haṃsasāram · Chapter 1
oṃ namaḥ śivāya sa śivāya śivadāya namo namaḥ /
oṃ namaḥ paramātmane /
oṃ namo vighnahartre /
atha haṃsasāraṃ likhyate //
śrutaṃ deva mayā pūrvamamalaṃ haṃsayāmalam /
punarhi śrotumicchāmi sārātsārataraṃ param
yatpurā kathitaṃ deva sūcitaṃ na prakāśitam /
vadame vastu sadbhāvaṃ prasādaṃ kuru śūla bhṛt
sādhu sādhu mahāprājñe sarvasatvārthabodhini /
tadarthaṃ saṃpravakṣyāmi tavasnehānmaheśvari
durlabhaṃ sarvadevānāṃ yoginīnāṃ tathaiva ca /
yo sau śānto hyajo devaḥ śaktyādhāro hyavigrahaḥ
jīvabhūtaḥ sadā tiṣṭedvāmadakṣiṇamadhyagaḥ /
p. ६८b) ca caiṣa paramohaṃsaḥ sa vai devaḥ sanātanaḥ
sa brahmā sa ca vai rudra īśvaro viṣṇureva ca /
sadāśivaḥ paraṃdhāma tārakaṃ brahma eva ca
vārāṇasyāṃ tu deveśi svakaṃ mārgaṃ prakāśitam /
ajñānaṃ caiva tatkṣetraṃ jñānināmavrataḥ sthitam
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi yena jñāsyanti sādhakāḥ /
gurvavasthā gamaḥ so hi dṛśyate na tu lakṣyate
sa paraḥ sarvato hyātmā cañcalatve vyavasthitaḥ /
sa bāhyābhyantarastho hi spandate sarvadehinām
nityoditaśca niṣṭaśca anādirnidhaneśvaraḥ /
avyakto vyaktarūpaśca agrāhyaśca calācalaḥ
bhāvagrāhyassacinmātraccaitanyāsusthitaḥ sthitaḥ /
tejorūpī hi bhagavānhṛdvyomnevasthitaḥ paraḥ
p. ६९a) bāhyavyomni sthito dhūmro dhūmrāgre prakṛtirvapuḥ /
śuddha sphaṭikasaṅkāśaṃ bhinnaṃ vyomni tu vyomavat
mukterlatā tadākāraṃ cittrāvalitatādṛśam /
bhramareṇa pratīkāśaṃ hakāramaśirāhatam
kulanāthaṃ paraṃ śāntaṃ kulasantati dṛśyate /
siddhoti nūnaṃ tat tasmiñciva puṣpāṇi paśyati
ekoneka vibhedena koṭibhedena dṛśyate /
nānākāra vibhāgena dṛśyate parameśvaraḥ
havito piṅgalo dīpto niśi veśmani dṛśyate /
sadvyomajyotirūposau nadate sa muhurmuhuḥ
sa bāhyābhyantaraṃ lakṣyaṃ yo dadāti dine dine /
aghaṃśamaya te devi na kvacidyoni sambhavaḥ
p. ६९b) janmāntara sahasrāṇi śivabhakti parāyaṇaḥ /
tasya cāpaścimaṃjanma haṃso dṛśyo varānane
bhidyate hṛdayagranthi cchidyante sarvasaṃśayaḥ /
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parāpare
haṃsajñānapradātā vai durlabho * vidaiśikaḥ /
pṛthivyāṃ nāsti tad dravyaṃ yad datvā cāriṇī * ? vet
athātaḥ saṃpravakṣyāmi kālajñānaṃ ca?ṇāmbike /
kālacihnaparijñānaṃ nādhogatiṣu yoginām
bhu?jaṅga kuṭilākāramagrataḥ sarvatantuṣu /
taṃ dṛṣṭvāpi ciraṃ devi punarjanma na vidyate
liṅgākāre ṛ?venmokṣaṃ ghanena bandhanaṃ bhavet /
rakto yadā tanurvidyātpīte cārthasya sambhavaḥ
p. ७०a) vyālairviśeṣagamanaṃ bindunādaprasādanam /
subhikṣaṃ ca pracāre ca durbhikṣaṃ cañcu bandhane
madhyacchede tribhirmāsairmriyate nātrasaṃśayaḥ /
tridivairdivase yukte mriyate ca tato dhruvam
pūrvāhṇe pūrvasaṃsthaṃ tu yathā dṛṣṭvā varānane /
añjaliṃ vāripūrṇāyāṃ bhāvayeta vicakṣaṇaḥ
sāmastho dakṣiṇaṃ gatvā ṣaṇmāsānmṛtyumādiśet /
somasūyavibhāgena ahorātraṃ nirīkṣayet
dvau māsau somasūryābhyāṃ māsaṃ somasya dakṣiṇe /
pūrve dakṣiṇamāvasyāṃ praviśedravimaṇḍale
somāvasyāṃ daśāhetu pañcāhaṃ sūryagottare /
ekaḥ kālasya paryāyaṃ kathitaṃ tava sundari
p. ७०b) kālasya vañcanaṃ deva kathaṃ jānāti tattvataḥ /
etaddhi saṃśayaṃ brūhi atrakautūhalaṃ mama
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ rahasyaṃ bhuvi durlabham /
yanna kasya cidākhyātaṃ tat te vakṣyāmi suvrate
candramaṇḍalamadhye tu ṭhakāraṃ cintayet priye /
ṭha madhyame gatohaṃsaścintanīyaḥ prayatnataḥ
brahmarandhrātsravantī ca paramāmṛtarūpiṇī /
avyayā sarvagā sūkṣmā parā cāsya parākalā
haṃsodara gatā sā tu sravantī cintayet priye /
kālo na kalayeccātra na jarāvyādhireva ca
p. ७१a) kālasya vañcanaṃ devi goptavyaṃ vīravandite /
guptosānnidhyamicchanti mātaraḥ sādhakeśvari
tasmāt sarvaprayatnena na deyaṃ yasya kasyacit /
dātavyaṃ bhakti yuktānāṃ gurubhaktiratātmanām
guruśśiva gatojñeyaḥ śivogurumukhodgataḥ /
yo guruḥ sa śivaḥ sākṣāt pūjanīyaḥ prayatnataḥ
śucirdakṣo vinītaśca śaktiścāpyasya tat plutā /
tasya jñānaṃ ca mokṣaṃ ca siddhyate paramārthataḥ
tasmin sthāne yadā līnaṃ cittaṃ vigatavṛttikam /
valīpalitanirmuktaḥ ṣaṇmāsena bhaviṣyati
na kālaṃ kalayeccātra na ca sāvyādhireva ca /
haṃsasāraṃ paraṃ brahma paraṃ vyoma paraḥ śivaḥ
tvacchreyorthamidaṃ khyātaṃ haṃsasārasamuccayam /
p. ७१b) anāstikānāṃ nādeyaṃ śaṭhānāṃ kruracetasām //
dāmbhikānāmabhaktānāṃ tantrācāraratātmanām /
yataste paśavaḥ kīṭā mahāmārgabahiṣkṛtāḥ
śaṅkāvikalpanirdagdhā mahāmohāndhyapīḍitāḥ /
anāśvastā asantuṣṭāḥ paśuśāstreṣu bhāvitāḥ
na te labhante paramaṃ mahorminikarākulam /
oghasarvasvamatulaṃ guruvaktre samāgatam
tasmāt sarvaprayatnena dātavyaṃ vīravandite /
gurubhaktāya śāntāya nityābhyāsaratāya ca
vīrācāraniṣaṇṇāya dravyādvaitaparāya ca /
samayā sevine nityaṃ kulakālodite śive
p. ७२a) adāmbhikāya guptāya guptācāraratāya ca /
yataḥ svarasmirūpasthāḥ pīṭhebhyaḥ pīṭhavigrahaḥ
nityaṃ bhrānti vihīnānāṃ parokṣākāritāṃśritāḥ /
rakṣantitāḥ kṛpāviṣṭāḥ samayācārapālakāḥ
sarvabhāvaiḥ prayatnena prāṇamadhye ca mātaraḥ /
vikāsayanti paramaṃ tejo yadvāntasambhṛtam
te nodito nodayanti melāpādi samṛddhayaḥ /
pratyakṣarūpo vīrāṇāṃ sa bāhyābhyantaraṃ sthitāḥ
saṃvidyā hṛdayādīnāṃ yogināṃ kaulaśāsane /
rahasyaṃ jñeyagamanaṃ bhūmiratramagāhyagā
jīvanmuktirahasyaṃ ca vīreśānāṃ sukhāgamam /
kathitaṃ sārasarvasvamumayāsaharaṃ param
p. ७२b) upeya gahvaraṃ prāyaḥ sataśotha sahasraśaḥ /
tasmāt sarvaprayatnena na deyaṃ yasya kasyacit
ekaśiṣyamidaṃ jñānamaprakhyāpyamahātmabhiḥ /
sarvaśāstrabahirbhūtaṃ hṛdayaṃ yoginī kule
Original text: haṃsasāram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0