Language

ENहिગુ
Scripture Library

haṃsagītā · Chapter 1

1

२८८
[y]
satyaṃ kṣamāṃ damaṃ prajñāṃ praśaṃsanti pitāmaha/
vidvāṃso manujā loke kathametanmataṃ tava

2

[bhī]
atra te vartayiṣye'hamitihāsaṃ purātanam/
sādhyānāmiha saṃvādaṃ haṃsasya ca yudhiṣṭhira

3

haṃso bhūtvātha sauvarṇastvajo nityaḥ prajāpatiḥ/
sa vai paryeti lokāṃstrīnatha sādhyānupāgamat

4

[sādhyā]
śakune vayaṃ sma devā vai sādhyāstvām anuyujmahe/
pṛcchāmastvāṃ mokṣadharmaṃ bhavaṃśca kila mokṣavit

5

śruto'si naḥ paṇḍito dhīravādī sādhu śabdaḥ patate te patatrin/
kiṃ manyase śreṣṭhatamaṃ dvija tvaṃ kasminmanaste ramate mahātman

6

tannaḥ kāryaṃ pakṣivarapraśādhi yatkāryāṇāṃ manyase śreṣṭhamekam/
yatkṛtvā vai puruṣaḥ sarvabandhair vimucyate vihagendreha śīghram

7

[hamsa]
idaṃ kāryamamṛtāśāḥ śṛṇomi tapo damaḥ satyamātmābhiguptiḥ/
granthīnvimucya hṛdayasya sarvān priyāpriye svaṃ vaśamānayīta

8

nāruntudaḥ syānna nṛśaṃsavādī na hīnataḥ paramabhyādadīta/
yayāsya vācā para udvijeta na tāṃ vadedruśatīṃ pāpalokyām

9

vāksāyakā vadanānniṣpatanti yairāhataḥ śocati rātryahāni/
parasya nāmarmasu te patanti tānpaṇḍito nāvasṛjetpareṣu

10

paraścedenamativāda bānair bhṛśaṃ vidhyecchama eveha kāryaḥ/
saṃroṣyamāṇaḥ pratimṛṣyate yaḥ sa ādatte sukṛtaṃ vai parasya

11

kṣepābhimānādabhiṣaṅga vyalīkaṃ nigṛhṇāti jvalitaṃ yaś ca manyum/
aduṣṭaceto mudito'nasūyuḥ sa ādatte sukṛtaṃ vai pareṣām

12

ākruśyamāno na vadāmi kiṃ cit kṣamāmyahaṃ tādyamānaś ca nityam/
śreṣṭhaṃ hyetatkṣamamapyāhurāryāḥ satyaṃ tathaivārjavamānṛśaṃsyam

13

vedasyopaniṣatsatyaṃ satyasyopaniṣaddamaḥ/
damasyopaniṣanmokṣa etatsarvānuśāsanam

14

vāco vegaṃ manasaḥ krodhavegaṃ vivitsā vegamudaropastha vegam/
etānvegānyo viṣahatyudīrṇāṃs taṃ manye'haṃ brāhmaṇaṃ vai muniṃ ca

15

akrodhanaḥ krudhyatāṃ vai viśiṣṭas tathā titikṣuratitikṣorviśiṣṭaḥ/
amānuṣānmānuṣo vai viśiṣṭas tathājñānājjñānavānvai pradhānaḥ

16

ākruśyamāno nākrośenmanyureva titikṣataḥ/
ākroṣṭāraṃ nirdahati sukṛtaṃ cāsya vindate

17

yo nātyuktaḥ prāha rūkṣaṃ priyaṃ vā yo vā hato na pratihanti dhairyāt/
pāpaṃ ca yo necchati tasya hantus tasmai devāḥ spṛhayante sadaiva

18

pāpīyasaḥ kṣametaiva śreyasaḥ sadṛśasya ca/
vimānito hato''kruṣṭa evaṃ siddhiṃ gamiṣyati

19

sadāhamāryānnibhṛto'pyupāse na me vivitsā na came'sti roṣaḥ/
na cāpyahaṃ lipsamānaḥ paraimi na caiva kiṃ cidviṣameṇa yāmi

20

nāhaṃ śaptaḥ pratiśapāmi kiṃ cid damaṃ dvāraṃ hyamṛtasyeha vedmi/
guhyaṃ brahma tadidaṃ vo bravīmi na mānuṣācchreṣṭhataraṃ hi kiṃ cit

21

vimucyamānaḥ pāpebhyo dhanebhya iva candramaḥ/
virajaḥ kālamākāṅkṣandhīro dhairyeṇa sidhyati

22

yaḥ sarveṣāṃ bhavati hyarcanīya utsecane stambha ivābhijātaḥ/
yasmai vācaṃ supraśastāṃ vadanti sa vai devāngacchati saṃyatātmā

23

na tathā vaktumicchanti kalyānānpuruṣe guṇān/
yathaiṣāṃ vaktumicchanti nairguṇyamanuyujñakāḥ

24

yasya vāṅmanasī gupte samyakpranihite sadā/
vedāstapaśca tyāgaśca sa idaṃ sarvamāpnuyāt

25

ākrośanāvamānābhyāmabudhādvardhate budhaḥ/
tasmānna vardhayedanyaṃ na cātmānaṃ vimiṃsayet

26

amṛtasyeva santṛpyedavamānasya vai dvijaḥ/
sukhaṃ hyavamataḥ śete yo'vamantā sa naśyati

27

yatkrodhano yajate yaddadāti yadvā tapastapyati yajjuhoti/
vaivasvatastaddharate'sya sarvaṃ moghaḥ śramo bhavati krodhanasya

28

catvāri yasya dvārāṇi suguptānyamarottamāḥ/
upasthamudaraṃ hastau vākcaturthī sa dharmavit

29

satyaṃ damaṃ hyārjavamānṛśaṃsyaṃ dhṛtiṃ titikṣāmabhisevamānaḥ/
svādhyāyanityo'spṛhayanpareṣām ekāntaśīlyūrdhvagatirbhavetsaḥ

30

sarvānetānanucaranvatsavaccaturaḥ stanān/
na pāvanatamaṃ kiṃ citsatyādadhyagamaṃ kva cit

31

ācakṣāhaṃ manuṣyebhyo devebhyaḥ pratisañcaran/
satyaṃ svargasya sopānaṃ pārāvārasya nauriva

32

yādṛśaiḥ saṃnivasati yādṛśāṃś copasevate/
yādṛgicchecca bhavituṃ tādṛgbhavati pūruṣaḥ

33

yadi santaṃ sevate yadyasantaṃ tapasvinaṃ yadi vā stenameva/
vāso yathā raṅga vaśaṃ prayāti tathā sa teṣāṃ vaśamabhyupaiti

34

sadā devāḥ sādhubhiḥ saṃvadante na mānuṣaṃ viṣayaṃ yānti draṣṭum/
nenduḥ samaḥ syādasamo hi vāyur uccāvacaṃ viṣayaṃ yaḥ sa veda

35

aduṣṭaṃ vartamāne tu hṛdayāntara pūruṣe/
tenaiva devāḥ prīyante satāṃ mārgasthitena vai

36

śiśnodare ye'bhiratāḥ sadaiva stenā narā vākparuṣāś ca nityam/
apeda doṣāniti tānviditvā dūrāddevāḥ samparivarjayanti

37

na vai devā hīnasattvena toṣyāḥ sarvāśinā duṣkṛta karmaṇā vā/
satyavratā ye tu narāḥ kṛtajñā dharme ratāstaiḥ saha sambhajante

38

avyāhṛtaṃ vyākṛtācchreya āhuḥ satyaṃ vadedvyāhṛtaṃ taddvitīyam/
dharmaṃ vadedvyāhṛtaṃ tattṛtīyaṃ priyaṃvadedvyāhṛtaṃ taccaturtham

39

[sādhyā]
kenāyamāvṛto lokaḥ kena vā na prakāśate/
kena tyajati mitrāṇi kena svargaṃ na gacchati

40

[hamsa]
anānenāvṛto loko mātsaryānna prakāśate/
lobhāttyajati mitrāṇi saṅgātsvargaṃ na gacchati

41

[sādhyāh]
kaḥ svideko ramate brāhmaṇānāṃ kaḥ svideko bahubhirjoṣamāste/
kaḥ svideko balavāndurbalo'pi kaḥ svideṣāṃ kalahaṃ nānvavaiti

42

[hamsa]
prājña eko ramate brāhmaṇānāṃ prājña eko bahubhirjoṣamāste/
prājña eko balavāndurbalo'pi prājña eṣāṃ kalahaṃ nānvavaiti

43

[sādhyāh]
kiṃ brāhmaṇānāṃ devatvaṃ kiṃ ca sādhutvamucyate/
asādhutvaṃ ca kiṃ teṣāṃ kimeṣāṃ mānuṣaṃ matam

44

[hamsa]
svādhyāya eṣāṃ devatvaṃ vrataṃ sādhutvamucyate/
asādhutvaṃ parīvādo mṛtyurmānuṣamucyate

45

[bhī]
saṃvāda ityayaṃ śreṣṭhaḥ sādhyānāṃ parikīrtitaḥ/
kṣetraṃ vai karmaṇāṃ yoniḥ sadbhāvaḥ satyamucyate

Original text: haṃsagītā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc