિંશતં દધ્યાજ્જઠરે વિંશતિં તથોર્વોશ્ચૈવ શતં દધ્યાત્ મેઢ્રે ચાપિ દશૈવ તુ જાનુજંઘયોસ્ત્રિંશતં દધ્યાત્ દશ પાદાઙ્ગુલીષ્વપિ ઇત્યેતાવન્તીહ પુરુષસ્ય શરીરાણિ ભવન્તીતિ વિજ્ઞાયતે મધ્યે શરીરં સતીશરીરમુપ્તકેશં નિકૃત્તનખં પ્રક્ષાલિતં ચિતામારોપયન્ત્યત્ર પાત્રાણ્યપિ ચિનોતિ તસ્યામેનમાદધાતિ તસ્ય નાસિકયોઃ સ્રુવૌ નિદધ્યાદિત્યેતેનાનુવાકેન ય એવંવિત્સ્યાત્સ યદોપતાપી સ્યાદિતિ પૂર્વમેવ ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વાન્યં યથાસંભવમાસ્યે હિરણ્યશકલમાધાયાગ્નીનુપોહ્ય સામભિરુપતિષ્ઠતે નાકે સુપર્ણમિતિ ગ્રામ્યં ગેયમુદિતે ધૂમે ત્વેષસ્તે ધૂમ ઋણ્વતીત્યગ્નૌ સમારૂઢેઽગ્ને મૃડ મહં અસીત્યેતયોરન્યતરેણ પરાક્પરાગ્વા અસૌ લોક ઇતિ બ્રાહ્મણમ્

આહિતાગ્નેશ્ચેત્પૂર્વં જાયા મ્રિયેત તાં નિર્મન્થ્યેન દહેત્સાંતપનેન વા શ્મશાનકૃતં સ્વકૃતમનિરિણમપસલવક્રોદકં કૃત્વા યત્ર વૌષધયો જાયન્તે તત્ર શરીરં દગ્ધ્વોદકકરણાય યાન્ત્યનવેક્ષમાણા ન વાહિનીષુ કુર્વન્તિ તેષાં યો યઃ પશ્ચાજ્જાતઃ સ સોઽગ્રં કુર્યાદુપકૂલમકૂલે કૂપં ખાત્વા સવ્યહસ્તસ્યાનામિકયા સકૃદુદકં પ્રોહતિ પ્રેતસ્ય નામકરણેન વાહિનીષુ ચેદુદ્ગ્રથ્ય કેશાન્નિમજ્યૈકાઞ્જલિં દત્ત્વોપસંગૃહ્ય કેશાનુલ્મુકસ્યાગ્નિમારભેતાગ્ને શૂકાહે પાપં મેઽપહતેતિ શમીમારભેત શમ્યસિ શમય મે પાપમિત્યશ્માનમારભેતાશ્માસિ સ્થિરોઽસ્યહં સ્થિરો ભૂયાસમિતિ તૂષ્ણીં ગોમયં કૃતોદકં દક્ષિણામુખમાસીનં તમનુગન્તાર ઉપવિશન્તિ તાનિતરઃ કલ્યાણીભિર્વાગ્ભિઃ પ્રત્યાહોપાસ્તમનવેલાયાં ગ્રામં પ્રવિશન્તિ તાં રાત્રિમેકમાષેણ વસન્તિ શાન્ત્યા વા શ્વો ભૂતે ક્ષીરોદકે સંસૃજ્ય શરીરાણ્યવસિઞ્ચત્યજશૃઙ્ગેણ ગોશૃઙ્ગેણ મૃણ્મયેન કોશેન વા તૃતીયાયાં ગન્ધૌષધીભિઃ સંસૃજ્ય શમીશાખયા પલાશશાખયા વાસંહ્લાદયન્કુમ્ભ્યામવદધ્યાત્સ્ત્રી ચેદ્ઘટ એવ દધ્યાચ્ચતુષ્પથમતીત્ય મહાવૃક્ષં નદીં વા તીર્થેષુ નિખનેત્પ્રેતસ્ય તૃતીયાયાં સ્નાપયન્ત્યપામાર્ગેણ મૃદા ગોમયેન ચ વાસાંસિ પ્રક્ષાલ્ય દશરાત્રમાસતે ચતુર્થ્યાં ભિક્ષામાવર્તયેરન્તસ્ય સિદ્ધમગ્નૌકરણં કાલં ચ યાવદાકાંક્ષેયુર્ભિક્ષયાનુસંતરેયુરૂર્ધ્વં દશરાત્રાચ્છ્રાદ્ધં દદ્યુર્ન દદ્યુરા શ્રાદ્ધસ્ય પ્રદાનાન્નક્ષત્રેષુ નિયમો મઘાસ્વેકતારેષુ ભરણીષુ ચ પૂર્વસમયેષુ ન રોહિણ્યામુત્તરેષુ ધ્રુવેષુ બ્રાહ્મણાન્હવિરર્હાનુપવેશ્ય તાંસ્તર્પયિત્વૈકવત્પિણ્ડં દદ્યાન્ન ચાન્વિતિ બ્રૂયાત્સર્વૈઃ કામૈસ્તર્પયેદનુગમનં કૃત્વા શેષમનુજ્ઞાપ્ય પ્રત્યેત્ય શેષં ન પ્રાશ્નીયાદ્બ્રાહ્મણાન્સ્વસ્તિ વાચ્ય પ્રાશ્નીયાત્ ૫ અથાતો ગૃહકર્મણો ગૃહવૃદ્ધિમિચ્છન્માસિમાસ્યૃતાવૃતૌ સંવત્સરેસંવત્સરે વા પૂર્વપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે ગૃહશાન્તિમારભેતાપામાર્ગપલાશશિરીષાર્કૌદુમ્બરસદાભદ્રા મૃતતૃણમિન્દ્ર વલ્લીભિર્બદ્ધ્વા ગૃહાન્પરિમાર્જ્ય પરિસમૂહ્યાપોઽભ્યુક્ષ્ય પઞ્ચગવ્યૈર્દર્ભમુષ્ટિના સંપ્રોક્ષ્ય સિદ્ધાર્થકાન્સંપ્રકીર્ય વાસ્તુબલિં કૃત્વા વાસ્તોર્મધ્યે વાસ્તોષ્પતિં હુત્વા સાવિત્ર્યા સહસ્રં જુહુયાત્તતો દક્ષિણપુરસ્તાત્તતો દક્ષિણપશ્ચાત્તત ઉત્તરપુરસ્તાત્તત ઉત્તરપશ્ચાન્મધ્યે વા ગૌર્વાસો હિરણ્યં દક્ષિણા બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્યં પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વૈવં પ્રયુઞ્જાનોઽનન્તં મહાન્તં પોષં પુષ્યતિ બહવઃ પુત્રા ભવન્તિ ન ચ બાલાઃ પ્રમીયન્તે નાગ્નિર્દહતિ ન દંષ્ટ્રિણઃ ખાદયેયુર્ન તસ્કરાઃ સપત્ના રક્ષાંસિ પિશાચા અપિ વ્રાધન્તે યદિ ગાવઃ પ્રતપ્યેરન્ગવાં મધ્ય આહુતિસહસ્રં જુહુયાદિત્યેતેનૈવ કલ્પેનાશ્વોષ્ટ્રખરાજાવિકમહિષહસ્તિકુલમન્યતરદ્દ્વિપદાં ચતુષ્પદાં ચ વ્યાખ્યાતમ્

અથાતોઽદ્ભુતશાન્તિં વ્યાખ્યાસ્યામોઽથ યદ્યગારે સ્થૂણા વિરોહેત્કપોતો વાગારં ગચ્છેદ્ગૌર્વા ગાં ધયેદનડ્વાન્વા દિવમુલ્લિખેદનગ્નૌ વા ધૂમો જાયેતાનગ્નૌ વા દીપ્યેત મધુ વા જાયેત વલ્મીકં વોપજાયેત મણ્ડૂકો વામ્ભૃણે વાશ્યેચ્છ્વાનો વા ગૃહે પર્યટેયુરિત્યેતાનન્યાંશ્ચ યત ઇન્દ્ર ભયામહે । સદસસ્પતિમદ્ભુતમ્ । અધાયામુતેસુમુદસ્ય । સનાદગ્ને । યદ્વા ઉ વિશ્પતિઃ શિતઃ । પ્રત્યગ્ને । યં રક્ષન્તિ । પ્રાજાપત્યયર્ચા પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચ મહાવ્યાહૃતિભિર્જુહોતિ એતાન્યૃક્સામાનિ ગાયેત્

અથાતોઽનશ્નત્સંહિતાયાઃ કલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ શુચિવાસાઃ સ્યાચ્ચીરવાસા વા હવિષ્યમન્નમશનમિચ્છેદપઃ ફલાનિ વા બ્રાહ્મણસ્ત્વેવ પ્રત્યાહરેત્પ્રાઙ્વોદઙ્વા ગ્રામાન્નિષ્ક્રમ્ય શુચૌ દેશ ઉદકાન્તે વા ગોમયેન ગોચર્મમાત્રં સ્થણ્ડિલમુપલિપ્ય પ્રોક્ષ્ય લક્ષણમુલ્લિખ્યાદ્ભિરભ્યુક્ષ્યાગ્નિમુપસમાધાયાઘારાવાજ્યભાગૌ હુત્વાજ્યાહુતીર્જુહોત્યગ્નયે સોમાય રુદ્રા યેન્દ્રા ય બ્રહ્મણે પ્રજાપતયે બૃહસ્પતયે વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો ઋષિભ્ય ઋગ્ભ્યો યજુર્ભ્યઃ સામભ્યઃ શ્રદ્ધાયૈ પ્રજ્ઞાયૈ મેધાયૈ સાવિત્ર્યૈ સદસસ્પતયેઽનુમતયે ચ હુત્વા દર્ભેષ્વાસીનઃ પ્રાક્તૂલેષૂદક્તૂલેષુ વા દક્ષિણેન પાણિના દર્ભાન્ધારયન્નૐપૂર્વા વ્યાહૃતીઃ સાવિત્રીં ચ ચતુરનુદ્રુત્ય મનસા સામસાવિત્રીં ચ સોમં રાજાનં બ્રહ્મજજ્ઞાનીયે ચોભે વેદાદિમારભેત સંતતમધીયીત મૌની ન ચાન્તરા વિરમેત્ અથાન્તરા વ્યાહરેદથાન્તરા વિરમેત્ત્રીન્પ્રાણાનાયમ્યાતમ્યાચમ્ય વૃતાન્તાદેવારભેતાપ્રતિભાયાં યાવતા કાળેન વેદમધીયીત તાવત્કાલમધીયીત યજ્જાનીયાદૃક્તો યજુષ્ટઃ સામતસ્તદવાપ્નુયાત્તદ્બ્રાહ્મણં તચ્છાન્દસં તદ્દૈવતં સામ વા અક્રાનિત્યેતદેવ વાભ્યસ્યેત્ તિષ્ઠન્નાસીનઃ શયાનશ્ચઙ્ક્રમ્યમાણો વા સંહિતાં પ્રયુઞ્જ્યાત્સમૃદ્ધિરેવાસ્ય ભવત્યાદ્યં ત્રિવર્ગં વા સહસ્રકૃત્વ ઇતિ જૈમિનિશ્ચ વાર્યમન્તં વા યથાકામી વા દ્વાદશ સંહિતા અધીત્ય યદનેનાનધ્યાયેષ્વધીતં યદ્ગુરવઃ કોપિતા યાન્યકાર્યણિ કૃતાનિ તાભિઃ પવતે શુદ્ધમસ્ય પૂતં બ્રહ્મ ભવત્યથાપરા દ્વાદશ સંહિતા અધીત્ય તાભિઃ પ્રજાપતેર્લોકમવાપ્નોત્યથાપરા દ્વાદશ સંહિતા અધીત્ય તાભિરુશનસો લોકમવાપ્નોત્યનશ્નત્સંહિતાસહસ્રમધીત્ય બ્રહ્મભૂતો વિરજો ભવતિ કામચારી સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સંવત્સરં ભૈક્ષભક્ષઃ પ્રયુઞ્જાનશ્ચક્ષુર્લભતે ષણ્માસાન્યાવકભક્ષશ્ચતુરો માસાનુદકસક્તુભક્ષો દ્વૌ માસૌ ફલભક્ષો માસમબ્ભક્ષો દ્વાદશરાત્રં વાનશ્નન્ક્ષિપ્રમન્તર્ધીયતે જ્ઞાતીન્પુનાતિ સપ્તાતીતાન્સપ્તાનાગતાનાત્માનં ચ પઞ્ચદશં તારયતે તામેતાં દેવનિશ્રેણીત્યાચક્ષત એતયા વૈ દેવા દેવત્વમગચ્છન્નૃષય ઋષિત્વં તસ્ય હ વા એતસ્ય બ્રહ્મસત્ત્રસ્ય ત્રિવિધ એવારમ્ભો ભવતિ પ્રાતઃસવને માધ્યંદિને સવને બ્રાહ્મે વાપરરાત્રે તસ્ય હ વા એતસ્ય દ્વાવેવાનધ્યાયૌ યદાત્માશુચિર્યદ્દેશસ્તદ્વા એતત્પ્રજાપતિઃ સપ્તઋષિભિઃ પ્રોવાચ
સપ્તઋષયો મહાજહ્નવે મહાજહ્નુર્બ્રાહ્મણેભ્યઃ

અથ ગ્રહાણામાતિથ્યં બલિકર્મોપરુતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ
અશ્રદ્દધાનમશુચિકરણમજાપ્યં ત્યક્તમઙ્ગલં
સુવ્યક્તં ગ્રહા નયન્તિ પુરુષં યમસાદનમ્
ગ્રહાણાં દીપ્રચેષ્ટાનાં નક્ષત્રપથચારિણામ્
ગ્રહાતિથ્યં પ્રવક્ષ્યામિ શાન્તિકર્મણિ કારયેત્
ભાસ્કરાઙ્ગારકૌ રક્તૌ શ્વેતૌ શુક્રનિશાકરૌ
સોમપુત્રો ગુરુશ્ચૈવ તાવુભૌ પીતકૌ સ્મૃતૌ
કૃષ્ણં શનૈશ્ચરં વિદ્યાદ્રા હું કેતું તથૈવ ચ
ગ્રહવર્ણાનિ પુષ્પાણિ પ્રાજ્ઞસ્તત્રોપકલ્પયેત્
ગોમયેન ગોચર્મમાત્રં સ્થણ્ડિલમુપલિપ્ય પ્રોક્ષ્ય લક્ષણમુલ્લિખ્યાદ્ભિરભ્યુક્ષ્યાગ્નિમુપસમાધાયાઘારાવાજ્યભાગૌ હુત્વા ગ્રહાનાવાહયન્ત્યાદિત્યં મધ્યે લોહિતં પૂર્વદક્ષિણતઃ સોમમ્ । પૂર્વોત્તરતો બુધમુત્તરેણ ગુરું પૂર્વેણ ભાર્ગવમ્ । પશ્ચિમે શનૈશ્ચરં વિદ્યાદ્રા હું દક્ષિણપશ્ચિમે પશ્ચિમોત્તરતઃ કેતું વૃત્તમાદિત્યાય ત્રિકોણમઙ્ગારકસ્ય ચતુરશ્રં સોમાય બાણં બુધાય દીર્ઘચતુરશ્રં બૃહસ્પતયે પઞ્ચકોણં
શુક્રાય ધનુઃ શનૈશ્ચરાય રાહોઃ શૂર્પં કેતોર્ધ્વજમિતિ
ઈશ્વરં ભાસ્કરં વિદ્યાતુમાં સોમં તથૈવ ચ
સ્કન્દમઙ્ગારકં ચૈવ બુધો નારાયણં સ્થિતઃ
બૃહસ્પતિઃ સ્વયં બ્રહ્મ શુક્રઃ શક્રસ્તથૈવ ચ
યમં શનૈશ્ચરં વિદ્યાદ્રા હોઃ કાલદૂતિનઃ
કેતોશ્ચિત્રગુપ્તશ્ચેત્યેતે ગ્રહદેવતાઃ
અગ્નિરાપો ભૂમિર્વિષ્ણુરિન્દ્રા ણી પ્રજાપતિઃ સર્પો બ્રહ્મેત્યેતે પ્રત્યધિદેવતાઃ
જાતમર્ક કલિઙ્ગેષુ યામુનેષુ ચ ચન્દ્ર માઃ
વિન્ધ્ય અઙ્ગારકદેશો મધ્યદેશો બુધઃ સ્મૃતઃ
બૃહસ્પતિઃ સિન્ધુદેશઃ શુક્રદેશો ઘટેષુ ચ
શનૈશ્ચરસ્તુ સૌરાષ્ટ્રો રાહુસ્તુ પૂર્વદેશિકઃ
કેતુઃ પર્વત ઇત્યેતે દેશાનાં ગ્રહજાત ઇતિ અર્કસમિધમાદિત્યાય પ્રદેશમાત્રાભિઘારિતાનામ્યાદિભિર્જુહુયાત્ખાદિરમઙ્ગારકાય પાલાશં સોમાયાપામાર્ગં બુધાયાશ્વત્થં બૃહસ્પતય ઔદુમ્બરં શુક્રાય શમીં શનૈશ્ચરાય રાહોર્દૂર્વાઃ કેતોઃ કુશાગ્રમિત્યષ્ટાવિંશતિમાજ્યાહુતીર્જુહોત્યેતાભિઃ પક્વાગ્નેર્જુહોત્યાદિત્યાય ઇલોદનં હવિષ્યમન્નમઙ્ગારકાય સોમાય ઘૃતપાયસં પયોદનં બૃહસ્પતયે ક્ષીરોદનં શુક્રાય દધ્યોદનં બુધાય તિલપિષ્ટમાષોદનં શનૈશ્ચરાય રાહોર્માંસોદનં કેતોશ્ચિત્રોદનમિતિ આ સત્યેનેત્યાદિત્યાય અગ્નિર્મૂર્ધા દિવ ઇત્યઙ્ગારકાય આપ્યાયસ્વ સમેતુ ઇતિ સોમાય બ્રહ્મ જજ્ઞાનમિતિ બુધાય બૃહસ્પતે અતિ યદર્ય ઇતિ બૃહસ્પતયે અસ્ય પ્રત્નામનુ દ્યુતમિતિ શુક્રાય શં નો દેવીરભિષ્ટય ઇતિ શનૈશ્ચરાય કયા નશ્ચિત્ર આભુવદિતિ રાહોઃ કેતું કૃણ્વન્નકેતવ ઇતિ કેતોઃ રક્તાં ધેનુમાદિત્યાય રક્તમનડ્વાહમઙ્ગારકાય સોમાય શઙ્ખું બુધાય કાઞ્ચનં બૃહસ્પતયે વાસઃ શુક્રાય હયં નીલાં ગાં શનૈશ્ચરાય રાહોઃ કૃષ્ણાયસં કેતોઃ કુઞ્જરમિતિ સર્વેષામપિ
હિરણ્યં વા યેન વા તુષ્યત્યાચાર્યસ્તદ્દદાતિ
યથા સમુત્થિતં યન્ત્રં યન્ત્રેણ પ્રતિહન્યતે
તથા ગ્રહોપસ્પૃષ્ટાનાં શાન્તિર્ભવતિ દારુણમ્
નાદિશેત્તપસા યુક્તં નાદિશેદ્દિવમાશ્રિતમ્
ન ચ દેવાન્તકં વિપ્રં વૃત્તાન્તાં નારીં પરિવૃતામ્
અહિંસકસ્ય દાન્તસ્ય ધર્મજિતધનસ્ય ચ
નિત્યં ચ નિયમસ્થસ્ય સદાનુગ્રહા ગ્રહાઃ
ગ્રહા ગાવો નરેન્દ્રા શ્ચ બ્રાહ્મણાશ્ચ વિશેષતઃ
પૂજિતાઃ પૂજયન્ત્યેતે નિર્દહન્ત્યવમાનિતાઃ