Divyāvadāna · Chapter 24

241.011. pāṃśupradānāvadānaṃ ṣaḍviṃśatimam//
********** Avadāna 27 **********
242.001. div27 kuṇālāvadānam/
242.002. sa idānīmacirajātaprasādo buddhaśāsane yatra śākyaputrīyān dadarśa ākīrṇe rahasi vā, tatra śirasā pādayor nipatya vandate sma/
242.003. tasya ca yaśo nāmāmātyaḥ paramaśrāddho bhagavati/
242.004. sa taṃ rājānamuvāca--deva, nārhasi sarvavarṇapravrajitānāṃ praṇipātaṃ kartum/
242.004. santi hi śākyaśrāmaṇerakāścaturbhyo varṇebhyaḥ pravrajitā iti/
242.005. tasya rājā na kiṃcidavocat/
242.005. atha sa rājā kenacit kālāntareṇa sarvasacivānuvāca--vividhānāṃ prāṇināṃ śirobhiḥ karyam/
242.007. tattvamamukasya prāṇinaḥ śīrṣamānaya, tvamamukasyeti/
242.007. yaśāmātyaḥ punarājñaptah--tvaṃ mānuṣaṃ śīrṣamānayeti/
242.008. samānīteṣu ca śiraḥsu abhihitāh--gacchata, imāni śiraṃsi mūlyena vikrīṇīdhvamiti/
242.009. atha sarvaśirāṃsi vikrītāni/
242.009. tadeva mānuṣyaṃ śiro na kaścijjagrāha/
242.009. tato rājñābhihitah--vināpi mūlyena kasmaicidetacchiro dehītai/
242.010. na cāsyaṃ kaścit pratigrāhako babhūva/
242.011. tato yaśāmātyastasyaḥ śirasaḥ pratigrāhakamanāsādya savrīḍo rājānamupetyedamarthamuvāca--
242.013. gogardabhorabhramṛgadvijānāṃ mūlyairgṛhītāni śirāṃsi pumbhiḥ/
242.015. śirastvidaṃ mānuṣamapraśastaṃ na gṛhyate mūlyamṛte 'pi rājan

242.017. atha sa rājā tamamātyamuvāca--kimidamitīdaṃ mānuṣaśiro na kaścidgṛhṇātīti? amātya uvāca--jugupsitatvāditi/
242.018. rājābravīt--kimetadeva śiro jugupsitamāhosvit sarvamānuṣaśirāṃsīti? amātya uvāca--sarvamānuṣaśirāṃsīti/
242.019. rājābravīt--kimidaṃ madīyamapi śiro jugupsitamiti? sa ca bhayānnecchati tasmādbhūtārthamabhidhātum/
242.020. sa rājñābhihitah--amātyaḥ, satyamucyatamiti/
242.021. sa uvāca--evamiti/
242.021. tataḥ sa rājā tamamātyaṃ pratijñāyāṃ pratiṣṭhāpya pratyādiśannimamarthamuvāca--haṃ bhoḥ, rūpaiśvaryajanitamadavismita, yuktamidaṃ bhavataḥ, yasmāt tvaṃ bhikṣucaraṇapraṇāmaṃ māaṃ vicchandayitumicchasi?
242.024. vināpi mūlyairvijugupsitatvāt pratigrahītā bhuvi yasya nāsti/
242.026. śirastadāsādya mameha puṇyam yadyarjitaṃ kiṃ viparītamatra

242.028. jātiṃ bhavān paśyati śākyabhikṣuṣvantargatāṃsteṣu guṇānna ceti/
242.030. ato bhavāñ jātimadāvalepādātmānamanyāṃśca hinasti mohāt

243.001. <243>āvāhakāle 'tha vivāhakāle jāteḥ parīkṣā na tu dharmakāle/
243.003. dharmakriyāyā hi guṇā nimittā guṇāśca jātiṃ na vicārayanti

243.005. yadyucchakulīnagatā doṣā garhāṃ prayānti loke 'smin/
243.006. kathamiva nīcajanagatā guṇā na satkāramarhanti

243.007. cittavaśena hi puṃsāṃ kalevaraṃ nindyate 'tha satkriyate/
243.008. śākyaśramaṇamanāṃsi ca śuddhānyarcyānyataḥ śākyāḥ

243.009. yadi guṇaparivarjito dvijātiḥ patita iti prathito 'pi yātyavajñām/
243.011. na tu nidhanakulodgato 'pi jantuḥ śubhaguṇayukta iti praṇamya pūjyaḥ

243.013. api ca/
243.014. kiṃ te kāruṇikasya śākyavṛṣabhasyaitadvaco na śrutaṃ prājñaiḥ sāramasārakebhya iha yannṛbhyo grahītuṃ kṣamam/
243.016. tasyānanyathavādino yadi ca tāmājñāṃ cikīrṣāmyahaṃ vyāhantuṃ ca bhavān yadi prayatate naitat suhṛllakṣaṇam

243.018. ikṣukṣodavadujijñato bhuvi yadā kāyo mama svapsyati pratyutthānanamaskṛtāñjalipuṭakleśakriyāsvakṣamaḥ/
243.020. kāyenāhamanena kiṃ nu kuśalaṃ śakṣyāmi kartuṃ tadā tasmānnāryamataḥ śmaśānanidhanāt sāraṃ grahītuṃ mayā

243.022. bhavanādiva pradīptānnimajjamānādivāpsu ratnanidheḥ/
243.023. kāyādvidhānanidhanādye sāraṃ nādhigacchanti

243.024. te sāramapaśyantaḥ sārāsāreṣvakovidā prājñāḥ/
243.025. te maraṇamakaravadanapraveśasamaye viṣīdanti

243.026. dadhidhṛtanavanītakṣīratakropayogādvaramapahṛtasāro maṇḍakumbho 'vabhagnaḥ/
243.028. na bhavati bahu śocyam yadvadevaṃ śarīre sucaritahṛtasāre naiti śoko 'ntakāle

244.001. <244>sucaritavimukhānāṃ garvitānām yadā tu prasabhamiha hi mṛtyuḥ kāyakumbhaṃ bhinatti/
244.003. dahati hṛdayameṣāṃ śokavahnistadānīṃ dadhighaṭa iva bhagne sarvaśo 'prāptasāre

244.005. kartuṃ vighnamato na me 'rhati bhavān kāyapraṇāmaṃ prati śreṣṭho 'smītyaparīkṣako hi gaṇayan mohāndhakārāvṛtaḥ/
244.007. kāyam yastu parīkṣate daśabalavyāhāradīpairbudho nāsau pārthivabhṛtyayorviṣamatāṃ kāyasya saṃpaśyati

244.009. tvagmāṃsāsthiśirāyakṛtprabhṛtayo bhāvā hi tulyā nṛṇāmāhāryaistu vibhūṣaṇairadhikatā kāyasya niṣpadyate/
244.011. etatsāramiheṣyate tu yadimaṃ niśritya kāyādhamaṃ pratyutthānanamaskṛtādikuśalaṃ prājñaiḥ samutthāpyate

iti/
244.013. athāśoko rājā^hirodakasikatāpiṇḍairaṇḍakāṣṭhebhyo 'pi asārataratvaṃ kāyasyāvetya praṇāmādibhyaḥ samutthasya phalasya bahukalpaśaḥ sthāpayitvā sumeruvanmahāpṛthivībhyaḥ samutthasya phalasya bahukalpaśaḥ sthāpayitvā sumeruvanmahāpṛthivībhyaḥ sārataratāmavekṣya bhagavataḥ stūpavandanāyāmātmānamalaṃkartukāmo 'mātyagaṇaparivṛtaḥ kurkuṭārāmaṃ gatvā tatra vṛddhānte sthitvā kṛtāñjaliruvāca--asti--
244.018. kaścidanyo 'pi nirdiṣṭo dvitīyaḥ sarvadarśanā/
244.019. yathāhaṃ tena nirdiṣṭaḥ pāṃśudānena dhīmatā

244.020. tatra yaśo nāṃnā saṃghasthavira uvāca--asti mahārāja/
244.020. yadā bhagavataḥ parinirvāṇakālasamaye tadā apalālaṃ nāgaṃ damayitvā kumbhakālaṃ caṇḍālīgopālīṃ ca nāgaṃ mathurāmanuprāptaḥ, tatra bhagavānāyuṣmantamānandamāmantrayate--asyāmānanda mathutāyāṃ varṣaśataparinirvṛtasya tathāgatasya gupto nāṃnā gāndhiko bhaviṣyati/
244.023. tasya putro bhaviṣyatyupagupto nāṃnā avavādakānāmagro 'lakṣaṇako buddhaḥ, yo mama varṣaśataparinirvṛtasya buddhakāryaṃ kariṣyati/
244.024. paśyasi tvamānanda dūrata eva nīlanīlāmbararājim? evaṃ bhadanta/
244.025. eṣa ānanda urumuṇḍo nāma parvataḥ/
244.025. atra varṣaśataparinirvṛtasya tathāgatasya naṭabhaṭikā nāmāraṇyāyatanaṃ bhaviṣyati/
244.026. etadagraṃ me ānanda bhaviṣyati śamathānukūlānāṃ śayyāsanānām yaduta naṭabhaṭikā nāmāraṇyāyatanam/
244.027. āha ca--
244.028. avavādakānāṃ pravara upagupto mahāyaśāḥ/
244.029. vyākṛto lokanāthena buddhakāryaṃ kariṣyati

224.030. rājā āha--kiṃ punaḥ sa śuddhasattva utpannaḥ, athādyāpi notpadyata iti? sthavira uvāca--utpannaḥ sa mahātmā/
244.031. urumuṇḍe parvate jitakleśo 'rhadgaṇaiḥ parivṛtastiṣṭhati lokānukampārtham/
244.032. api ca deva--
245.001. <245>sarvajñalīlo hi sa śuddhasattvo dharmaṃ praṇītaṃ vadate gaṇāgre/
245.003. devāsurendroragamānuṣāṃśca sahasraśo mokṣapuraṃ praṇetā

245.005. tena khalu samayena āyuṣmānupagupto 'ṣṭādaśabhirarhatsahasraiḥ parivṛto naṭabhaṭikāraṇyāyatane prativasati/
245.006. śrutvā ca rājā amātyagaṇānāhūya kathayati--
245.007. saṃnāhyatāṃ hastirathāśvakāyaḥ śīghraṃ prayāsyāmyurumuṇḍaśailam/
245.009. drakṣyāmi sarvāśravavipramuktaṃ sākṣādarhantaṃ hyupaguptaṃ nāma

245.011. tato 'mātyairabhihitah--deva dūtaḥ preṣayitavyo viṣayanivāsī, sa devasya svayamevāgamiṣyati/
245.012. rājā āha--nāsau asmākamarhatyabhigantum, kiṃ tu vayamevārhāmastasyābhigantum/
245.013. api ca--
245.014. manye vajramayaṃ tasya dehaṃ śailopamādhikam/
245.015. śāstṛtulyopaguptasya yo hyājñāmākṣipennaraḥ

245.016. yāvadrājñā sthaviropaguptasya sakāśaṃ dūto na preṣitaḥ sthaviradarśanāyāgamiṣyāmīti/
245.017. sthaviropaguptaścintayati--yadi rājā āgamiṣyati, mahājanakāyasya pīḍā bhaviṣyati gocarasya ca/
245.018. tataḥ sthavireṇābhihitam--svayamevābhigamiṣyāmīti/
245.018. tato rājñā sthaviropaguptasyārthe nauyānenāgamiṣyatīti yāvacca mathurām yāvacca pāṭaliputramantarānnausaṃkramo 'vasthāpitaḥ/
245.019. atha sthaviropagupto rājño 'śokasyānugrahārthamaṣṭādaśabhirarhatsahasraiḥ parivṛto nāvamabhiruhya pāṭaliputramanuprāptaḥ/
245.021. tato rājapuruṣai rājño 'śokasya niveditam--deva, diṣṭyā vardhasva/
245.022. anugrahārthaṃ tava sopaguptaścitteśvaraḥ śāsanakarṇadhāraḥ/
245.024. puraskṛtastīrṇabhavaughapāraiḥ sārdhaṃ samabhyāgata eṣa padmyām

245.026. śrutvā ca rājñā prītamanasā śatasahasramūlyo muktāhāraḥ svaśarīrādapanīya priyākhyāyino dattaḥ/
245.027. ghāṇṭikaṃ cāhūya kathayati--ghuṣyantāṃ pāṭaliputre ghaṇṭāḥ/
245.027. sthaviropaguptasyāgamanaṃ nivedyatām/
245.028. vaktavyam--
245.029. utsṛjya dāridryamanarthamūlam yaḥ sphītaśobhāṃ śriyamicchatīha/
245.031. svargāpavargāya ca hetubhūtaṃ sa paśyatāṃ kāruṇikopaguptam

246.001. <246>yebhir na dṛṣṭo dvipadapradhānaḥ śāstā mahākāruṇikaḥ svayambhūḥ/
246.003. te śāstṛkalpaṃ sthaviropaguptaṃ paśyantyudāraṃ tribhavapradīpam

246.005. yāvadrājñā pāṭalipurre ghaṇṭāṃ ghoṣayitvā nagaraśobhāṃ ca kārayitvā ardhatṛtīyāni yojanāni gatvā sarvavādyena sarvapuṣpagandhamālyena sarvapauraiḥ sarvāmātyaiḥ saha sthaviropaguptaṃ pratyudgataḥ/
246.007. dadarśa rājā sthaviropaguptaṃ dūrata evāṣṭādaśabhirarhatsahasrairardhacandreṇopaguptam/
246.008. yadantaraṃ ca rājā sthaviropaguptamadrākṣīt, tadantaraṃ hastiskandhādavatīrya padmyāṃ nadītīramabhigamya ekaṃ pādaṃ nadītīre sthāpya dvitīyaṃ nauphalake sthaviropaguptaṃ sarvāṅgenānuparigṛhya nau{saṃkramād} uttāritavān/
246.010. uttārya ca mūlanikṛtta iva drumaḥ sarvaśarīreṇopaguptasya pādayor nipatito mukhatuṇḍakena ca pādau anuparimārjya utthāya dvau jānumaṇḍalau pṛthivītale nikṣipya kṛtāñjaliḥ sthaviropaguptaṃ nirīkṣamāṇa uvāca--
246.013. yadā mayā śatrugaṇānnihatya prāptā samudrābharaṇā saśailā/
246.015. ekātapatrā pṛthivī tadā me prītir na sā yā sthaviraṃ nirīkṣya

246.017. tvadvarśanānme dviguṇaḥ prasādaḥ saṃjāyate 'smin varaśāsanāgre/
246.019. tvadvarśanāccaiva pare 'pi śuddhyā dṛṣṭo mayādyāpratimaḥ svayambhūḥ

246.021. api ca/
246.022. śāntiṃ gate kāruṇike jinendre tvaṃ buddhakāryaṃ kuruṣe triloke/
246.024. naṣṭe jaganmohanimīlitākṣe tvamarkavajjñānavabhāsakartā

