Language

ENहिગુ
Scripture Library

gopālatāpinyupaniṣat · Chapter 1

1

gopālatāpinyupaniṣat
śrīmatpañcapadāgāraṃ saviśeṣatayojjvalam /
pratiyogivinirmuktaṃ nirviśeṣaṃ hariṃ bhaje //
ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ // bhadraṃ paśyemākśabhiryajatrāḥ //
sthirairaṅgaistuṣṭuvāsastanūbhiḥ // vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
svasti na indro vṛddhaśravāḥ // svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ //
svasti nastārkśyo ariṣṭanemiḥ // svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
1.1
gopālatāpanaṃ kṛṣṇaṃ yājñavalkyaṃ varāhakam /
śāṭyāyanī hayagrīvaṃ dattātreyaṃ ca gāruḍam //
hariḥ ॐ saccidānandarūpaya kṛṣṇāyākliṣṭakarmaṇe /
namo vedāntavedyāya gurave buddhisākśiṇe //
munayo ha vai brāhmaṇamūcuḥ / kaḥ paramo devaḥ kuto mṛtyurbibheti /
kasya vijñānenākhilaṃ vijñātaṃ bhavati / kenedaṃ viśvaṃ saṃsaratīti /
taduhovāca brāhmaṇaḥ / kṛṣṇo vai paramaṃ daivatam /
govindānmṛtyurbibheti / gopījanavallabhajñānenaitadvijñātaṃ bhavati /
svāhedaṃ viśvaṃ saṃsaratīti / taduhocuḥ / kaḥ kṛṣṇaḥ / govindaśca
ko'sāviti / gopījanavallabhaśca kaḥ / kā svāheti / tānuvāca brāhmaṇaḥ /
pāpakarṣaṇo gobhūmivedavedito gopījanavidyākalāpaprerakaḥ /
tanmāyā ceti sakalaṃ paraṃ brahmaiva tat / yo dhyāyati rasati bhajati
so'mṛto bhavatīti / te hocuḥ / kiṃ tadrūpaṃ kiṃ rasanaṃ kimāho
tadbhajanaṃ tatsarvaṃ vividiṣatāmākhyāhīti / taduhovāca hairaṇyo
gopaveṣamabhrāmaṃ kalpadrumāśritam / tadiha ślokā bhavanti //
satpuṇḍarīkanayanaṃ meghābhaṃ vaidyutāmbaram /
dvibhujaṃ jñānamudrāḍhyaṃ vanamālinamīśvaram

2

gopagopīgavāvītaṃ suradrumatalāśritam /
divyālaṃkaraṇopetaṃ ratnapaṅkajamadhyagam

3

kālindījalakallolasaṅgimārutasevitam /
cintayañcetasā kṛṣṇaṃ mukto bhavati saṃsṛteḥ

1

iti//
tasya punā rasanamitijalabhūmiṃ tu saṃpātāḥ / kāmādi kṛṣṇāyetyekaṃ
padam / govindāyeti dvitīyam / gopījaneti tṛtīyam / vallabheti turīyam /
svāheti pañcamamiti pañcapadaṃ japanpañcāṅgaṃ dyāvābhūmī
sūryācandramasau tadrūpatayā brahma saṃpadyata iti / tadeṣa ślokaḥ
klīmityetadādāvādāya kṛṣṇāya govindāya gopījanavallabhāyeti
bṛhanmānavyāsakṛduccaredyo'sau gatistasyāsti maṅkśu nānyā
gatiḥ syāditi / bhaktirasya bhajanam / etadihāmutropādhinairāśye
nāmuṣminmanaḥkalpanam / etadeva ca naiṣkarmyam /
1.2
kṛṣṇaṃ taṃ viprā bahudhā yajanti
govindaṃ santaṃ bahudhā ārādhayanti /
gopījanavallabho bhuvanāni dadhre
svāhāśrito jagadetatsuretāḥ

2

vāyuryathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo
janyejanye pañcarūpo babhūva /
kṛṣṇastadeko'pi jagaddhitārthaṃ
śabdenāsau pañcapado vibhāti

2

iti//
te hocurupāsanametasya paramātmano govindasyākhilādhāriṇo
brūhīti / tānuvāca yattasya pīṭhaṃ hairaṇyāṣṭapalāśamambujaṃ
tadantarādhikānalāstrayugaṃ tadantarālādyarṇākhilabījaṃ kṛṣṇāya
nama iti bījāḍhyaṃ sabrahmā brāhmaṇamādāyānaṅgagāyatrīṃ
yathāvadālikhya bhūmaṇḍalaṃ śūlaveṣṭitaṃ kṛtvāṅgavāsudevādi
rukmiṇyādisvaśaktiṃ nandādivasudevādipārthādinidhyādivītaṃ
yajetsandhyāsu pratipattibhirupacāraiḥ / tenāsyākhilaṃ bhavatyakhilaṃ
bhavatīti

3

tadiha ślokā bhavanti /
eko vaśī sarvagaḥ kṛṣṇa īḍya
eko'pi sanbahudhā yo vibhāti /
taṃ pīṭhaṃ ye'nubhajanti dhīrā
steṣāṃ siddhiḥ śāśvatī netareṣām

4

nityo nityānāṃ cetanaścetanānā
meko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān /
taṃ pīṭhagaṃ ye'nubhajanti dhīrā
steṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām

5

etadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ ye
nityodyuktāstaṃ yajanti na kāmāt /
teṣāmasau goparūpaḥprayatnā
tprakāśayedātmapadaṃ tadeva

6

yo brahmāṇaṃ vidadhāti pūrvaṃ
yo vidyāṃ tasmai gopayati sma kṛṣṇaḥ /
taṃ ha devamātmabuddhiprakāśaṃ
mumukśuḥ śaraṇaṃ vrajet

7

oṅkāreṇāntaritaṃ ye japanti
govindasya pañcapadaṃ manum /
teṣāmasau darśayedātmarūpaṃ
tasmānmumukśurabhyasennityaśāntiḥ

8

etasmā eva pañcapadādabhūva
ngovindasya manavo mānavānām /
daśārṇādyāste'pi saṃkrandanādyai
rabhyasyante bhūtikāmairyathāvat

3

papracchustaduhovāca brahmasadanaṃ carato me dhyātaḥ
stutaḥ parameśvaraḥ parārdhānte so'budhyata / kopadeṣṭā
me puruṣaḥ purastādāvirbabhūva / tataḥ praṇato māyānukūlena
hṛdā mahyamaṣṭādaśārṇasvarūpaṃ sṛṣṭaye dattvāntarhitaḥ /
punaste sisṛkśato me prādurabhūvan /
teṣvakśareṣu vibhajya bhaviṣyajjagadrūpaṃ prākāśayam /
tadiha kādākālātpṛthivīto'gnirbindorindustatsaṃpātāttadarka iti /
klīṃkārādajasraṃ kṛṣṇādākāśaṃ khādvāyuruttarātsurabhividyāḥ
prādurakārṣamakārṣamiti / taduttarātstrīpuṃsādibhedaṃ
sakalamidaṃ sakalamidamiti

4

etasyaiva yajanena candradhvajo gatamohamātmānaṃ vedayati /
oṅkārālikaṃ manumāvartayet / saṅgarahitobhyānayat / tadviṣṇoḥ
paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ / divīva cakśurātatam /
tasmādenaṃ nityamāvartavennityamāvartayediti /

5

tadāhureke yasya prathamapadādbhūmirdvitīyapadājjalaṃ
tṛtīyapadāttejaścaturthapadādvāyuścaramapadādvyometi /
vaiṣṇavaṃ pañcavyāhṛtimathaṃ mantraṃ kṛṣṇāvabhāsakaṃ
kaivalyasya sṛtyai satatamāvartayetsatatamāvartayediti

1

tadatra gāthāḥ
yasya cādyapadādbhūmirdvitīyātsalilodbhavaḥ /
tṛtīyātteja udbhūtaṃ caturthādgandhavāhanaḥ

2

pañcamādambarotpattistamevaikaṃ samabhyaset /
candradhvajo'gamadviṣṇoḥ paramaṃ padamavyayam

3

tato viśuddhaṃ vimalaṃ viśoka
maśeṣalobhādinirastasaṅgam /
yattatpadaṃ pañcapadaṃ tadeva
sa vāsudevo na yato'nyadasti

1

tamekaṃ govindaṃ saccidānandavigrahaṃ pañcapadaṃ
vṛndāvanasurabhūruhatalāsīnaṃ satataṃ marudgaṇo'haṃ
paramayā stutyā stoṣyāmi //
ॐ namo viśvasvarūpāya viśvasthityantahetave /
viśveśvarāya viśvāya govindāya namonamaḥ

2

namo vijñānarūpāya paramānandarūpiṇe /
kṛṣṇāya gopīnāthāya govindāya namonamaḥ

3

namaḥ kamalanetrāya namaḥ kamalamāline /
namaḥ kamalanābhāya kamalāpataye namaḥ

4

barhāpīḍābhirāmāya rāmāyākuṇṭhamedhase /
ramāmānasahaṃsāya govindāya namonamaḥ

5

kaṃsavaṃśavināśāya keśicāṇūraghātine /
vṛṣabhadhvajavandyāya pārthasārathaye namaḥ

6

veṇunādavinodāya gopālāyāhimardine /
kālindīkūlalolāya lolakuṇḍaladhāriṇe

7

pallavīvadanāmbhojamāline nṛttaśāline /
namaḥ praṇatapālāya śrīkṛṣṇāya namonamaḥ

8

namaḥ pāpapraṇāśāya govardhanadharāya ca /
pūtanājīvitāntāya tṛṇāvartāsuhāriṇe

9

niṣkalāya vimohāya śuddhāyāśuddhavairiṇe /
advitīyāya mahate śrīkṛṣṇāya namonanamaḥ

10

prasīda paramānanda prasīda parameśvara /
ādhivyādhibhujaṅgena daṣṭaṃ māmuddhara prabho

11

śrīkṛṣṇa rukmiṇīkānta gopījanamanohara /
saṃsārasāgare magnaṃ māmuddhara jagadguro

12

keśava kleśaharaṇa nārāyaṇa janārdana /
govinda paramānanda māṃ samuddhara mādhava

1

athaivaṃ stutibhirārādhayāmi / tathā yūyaṃ pañcapadaṃ japantaḥ
śrīkṛṣṇaṃ dhyāyantaḥ saṃsṛtiṃ tariṣyatheti hovāca
hairaṇyagarbhaḥ / amuṃ pañcapadaṃ manumārtayeyedyaḥ sa
yātyanāyāsataḥ kevalaṃ tatpadaṃ tat / anejadekaṃ manaso javīyo
nainaddevā āpnuvanpūrvamarṣaditi / tasmātkṛṣṇa eva paramaṃ
devastaṃ dhyāyet / taṃ rasayet / taṃ yajet / taṃ bhajet /
ॐ tatsadityupaniṣat //
ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ // bhadraṃ paśyemākśabhiryajatrāḥ //
sthirairaṅgaistuṣṭuvāsastanūbhiḥ // vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
svasti na indro vṛddhaśravāḥ // svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ //
svasti nastārkśyo ariṣṭanemiḥ // svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti gopālapūrvatāpinyupaniṣatsamāptā //
2.1
(gopālottaratāpinyupaniṣada)
ॐ ekadā hi vrajastriyaḥ sakāmāḥ śarvarīmuṣitvā
sarveśvaraṃ gopālaṃ kṛṣṇamūcire / uvāca tāḥ
kṛṣṇa amukasmai brāhmaṇāya bhaikśyaṃ dātavyamiti
durvāsasa iti / kathaṃ yāsyāmo jalaṃ tīrtvā yamunāyāḥ /
yataḥ śreyo bhavati kṛṣṇeti brahmacārītyuktvā mārgaṃ
vo dāsyati / yaṃ māṃ smṛtvā'gādhā gādhā bhavati /
yaṃ māṃ smṛtvā'pūtaḥ pūto bhavati / yaṃ māṃ smṛtvā'vratī
vratī bhavati / yaṃ māṃ smṛtvā sakāmo niṣkāmo bhavati /
yaṃ māṃ smṛtvā'śrotriyaḥ śrotriyo bhavati / yaṃ māṃ
smṛtvā'gādhataḥ sparśarahitāpi sarvā saridgādhā bhavati /
śrutvā tadvākyaṃ hi vai raudraṃ smṛtvā tadvākyena tīrtvā
tatsauryāṃ hi vai gatvāśramaṃ puṇyatamaṃ hi vai natvā muniṃ
śreṣṭhatamaṃ hi vai raudraṃ ceti / dattvāsmai brāhmaṇāya
kśīramayaṃ ghṛtamayamiṣṭatamaṃ hi vai mṛṣṭatamaṃ
hi tuṣṭaḥ snātvā bhuktvā hitvaśiṣaṃ prayujyānnaṃ jñātvādāt /
kathaṃ yāsyāmo tīrtvā sauryām / sa hovāca munirdurvāsanaṃ
māṃ smṛtvā vo dāsyatīti mārgam / tāsāṃ madhye hi śreṣṭhā
gāndharvī hyuvāca taṃ taṃ hi vai tāmiḥ / evaṃ kathaṃ kṛṣṇo
brahmacārī / kathaṃ durvāsano muniḥ / tāṃ hi mukhyāṃ vidhāya
pūrvamanukṛtvā tūṣṇīmāsuḥ / śabdavānākāśaḥ śabdākāśābhyāṃ
bhinnaḥ / tasminnākāśastiṣṭhati / ākāśe tiṣṭhati
sa hyākāśastaṃ na veda / sa hyātmā /
ahaṃ kathaṃ bhoktā bhavāmi / rūpavadidaṃ tejo rūpāgnibhyāṃ
bhinnam / tasminnagnistiṣṭhati / agnau tiṣṭhati agnistaṃ
na veda / sa hyātmā / ahaṃ kathaṃ bhoktā bhavāmi / rasavatya
āpo rasādbhyāṃ bhinnāḥ / tāsvāpastiṣṭhanti / apsu
bhūmirgandhabhūmibhyāṃ bhinnā / tasyāṃ bhūmistiṣṭhati /
bhūmau tiṣṭhati / bhūmistaṃ na veda / sa hyātmā / ahaṃ kathaṃ
bhoktā bhavāmi / idaṃ hi manasaivedaṃ manute / tānidaṃ hi gṛhṇāti /
yatra sarvamātmaivābhūttatra kutra vā manute / kathaṃ vā gacchatīti /
sa hyātmā / ahaṃ kathaṃ bhoktā bhavāmi / ayaṃ hi kṛṣṇo yo hi
preṣṭhaḥ śarīradvayakāraṇaṃ bhavati / dvā suparṇā bhavato
brahmaṇo'haṃ saṃbhūtastathetaro bhoktā bhavati / anyo hi sākśī
bhavatīti / vṛkśadharme tau tiṣṭhataḥ / atū bhoktabhoktārau / pūrvo
hi bhoktā bhavati / tathetaro'bhoktā kṛṣṇo bhavatīti / yatra vidyāvidye
na vidāma / vidyāvidyābhyāṃ bhinno vidyāmayo hi yaḥ kathaṃ viṣayī
bhavatīti / yo ha vai kāmena kāmānkāmayate sa kāmī bhavati / yo ha vai
tvakāmena kāmānkāmayate so'kāmī bhavati / janmajarābhyāṃ
bhinnaḥ sthāṇurayamacchedyo'yaṃ yo'sau sūrye tiṣṭhati yo'sau
goṣu tiṣṭhati / yo'sau gopānpālayati / yo'sau sarveṣu deveṣu
tiṣṭhati / yo'sau sarvairdevairgīyate / yo'sau sarveṣu bhūteṣvāviśya
bhūtāni vidadhāti sa vo hi svāmī bhavati / sā hovāca gāndharvī /
kathaṃ vāsmāsu jāto gopālaḥ kathaṃ vā jñāto'sau tvayā mune kṛṣṇaḥ /
ko vāsya mantraḥ kiṃ sthānam / kathaṃ vā devakyā jātaḥ / ko vāsya
jāyāgrāmo bhavati / kīdṛśī pūjāsya gopālasya bhavati / sākśātprakṛti
paro'yamātmā gopālaḥ kathaṃ tvavatīrṇo bhūmyāṃ hi vai
sā gāndharvī munimuvāca / sa hovāca tāṃ hi vai pūrvaṃ nārāyaṇo
yasmiṃllokā otāśca protāśca tasya hṛtpadmājāto'bjayonistapastapastaptvā
tasmai ha varaṃ dadau / sa kāmapraśnameva vavre / taṃ hāsmai dadau /
sa hovācābjayoniḥ yo vāvatārāṇāṃ madhye śreṣṭho'vatāraḥ
ko bhavati / yena lokāstuṣṭā bhavanti / yaṃ smṛtvā muktā
asmātsaṃsārādbhavanti / kathaṃ vāsyāvatārasya brahmatā bhavati /
sa hovāca taṃ hi vai nārāyaṇo devaḥ / sakāmyā meroḥ śṛṅge
yathā saptapuryo bhavanti tathā niṣkāmyāḥ sakāmyā
bhūgopālacakre saptapuryo bhavanti / tāsāṃ madhye sākśādbrahma
gopālapurī bhavati / sakāmyā niṣkāmyā devānāṃ sarveṣāṃ
bhūtānāṃ bhavati / athāsya bhajanaṃ bhavati / yathā hi vai sarasi
padmaṃ tiṣṭhati tathā bhūmyāṃ tiṣṭhati / cakreṇa rakśitā
mathurā / tasmādgopālapurī bhavati bṛhadbṛhadvanaṃ madhormadhuvanaṃ
tālastālavanaṃ kāmyaṃ kāmyavanaṃ bahulā bahulavanaṃ kumudaḥ
kumudavanaṃ khadiraḥ khadiravanaṃ bhadro bhadravanaṃ bhāṇḍīra iti
bhāṇḍīravanaṃ śrīvanaṃ lohavanaṃ vṛndāvanametairāvṛtā purī
bhavati / tatra teṣveva gaganeśvevaṃ devā manuṣyā gandharvā nāgāḥ
kiṃnarā gāyanti nṛtyantīti / tatra dvādaśādityā ekādaśa rudrā
aṣṭau vasavaḥ sapta munayo brahmā nāradaśca pañca vināyakā
vīreśvaro rudreśvaro'mbikeśvaro gaṇeśvaro nīlakaṇṭheśvaro viśveśvaro
gopāleśvaro bhadreśvara ityaṣṭāvanyāni liṅgāni caturviṃśatirbhavanti /
dve vane staḥ kṛṣṇavanaṃ bhadravanam / tayorantardvādaśa vanāni
puṇyāni puṇyatamāni / teśveva devāstiṣṭhanti / siddhāḥ siddhiṃ prāptāḥ /
tatra hi rāmasya rāmamūrtiḥ pradyumnasya pradyumnamūrtiraniruddhasya
aniruddhamūrtiḥ kṛṣṇasya kṛṣṇamūrtiḥ / vaneśvevaṃ mathurāsvevaṃ
dvādaśa mūrtayo bhavanti / ekāṃ hi rudrā yajanti / dvitīyāṃ hi brahmā yajati /
tṛtīyāṃ brahmajā yajanti / caturthīṃ maruto yajanti / pañcamīṃ vināyakā
yajanti / ṣaṣṭhīṃ ca vasavo yajanti / saptamīmṛṣayo yajanti /
navamīmapsaraso yajanti / daśamī vai hyantardhāne tiṣṭhati / ekādaśīti
svapadānugā / dvādaśīti bhūmyāṃ tiṣṭhati / tāṃ hi ye yajanti te
mṛtyuṃ taranti / muktiṃ labhante / garbhajanmajarāmaraṇatāpatrayātmakaduḥkhaṃ
taranti / tadapyete ślokā bhavanti /
saṃprāpya mathurā ramyāṃ sadā brahmādivanditām /
śaṅkhacakragadāśārṅgarakśitāṃ musalādibhiḥ

2

yatrāsau saṃsthitaḥ kṛṣṇaḥ strībhiḥ śaktyā samāhitaḥ /
ramāniruddhapradyumnai rukmiṇyā sahito vibhuḥ

1

2.2
catuḥśabdo bhavedeko hyoṃkāraśca udāhṛtaḥ / tasmādeva
paro rajaseti so'hamityavadhāryātmānaṃ gopālo'hamiti bhāvayet /
sa mokśamaśnute / sa brahmatvamadhigacchati / sa brahmavidbhavati /
sa gopāñjīvānātmatvena sṛṣṭiparyantamālāti / sa gopālo
hyoṃ bhavati / tatsatso'ham / paraṃ brahma kṛṣṇātmako
nityānandaikyasvarūpaḥ so'ham / tatsadgopālo'hameva / paraṃ
satyamabādhitaṃ so'hamityatmānamādāya manasaikyaṃ kuryāt /
ātmānaṃ gopālo'hamiti bhāvayet / sa evāvyakto'nanto nityo gopālaḥ /
mathurāyāṃ sthitirbrahmansarvadā me bhaviṣyati /
śaṅkhacakragadāpadmavanamālādharasya vai

2

viśvarūpaṃ paraṃjyotiḥ svarūpaṃ rūpavarjitam /
mathurāmaṇḍale yastu jambūdvīpe sthito'pi vā

3

yo'rcayetpratimāṃ māṃ ca sa me priyataro bhuvi /
tasyāmadhiṣṭhitaḥ kṛṣṇarūpī pūjyastvayā sadā

4

caturdhā cāsyāvatārabhedatvena yajanti mām /
yugānuvartino lokā yajantīha sumedhasaḥ

5

gopālaṃ sānujaṃ kṛṣṇaṃ rukmiṇyā saha tatparam /
gopālo'hamajo nityaḥ pradyumno'haṃ sanātanaḥ

6

rāmo'hamaniruddho'hamātmānaṃ cārcayedbudhaḥ /
mayoktena sa dharmeṇa niṣkāmena vibhāgaśaḥ

7

tairahaṃ pūjanīyo hi bhadrakṛṣṇanivāsibhiḥ /
taddharmagatihīnā ye tasyāṃ mayi parāyaṇāḥ

8

kalinā grasitā ye vai teṣāṃ tasyāmavasthitiḥ /
yathā tvaṃ saha putraistu yathā rudro gaṇaiḥ saha

9

yathā śriyābhiyukto'haṃ tathā bhakto mama priyaḥ /
sa hovācābjayoniścaturbhirdevaiḥ kathameko devaḥ syāt /
ekamakśaraṃ yadviśrutamanekākśaraṃ kathaṃ saṃbhūtam /
sa hovāca hi taṃ pūrvamekamevādvitīyaṃ brahmāsīt /
tasmādavyaktamekākśaram / tasmadakśarānmahat /
mahato'haṅkāraḥ / tasmādahaṅkārātpañca tanmātrāṇi /
tebhyo bhūtāni / tairāvṛtamakśaram /
akśaro'hamoṃkāro'yamajaro'maro'bhayo'mṛto brahmābhayaṃ hi vai /
sa mukto'hamasmi / akśaro'hamasmi /
sattāmātraṃ citsvarūpaṃ prakāśaṃ vyāpakaṃ tathā

2.2.10

ekamevādvayaṃ brahma māyayā ca catuṣṭayam /
rohiṇītanayo viśva akārākśarasaṃbhavaḥ

11

taijasātmakaḥ pradyumna ukārākśarasaṃbhavaḥ /
prājñātmako'niruddho'sau makārākśarasaṃbhavaḥ

12

ardhamātrātmakaḥ kṛṣṇo yasminviśvaṃ pratiṣṭhitam /
kṛṣṇātmikā jagatkartrī mūlaprakṛtī rukmiṇī

13

vrajastrījanasaṃbhūtaḥ śrutibhyo jñānasaṃgataḥ /
praṇavatvena prakṛtitvaṃ vadanti brahmavādinaḥ

14

tasmādoṃkārasaṃbhūto gopālo viśvasaṃsthitaḥ /
klīmoṃkārasyaikatatvaṃ vadanti brahmavādinaḥ

15

mathurāyāṃ viśeṣeṇa māṃ dhyāyanmokśamaśnute /
aṣṭapatraṃ vikasitaṃ hṛtpadmaṃ tatra saṃsthitam

16

divyadhvajātapatraistu cihnitaṃ caraṇadvayam /
śrīvatsalāñchanaṃ hṛtsthaṃ kaustubhaṃ prabhayā yutam

17

caturbhujaṃ śaṅkhacakraśārṅgapadmagadānvitam /
sukeyūrānvitaṃ bāhuṃ kaṇṭhamālasuśobhitam

18

dyumatkirīṭamabhayaṃ sphuranmakarakuṇḍalam /
hiraṇmayaṃ saumyatanuṃ svabhaktāyābhayapradam

19

dhyāyenmanasi māṃ nityaṃ veṇuśṛṅgadharaṃ tu vā /
mathyate tu jagatsarvaṃ brahmajñānena yena vā

2.2.20

matsārabhūtaṃ yadyatsyānmathurā sā nigadyate /
aṣṭadikpālakairbhūmipadmaṃ vikasitaṃ jagat

21

saṃsārārṇavasaṃjātaṃ sevitaṃ mama mānase /
candrasūryatviṣo divyā dhvajā merurhiraṇmayaḥ

22

ātapatraṃ brahmalokamathordhvaṃ caraṇaṃ smṛtam /
śrīvatsasya svarūpaṃ tu vartate lāñchanaiḥ saha

23

śrīvatsalakṣaṇaṃ tasmātkathyate brahmavādibhiḥ /
yena sūryāgnivākcandratejasā svasvarūpiṇā

24

vartate kaustubhākhyamaṇiṃ vadantīśamāninaḥ /
sattvaṃ rajastama iti ahaṃkāraścaturbhujaḥ

25

pañcabhūtātmakaṃ śaṅkhaṃ kare rajasi saṃsthitam /
bālasvarūpamityantaṃ manaścakraṃ nigadyate

26

ādyā māyā bhavecchārṅgaṃ padmaṃ viśvaṃ kare sthitam /
ādyā vidyā gadā vedyā sarvadā me kare sthitā

27

dharmārthakāmakeyūrairdivyairdivyamayeritaiḥ /
kaṇṭhaṃ tu nirguṇaṃ proktaṃ mālyate ādyayā'jayā

28

mālā nigadyate brahmaṃstava putraistu mānasaiḥ /
kūṭasthaṃ sattvarūpaṃ ca kirīṭaṃ pravadanti mām

29

kśīrottaraṃ prasphurantaṃ kuṇḍalaṃ yugalaṃ smṛtam /
dhyāyenmama priyaṃ nityaṃ sa mokśamadhigacchati

2.2.30

sa mukto bhavati tasmai svātmānaṃ tu dadāmi vai /
etatsarvaṃ mayā proktaṃ bhaviṣyadvai vidhe tava

31

svarūpaṃ dvividhaṃ caiva saguṇaṃ nirguṇātmakam

2.3.1

2.3
sa hovācābjayoniḥ / vyaktīnāṃ mūrtīnāṃ proktānāṃ kathaṃ
cābharaṇāni bhavanti / kathaṃ vā devā yajanti / rudrā yajanti /
brahmā yajati / brahmajā yajanti / vināyakā yajanti / dvādaśādityā
yajanti / vasavo yajanti / gandharvā yajanti / sapadānugā antardhāne
tiṣṭhanti / kāṃ manuṣyā yajanti / sahovāca taṃ hi vai nārāyaṇo
deva ādyā vyaktā dvādaśa mūrtayaḥ sarveṣu lokeṣu sarveṣu
deveṣu sarveṣu manuṣyeṣu tiṣṭhantīti / rudreṣu raudrī
brahmāṇīṣu brāhmī deveṣu daivī manuṣyeṣu mānavī vināyakeṣu
vighnavināśinī ādityeṣu jyotirgandharveṣu gāndharvī apsaraḥsvevaṃ
gaurvasuṣvevaṃ kāmyā antardhāneṣvaprakāśinī āvirbhāvatirobhāvā
svapade tiṣṭhanti / tāmasī rājasī sāttvikī mānuṣī vijñānaghana
ānandasaccidānandaikarase bhaktiyoge tiṣṭhati /
ॐ prāṇātmane ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai prāṇātmane namonamaḥ

2

ॐ śrīkṛṣṇāya govindāya gopījanavallabhāya ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai namonamaḥ

3

ॐapānātmane ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai apānātmane namonamaḥ

4

ॐ śrīkṛṣṇāyāniruddhāya ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

5

ॐ vyānātmane ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vyānātmane namonamaḥ

6

ॐ śrīkṛṣṇāya rāmāya ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

7

ॐudānātmane ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai udānātmane namonamaḥ

8

ॐ śrīkṛṣṇāya devakīnandanāya ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

9

ॐ samānātmane ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai samānātmane namonamaḥ

2.3.10

ॐ śrīgopālāya nijasvarūpāya ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

11

ॐ yo'sau pradhānātmā gopāla ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

12

ॐ yo'sāvindriyātmā gopāla ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

13

ॐ yo'sau bhūtātmā gopāla ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

14

ॐ yo'sāvuttamapuruṣo gopāla ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastamai vai namonamaḥ

15

ॐ yo'sau brahma paraṃ vai brahma ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

16

ॐ yo'sau sarvabhūtātmā gopāla ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai namonamaḥ

17

ॐ jāgratsvapnasuṣuptiturīyaturīyātīto'ntaryāmī gopāla ॐ tatsadbhūrbhuvaḥ suvastasmai vai namonamaḥ

18

eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ
sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā /
karmādhyakśaḥ sarvabhūtādhivāsaḥ
sākśī cetā kevalo nirguṇaśca

19

rudrāya namaḥ / ādityāya namaḥ / vināyakāya namaḥ / sūryāya namaḥ /
vidyāyai namaḥ / indrāya namaḥ / agnaye namaḥ / yamāya namaḥ /
nirṛtaye namaḥ / varuṇāya namaḥ / vāyave namaḥ / kuberāya namaḥ /
īśānāya namaḥ / sarvebhyo devebhyo namaḥ /
dattvā stutiṃ puṇyatamāṃ brahmaṇe svasvarūpiṇe /
kartṛtvaṃ sarvabhūtānāmantardhāno babhūva saḥ

2.3.20

brahmaṇe brahmaputrebhyo nāradāttu śrutaṃ mune /
tathā proktaṃ tu gāndharvi gaccha tvaṃ svālayāntikam

iti//
ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ // bhadraṃ paśyemākśabhiryajatrāḥ //
sthirairaṅgaistuṣṭuvāsastanūbhiḥ // vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
svasti na indro vṛddhaśravāḥ // svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ //
svasti nastārkśyo ariṣṭanemiḥ // svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // hariḥ ॐ tatsat //
iti gopālottaratāpinyupaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: gopālatāpinyupaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc