Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dūtavākya · Chapter 1

1.1

Stage director
Chamberlain:
Badarayana, a servant of Duryodhana
Duryodhana: eldest son of Dhrtarastra
Vasudeva: Krsna, incarnation of Visnu
Sudarsana: Vasudeva's discus
Dhrtarastra: king of Hastinapura
dūtavākyam|
nāndyante tataḥ praviśati sūtradhāraḥ|
sūtradhāraḥ
pādaḥ pāyādupendrasya sarvalokotsavaḥ sa vaḥ|
vyāviddho namuciryena tanutāmranakhena khe

1.2

evamāryamiśrān vijñāpayāmi| aye kiṃ nu khalu mayi vijñāpanavyagre śabda iva
śrūyate| aṅga
paśyāmi|
nepathye|
bho bhoḥ pratihārādhikṛtāḥ mahārājo duryodhanaḥ samājñāpayati|
sūtradhāraḥ
bhavatu vijñātam|
utpanne dhārtarāṣṭrāṇāṃ virodhe pāṇḍavaiḥ saha|
mantraśālāṃ racayati bhṛtyo duryodhanājñayā

1.3

niṣkrāntaḥ| sthāpanā| tataḥ praviśati kāñcukīyaḥ| kāñcukīyaḥ
bho bhoḥ pratihārādhikṛtāḥ mahārājo duryodhanaḥ samājñāpayati| adya
sarvapārthivaiḥ saha
mantrayitumicchāmi| tadāhūyantāṃ sarve rājāna iti|parikramyāvalokya|aye ayaṃ
mahārājo
duryodhana ita evābhivartate| ya eṣaḥ
śyāmo yuvā sitadukūlakṛtottarīyaḥ sacchattracāmaravaro racitāṅgarāgaḥ|
śrīmānvibhūṣaṇamaṇidyutirañjitāṅgo nakṣatramadhya iva parvagataḥ śaśāṅkaḥ

1.4

tataḥ praviśati yathānirdiṣṭo duryodhanaḥ| duryodhanaḥ uddhūtaroṣamiva me
hṛdayaṃ saharṣaṃ prāptaṃ
raṇotsavamimaṃ sahasā vicintya| icchāmi pāṇḍavabale varavāraṇānā-
mutkṛttadantamusalāni
mukhāni kartum

1.5

kāñcukīyaḥ
jayatu mahārājaḥ| mahārājaśāsanātsamānītaṃ sarvarājamaṇḍalam|
duryodhanaḥ
samyakkṛtam| praviśa tvamavarodhanam|
kāñcukīyaḥ
yadājñāpayati mahārājaḥ|
niṣkrāntaḥ| duryodhanaḥ
āryau vaikarṇavarṣadevau ucyatām| asti mamaikādaśākṣauhiṇībalasamudayaḥ| asya
kaḥ
senāpatirbhavitumarhatīti| kimāhaturbhavantau| mahānkhalvayamarthaḥ|
mantrayitvā vaktavyamiti|
sadṛśametat| tadāgamyatāṃ mantraśālāmeva praviśāmaḥ|
ācārya abhivādaye| praviśatu bhavānmantraśālām| pitāmaha abhivādaye| praviśatu
bhavānmantraśālām| mātula abhivādaye| praviśatu bhavānmantraśālām| āryau
vaikarṇavarṣadevau praviśatāṃ bhavantau| bho bhoḥ sarvakṣatriyāḥ svairaṃ
praviśantu bhavantaḥ|
vayasya karṇa praviśāvastāvat|
praviśya|ācārya etatkūrmāsanam| āsyatām| pitāmaha etatsiṃhāsanam| āsyatām| mātula
etaccarmāsanam| āsyatām| āryau vaikarṇavarṣadevau āsātāṃ bhavantau| bho bhoḥ
sarvakṣatriyāḥ
svairamāsatāṃ bhavantaḥ| kimiti kimiti| mahārājo nāsta iti| aho sevādharmaḥ|
nanvayamahamāse|
vayasya karṇa tvamapyāssva|
upaviśya|āryau vaikarṇavarṣadevau ucyatām| asti
mamaikādaśākṣauhiṇībalasamudayaḥ| asya kaḥ
senāpatirbhavitumarhatīti|
kimāhaturbhavantau| atrabhavāngāndhārarājo vakṣyatīti| bhavatu
mātulenābhidhīyatām|
kimāha mātulaḥ| atrabhavati gāṅgeye sthite ko.anyaḥ senāpatirbhavitumarhatīti|
samyagāha mātulaḥ|
bhavatu bhavatu pitāmaha eva bhavatu| vayamapyetadabhilaṣāmaḥ|
senāninādapaṭahasvanaśaṅkhanādai- ścaṇḍānilāhatamahodadhinādakalpaiḥ|
gāṅgeyamūrdhni
patitairabhiṣekatoyaiḥ sārdhaṃ patantu hṛdayāni narādhipānām

1.6

praviśya|
kāñcukīyaḥ
jayatu mahārājaḥ| eṣa khalu pāṇḍavaskandhāvārāddautyenāgataḥ puruṣottamo
nārāyaṇaḥ|
duryodhanaḥ
mā tāvat| bho bādarāyaṇa kiṃ kiṃ kaṃsabhṛtyo dāmodarastava puruṣottamaḥ| sa
gopālakastava
puruṣottamaḥ| bārhadrathāpahṛtaviṣayakīrtibhogastava puruṣottamaḥ| aho
pārthivāsannamāśritya
bhṛtyajanasya samudācāraḥ| sagarvaṃ khalvasya vacanam| ā apadhvaṃsa|
kāñcukīyaḥ
prasīdatu mahārājaḥ| saṃbhrameṇa samudācāro vismṛtaḥ|pādayoḥ patati|
duryodhanaḥ
saṃbhrama iti| ā manuṣyāṇāmastyeva saṃbhramaḥ| uttiṣṭhotiṣṭha|
kāñcukīyaḥ
anugṛhīto.asmi|
duryodhanaḥ
idānīṃ prasanno.asmi| ka eṣa dūtaḥ prāptaḥ|
kāñcukīyaḥ
dūtaḥ prāptaḥ keśavaḥ|
duryodhanaḥ
keśava iti| evameṣṭavyam| ayameva samudācāraḥ| bho bho rājānaḥ dautyenāgatasya
keśavasya kiṃ
yuktam|
kimāhurbhavantaḥ| arghyapradānena pūjayitavyaḥ keśava iti| na me rocate|
grahaṇamasyātra hitaṃ
paśyāmi|
grahaṇamupagate tu vāsubhadre hṛtanayanā iva pāṇḍavā bhaveyuḥ| gatimatirahiteṣu
pāṇḍaveṣu
kṣitirakhilāpi bhavenmamāsapatnā

1.7

api ca yo.atra keśavasya pratyutthāsyati sa mayā dvādaśasuvarṇabhāreṇa daṇḍyaḥ|
tadapramattā
bhavantu bhavantaḥ|ātmagatam|ko nu khalvidānīṃ mamāpratyutthānasyopāyaḥ| hanta
dṛṣṭa
upāyaḥ|prakāśam|bādarāyaṇa ānīyatāṃ sa citrapaṭo nanu yatra
draupadīkeśāmbarāvakarṣaṇamālikhitam|ātmagatam|tasmindṛṣṭivinyāsaṃ
kurvannotthāsyāmi
keśavasya|
kāñcukīyaḥ
yadājñāpayati mahārājaḥ|niṣkramya praviśya|jayatu mahārājaḥ| ayaṃ sa citrapaṭaḥ|
duryodhanaḥ
mamāgrataḥ prasāraya|
kāñcukīyaḥ
yadājñāpayati mahārājaḥ|prasārayati|
duryodhanaḥ
aho darśanīyo.ayaṃ citrapaṭaḥ| eṣa duḥśāsano draupadīṃ keśahaste gṛhītavān| eṣā
khalu
draupadī|
duḥśāsanaparāmṛṣṭā saṃbhramotphullalocanā| rāhuvaktrāntaragatā candralekheva
śobhate

1.8

eṣa durātmā bhīmaḥ sarvarājasamakṣamavamānitāṃ draupadīṃ dṛṣṭvā
pravṛddhāmarṣaḥ
sabhāstambhaṃ tulayati| eṣa yudhiṣṭhiraḥ
satyadharmaghṛṇāyukto dyūtavibhraṣṭacetanaḥ| karotyapāṅgavikṣepaiḥ śāntāmarṣaṃ
vṛkodaram

1.9

eṣa idānīmarjunaḥ|
roṣākulākṣaḥ sphuritādharoṣṭhastṛṇāya matvā ripumaṇḍalaṃ tat| utsādayiṣyanniva
sarvarājñaḥ
śanaiḥ samākarṣati gāṇḍivajyām

1.10

eṣa yudhiṣṭhiro.arjunaṃ nivārayati| etau nakulasahadevau
kṛtaparikarabandhau carmanistriṃśahastau paruṣitamukharāgau
spaṣṭadaṣṭādharoṣṭhau|
vigatamaraṇaśaṅkau satvaraṃ bhrātaraṃ me harimiva mṛgapotau tejasābhiprayātau

1.11

eṣa yudhiṣṭhiraḥ kumārāvupetya nivārayati|
nīco.ahameva viparītamatiḥ kathaṃ vā roṣaṃ parityajatamadya nayānayajñau|
dyūtādhikāramavamānamamṛṣyamāṇāḥ sattvādhikeṣu vacanīyaparākramāḥ syuḥ

1.12

iti| eṣa gāndhārarājaḥ
akṣānkṣipansa kitavaḥ prahasansagarvaṃ saṃkocayanniva mudaṃ dviṣatāṃ
svakīrtyā| svairāsano
drupadarājasutāṃ rudantīṃ kākṣeṇa paśyati likhatyapi gāṃ nayajñaḥ

1.13

etāvācāryapitāmahau tāṃ dṛṣṭvā lajjāyamānau paṭāntāntarhitamukhau sthitau| aho
asya
varṇāḍhyatā| aho bhāvopapannatā| aho yuktalekhatā| suvyaktamālikhito.ayaṃ
citrapaṭaḥ|
prīto.asmi| ko.atra|
kāñcukīyaḥ
jayatu mahārājaḥ|
duryodhanaḥ
bādarāyaṇa ānīyatāṃ sa vihagavāhanamātravismito dūtaḥ|
kāñcukīyaḥ
yadājñāpayati mahārājaḥ|
niṣkrāntaḥ| duryodhanaḥ
vayasya karṇa
prāptaḥ kilādya vacanādiha pāṇḍavānāṃ dautyena bhṛtya iva kṛṣṇamatiḥ sa kṛṣṇaḥ|
śrotuṃ
sakhe tvamapi sajjaya karṇa karṇau nārīmṛdūni vacanāni yudhiṣṭhirasya

1.14

tataḥ
praviśati
vāsudevaḥ kāñcukīyaśca| vāsudevaḥ
adya khalu dharmarājavacanāddhanaṃjayākṛtrimamitratayā
cāhavadarpamanuktagrāhiṇaṃ
suyodhanaṃ prati mayāpyanucitadautyasamayo.anuṣṭhitaḥ| atha ca
kṛṣṇāparābhavabhuvā ripuvāhinībha- kumbhasthalīdalanatīkṣṇagadādharasya|
bhīmasya
kopaśikhinā yudhi pārthapattri- caṇḍānilaiśca kuruvaṃśavanaṃ vinaṣṭam

1.15

idaṃ suyodhanaśibiram| iha hi
āvāsāḥ pārthivānāṃ surapurasadṛśāḥ svacchandavihitā vistīrṇāḥ śastraśālā
bahuvidhakaraṇaiḥ śastrairupacitāḥ| heṣante mandurāsthāsturagavaraghaṭā bṛṃhanti
kariṇa
aiśvaryaṃ sphītametatsvajanaparibhavādāsannavilayam

1.16

bhoḥ
duṣṭavādī guṇadveṣī śaṭhaḥ svajananirdayaḥ| suyodhano hi māṃ dṛṣṭvā naiva
kāryaṃ kariṣyati

1.17

bho bādarāyaṇa kiṃ praveṣṭavyam|
kāñcukīyaḥ
atha kimatha kim| praveṣṭumarhati padmanābhaḥ|
vāsudevaḥ
praviśya| kathaṃ kathaṃ māṃ dṛṣṭvā saṃbhrāntāḥ sarvakṣatriyāḥ| alamalaṃ
saṃbhrameṇa|
svairamāsatāṃ bhavantaḥ|
duryodhanaḥ
kathaṃ kathaṃ keśavaṃ dṛṣṭvā saṃbhrāntāḥ sarvakṣatriyāḥ| alamalaṃ saṃbhrameṇa|
smaraṇīyaḥ pūrvamāśrāvito daṇḍaḥ| nanvahamājñaptā|
vāsudevaḥ
upagamya|bhoḥ suyodhana kimāsse|
duryodhanaḥ
āsanātpatitvātmagatam|suvyaktaṃ prāpta eva keśavaḥ|
utsāhena matiṃ kṛtvāpyāsīno.asmi samāhitaḥ| keśavasya prabhāvena
calito.asmyāsanādaham

1.18

aho bahumāyo.ayaṃ dūtaḥ|prakāśam|bho dūta etadāsanamāsyatām|
vāsudevaḥ
ācārya āsyatāṃ| gāṅgeyapramukhā rājānaḥ svairamāsatāṃ bhavantaḥ|
vayamapyupaviśāmaḥ|upaviśya|aho darśanīyo.ayaṃ citrapaṭaḥ| mā tāvat|
draupadīkeśāmbarākarṣaṇamatrālikhitam| aho nu khalu
suyodhano.ayaṃ svajanāvamānaṃ parākramaṃ paśyati bāliśatvāt| ko nāma loke
svayamātmadoṣamudghāṭayennaṣṭaghṛṇaḥ sabhāsu

1.19

āḥ apanīyatāmeṣa citrapaṭaḥ|
duryodhanaḥ
bādarāyaṇa apanīyatāṃ kila citrapaṭaḥ|
kāñcukīyaḥ
yadājñāpayati maharājaḥ|apanayati|
duryodhanaḥ
bho dūta
dharmātmajo vāyusutaśca bhīmo bhrātārjuno me tridaśendrasūnuḥ| yamau ca
tāvaśvisutau vinītau
sarve sabhṛtyāḥ kuśalopapannāḥ

1.20

vāsudevaḥ
sadṛśametadgāndhārīputrasya| atha kimatha kim| kuśalinaḥ sarve| bhavato rājye
śarīre
bāhyābhyantare ca kuśalamanāmayaṃ ca pṛṣṭvā vijñāpayanti yudhiṣṭhirādayaḥ
pāṇḍavāḥ|
anubhūtaṃ mahadduḥkhaṃ saṃpūrṇaḥ samayaḥ sa ca| asmākamapi dharmyaṃ
yaddāyādyaṃ
tadvibhajyatām

1.21

iti|
duryodhanaḥ
kathaṃ kathaṃ dāyādyamiti| bhoḥ
vane pitṛvyo mṛgayāprasaṃgataḥ kṛtāparādho muniśāpamāptavān| tadāprabhṛtyeva sa
dāraniḥspṛhaḥ parātmajānāṃ pitṛtāṃ kathaṃ vrajet

1.22

vāsudevaḥ
purāvidaṃ bhavantaṃ pṛcchāmi|
vicitravīryo viṣayī vipattiṃ kṣayeṇa yātaḥ punarambikāyām| vyāsena jāto
dhṛtarāṣṭra eva labheta
rājyaṃ janakaḥ kathaṃ te

1.23

mā mā bhavān|
evaṃ parasparavirodhavivardhanena śīghraṃ bhavetkurukulaṃ nṛpa nāmaśeṣam|
tatkartumarhati
bhavānapakṛtya roṣaṃ yattvāṃ yudhiṣṭhiramukhāḥ praṇayādbruvanti

1.24

duryodhanaḥ
bho dūta na jānāti bhavānrājyavyavahāram|
rājyaṃ nāma nṛpātmajaiḥ sahṛdairjitvā ripūnbhujyate talloke na tu yācyate na tu
punardīnāya vā
dīyate| kāṅkṣā cennṛpatitvamāptumacirātkurvantu te sāhasaṃ svairaṃ vā praviśantu
śāntamatibhirjuṣṭaṃ śamāyāśramam

1.25

vāsudevaḥ
bhoḥ suyodhana alaṃ bandhujane paruṣamabhidhātum|
puṇyasaṃcayaprāptāmadhigamya nṛpaśriyam| vañcayedyaḥ suhṛdbandhūnsa
bhavedviphalaśramaḥ

1.26

duryodhanaḥ
bho dūta
syālaṃ tava gurorbhūpaṃ kaṃsaṃ na te dayā| kathamasmākamevaṃ syātteṣu
nityāpakāriṣu

1.27

vāsudevaḥ
alaṃ tanmaddoṣato jñātum|
kṛtvā putraviyogārtāṃ bahuśo jananīṃ mama| vṛddhaṃ svapitaraṃ baddhvā hato.ayaṃ
mṛtyunā
svayam

1.28

duryodhanaḥ
sarvathā vañcitastvayā kaṃsaḥ| alamātmastavena| na śauryametat| paśya|
jāmātṛnāśavyasanābhitapte roṣābhibhūte magadheśvare.atha| palāyamānasya
bhayāturasya
śauryaṃ tadetatkva gataṃ tavāsīt

1.29

vāsudevaḥ
bhoḥ suyodhana deśakālāvasthāpekṣitaṃ khalu śauryaṃ nayānugāminām| iha
tiṣṭhatu
tāvadasmadgataḥ parihāsaḥ| svakāryamanuṣṭhīyatām|
kartavyo bhrātṛṣu sneho vismartavyā guṇetarāḥ| saṃbandho bandhubhiḥ
śreyānlokayorubhayorapi

1.30

duryodhanaḥ devātmajairmanuṣyāṇāṃ kathaṃ vā bandhutā bhavet|
piṣṭapeṣaṇametāvatparyāptaṃ chidyatāṃ kathā

1.31

vāsudevaḥ
ātmagatam|
prasādyamānaḥ sāmnāyaṃ na svabhāvaṃ vimuñcati| hanta saṃkṣobhayāmyenaṃ
vacobhiḥ
paruṣākṣaraiḥ

1.32

prakāśam|bhoḥ suyodhana kiṃ na jānīṣe.arjunasya balaparākramam|
duryodhanaḥ
na jāne|
vāsudevaḥ
bhoḥ śrūyatām|
kairātaṃ vapurāsthitaḥ paśupatiryuddhena saṃtoṣito vahneḥ khāṇḍavamaśnataḥ
sumahatī vṛṣṭiḥ
śaraiśchāditā| devendrārtikarā nivātakavacā nītāḥ kṣayaṃ līlayā nanvekena tadā
virāṭanagare
bhīṣmādayo nirjitāḥ

1.33

api ca tavāpi pratyakṣamaparaṃ kathayāmi|
nanu tvaṃ citrasenena nīyamāno nabhastalam| vikrośanghoṣayātrāyāṃ phalgunenaiva
mokṣitaḥ

1.34

kiṃ bahunā|
dātumarhasi madvākyādrājyārdhaṃ dhṛtarāṣṭraja| anyathā sāgarāntāṃ gāṃ hariṣyanti
hi
pāṇḍavāḥ

1.35

duryodhanaḥ
kathaṃ kathaṃ| hariṣyanti hi pāṇḍavāḥ|
praharati yadi yuddhe māruto bhīmarūpī praharati yadi sākṣātpārtharūpeṇa śakraḥ|
paruṣavacanadakṣa tvadvacobhirna dāsye tṛṇamapi pitṛbhukte vīryagupte svarājye

1.36

vāsudevaḥ
bhoḥ kurukulakalaṅkabhūta ayaśolubdha vayaṃ kila tṛṇāntarābhibhāṣakāḥ|
duryodhanaḥ
bho gopālaka tṛṇānyabhibhāṣyo bhavān|
avadhyāṃ pramadāṃ hatvā hayaṃ govṛṣameva ca| mallānapi sunirlajjo vaktumicchasi
sādhubhiḥ

1.37

vāsudevaḥ
bhoḥ suyodhana nanu kṣipasi mām|
duryodhanaḥ
nanu satyamevaitat|
vāsudevaḥ
gacchāmi tāvat|
duryodhanaḥ
gaccha gaccha paśukhuroddhatareṇurūpitāṅgo vrajameva| viphalīkṛtaḥ kālaḥ|
vāsudevaḥ
evamastu| na vayamanuktasaṃdeśā gantumicchāmaḥ| tadākarṇyatāṃ yudhiṣṭhirasya
saṃdeśaḥ|
duryodhanaḥ
āḥ abhāṣyastvam|
ahamavadhṛtapāṇḍarātapatro dvijavarahastadhṛtāmbusiktamūrdhā|
avanatanṛpamaṇḍalānuyātraiḥ
saha kathayāmi bhavadvidhairna bhāṣe

1.38

vāsudevaḥ
na vyāharati kila māṃ suyodhanaḥ| bhoḥ
śaṭha bāndhavaniḥsneha kāka kekara piṅgala|
tvadarthātkuruvaṃśo.ayamacirānnāśameṣyati

1.39

bho bho rājānaḥ gacchāmastāvat|
duryodhanaḥ
kathaṃ yāsyati kila keśavaḥ| duḥśāsana durmarṣaṇa durmukha durbuddhe
duṣṭeśvara
dūtasamudācāramatikrāntaḥ keśavo badhyatām| kathamaśaktāḥ| duḥśāsana na
samarthaḥ
khalvasi|
karituraganihantā kaṃsahantā sa kṛṣṇaḥ paśupakulanivāsādānujīvyānabhijñaḥ|
hṛtabhujabalavīryaḥ pārthivānāṃ samakṣaṃ svavacanakṛtadoṣo badhyatāmeṣa
śīghram

1.40

ayamaśaktaḥ| mātula badhyatāmayaṃ keśavaḥ| kathaṃ parāṅmukhaḥ patati| bhavatu|
ahameva
pāśairbadhnāmi|pāśamudyamyopasarpati|
vāsudevaḥ
kathaṃ baddhukāmo māṃ kila suyodhanaḥ| bhavatu| suyodhanasya sāmarthyaṃ
paśyāmi|viśvarūpamāsthitaḥ|
duryodhanaḥ
bho dūta
sṛjasi yadi samantāddevamāyāḥ svamāyāḥ praharasi yadi vā tvaṃ durnivāraiḥ
surāstraiḥ|
hayagajavṛṣabhāṇāṃ pātanājjātadarpo narapatigaṇamadhye badhyase tvaṃ mayādya

1.41

āḥ tiṣṭhedānīm| kathaṃ na dṛṣṭaḥ keśavaḥ| ayaṃ keśavaḥ| aho hrasvatvaṃ keśavasya|
āḥ
tiṣṭhedānīm| kathaṃ na dṛṣṭaḥ keśavaḥ| ayaṃ keśavaḥ| aho dīrghatvaṃ keśavasya|
kathaṃ na
dṛṣṭaḥ keśavaḥ| ayaṃ keśavaḥ| sarvatra mantraśālāyāṃ keśavā bhavanti| kimidānīṃ
kariṣye|
bhavatu dṛṣṭam| bho bho rājānaḥ ekenaikaḥ keśavo badhyatām| kathaṃ svayameva
pāśairbaddhāḥ
patanti rājānaḥ| sādhu bho jambhaka sādhu|
matkārmukodaraviniḥsṛtabāṇajālai- rviddhaṃ kṣaratkṣatajarañjitasarvagātram|
paśyantu
pāṇḍutanayāḥ śibiropanītaṃ tvāṃ bāṣparuddhanayanāḥ pariniśvasantaḥ

1.42

niṣkrāntaḥ|
vāsudevaḥ
bhavatu pāṇḍavānāṃ kāryamahameva sādhayāmi| bhoḥ sudarśana itastāvat|
tataḥ praviśati sudarśanaḥ| sudarśanaḥ
eṣa bhoḥ|
śrutvā giraṃ bhagavato vipulaprasādā- nnirdhāvito.asmi parivāritatoyadaughaḥ|
kasminkhalu
prakupitaḥ kamalāyatākṣaḥ kasyādya mūrdhani mayā pravijṛmbhitavyam

1.43

kva nu khalu bhagavānnārāyaṇaḥ|
avyaktādiracintyātmā lokasaṃrakṣaṇodyataḥ| eko.anekavapuḥ
śrīmāndviṣadbalaniṣūdanaḥ

1.44

vilokya|aye ayaṃ bhagavānhastinapuradvāre dūtasamudācāreṇopasthitaḥ| kutaḥ
khalvāpaḥ kutaḥ
khalvāpaḥ| bhagavati ākāśagaṅge āpastāvat| hanta sravati|ācamyopasṛtya|jayatu
bhagavānnārāyaṇaḥ|praṇamati|
vāsudevaḥ
sudarśana apratihataparākramo bhava|
sudarśanaḥ
anugṛhīto.asmi|
vāsudevaḥ
diṣṭyā bhavānkarmakāle prāptaḥ|
sudarśanaḥ
kathaṃ kathaṃ karmakāla iti| ājñāpayatu bhagavānājñāpayatu|
kiṃ merumandarakulaṃ parivartayāmi saṃkṣobhayāmi sakalaṃ makarālayaṃ vā|
nakṣatravaṃśamakhilaṃ bhuvi pātayāmi nāśakyamasti mama deva tava prasādāt

1.45

vāsudevaḥ
bhoḥ sudarśana itastāvat| bhoḥ suyodhana
yadi lavaṇajalaṃ vā kandaraṃ vā girīṇāṃ grahagaṇacaritaṃ vā vāyumārgaṃ prayāsi|
mama
bhujabalayogaprāptasaṃjātavegaṃ bhavatu capala cakraṃ kālacakraṃ tavādya

1.46

sudarśanaḥ
bhoḥ suyodhanahataka tiṣṭha tiṣṭha|punarvicārya|prasīdatu bhagavānnārāyṇaḥ|
mahībhārāpanayanaṃ kartuṃ jātasya bhūtale| asminnevaṃ gate deva nanu
syādviphalaśramaḥ

1.47

vāsudevaḥ
sudarśana roṣātsamudācāro nāvekṣitaḥ| gamyatāṃ svanilayameva|
sudarśanaḥ
yadājñāpayati bhagavānnārāyaṇaḥ| kathaṃ kathaṃ gopālaka iti| tricaraṇātikrāntatriloko
nārāyaṇaḥ khalvatra bhagavān| śaraṇaṃ vrajantu bhavantaḥ| yāvadgacchāmi| aye
etadbhagavadāyudhavaraṃ śārṅgaṃ prāptam|
tanumṛdulalitāṅgaṃ strīsvabhāvopapannaṃ harikaradhṛtamadhyaṃ
śatrusaṃghaikakālaḥ|
kanakakhacitapṛṣṭhaṃ bhāti kṛṣṇasya pārśve navasaliladapārśve cāruvidyullekheva

1.48

bho bhoḥ śārṅga praśāntaroṣo bhagavānnārāyaṇaḥ| gamyatāṃ svanilayameva| hanta
nivṛttaḥ|
yāvadgacchāmi| aye iyaṃ kaumodakī prāptā|
maṇikanakavicitrā citramālottarīyā suraripugaṇagātradhvaṃsane jātatṛṣṇā|
girivarataṭarūpā
durnivārātivīryā vrajati nabhasi śīghraṃ meghavṛndānuyātrā

1.49

he kaumodaki praśāntaroṣo bhagavānnārāyaṇaḥ| hanta nivṛttā| yāvadgacchāmi| aye
ayaṃ
pāñcajanyaḥ prāptaḥ|
pūrṇendukundakumudodarahāragauro nārāyaṇānanasarojakṛtaprasādaḥ| yasya svanaṃ
pralayasāgaraghoṣatulyaṃ garbhā niśamya nipatantyasurāṅganānām

1.50

he pāñcajanya praśāntaroṣo bhagavān| gamyatāṃ svanilayameva| hanta nivṛttaḥ| aye
nandakāsiḥ
prāptaḥ|
vanitāvigraho yuddhe mahāsurabhayaṃkaraḥ| prayāti gagane śīghraṃ maholkeva
vibhātyayam

1.51

he nandaka praśāntaroṣo bhagavān| gamyatāṃ svanilayameva| hanta nivṛttaḥ|
yāvadgacchāmi| aye
etāni bhagavadāyudhavarāṇi|
so.ayaṃ khaḍgaḥ kharāṃśorapahasitatanuḥ svaiḥ karairnandakākhyaḥ seyaṃ
kaumodakī yā
suraripukaṭhinoraḥsthalakṣodadakṣā| saiṣā śārṅgābhidhānā pralayaghanaravajyāravā
cāpayaṣṭiḥ so.ayaṃ gambhīraghoṣaḥ śaśikaraviśadaḥ śaṅkharāṭpāñcajanyaḥ

1.52

he
śārṅga kaumodaki pāñcajanya daityāntakṛnnandaka śatruvahne| praśāntaroṣo
bhagavānmurāriḥ
svasthānamevātra hi gaccha tāvat

1.53

hanta nivṛttāḥ| yāvadgacchāmi| aye atyuddhūto vāyuḥ| atitapatyādityaḥ| calitāḥ
parvatāḥ|
kṣubdhāḥ sāgarāḥ| patitā vṛkṣāḥ| bhrāntā meghāḥ| pralīnā vāsukiprabhṛtayo
bhujaṃgeśvarāḥ| kiṃ nu khalvidam| aye ayaṃ bhagavato vāhanaḥ garuḍaḥ prāptaḥ|
surāsurāṇāṃ parikhedalabdhaṃ yenāmṛtaṃ mātṛvimokṣaṇārthaṃ|
ācchinnamāsīddviṣato
murārestvāmudvahāmīti varo.api dattaḥ

1.54

he kāśyapapriyasuta garuḍa praśāntaroṣo bhagavāndevadeveśaḥ| gamyatāṃ
svanilayameva| hanta
nivṛttaḥ| yāvadgacchāmi|
ete sthitā viyati kiṃnarayakṣasiddhāḥ devāśca saṃbhramacalanmukuṭottamāṅgāḥ|
ruṣṭe.acyute
vigatakāntiguṇāḥ praśāntaṃ śrutvā śrayanti sadanāni nivṛttatāpāḥ

1.55

yāvadahamapi kāntāṃ meruguhāmeva yāsyāmi|
niṣkrāntaḥ| vāsudevaḥ
yāvadahamapi pāṇḍavaśibirameva yāsyāmi|
nepathye|
na khalu na khalu gantavyam|
vāsudevaḥ
aye vṛddharājasvara iva| bho rājan eṣa sthito.asmi|
tataḥ praviśati dhṛtarāṣṭraḥ| dhṛtarāṣṭraḥ
kva nu khalu bhagavānnārāyaṇaḥ| kva nu khalu bhagavānpāṇḍavaśreyaskaraḥ| kva nu
khalu
bhagavānviprapriyaḥ| kva nu khalu bhagavāndevakīnandanaḥ|
mama putrāparādhāttu śārṅgapāṇe tavādhunā| etanme tridaśādhyākṣa pādayoḥ
patitaṃ
śiraḥ

1.56

patati| vāsudevaḥ
hā dhik| patito.atrabhavān| uttiṣṭhottiṣṭha|
dhṛtarāṣṭraḥ
anugṛhīto.asmi| bhagavan idamarghyaṃ pādyaṃ ca pratigṛhyatām|
vāsudevaḥ
sarvaṃ gṛhṇāmi| kiṃ te bhūyaḥ priyamupaharāmi|
dhṛtarāṣṭraḥ
yadi me bhagavānprasannaḥ kimataḥ paramicchāmi|
vāsudevaḥ
gacchatu bhavānpunardarśanāya|
dhṛtarāṣṭraḥ
yadājñāpayati bhagavannārāyaṇaḥ|
niṣkrāntaḥ| bharatavākyam| imāṃ sāgaraparyantāṃ himavadvindhyakuṇḍalām|
mahīmekātapatrāṅkāṃ rājasiṃhaḥ praśāstu naḥ

Original text: Dūtavākya · Edition: T. K. Ramachandra Iyer Kalpathi: Palghat, S. India R. S. Vadhyar and Sons 1981 C. R. Devadhar Delhi Motilal Banarsidass 1962, reprinted in 1987 · Data entry Yves Codet · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc