Garga Samhita · Chapter 10.7

aśvamedhakhaṇḍaḥ - saptamo'dhyāyaḥ
ugrasenasya aśvamedhayajñodyogam -
garga uvāca -
devarṣiścaikadā rājandṛṣṭvā rāmaṃ ca keśavam //
svavīṇāṃ vādayankṛṣṇagāthāṃ gāyansamāyayau

brahmalokātsarvalokānpaśyanbhāskarasannibhaḥ //
sākaṃ tuṃbaruṇā piṃgajaṭābhāreṇa śobhitaḥ

kiṃcicchyāmo mṛgākṣaśca kāśmīratilakairvṛtaḥ //
pītena dhautavastreṇa tathā pītāṃbareṇa ca //
raṃgavallīmālayā ca vrajastrīcaṃdanena ca //
vṛddhaḥ paṃcadaśābdaiśca maṃḍitaḥ śuśubhe bahu

dṛṣṭvā tamāgataṃ rājā śakrasiṃhāsane sthitaḥ //
sudharmāyāṃ sa cotthāya natvā siṃhāsanaṃ dadau

tadaṃghrī cāvanijyātha kṛtvā pūjanamuttamam //
tajjalaṃ mastake dhṛtvā cograsenastamabravīt

ugrasena uvāca -
adya me saphalaṃ janma saphalaṃ sadanaṃ ca me //
adyame saphalaścātmā devarṣe tava darśanāt

namastasmai bhagavate nāradāya mahātmane //
kāmakrodhavihīnāya ṛṣīṇāṃ pravarāya ca

kimarthamāgato'si tvamājñāṃ kuru mamopari //
niśamya vacanaṃ tasya ṛṣirnirjaradarśanaḥ

uvāca nṛpaśārdūlaṃ manasā nodito hareḥ //
nārada uvāca -
yādaveṃdra mahārāja dhanyastvaṃ pṛthivīpate

tvad‌bhaktyā kau nivasati balena saha keśavaḥ //
rājasūyaḥ kratuvaraḥ purā madvacanāttvayā

kṛtaḥ śrīkṛṣṇakṛpayā dvārakāyāṃ sukhena ca //
yena triloke te kīrtirnṛpa vistāritā bhuvi

rājasūyāśvamedhau ca kaṭhinau maṃḍaleśvaraiḥ //
haribhaktasya rājendra sulabhau cakravartinaḥ

dvayormadhye kṛtaścaiko rājasūyastvayā nṛpa //
tathā yudhiṣṭhireṇāpi kṛtaḥ kṛṣṇājñayā tataḥ

dvāparāṃte bhārate tu hayamedhaḥ kratūttamaḥ //
na kṛtaḥ kena rājñāpi muktidastvaghanāśanaḥ

dvijahā viśvahā goghno vājimedhena śuddhyati //
tasmādvaraṃ ca yajñānāṃ hayamedhaṃ vadaṃti hi

niṣkāraṇaṃ nṛpaśreṣṭha vājimedhaṃ karoti yaḥ //
vrajetsuparṇaketoḥ sa sadanaṃ siddhadurlabham

iti devarṣivacanamugraseno niśamya ca //
hayamedhaṃ yajñavaraṃ kartuṃ cakre matiṃ nṛpa

tadaiva saha rāmeṇa kṛṣṇaṃ vīkṣyāgataṃ nṛpaḥ //
pūjayitvā''sane sthāpya sākaṃ ca ṛṣiṇābravīt

ugrasena uvāca -
devadeva jagannātha jagadīśa jaganmaya //
vāsudeva trilokeśa śṛṇuṣva vacamaṃ mama

matputreṇa ca kaṃsena bālakāśca sahasraśaḥ //
vināparādhena hare māritāśca mahāsuraiḥ

tasya muktiśca goviṃdaṃ kathaṃ bhavati pāpinaḥ //
kasmim̐loke gataḥ kaṃso bālāghātī vadasva me

tasya pāpenāhamapi bhīto'smi jagadīśvara //
putrasya pāpena pitā narake patati dhruvam

pituḥ pāpena patati niraye hi tathā sutaḥ //
tasmācca kiṃ kāriṣye'hamupāyaṃ vada mādhava

kathitaṃ nāradenādya tacchṛṇuṣva jagatpate //
viprahā viśvahā goghno hayamedhena śudhyati

tasmin yajñe mano me'sti yadi cājñāṃ pradāsyasi //
garga uvāca -
iti tasya vacaḥ śrutvā mudā madanamohanaḥ

manasi prāha saṃpaśyandharāṃ bhāreṇa pīḍitām //
aho mayā tu bahuśo dharābhāro'vatāritaḥ

tathāpi sati kau madhye so'śvamedhena naśyati //
nāhaṃ haniṣye śatrūn vai svahastena mṛdhāṃgaṇe

iti pratijñā tu kṛtā vidūrathavadhe mayā //
tasmācca preṣayiṣyāmi svaputrān yādavāṃstathā

jetuṃ vasuṃdharāṃ sarvāṃ hayamedhamiṣeṇa ca //
iti vārtāṃ vajranābhe viṣvakseno vicārya ca

sudharmāyāṃ ca prahasannugrasenamuvāca vai //
śrīkṛṣṇa uvāca -
mayā hato mahārāja kaṃso vaikuṃṭhamaṃdiram

gato bhūtvā mamākāraḥ nityaṃ vasati tatra vai //
tathā tvamapi rājeṃdra vipāpo darśanānmama

tathāpi hayamedhaṃ tvaṃ yaśo'rthe kuru bhūpate //
yajñena te mahatkīrtiḥ pṛthivyāṃ ca bhaviṣyati

iti tatkathitaṃ śrutvā kṛṣṇasyākliṣṭakarmaṇaḥ //
uvāca paramaṃ vākyamugraseno mudā nṛpa

rājovāca
adya deva kariṣye'‍hamaśvamedhaṃ kratūttamam //
sa bhaviṣyati śīghraṃ vai goviṃda kṛpayā tava

hayamedhasya ca vidhiṃ sarvaṃ me brūhi vistarāt //
iti śrutvā ca tadvākyamavocadviṣṭaraśravāḥ

hayamedhavidhiṃ pṛccha devarṣiṃ nāradaṃ prati //
sa tavāgre ca vadati sarvajñātā yadūdvaha

iti vākyaṃ hareḥ śrutvā yadurājo mudānvitaḥ //
sabhāyāṃ saṃsthitaṃ rājandevarṣiṃ nijagāda ha

turaṃgaḥ kīdṛśo bhāvyaḥ katisaṃkhyā dvijottamāḥ //
dakṣiṇā kīdṛśī brahman vada me kīdṛśaṃ vratam

ugrasenasya vacanamākarṇya devadarśanaḥ //
smayamāna iva prāha prītyā kṛṣṇaṃ vilokayan

śrīnārada uvāca -
caṃdravarṇaṃ raktamukhaṃ pītapucchaṃ manoharam //
sarvāṃgasuṃdaraṃ divyaṃ śyāmakarṇaṃ sulocanam

pravadaṃti mahārāja yajñe'sminhayamīdṛśam //
madhumāse pūrṇimāyāṃ mocyo'yaṃ ghoṭako nṛpa

mahāvīraiḥ pālanīyo varṣamātraṃ hayottamaḥ //
aśvasyāgamanaṃ yāvad‌bhaviṣyati svake pure

nivaseddhairyasaṃyuktastāvatkartā prayat‍nataḥ //
yatra yatra purīṣaṃ ca mūtraṃ ca kurute hayaḥ

kartavyaṃ havanaṃ viprairdātavyaṃ gosahasrakam //
saṃlikhya kāṃcanaṃ patraṃ svanāmabalacihnitam

hayasya bhāle baddhvā ca kathanīyamidaṃ vacaḥ //
sarve śṛṇuta rājāno vimukto'sti hayo mayā

kaścid‍bhūyaḥ śyāmakarṇaṃ pratigṛhṇātu cedbalāt //
gṛhṇāti yastaṃ mānena sa jetavyo balātsvayam

viprā viṃśatisāhasrā yajñādau kīrtitā nṛpa //
vedajñāḥ sarvaśāstrajñāḥ kulīnāśca tapasvinaḥ

atra te kathayiṣyāmi samarthastvaṃ śṛṇuṣva ca //
vājimedhe mahārāja viprāṇāṃ dīrghadakṣiṇām

turagāṇāṃ sahasraṃ ca gajānāṃ śatameva ca //
dviśataṃ syaṃdanānāṃ ca sahasraṃ ca gavāṃ tathā

viṃśad‌bhāraṃ suvarṇānāṃ pradātavyaṃ dvije dvije //
yajñasyādau tathā cāṃte īdṛśī dakṣiṇā matā

asipatravrataṃ kṛtvā brahmacaryasamanvitaḥ //
kau pat‍nyā sārddhamekatra kuryācca śayanaṃ nīśi

varṣamātraṃ mahārāja kartavyaṃ vratamīdṛśam //
dīnānāṃ ca pradātavyamannaṃ vā bahuśo dhanam

vidhinānena rājeṃdra kratureṣa bhaviṣyati //
asipatravratayuto bahuputraphalapradaḥ

bhīṣmaṃ vinā hi madanaṃ ko vijetuṃ bhavennaraḥ //
tasmād‌bhītā na kurvaṃti kaṭhinaṃ cainamad‌bhutam

kāmaṃ prativijetuṃ vai śaktiste vidyate yadi //
kuru gargaṃ samāhūya yajñāraṃbhaṃ nṛpottama

iti śrīgargasaṃhitāyāmaśvamedhakhaṃḍe
yajñodyogavarṇanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ

hariḥ ॐ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu //
vargaḥgarga saṃhitā