Language

ENहिગુ
Scripture Library

haṃsasāram · Chapter 1

1

oṃ namaḥ śivāya sa śivāya śivadāya namo namaḥ /
oṃ namaḥ paramātmane /
oṃ namo vighnahartre /
atha haṃsasāraṃ likhyate //
śrutaṃ deva mayā pūrvamamalaṃ haṃsayāmalam /
punarhi śrotumicchāmi sārātsārataraṃ param

2

yatpurā kathitaṃ deva sūcitaṃ na prakāśitam /
vadame vastu sadbhāvaṃ prasādaṃ kuru śūla bhṛt

3

sādhu sādhu mahāprājñe sarvasatvārthabodhini /
tadarthaṃ saṃpravakṣyāmi tavasnehānmaheśvari

4

durlabhaṃ sarvadevānāṃ yoginīnāṃ tathaiva ca /
yo sau śānto hyajo devaḥ śaktyādhāro hyavigrahaḥ

5

jīvabhūtaḥ sadā tiṣṭedvāmadakṣiṇamadhyagaḥ /
p. ६८b) ca caiṣa paramohaṃsaḥ sa vai devaḥ sanātanaḥ

6

sa brahmā sa ca vai rudra īśvaro viṣṇureva ca /
sadāśivaḥ paraṃdhāma tārakaṃ brahma eva ca

7

vārāṇasyāṃ tu deveśi svakaṃ mārgaṃ prakāśitam /
ajñānaṃ caiva tatkṣetraṃ jñānināmavrataḥ sthitam

8

lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi yena jñāsyanti sādhakāḥ /
gurvavasthā gamaḥ so hi dṛśyate na tu lakṣyate

9

sa paraḥ sarvato hyātmā cañcalatve vyavasthitaḥ /
sa bāhyābhyantarastho hi spandate sarvadehinām

10

nityoditaśca niṣṭaśca anādirnidhaneśvaraḥ /
avyakto vyaktarūpaśca agrāhyaśca calācalaḥ

11

bhāvagrāhyassacinmātraccaitanyāsusthitaḥ sthitaḥ /
tejorūpī hi bhagavānhṛdvyomnevasthitaḥ paraḥ

12

p. ६९a) bāhyavyomni sthito dhūmro dhūmrāgre prakṛtirvapuḥ /
śuddha sphaṭikasaṅkāśaṃ bhinnaṃ vyomni tu vyomavat

13

mukterlatā tadākāraṃ cittrāvalitatādṛśam /
bhramareṇa pratīkāśaṃ hakāramaśirāhatam

14

kulanāthaṃ paraṃ śāntaṃ kulasantati dṛśyate /
siddhoti nūnaṃ tat tasmiñciva puṣpāṇi paśyati

15

ekoneka vibhedena koṭibhedena dṛśyate /
nānākāra vibhāgena dṛśyate parameśvaraḥ

16

havito piṅgalo dīpto niśi veśmani dṛśyate /
sadvyomajyotirūposau nadate sa muhurmuhuḥ

17

sa bāhyābhyantaraṃ lakṣyaṃ yo dadāti dine dine /
aghaṃśamaya te devi na kvacidyoni sambhavaḥ

18

p. ६९b) janmāntara sahasrāṇi śivabhakti parāyaṇaḥ /
tasya cāpaścimaṃjanma haṃso dṛśyo varānane

19

bhidyate hṛdayagranthi cchidyante sarvasaṃśayaḥ /
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parāpare

20

haṃsajñānapradātā vai durlabho * vidaiśikaḥ /
pṛthivyāṃ nāsti tad dravyaṃ yad datvā cāriṇī * ? vet

21

athātaḥ saṃpravakṣyāmi kālajñānaṃ ca?ṇāmbike /
kālacihnaparijñānaṃ nādhogatiṣu yoginām

22

bhu?jaṅga kuṭilākāramagrataḥ sarvatantuṣu /
taṃ dṛṣṭvāpi ciraṃ devi punarjanma na vidyate

23

liṅgākāre ṛ?venmokṣaṃ ghanena bandhanaṃ bhavet /
rakto yadā tanurvidyātpīte cārthasya sambhavaḥ

24

p. ७०a) vyālairviśeṣagamanaṃ bindunādaprasādanam /
subhikṣaṃ ca pracāre ca durbhikṣaṃ cañcu bandhane

25

madhyacchede tribhirmāsairmriyate nātrasaṃśayaḥ /
tridivairdivase yukte mriyate ca tato dhruvam

26

pūrvāhṇe pūrvasaṃsthaṃ tu yathā dṛṣṭvā varānane /
añjaliṃ vāripūrṇāyāṃ bhāvayeta vicakṣaṇaḥ

27

sāmastho dakṣiṇaṃ gatvā ṣaṇmāsānmṛtyumādiśet /
somasūyavibhāgena ahorātraṃ nirīkṣayet

28

dvau māsau somasūryābhyāṃ māsaṃ somasya dakṣiṇe /
pūrve dakṣiṇamāvasyāṃ praviśedravimaṇḍale

29

somāvasyāṃ daśāhetu pañcāhaṃ sūryagottare /
ekaḥ kālasya paryāyaṃ kathitaṃ tava sundari

30

p. ७०b) kālasya vañcanaṃ deva kathaṃ jānāti tattvataḥ /
etaddhi saṃśayaṃ brūhi atrakautūhalaṃ mama

31

śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ rahasyaṃ bhuvi durlabham /
yanna kasya cidākhyātaṃ tat te vakṣyāmi suvrate

32

candramaṇḍalamadhye tu ṭhakāraṃ cintayet priye /
ṭha madhyame gatohaṃsaścintanīyaḥ prayatnataḥ

33

brahmarandhrātsravantī ca paramāmṛtarūpiṇī /
avyayā sarvagā sūkṣmā parā cāsya parākalā

34

haṃsodara gatā sā tu sravantī cintayet priye /
kālo na kalayeccātra na jarāvyādhireva ca

35

p. ७१a) kālasya vañcanaṃ devi goptavyaṃ vīravandite /
guptosānnidhyamicchanti mātaraḥ sādhakeśvari

36

tasmāt sarvaprayatnena na deyaṃ yasya kasyacit /
dātavyaṃ bhakti yuktānāṃ gurubhaktiratātmanām

37

guruśśiva gatojñeyaḥ śivogurumukhodgataḥ /
yo guruḥ sa śivaḥ sākṣāt pūjanīyaḥ prayatnataḥ

38

śucirdakṣo vinītaśca śaktiścāpyasya tat plutā /
tasya jñānaṃ ca mokṣaṃ ca siddhyate paramārthataḥ

39

tasmin sthāne yadā līnaṃ cittaṃ vigatavṛttikam /
valīpalitanirmuktaḥ ṣaṇmāsena bhaviṣyati

40

na kālaṃ kalayeccātra na ca sāvyādhireva ca /
haṃsasāraṃ paraṃ brahma paraṃ vyoma paraḥ śivaḥ

32

tvacchreyorthamidaṃ khyātaṃ haṃsasārasamuccayam /
p. ७१b) anāstikānāṃ nādeyaṃ śaṭhānāṃ kruracetasām //
dāmbhikānāmabhaktānāṃ tantrācāraratātmanām /
yataste paśavaḥ kīṭā mahāmārgabahiṣkṛtāḥ

33

śaṅkāvikalpanirdagdhā mahāmohāndhyapīḍitāḥ /
anāśvastā asantuṣṭāḥ paśuśāstreṣu bhāvitāḥ

34

na te labhante paramaṃ mahorminikarākulam /
oghasarvasvamatulaṃ guruvaktre samāgatam

35

tasmāt sarvaprayatnena dātavyaṃ vīravandite /
gurubhaktāya śāntāya nityābhyāsaratāya ca

36

vīrācāraniṣaṇṇāya dravyādvaitaparāya ca /
samayā sevine nityaṃ kulakālodite śive

37

p. ७२a) adāmbhikāya guptāya guptācāraratāya ca /
yataḥ svarasmirūpasthāḥ pīṭhebhyaḥ pīṭhavigrahaḥ

38

nityaṃ bhrānti vihīnānāṃ parokṣākāritāṃśritāḥ /
rakṣantitāḥ kṛpāviṣṭāḥ samayācārapālakāḥ

39

sarvabhāvaiḥ prayatnena prāṇamadhye ca mātaraḥ /
vikāsayanti paramaṃ tejo yadvāntasambhṛtam

40

te nodito nodayanti melāpādi samṛddhayaḥ /
pratyakṣarūpo vīrāṇāṃ sa bāhyābhyantaraṃ sthitāḥ

41

saṃvidyā hṛdayādīnāṃ yogināṃ kaulaśāsane /
rahasyaṃ jñeyagamanaṃ bhūmiratramagāhyagā

42

jīvanmuktirahasyaṃ ca vīreśānāṃ sukhāgamam /
kathitaṃ sārasarvasvamumayāsaharaṃ param

43

p. ७२b) upeya gahvaraṃ prāyaḥ sataśotha sahasraśaḥ /
tasmāt sarvaprayatnena na deyaṃ yasya kasyacit

44

ekaśiṣyamidaṃ jñānamaprakhyāpyamahātmabhiḥ /
sarvaśāstrabahirbhūtaṃ hṛdayaṃ yoginī kule

Original text: haṃsasāram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc