Language

ENहिગુ
Scripture Library

haṃsopaniṣad · Chapter 1

1

// haṃsopaniṣat //
ॐ pūrṇamadaḥ pūrṇamidaṃ pūrṇāt pūrṇamudacyate /
pūrṇasya pūrṇamādāya pūrṇamevāvaśiṣyate //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
gautama uvāca / bhagavansarvadharmajña sarvaśāstraviśārada / brahmavidyāprabodho hi kenopāyena jāyate

2

sanatkumāra uvāca / vicārya sarvavedeṣu mataṃ jñātvā pinākinaḥ / pārvatyā kathitaṃ tattvaṃ śṛṇu gautama tanmama

3

anākhyeyamidaṃ guhyaṃ yogināṃ kośasannibham / haṃsasyākṛtivistāraṃ bhuktimuktiphalapradam

4

atha haṃsaparamahaṃsanirṇayaṃ vyākhyāsyāmaḥ / brahmacāriṇe śāntāya dāntāya gurubhaktāya / haṃsahaṃseti sadā dhyāyan

5

sarveṣu deheṣu vyāpto vartate / yathā hyagniḥ kāṣṭheṣu tileṣu tailamiva taṃ viditvā mṛtyumatyeti

6

gudamavaṣṭabhyādhārādvāyumutthāpyasvādhiṣṭhānaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya maṇipūrakaṃ ca gatvā anāhatamatikramya viśuddhau prāṇānnirudhyājñāmanudhyāyanbrahmarandhraṃ dhyāyan trimātro'hamityeva sarvadā paśyatyanākāraśca bhavati

7

eṣo'sau paramahaṃso bhānukoṭipratīkāśo yenedaṃ sarvaṃ vyāptam

8

tasyāṣṭadhā vṛttirbhavati / pūrvadale puṇye matiḥ / āgneye nidrālasyādayo bhavanti / yāmye kraurye matiḥ / nairṛte pāpe manīṣā / vāruṇyāṃ krīḍā / vāyavyāṃ gamanādau buddhiḥ / saumye ratiprītiḥ / īśānye dravyādānam / madhye vairāgyam / kesare jāgradavasthā / karṇikāyāṃ svapnam / liṅge suṣuptiḥ / padmatyāge turīyam / yadā haṃse nādo vilīno bhavati tat turīyātītam

1

atho nādamādhārādbrahmarandhraparyantaṃ śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ / sa vai brahma paramātmetyucyate

10

atha haṃsa ṛṣiḥ / avyaktagāyatrī chandaḥ / paramahaṃso devatā / hamiti bījam / sa iti śaktiḥ / so'hamiti kīlakam

11

ṣaṭ saṅkhyayā ahorātrayorekaviṃśatisahasrāṇi ṣaṭ śatānyadhikāni bhavanti / sūryāya somāya nirañjanāya nirābhāsāyatanusūkṣmaṃ pracodayāditi

12

agnīṣomābhyāṃ vauṣaṭ hṛdayādyaṅganyāsakaranyāsau bhavataḥ

13

evaṃ kṛtvā hṛdaye aṣṭadale haṃsātmānaṃ dhyāyet

14

agnīṣomau pakṣāvoṅkāraḥ śiro ukāro bindu strinetraṃ mukhaṃ rudro rudrāṇī caraṇau / dvividhaṃ kaṇṭhataḥ kuryādityunmanāḥ ajapopasaṃhāra ityabhidhīyate

15

evaṃ haṃsavaśāttasmānmano haṃso vicāryate

16

asyeva japakoṭyāṃ nādamanubhavati evaṃ sarvaṃ haṃsavaśānnādo daśavidho jāyate / ciṇīti prathamaḥ / ciñciṇīti dvitīyaḥ / ghaṇṭānādastṛtīyaḥ / śaṅkhanādaścaturthaḥ / pañcamastantrīnādaḥ / ṣaṣṭhastālanādaḥ / saptamo veṇunādaḥ / aṣṭamo mṛdaṅganādaḥ / navamo bherīnādaḥ / daśamo meghanādaḥ

17

navamaṃ parityajya daśamamevābhyaset

18

prathame ciñciṇīgātraṃ dvitīye gātrabhañjanam / tṛtīye khedanaṃ yāti caturthe kampate śiraḥ

19

pañcame sravate tālu ṣaṣṭhe'mṛtaniṣevaṇam / saptame gūḍhavijñānaṃ parā vācā tathāṣṭame

20

adṛśyaṃ navame dehaṃ divyaṃ cakṣustathāmalam / daśame paramaṃ brahma bhavedbrahmātmasannidhau

21

tasminmano vilīyate manasi saṅkalpavikalpe dagdhe puṇyapāpe sadāśivaḥ śaktyātmā sarvatrāvasthitaḥ svayaṃjyotiḥ śuddho buddho nityo nirañjanaḥ śāntaḥ prakāśata iti vedānuvacanaṃ bhavatītyupaniṣat

ॐ pūrṇamadaḥ pūrṇamidaṃ pūrṇāt pūrṇamudacyate /
pūrṇasya pūrṇamādāya pūrṇamevāvaśiṣyate //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti haṃsopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: haṃsopaniṣad · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc