Garga Samhita · Chapter 2.1

vṛndāvanāgamanodyogavarṇanam -
kṛṣṇātīre kokilākelikīre
guṃjāpuṃje devapuṣpādikuṃje /
kaṃbugrīvau kṣiptabāhū calantau
rādhākṛṣṇau maṃgalaṃ me bhavetām

ajñānatimirāndhasya jñānāṃjanaśalākayā /
cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīguruve namaḥ

śrīnārada uvāca -
ekadopadravaṃ vīkṣya naṃdo nandānsahāyakān /
vṛṣabhānūpanaṃdāṃśca vṛṣabhānuvarāṃstathā

samāhūya parānvṛddhān sabhāyāṃ tānuvāca ha /
naṃda uvāca -
kiṃ kartavyaṃ tu vadatotpātāḥ santi mahāvane

śrīnārada uvāca -
teṣāṃ śrutvātha sannando gopo vṛddhotimaṃtravit /
aṃke nītvā rāmakṛṣṇau naṃdarājamuvāca ha

sannanda uvāca -
utthātavyamito'smābhiḥ sarvaiḥ parikaraiḥ saha /
gaṃtavyaṃ cānyadeśeṣu yatrotpātā na saṃti hi

bālaste prāṇavatkṛṣṇo jīvanaṃ vrajavāsinām /
vraje dhanaṃ kule dīpo mohano bālalīlayā

hā bakyā śakaṭenāpi tṛṇāvartena bālakaḥ /
mukto'yaṃ drumapātena hyutpātaṃ kimataḥ param

tasmād‌vṛṃdāvanaṃ sarvaiḥ gaṃtavyaṃ bālakaiḥ saha /
utpāteṣu vyatīteṣu punarāgmanaṃ kuru

nanda uvāca -
katikrośairvistṛtam tad‌vanaṃ vṛṃdāvanaṃ vrahāt /
tallakṣaṇaṃ tatsukhaṃ ca vada buddhimatāṃ vara

sannanda uvāca -
prāgudīcyāṃ barhiṣado dakṣiṇasyāṃ yadoḥ purāt /
paścimāyāṃ śoṇitapurān māthuraṃ maṃḍalaṃ viduḥ

viṃśad‌yojanavistīrṇaṃ sārdhaṃ yadyojanena vai
māthuraṃ maṃḍalaṃ divyaṃ vrajamāhurmanīṣiṇaḥ

mathurāyāṃ śaurigṛhe gargācāryamukhācchrutam /
māthuraṃ maṃḍalaṃ divyaṃ tīrtharājena pūjitam

vanebhyastatra sarvebhyo vanaṃ vṛṃdāvanaṃ varam /
paripūrṇatamasyāpi līlākrīḍaṃ manoharam

vaikuṃṭhānnāparo loko na bhūto na bhaviṣyati /
ekaṃ vṛṃdāvanaṃ nāma vaikuṃṭhācca parātparam

yatra govardhano nāma girirājo virājate /
kālindīnikaṭe yatra pulinaṃ maṃgalāyanam

bṛhatsānurgiriryatra yatra nandīśvaro giriḥ /
krośānāṃ ca caturviṃśad‌vistṛtaiḥ kānanairvṛtam

paśavyaṃ gopagopīnāṃ gavāṃ sevyaṃ manoharam /
latākuṃjāvṛtaṃ tadvai vanaṃ vṛṃdāvanaṃ smṛtam

naṃda uvāca -
kadā vrajo'yaṃ sannaṃda tīrtharājena pūjitaḥ /
etadveditumicchāmi paraṃ kautuhalaṃ hi me

sannaṃda uvāca -
śaṃkhāsuro mahādaityaḥ purā naimittike laye /
svapato brahmaṇaḥ so'pi vedadhrugdaityapuṃgavaḥ

jitvā devān brahmalokāddhṛtvā vedān gato'rṇave /
gateṣu teṣu vedeṣu devānāṃ ca gataṃ balam

tadā sākṣāddhariḥ pūrṇo dhṛtvā mātsyaṃ vapuḥ puram /
naimittikalayāṃbhodhau yuyudhe tena yajñarāṭ

śūlaṃ cikṣepa haraye śaṃkho daityo mahābalaḥ /
svacakreṇa hariḥ sākṣāttacchūlaṃ śatadhākarot

hariṃ tatāḍa śirasā śaṃkho viṣṇumuraḥsthale /
tasya mūrddhaprahāreṇa na cacāla parātparaḥ

tadā gadāṃ samādāya matsyarūpadharo hariḥ /
pṛṣṭhe jaghāna taṃ daityaṃ śaṃkharūpaṃ mahābalam

gadāprahāravyathitaḥ kiṃcid‌vyākulamānasaḥ /
punarutthāya sarveśaṃ muṣṭinā sa tatāḍa ha

tadā viṣṇuḥ svacakreṇa saśṛṅgaṃ tacchiro dṛḍham /
jahāra kupitaḥ sākṣād‌bhagavān kamalekṣaṇaḥ

jitvā śaṃkhaṃ devavaraiḥ sārdhaṃ viṣṇurvrajeśvara /
prayāgametya sa harirvedān tān brahmaṇe dadau

yajñaṃ cakāra vidhivatsarvadevagaṇaiḥ saha /
prayāgaṃ ca samāhūya tīrtharājaṃ cakāra ha

tatsākṣādakṣayavaṭaḥ kṛto līlātapatravat /
munibhānusute'thormicāmaraistaṃ virejatuḥ

tadaiva sarvatīrthāni jaṃbūdvīpasthitāni ca /
nītvā baliṃ samājagmustīrtharājāya dhīmate

tīrtharājaṃ ca saṃpūjya natvā tīrthāni sarvataḥ /
svadhāmāni yayurnanda harau devairgate sati

tadaiva nāradaḥ prāpto munīndraḥ kalahapriyaḥ /
siṃhāsane bhrājamānaṃ tīrtharājamuvāca ha

śrīnārada uvāca -
tīrthaiḥ prapūjitastvaṃ vai tīrtharāja mahātapaḥ /
tubhyaṃ ca sarvatīrthāni mukhyānīha baliṃ daduḥ

vrajād‌vṛṃdāvanādīni nāgatānīha te puraḥ /
tīrthānāṃ rājarājastvaṃ pramattaistaistiraskṛtaḥ

iti prabhāṣya taṃ sākṣād‌gate devarṣisattame /
tīrtharājastadā kruddho harilokaṃ jagāma ha

natvā hariṃ parikramya puraḥ sthitvā kṛtāṃjaliḥ /
sarvatīrthaiḥ parivṛtaḥ śrīnāthaṃ prāha tīrtharāṭ

tīrtharāja uvāca -
he devadeva prāpto'haṃ tīrtharājastvayā kṛtaḥ /
baliṃ dadurme tīrthāni mathurāmaṃḍalaṃ vinā

pramattairvrajatīrthaiśca tairahaṃ tu tiraskṛtaḥ /
tasmāttubhyaṃ ca kathitaṃ prāpto'haṃ tava maṃdire

śrībhagavānuvāca -
dharāyāṃ sarvatīrthānāṃ tvaṃ kṛtastīrtharāṇmayā /
kiṃtu svasya gṛhasyāpi na kṛto rāṭ tvameva hi

kiṃ tvaṃ me maṃdiraṃ lipsuḥ mattavad‌bhāṣase vacaḥ /
tīrtharāja gṛhaṃ gaccha śṛṇu vākyaṃ śubhaṃ ca me

mathurāmaṃḍalaṃ sākṣānmaṃdiraṃ me parātparam /
lokatrayātparaṃ divyaṃ pralaye'pi na saṃhṛtam

sannanda uvāca -
iti śrutvā tīrtharājo vismito'bhūd‌gatasmayaḥ /
āgatya natvā saṃpūjya māthuraṃ vrajamaṃḍalam

tataḥ pradakṣiṇīkṛtya svadhāma gatavān punaḥ /
dharāyā mānabhaṃgārthaṃ pūrvametatpradarśitam /
mayā tavāgre kathitaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

naṃda uvāca -
dharāyā mānabhaṅgārthaṃ kena pūrvaṃ pradarśitam /
etanme vada gopeśa māthuraṃ vrajamaṃḍalam

sannanda uvāca -
ādau vārāhakalpe'smin harirvārāharūpadhṛk /
rasātalātsamuddhṛtya gāṃ babhau daṃṣṭrayā prabhuḥ

gacchantaṃ vārivṛndeṣu bhagavantaṃ rameśvaram /
daṃṣṭrāgre śobhitā pṛthvī prāha devaṃ janārdanam

dharovāca -
deva kutra sthale tvaṃ vai sthāpanāṃ me kariṣyasi /
jalapūrṇaṃ jagatsarvaṃ dṛśyate vada he prabho

vārāha uvāca -
yadā vṛkṣāḥ pradṛṣṭā hi bhavantyudvegatā jale /
tadā te sthāpanā bhūyātpaśyantī gaccha bhūruhān

dharovāca -
sthāvarāṇāṃ tu racanā mamopari samāsthitā /
anyāsti kiṃ vā dharaṇī tvahaṃ hi dhāraṇāmayī

sannanda uvāca -
vadantītthaṃ dadarśāgre jale vṛkṣān manoharān /
vīkṣya pṛthvī hariṃ prāha sarvato vigatavismayā

dharovāca -
deva kasmiṃsthale vṛkṣāḥ santi hyete sapallavāḥ /
idaṃ manasi me citraṃ vada yajñapate prabho

vārāha uvāca -
māthuraṃ maṃḍalaṃ divyaṃ dṛśyate'gre nitambini /
golokabhūmisaṃyuktaṃ pralaye'pi na saṃhṛtam

sannanda uvāca -
tacchrutvā vismitā pṛthvī gatamānā babhūva ha /
tasmānnanda mahābāho vrajo'yaṃ sarvato'dhikaḥ

śrutvedaṃ vrajamāhātmyaṃ jīvanmukto bhavennaraḥ /
tīrtharājātparaṃ viddhi māthuraṃ vrajamaṃḍalam

iti śrīgargasaṃhitāyāṃ vṛndāvanakhaṇḍe nāradabahulāśva saṃvāde
vṛndāvana āgamanodyogavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