246.026. tvaṃ śāstṛkalpo jagadekacakṣuravavādakānāṃ pravaraḥ śaraṇyam/
246.028. vibho mamājñāṃ vada śīghramadya kartāsmi vākyaṃ śuddhasattvā

247.001. <247>atha sthaviropagupto dakṣiṇena pāṇinā rājānaṃ śirasi parimārjayannuvāca--
247.002. apramādena saṃpādya rājyaiśvaryaṃ pravartatām/
247.003. durlabhaṃ trīṇi ratnāni nityaṃ pūjaya pārthiva

247.004. api ca mahārāja tena tena bhagavatā tathāgatenārhatā samyaksambuddhena tava ca mama {ca} śāsanamupanyastaṃ sattvasārathivareṇa gaṇamadhye parīttaṃ paripālyam yatnato 'smābhiḥ/
247.005. rājā āha--sthavira, yathā ahaṃ nirdiṣṭo bhagavatā, tadevānuṣṭhīyate/
247.006. kṛtah?
247.007. stūpairvicitrairgiriśṛṅgakalpaiśchatradhvajaiścocchritaratnacitraiḥ/
247.009. saṃśobhitā me pṛthivī samantādvaistārikā dhātudharāḥ kṛtāśca

247.011. api ca/
247.012. ātmā putraṃ gṛhaṃ dārān pṛthivī kośameva ca/
247.013. na kiṃcidaparityaktaṃ dharmarājasya śāsane

247.014. sthaviropagupta āha--sādhu sādhu mahārāja, etadevānuṣṭheyam/
247.014. kṛtah?
247.015. ye sāramupajīvanti kāyādbhogaiśca jīvikām/
247.016. gate kāle na śocanti iṣṭam yānti surālayam

247.017. yāvadrājā mahatā śrīsamudayena sthaviropaguptaṃ rājakule praveśayitvā sarvāṅgenānuparigṛhya prajñapta evāsane niṣādayāmāsa/
247.018. sthaviropaguptasya śarīraṃ mṛdu sumṛdu, tadyathā tūlapicurvā karpāsapicurvā/
247.019. atha rājā sthaviropaguptasya śarīrasaṃsparśamavagamya kṛtāñjaliruvāca--
247.020. mṛdūni te 'ṅgāni udārasattvā tūlopamāḥ kāśisamopamāśca/
247.022. ahaṃ tvadhanyaḥ kharakarkaśāṅgo niḥsparśagātraḥ paruṣāśrayaśca

247.024. sthavira uvāca--
247.025. dānaṃ manāpaṃ suśubhaṃ praṇītaṃ dattaṃ mayā hyapratipudgalasya/
247.027. na pāṃśudānaṃ hi mayā pradattam yathā tvayādāyi tathāgatasya

247.029. rājā āha--sthavira,
247.030. bālabhāvādahaṃ pūrvaṃ kṣetraṃ prāpya hyanuttaram/
247.031. pāṃśūn ropitavāṃstatra phalam yasyedṛśaṃ mama

248.001. <248>atha sthaviro rājānaṃ saṃharṣayannuvāca--mahārāja,
248.002. paśya kṣetrasya mahātmayaṃ pāṃśuryatra viruhyate/
248.003. rājaśrīryena te prāptā ādhipatyamanuttaram

248.004. śrutvā ca rājā vismayotkullanetro 'mātyānāhūyovāca--
248.005. balacakravartirājyaṃ prāptaṃ me pāṃśudānamātreṇa/
248.006. kena bhagavān bhavanto nārcayitavyaḥ prayatnena

248.007. atha rājā sthaviropaguptasya pādayor nipatyovāca--sthavira, ayaṃ me manoratho ye bhagavatā buddhena pradeśā adhyuṣitāstānarceyam, cihnāni ca kuryāṃ paścimasyāṃ janatāyāmanugrahārtham/
248.009. āha ca--ye buddhena bhagavatā pradeśā adhyuṣitāḥ, tānarcayannahaṃ gatvā cihnāni caiva kuryāṃ paścimāṃ janatāmanukampārtham/
248.010. sthavira uvāca--sādhu sādhu mahārāja, śobhanaste cittotpādaḥ/
248.011. ahaṃ pradarśayiṣyāmyadhunā/
248.012. ye tenādhyuṣitā deśāstānnamasye kṛtāñjaliḥ/
248.013. gatvā cihnāni teṣveva kariṣyāmi na saṃśayaḥ

248.014. atha rājā caturaṅgabalakāyaṃ saṃnāhya gandhamālyapuṣpamādāya sthaviropaguptasahāyaḥ saṃprasthitaḥ/
248.015. atha sthaviropagupto rājānamaśokaṃ sarvaprathamena lumbinīvanaṃ praveśayitvā dakṣiṇaṃ hastamabhiprasāryovāca--asmin mahārāja pradeśe bhagavāñ jātaḥ/
248.016. āha ca--
248.017. idaṃ hi prathamaṃ caityaṃ buddhasyottamacakṣuṣaḥ/
248.018. jātamātreha sa muniḥ prakrāntaḥ saptapadaṃ bhuvi

248.019. caturdiśamabalokya vācaṃ bhāṣitavān purā/
248.020. iyaṃ me paścimā jātirgarbhāvāsaśca paścimaḥ

248.021. atha rājā sarvaśarīreṇa tatra pādayor nipatya utthāya kṛtāñjaliḥ prarudannuvāca--
248.022. dhanyāste kṛtapuṇyai(ṇyā)śca yairdṛṣṭaḥ sa mahāmuniḥ/
248.023. prajātaḥ saṃśrutā yaiśca vācastasya manoramāḥ

248.024. atha sthaviro rājñaḥ prasādavṛddhyarthamuvāca--mahārāja, kiṃ drakṣyasi tāṃ devatām?
248.025. yayā dṛṣṭaḥ prajāyansa vane 'smin vadatāṃ varaḥ/
248.026. tramamāṇaḥ padān sapta śrutā vāco yayā muneḥ

248.027. rājā āha--paraṃ sthavira drakṣyāmi/
248.027. atha sthaviropagupto yasya vṛkṣasya śākhamavalambya devī mahāmāyā prasūtā, tena dakṣiṇahastamabhiprasāryovāca--
248.029. naivāsikā yā ihāśokavṛkṣe saṃbuddhadarśinī yā devakanyā/
248.031. sākṣādasau darśayatu svadehaṃ rājño hyaśokasya {manah}prasādavṛddhyai

249.001. <249>yāvat sā devatā svarūpeṇa sthaviropaguptasamīpe sthitvā kṛtāñjaliruvāca--sthavira, kimājñāpayasi? atha sthaviro rājānāmaśokamuvāca--mahārāja, iyaṃ sā devatā, yayā dṛṣṭo bhagavāñ jāyamānaḥ/
249.003. atha rājā kṛtāñjalistāṃ devatāmuvāca--
249.004. dṛṣṭastvayā lakṣaṇabhūṣitāṅgaḥ prajāyamānaḥ kamalāyatākṣaḥ/
249.006. śrutvāstvayā tasya nararṣabhasya vāco manojñāḥ prathamā vane 'smin

249.008. devatā prāha--mayā hi dṛṣṭaḥ kanakāvadātaḥ prajāyamāno dvipadapradhānaḥ/
249.011. padāni sapta kramāṇa eva śrutā ca vācamapi tasya śāstuḥ

249.013. rājā āha--kathaya devate, kīdṛśī bhagavato jāyamānasya śrīrbabhūveti/
249.013. devatā prāha--na śakyaṃ mayā vāgbhiḥ saṃprakāśayitum/
249.014. api tu saṃkṣepataḥ śṛṇu--
249.015. vinirmitābhā kanakāvadātā sendre triloke nayanābhirāmā/
249.017. sasāgarāntā ca mahī saśailā mahārṇavasthā iva nauścāla

249.019. yāvadrājñā jātyāṃ śatasahasraṃ dattam/
249.019. caityaṃ ca pratiṣṭhāpya rājā prakrāntaḥ//
249.020. atha sthaviropagupto rājānaṃ kapilavastu nivedayitvā dakṣiṇahastamabhiprasāryovāca--asmin pradeśe mahārāja bodhisattvo rājñaḥ śuddhodanasyopanāmitaḥ/
249.021. taṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇālaṃkṛtaśarīramasecanakadarśanaṃ ca dṛṣṭvā rājā sarvaśarīreṇa bodhisattvasya pādayor nipatitaḥ/
249.023. idaṃ mahārāja śākyavardhaṃ nāma devakulam/
249.023. atra bodhisattvo jātamātra upanīto devamarcayiṣyatīti/
249.024. sarvadevatāśca bodhisattvasya pādayor nipatitāḥ/
249.024. tato rājñā śuddhodanena bodhisattvo devatānāmapyayaṃ deva iti tena bodhisattvasya devātideva iti nāmadheyaṃ kṛtam/
249.025. asmin pradeśe mahārāja bodhisattvo brāhmaṇānāṃ naimittikānāṃ vipaścikānāmupadarśitaḥ/
249.026. asmin pradeśe asitena ṛṣiṇā nirdiṣṭo buddho loke bhaviṣyatīti/
249.027. asmin pradeśe mahārāja mahāprajāpatyā saṃvardhitaḥ/
249.028. asmin pradeśe lipijñānaṃ śikṣāpitaḥ/
249.028. asmin pradeśe hastigrīvāyāmaśvapṛṣṭhe rathe śaradhanurgrahe tomaragrahe 'ṅkuśagrahe kulānurūpāsu vidyāsu pāragaḥ saṃvṛttaḥ/
249.030. iyaṃ bodhisattvasya vyāyāmaśālā babhūva/
249.030. asmin pradeśe mahārāja bodhisattvo devatāśatasahasraiḥ parivṛtaḥ ṣaṣṭibhiḥ strīsahasraiḥ sārdhaṃ ratimanubhūtavān/
249.031. asmin pradeśe bodhisattvo jīrṇāturamṛtasaṃdarśanodvigno vanaṃ saṃśritaḥ/
249.032. asmin pradeśe jambucchāyāyāṃ niṣadya viviktam <250>pāpakairakuśalairdharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhamanāśravasadṛśaṃ prathamadhyānaṃ samāpannaḥ/
250.002. atha pariṇate madhyāhne atikrānte bhaktakālasamaye bhaktakālasamaye anyeṣāṃ vṛkṣāṇāṃ chāyā prācīnaniṃnā prācīnapravaṇā prācīnaprāgbhārā, jamucchāyā bodhisattvasya kāyaṃ na jahāti/
250.003. dṛṣṭvā ca punā rājā śuddhodanaḥ sarvaśarīreṇa bodhisattvasya pādayor nipatitaḥ/
250.004. anena dvāreṇa bodhisattvo devatāśatasahasraiḥ parivṛto 'rdharāteḥ kapilavastuno nirgataḥ/
250.005. asmin pradeśe bodhisattvena cchandakasyāśvamābharaṇāni ca datvā pratinivartitaḥ/
250.006. āha ca--
250.007. chandābharaṇānyaśvaṃ ca asmin pratinivartitaḥ/
250.008. nirupasthāyiko vīraḥ praviṣṭhaikastapovanam

250.009. asmin pradeśe bodhisattvo lubdhakasakāśāt kāśikairvastraiḥ kāṣāyāṇi vastrāṇi grahāya pravrajitaḥ/
250.010. asmin pradeśe bhārgaveṇāśrameṇopanimantritaḥ/
250.010. asmin pradeśe bodhisattvo rājñā bimbisāreṇārgharājyenopanimantritaḥ/
250.011. asmin pradeśe ārāḍodrakamabhigataḥ/
250.011. āha ca--
250.012. udrakārāḍakā nāma ṛṣayo 'smiṃstapovane/
250.013. adhigatācāryasattvena puruṣendreṇa tāpitā

250.014. asmin pradeśe bodhisattvena ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ cīrṇam/
250.014. āha ca--
250.015. ṣaḍvarṣāṇi hi kaṭukaṃ tapastaptvā mahāmuniḥ/
250.016. nāyaṃ mārgo hyabhijñāya iti jñātvā samutsṛjet

250.017. asmin pradeśe bodhisattvena nandāyā nandabalāyāśca grāmikaduhitryoḥ sakāśāt ṣoḍaśaguṇitaṃ madhupāyasaṃ parimuktam/
250.018. āha ca--
250.019. asmin pradeśe nandāyā bhuktvā ca madhupāyasam/
250.020. bodhimūlaṃ mahāvīro jagāma vadatāṃ varaḥ

250.021. asmin pradeśe bodhisattvaḥ kālikena nāgarājena bodhisamūlamabhigacchan saṃstutaḥ/
250.022. āha ca--
250.023. kālikabhujagendreṇa saṃstuto vadatāṃ varaḥ/
250.024. prayāto 'nena mārgeṇa bodhimaṇḍe 'mṛtārthinaḥ

250.025. atha rājā sthavirasya pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--
250.026. api paśyema nāgendram yena dṛṣṭastathāgataḥ/
250.027. vrajāno 'nena mārgeṇa mattanāgendravikramaḥ

250.028. atha kāliko nāgarājaḥ sthavirasamīpe sthitvā kṛtāñjaliruvāca--sthavira, kimājñāpayasīti/
250.029. atha sthaviro rājānamuvāca--ayaṃ sa mahārāja kāliko nāgarājā yena bhagavānanena mārgeṇa bodhimūlaṃ nirgacchan saṃstutaḥ/
250.030. atha rājā kṛtāñjaliḥ kālikaṃ nāgarājamuvāca--
251.001. <251>dṛṣṭastvā jvalitakāñcanatulyavarṇaḥ śāstā mamāpratisamaḥ śaradenduvaktraḥ/
251.003. ākhyāhi me daśabalasya guṇaikadeśaṃ tatkīdṛśī vada bhavan sugate tadānīm

251.005. kālika uvāca--na śakyaṃ vigbhiḥ saṃprakāśayitum/
251.005. api tu saṃkṣepaṃ śṛṇu--
251.006. caraṇatalaparāhatā saśailā avanistadā pracacāla ṣaṭvikāram/
251.008. ravikiraṇaprabhādhikā nṛloke sugataśaśidyutisaṃnibhā manojñā

251.010. yāvadrājā caityaṃ pratiṣṭhāpya prakrāntaḥ/
251.010. atha sthaviropagupto rājānaṃ bodhimūlamupanāmayitvā dakṣiṇaṃ karamabhiprasāryovāca--asmin pradeśe mahārāja bodhisattvena mahāmaitrīsahāyena sakalaṃ mārabalaṃ jitvā anuttarā samyaksambodhirabhisambuddhā/
251.012. āha ca--
251.013. iha munivṛṣabheṇa bodhimūle namucibalaṃ vikṛtaṃ nirastamāśu/
251.015. idamamṛtamudāramagryabodhiṃ hyadhigatamapratipudgalena tena

251.017. yāvadrājñā bodhau śatasahasraṃ dattam/
251.017. caityaṃ ca pratiṣṭhāpya rājā prakrāntaḥ/
251.017. atha sthaviropagupto rājānamaśokamuvāca--asmin pradeśe bhagavāṃś caturṇāṃ mahārājānāṃ sakāśāccatvāri śailamayāni pātrāṇi grahāyaikaṃ pātramadhimuktam/
251.019. asmin pradeśe trapuṣabhillikayorvaṇijorapi piṇḍapātraḥ pratigṛhītaḥ/
251.020. asmin pradeśe bhagavān vāraṇasīmabhigacchannupagenājīvikena saṃstutaḥ/
251.021. yāvat sthaviro rājānam ṛṣivadana(patana?)mupanīya dakṣiṇaṃ hastamabhiprasāryovāca--asmin pradeśe mahārāja bhagavatā triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmyaṃ dharmacakraṃ pravarjitatam/
251.023. āha ca--
251.024. śubhaṃ dharmamayaṃ cakraṃ saṃsāravinivartaye/
251.025. asmin pradeśe nāthena pravarjitamanuttaram

251.026. asmin pradeśe jaṭilasahasraṃ pravrajitam/
251.026. asmin pradeśe rājño bimbisārasya dharmaṃ deśitam/
251.027. rājñā ca bimbisāreṇa satyāni dṛṣṭāni, aśītibhiśca devatāsahasrairanekaiśca māgadhakairbrāhmaṇagṛhapatisahasraiḥ/
251.028. asmin pradeśe bhagavatā śakrasya devendrasya dharmo deśitaḥ, śakreṇa ca satyāni dṛṣṭānyaśītibhiśca devatāsahasraiḥ/
251.029. asmin pradeśe mahāprātihāryaṃ vidarśitam/
251.030. asmin pradeśe bhagavān deveṣu trāyastriṃśoṣu varṣā māturjanayitryā dharmam <252>deśayitvā devagaṇaparivṛto 'vatīrṇaḥ/
252.001. vistareṇa yāvat sthaviro rājānamaśokaṃ kuśinagarīmupanāmayitvā dakṣiṇaṃ karatalamabhiprasāryovāca--asmin pradeśe mahārāja bhagavān sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinivṛtaḥ/
252.003. āha ca--
252.004. lokaṃ sadevamanujāsurayakṣanāgamakṣayyadharmavinaye matimān vinīya/
252.005. vaineyasattvavirahānupaśāntabuddhiḥ śāntiṃ gataḥ paramakāruṇiko maharṣiḥ

252.008. śrutvā ca rājā mūrchitaḥ patitaḥ/
252.008. yāvajjalapariṣekaṃ kṛtvotthāpitaḥ/
252.008. atha rājā kathaṃcit saṃjñāmupalabhya parivirvāṇe śatasahasraṃ datvā caityaṃ pratiṣṭhāpya pādayor nipatyovāca--sthavira, ayaṃ me mano rathah--ye ca bhagavatā śrāvakā agratāyāṃ nirdiṣṭāḥ, teṣāṃ śarīrapūjāṃ kariṣyāmīti/
252.011. sthavira uvāca--sādhu sādhu mahārāja/
252.011. śobhanaste cittotpādaḥ/
252.011. sthaviro rājānamaśokaṃ jetavanaṃ praveśayitvā dakṣiṇaṃ karamabhiprasāryovāca--ayaṃ mahārāja sthaviraśāriputrasya stūpaḥ/
252.013. triyatāmasyārcanāmiti/
252.013. rājā āha--ke tasya tasya guṇā babhūvah? sthavira uvāca--sa hi dvitīyaśāstā dharmasenādhipatirdharmacakraparavartanaḥ prajñāvatāmagro nirdiṣṭo bhagavatā/
252.016. sarvalokasya yā prajñā sthāpayitvā tathāgatam/
252.017. śāriputrasya prajñāyāḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

252.018. āha ca--
252.019. saddharmacakramatulam yajjinena pravartitam/
252.020. anuvṛttaṃ hi tattena śāriputreṇa dhīmatā

252.021. kastasya sādhu buddhānyaḥ puruṣaḥ śāradvatasyeha/
252.022. jñātvā guṇagaṇanidhiṃ vaktuṃ śaknoti niravaśeṣāt

252.023. tato rājā prītamanāḥ sthaviraśāradvatīputrastūpe śatasahasraṃ datvā kṛtājñaliruvāca--
252.024. śāradvatīputramahaṃ bhaktyā vande vimuktabhavasaṅgam/
252.025. lokaprakāśakīrti jñānavatāmuttamaṃ vīram

252.026. yāvat sthaviropaguptaḥ sthaviramahāmaudgalyāyanasya stūpamupadarśannuvāca--idaṃ mahārāja sthaviramahāmaudgalyāyanasya stūpam/
252.027. triyatāmasyārcanamiti/
252.027. rājā āha--ke tasya guṇā babhūvuriti? sthavira uvāca--sa hi ṛddhimatāmagro nirdiṣṭo bhagavatā, yena dakṣiṇena pādāṅguṣṭhena śakrasya devendrasya vaijayantaḥ prāsādaḥ prakampitaḥ, nandopanandau nāgarājānau vinītau/
252.030. āha ca--
253.001. <253>śakrasya yena bhavanaṃ pādāṅguṣṭhena kampitam/
253.002. pūjanīyaḥ prayatnena kolitaḥ sa dvijottam

253.003. bhujageśvarau pratibhayau dāntau tau yanātidurgamau/
253.004. loke kastasya śuddhabuddheḥ pāraṃ gacchedguṇārṇavasya

253.005. yāvadrājā mahāmaudgalyāyanasya stūpe śatasahasraṃ datvā kṛtāñjaliruvāca--
253.006. ṛddhimatāmagro yo janmajarāśokaduḥkhanirmuktaḥ/
253.007. maudgalyāyanamahaṃ vande mūrdhnā praṇipatya vikhyātam

253.008. yāvat sthaviropaguptaḥ sthaviramahākāśyapasya stūpam..../
253.008. triyatāmasyārcanamiti/
253.008. rājā āha--ke tasya guṇā babhūvah? sthavira uvāca--sa hi mahātmā alpecchānāṃ saṃtuṣṭānāṃ dhutaguṇavāditāmagro nirdiṣṭo bhagavatā, ardhāsanenopanimantritaḥ, śvetacīvareṇācchāditaḥ, dīnāturagrāhakaḥ śāstanasaṃdhārakaśceti/
253.011. āha ca--
253.012. puṇyakṣetramudāraṃ cīnāturagrāhako nirāyāsaḥ/
253.013. sarvajñacīvaradharaḥ śāsanasaṃdhārako matimān

253.014. kastasya gurormanujo vaktuṃ śakto guṇānniravaśeṣān/
253.015. āsanavarasya sumatiryasya jano dattavānardham

253.016. tato rājā aśokaḥ sthaviramahākāśyapasya stūpe datvā kṛtāñjaliruvāca--
253.017. parvataguhānilāyaṃ vairaparānmukhaṃ praśamayuktam/
253.018. saṃtoṣaguṇavivṛddhaṃ vande khalu kāśyapaṃ sthaviram

253.019. yāvat sthaviropaguptaḥ sthaviravatkulasya stūpaṃ darśayannuvāca--idaṃ mahārāja sthavirabatkulasya stūpam/
253.020. triyatāmarcanamiti/
253.020. rājā āha--ke tasya guṇā babhūvuriti? sthavira uvāca--sa mahātmā alpābādhānāmagro nirdiṣṭo bhagavatā/
253.021. api ca/
253.021. na tena kasyaciddvīpadikā gāthā śrāvatī/
253.022. rājā āha--dīyatāmatra kākaṇiḥ/
253.022. yāvadamātyairabhihitah--deva, kimarthaṃ tulyeṣvavasthiteṣvatra kākāṇī dīyata iti? rājā āha--śrūyatāmatrābhiprāyo mama--
253.024. ājñāpradīpena manogṛhasthaṃ hataṃ tamo yadyapi kṛtaṃ hi tena yathā kṛtaṃ sattvahitaṃ tadanyaiḥ

253.028. sā pratyāhatā tasyaiva rājñaḥ pādamūle nipatitā/
253.028. yāvadamātyā vismitā ūcuh--aho tasya mahātmano 'lpecchatā babhūva/
253.029. anayāpyanarthī/
253.029. yāvat sthaviropaguptaḥ sthavirānandasya stūpamupadarśayannuvāca--idaṃ sthavirānandasya stūpam/
253.030. triyatāmasyārcanamiti/
253.030. rājā āha--ke tasya guṇā babhūvuriti/
253.031. sthavira uvāca--sa hi bhagavata upasthāyako babhuva, bahuśrutānāmagryaḥ pravacanagrāhakaśceti/
253.032. āha ca--
254.001. <254>munipatrarakṣaṇapaṭuḥ smṛtidhṛtimatiniścitaḥ śrutasamudraḥ/
254.002. vispaṣṭamadhuravacanaḥ suranaramahitaḥ sadānandaḥ

254.003. saṃbuddhacittakuśalaḥ sarvatra vicakṣaṇo guṇakaraṇḍaḥ/
254.004. jinasaṃstuto jitaraṇo suranaramahitaḥ sadānandaḥ

254.005. yāvadrājñā tasya stūpe koṭirdattā/
254.005. yāvadamātyairabhihitah--kimarthamayaṃ deva sarveṣāṃ sakāśādadhikataraṃ pūjyate? rājā āha--śrūyatāmabhiprāyah--
254.007. yattaccharīraṃ vadatāṃ varasya dharmātmano dharmamayaṃ viśuddham/
254.009. taddhāritaṃ tena viśokanāṃnā tasmādviśeṣeṇa sa pūjanīyaḥ

254.011. dharmapradīpo jvalati prajāsu kleśāndhakārāntakaro yadadya/
254.013. tattatprabhāvātsugatendrasūnostasmādviśeṣeṇa sa pūjanīyaḥ

254.015. yadā samudraṃ salilaṃ samudre kurvīta kaścinna hi goṣpadena/
254.017. nāthena taddharmamavekṣya bhāvaṃ sūtrāntako 'yaṃ sthavire 'bhiṣiktaḥ

254.019. atha rājā sthavirāṇāṃ stūpārcanaṃ kṛtvā sthaviropaguptasya pādayor nipatya prītimanā uvāca--
254.021. mānuṣyaṃ saphalīkṛtaṃ kratuśatairiṣṭena saṃprāpyate rājyaiśvaryaguṇaiścalaiśca vibhavaiḥ sāraṃ gṛhītaṃ param/
254.023. lokaṃ caityaśatairalaṃkṛtamidaṃ śvetābhrakūṭaprabhairasyādyāpratimasya śāsanamidaṃ kiṃ naḥ kṛtaṃ duṣkaram

iti/
254.025. yāvadrājā sthaviropaguptasya prāṇāmaṃ kṛtvā prakrāntaḥ//
254.026. yāvadrājñā aśokena jātau bodhau dharmacakre parinirvāṇe ekaikaśatasahasraṃ dattam, tasya bodhau viśeṣataḥ prasādo jātah--iha bhagavatānuttarā samyaksambodhirabhisambuddheti/
254.027. sa yāni viśeṣayuktāni ratnāni, tāni bodhiṃ preṣayati/
254.028. atha rājño 'śokasya tiṣyarakṣitā nāma agramahiṣī/
254.029. tasyā buddhirutpannā--ayaṃ rājā mayā sārdhaṃ ratimanubhavati, viśeṣayuktāṃśca(krāni ca) ratnāni bodhau preṣayati/
254.030. tayā mātaṅgī vyāharitā--śakyasi tvaṃ bodhiṃ mama sapatnīṃ praghātitum? tayābhihitam--śakṣyāmi, kiṃ tu kārṣāpaṇān dehīti/
254.031. yāvanmātaṅgyā bodhivṛkṣo mantraiḥ parijaptaḥ, sūtraṃ ca buddham/
254.032. yāvadbodhimṛkṣaḥ śuṣkitumārabdhaḥ/
254.032. tato rājapuruṣai rājñe niveditam--deva, bodhivṛkṣaḥ śuṣyata iti/
254.033. āha ca--
255.001. <255>yatropaviṣṭena tathāgatena kṛtsnaṃ jagadbuddhamidam yathāvat/
255.003. sarvajñatā cādhigatā narendra bodhidrumo 'sau nidhanaṃ prayāti

255.005. śrutvā ca rājā mūrcchito bhūmau patitaḥ/
255.005. yāvajjalasekaṃ dattvotthāpitaḥ/
255.005. atha rājā kathaṃcit saṃjñāmupalabhya prarudannuvāca--
255.007. dṛṣṭvānvahaṃ taṃ drumarājamūlaṃ jānāmi dṛṣṭo 'dya mayā svayambhūḥ/
255.009. nāthadrume caiva gate praṇāśaṃ prāṇāḥ prayāsyanti mamāpi nāśam

255.011. atha tiṣyarakṣitā rājānaṃ śokārtamavekṣyovāca--deva, yadi bodhir na bhaviṣyati, ahaṃ devasya ratimutpādayiṣyāmi/
255.012. rājā āha--na sā strī, api tu bodhivṛkṣaḥ saḥ/
255.012. tatra bhagavatā anuttarā samyaksambodhiradhigatā/
255.013. tiṣyarakṣitā mātaṅgīmuvāca--śakyasi tvaṃ bodhivṛkṣam yathāpaurāṇamavasthāpitum? mātaṅgī āha--yadi tāvat prāṇāntikāvaśiṣṭā bhaviṣyati, yathāpaurāṇamavasthāpayiṣyāmīti/
255.015. vistareṇa yāvatayā sūtraṃ muktvā vṛkṣasāmantena khanitvā divase kṣīrakumbhasahasreṇa pāyayati/
255.016. yāvadalpairahobhiryathāpaurāṇaḥ saṃvṛttaḥ/
255.016. tato rājapuruṣai rājñe niveditam--deva, diṣṭyā vardhasva, yathāpaurāṇaḥ saṃvṛttaḥ/
255.017. śrutvā ca prītamanā bodhivṛkṣaṃ nirīkṣamāṇa uvāca--
255.019. bimbisāraprabhṛtibhiḥ pārthivendrairdyutiṃdharaiḥ/
255.020. na kṛtaṃ tatkariṣyāmi satkāradvayamuttamam

255.021. bodhiṃ ca snāpayiṣyāmi kumbhairgandhodakākulaiḥ/
255.022. āryasaṃghasya ca kariṣyāmi satkāraṃ pañcavārṣikam

255.023. atha rājā sauvarṇarūpyavaiḍūryasphaṭikamayānāṃ kumbhānāṃ sahasraṃ gandhodakena pūrayitvā prabhūtaṃ cānnapānaṃ samudrānīya gandhamālyapuṣpasaṃcayaṃ kṛtvā snātvā āhatāni vāsāṃsi navāni dīrghadaśāni prāvṛtya aṣṭāṅgasamanvāgatamupavāsamupoṣya dhūpakaṭacchukamādāya śaraṇatalamabhiruhya caturdiśamāyācitumārabdhah--ye bhagavato buddhasya śrāvakāste mamānugrahāyāgacchantu/
255.026. api ca--
255.027. samyaggatā ye sugatasya śiṣyāḥ śāntendriyā nirjitakāmadoṣāḥ/
255.029. saṃmānanārhā naradevapūjitā āyāntu te 'sminnanukampayā mama

256.001. <256>praśamadamaratā vibhuktasaṃgāḥ pravarasutāḥ sugatasya dharmarājñaḥ/
256.003. asurasuranarārcitāryavṛttāstviha madanugrahaṇātsamabhyupaintu

256.005. vasanti kāśmīrapure suramye ye cāpi dhīrāstamasāvane 'smin/
256.007. mahāvane revatake raye 'ryā anugrahāryaṃ mama te 'bhyupeyuḥ

256.009. anavataptahṛde nivasanti ye girinadīṣu saparvatakandareṣu/
256.011. jinasutāḥ khalu dhyānaratāḥ sadā samudayāntviha te 'dya kṛpābalāḥ

256.013. śairīṣake ye pravare vimāne vasanti putrā vadatāṃ varasya/
256.015. anugrahārthaṃ mama te viśokā hyāyantu kāruṇyaniviṣṭabhāvāḥ

256.017. gandhamādanaśaile ca ye vasanti mahaujasaḥ/
256.018. ihāyāntu kāruṇyamutpādyopanimantritāḥ

256.019. evamukte ca rājñā trīṇi śatasahasrāṇi bhikṣūṇāṃ saṃnipatitāni/
256.019. tatraikaṃ śatasahasrāṇāmarhatāṃ śaikṣāṇāṃ pṛthagjanakalyāṇakānāṃ ca/
256.020. na kāścidvṛddhāsanamākramyate sma/
256.020. rājā āha--kimarthaṃ vṛddhāsanaṃ tannākramyate? tatra yaśo nāṃnā vṛddhaḥ ṣaḍabhijñaḥ/
256.022. sa uvāca--mahārāja, vṛddhasya tadāsanamiti/
256.022. rājā āha--asti sthavira tvatsakāśādanyo vṛddhatara iti? sthavira uvāca--asti mahārāja--
256.024. vadatāṃ vareṇa vaśinā nirdiṣṭaḥ siṃhanādināmagryaḥ/
256.025. piṇḍolabharadvājasyaitadagrāsanaṃ nṛpate

256.026. atha rājā kadambapuṣpavadāhṛṣṭaromakūpaḥ kathayati--asti kaścidbuddhadarśī bhikṣurdhriyata iti? sthavira uāca--asti mahārāja piṇḍolabharadvājo nāṃnā buddhadarśī tiṣṭhata iti/
256.028. rājā kathayati--sthavira, śakyaḥ so 'smābhirdraṣṭumiti? sthavira uvāca--mahārāja, idānīṃ drakṣyasi/
256.029. ayaṃ tasyāgamanakāla iti/
256.029. atha rājā prītamanā uvāca--
257.001. <257>lābhaḥ paraḥ syādatulo mameha mahāsukhaścāyamanuttamaśca/
257.003. paśyāmyaham yattamudārasattvaṃ sākṣādbharadvājasagotranāmam

257.005. tato rājā kṛtakarapuṭo gaganatalāvasaktadṛṣṭiravasthitaḥ/
257.005. atha sthavirapiṇḍolabharadvājo 'nekairarhatsahasrairardhacandrākāreṇopagūḍho rājahaṃsa iva gaganatalādavatīrya vṛddhānte niṣasāda/
257.007. sthavirapiṇḍolabharadvājaṃ dṛṣṭvā nānyanekāni bhikṣuśatasahasrāṇi pratyupasthitāni/
257.008. adrākṣīdrājā piṇḍolabharadvājaṃ śvetapalitaśirasaṃ pralambabhrūlalāṭaṃ nigūḍhākṣitārakaṃ pratyekabuddhāśrayam/
257.009. dṛṣṭvā ca rājā mūlanikṛtta iva drumaḥ sarvaśarīreṇa sthavirapiṇḍolabharadvājasya pādayoḥ patitaḥ/
257.010. mukhatuṇḍakena ca pādāvanuparimārjya utthāya tau jānumaṇḍalau pṛthivītale pratiṣṭhāpya kṛtāñjaliḥ sthavirapiṇḍolabharadvājaṃ nirīkṣamāṇaḥ prarudannuvāca--
257.012. yadā mayā śatrugaṇānnihatya prāptā samudrābharaṇā saśailā/
257.014. ekātaputrā pṛthaivī tadā me prītir na yā me sthaviraṃ nirīkṣya

257.016. tvaddarśanādbhavati/
257.016. dṛṣṭo 'dya tathāgataḥ/
257.016. karuṇālābhāt rvaddarśanācca dviguṇaprasādo mamotpannaḥ/
257.017. api ca sthavira dṛṣṭaste trailokyanātho gururme bhagavān buddha iti? tataḥ sthavirapiṇḍolabharadvāja ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ bhruvamunnāmya rājānamaśokam uvāca--
257.019. dṛṣṭo mayā hyasakṛdapratimo maharṣiḥ saṃtaptakāñcanasamopamatulyatejāḥ/
257.021. dvātriśallakṣaṇadharaḥ śaradinduvaktro brāhmasvarādhikaraṇo hyaraṇāvihārī

257.023. rājā āha--sthavira, kutra te bhagavān dṛṣṭaḥ, kathaṃ ceti? sthavira uvāca--yadā mahārāja bhagavān vijitamāraparivāraḥ pañcabhirarhacchataiḥ sārdhaṃ prathamato rājagṛhe varṣāmupagataḥ, ahaṃ tatkālaṃ tatraivāsam/
257.025. mayā sa dakṣiṇīyaḥ samyagdṛṣṭa iti/
257.025. āha ca--
257.026. vītarāgaiḥ parivṛto vītarāgao mahāmuniḥ/
257.027. yadā rājagṛhe varṣā uṣitaḥ sa tathāgataḥ

257.028. tatkālamāsaṃ tatrāhaṃ saṃbuddhasya tadantike/
257.029. yathā paśyasi māṃ sākṣādevaṃ dṛṣṭo mayā miniḥ

257.030. yadāpi mahārāja bhagavatā śrāvastyāṃ tīrthyān bijayārthaṃ vijayārthaṃ mahāprātihāryaṃ kṛtam, buddhāvataṃsakam yāvadakaniṣṭhabhavanaṃ nirmitaṃ mahan, tatkālaṃ taitraivāhamāsam/
257.031. mayā tadbuddhavikrīḍitaṃ dṛṣṭamiti/
257.032. āha ca--
258.001. tīrthyā yadā bhagavatā kupathaprayātā ṛddhiprabhāvavidhinā khalu nirgṛhītāḥ/
258.003. vikrīḍitaṃ daśabalasya tadāṃ hyudāraṃ dṛṣṭaṃ mayā tu nṛpa harṣakaraṃ prajānām

258.005. yadāpi mahārāja bhagavatā deveṣu trāyastriṃśeṣu varṣā uṣitvā māturjanayitryā dharmaṃ deśayitvā devagaṇaparivṛtaḥ sāṃkāśye nagare 'vatīrṇaḥ, ahaṃ tatkālaṃ tatraivāsam/ mayā sā devamanuṣyasampadā dṛṣṭā, utpalavarṇayā ca nirmitā cakravartisampadā iti/
258.007. āha ca--
258.008. yadāvatīrṇo vadatāṃ variṣṭho varṣāmuṣitvā khalu devaloke/
258.010. tatrāpyahaṃ saṃnihito babhūva dṛṣṭo mayāsau muniragrasattvaḥ

258.012. yadā mahārāja sumāgadhayā anāthapiṇḍadaduhitryā upanimantritaḥ pañcabhirarhacchataiḥ sārdham ṛddhyā puṇḍravardhanaṃ gataḥ, tadāhaṃ parvataśailaṃ grahāya gaganatalamākramya puṇḍravardhanaṃ gataḥ/
258.014. tannimittaṃ ca me bhagavatā ājñākṣiptā--na tāvat te parinirvātavyam yāvaddharmo nāntarhita iti/
258.015. āha ca--
258.016. yadā jagāmarddhibalena nāyakaḥ sumāgadhayopanimantrito guruḥ/
258.018. tadā gṛhītvārdhabalena śailaṃ jagāma tūrṇaṃ khalu puṇḍravardhanam

258.020. ājñā tadā śākyakuloditena dattā ca me kāruṇikena tena/
258.022. tāvanna te nirvṛtirabhyupeyā antarhito yāvadayaṃ na dharmaḥ

258.024. yadāpi mahārāja tvayā pūrvaṃ bālabhāvādbhagavato rājagṛhaṃ piṇḍāya praviṣṭasya saktuṃ dāsyāmīti pāṃśvañjalirbhagavataḥ pātre prakṣiptaḥ, rādhaguptena cānumoditam, tvaṃ na bhagavatā nirdiṣṭah--ayaṃ dārako varṣaśataparinirvṛtasya mama pāṭaliputre nagare aśoko nāma rājā bhaviṣyati caturbhāgacakravartī dhārmiko dharmarājā, yo me śarīradhātukaṃ vaistārikāṃ kariṣyati, caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, ahaṃ tatkālaṃ tatraivāsīt/
258.028. āha ca--
258.029. yadā pāṃśvañjalirdattastvayā buddhasya bhājane/
258.030. bālabhāvāt prasāditvā tatraivāhaṃ tadābhavam

259.001. <259>rājā āha--sthavira, kutredānīmuṣyata iti? sthavira uvāca--
259.002. uttare sararājasya parvate gandhamādane/
259.003. vasāmi nṛpate tatra sārdhaṃ sabrahmacāribhiḥ

259.004. rājā āha--kiyantaḥ sthavirasya parivārāh? sthavira uvāca--
259.005. ṣaṣṭyarhantaḥ sahasrāṇi parivāro nṛṇāṃ vara/
259.006. vasāmi yairahaṃ sārdhaṃ nispṛhairjitakalmaṣaiḥ

259.007. api ca mahārāja, kimanena saṃdehena kṛtena? pariviṣyatāṃ bhikṣusaṃghaḥ/
259.007. bhuktavato bhikṣusaṃghasya pratisaṃmodanāṃ kariṣyāmi/
259.008. rājā āha--evamastu, yathā sthavira ājñāpayati/
259.009. kiṃ tu buddhasmṛtipratibodhito 'haṃ bodhisnapanaṃ tāvat kariṣyāmi/
259.009. samanantaraṃ ca manāpena cāhāreṇa bhikṣusaṃghamupasthāsyāmīti/
259.010. atha rājā sarvamitramuddhoṣakamāmantrayati--ahamāryasaṃghasya śatasahasraṃ dāsyāmi, kumbhasahasreṇa ca bodhiṃ snāpayiṣyāmi, mama nāṃnā dhuṣyatāṃ pañcavārṣikamiti/
259.012. tatkālaṃ ca kuṇālasya nayanadvayamavipannamāsīt/
259.012. sa rājño dakṣiṇe pārśve sthitaḥ/
259.013. tenāṅgulidvayamutkṣiptam, na tu vāgbhāṣitā/
259.013. dviguṇaṃ tvahaṃ prasādayiṣyāmītyākārayati/
259.014. pāṇinā vardhitamātre ca kuṇālena sarvajanakāyena hāsyaṃ muktam/
259.014. tato rājā hāsyaṃ muktvā kathayati--aho rādhagupta, kenaitadvardhitamiti? rādhaguptaḥ kathayati--deva, bahavaḥ puṇyārthinaḥ prāṇinaḥ/
259.016. yaḥ puṇyārthī, tena vardhitamiti/
259.016. rājā āha--śatasahasratryaṃ dāsyāmītyāryasaṃghe kumbhasahasreṇa ca bodhiṃ snapayiṣyāmi, mama nāṃnā ghuṣyatāṃ pañcavārṣikamiti/
259.017. yāvat kuṇālena catasro 'ṅgulya utkṣiptāḥ/
259.018. tato rājā ruṣitaḥ/
259.018. rādhaguptmuvāca--aho rādhagupta, ko 'yamasmābhiḥ sārdhaṃ pratidvandvayatyalokajñah? ruṣitaṃ ca rājānamavekṣya rādhagupto rājñaḥ pādayor nipatyovāca--deva, kasya śaktir narendreṇa sārdhaṃ vispardhituṃ bhavet? kuṇālo guṇavān, pitrā sārdhaṃ vikurvate/
259.021. atha rājā dakṣiṇena parivṛtya kuṇālamavalokyovāca--sthaviro 'ham/
259.021. kośaṃ sthāpayitvā rājyamantaḥpuramamātyagaṇamātmānaṃ ca kuṇālaṃ suvarṇarūpyasphaṭikavaiḍūryamayānāṃ pañcakumbhasahasrāṇi nānāgandhapūrṇāni kṣīracandanakuṅkumakarpūrvāsitrairmahābodhiṃ snapayiṣyāmi, puṣpaśatasahasrāṇi ca bodhipramukhe cāryasaṃghe dadāmi, mama nāṃnā ghuṣyatāṃ pañcavārṣikamiti/
259.024. āha ca--
259.025. rājyaṃ samṛddhaṃ saṃsthāpya kośamantaḥpurāṇi cāmātyagaṇaṃ ca sarvam/
259.027. dadāmi saṃghe guṇapātrabhūte ātmā kuṇālaṃ ca guṇopapannam

259.029. tato rājā piṇḍolabharadvājapramukhe bhikṣusaṃghe niryātayitvā bodhivṛkṣasya ca caturdiśaṃ vāraṃ baddhvā svayameva ca vāramabhiruhya caturbhiḥ kumbhasahasrairbodhisanapanaṃ kṛtavān/
259.030. kṛtamātre ca bodhisnapane bodhivṛkṣo yathāpaurāṇaḥ saṃvṛttaḥ/
259.031. vakṣyati hi--
260.001. <260>kṛtamātre nṛpatinā bodhisnapanamuttamam/
260.002. bodhivṛkṣastadā jāto haritpallavakomalaḥ

260.003. dṛṣṭvā haritapatrāḍhyaṃ pallavāṅkurakomalam/
260.004. rājā harṣaṃ paraṃ jagāma sāmātyagaṇanaigamaḥ

260.005. atha rājā bodhisnapanaṃ kṛtvā bhikṣusaṃghaṃ pariveṣṭumārabdhaḥ/
260.005. tatra yaśo nāṃnā sthaviraḥ/
260.006. tenābhihitam--mahārāja, mahānayaṃ paramadakṣiṇīya āryasaṃghaḥ saṃnipatitaḥ, tathā te pariveṣṭavyam yathā te kṣatir na syāditi/
260.007. tato rājā svahastena pariveṣaṇam yāvannavakāntaṃ gataḥ/
260.007. tatra dvau śrāmaṇerau saṃrañjanīyaṃ dharmaṃ samādāya vartataḥ/
260.008. ekenāpi saktavo dattāḥ, dvitīyenāpi saktavaḥ/
260.009. ekena khādyakāḥ, dvitīyenāpi khādyakā eva/
260.009. ekena modikāḥ, dvitīyenāpi modikāḥ/
260.009. tau dṛṣṭvā rājā hasitaḥ/
260.010. imau śrāmaṇerau bālakrīḍayā krīḍataḥ/
260.010. yāvadrājñā bhikṣusaṃghaṃ pariveṣya vṛddhāntamārūḍhaḥ/
260.011. sthavireṇa cānuyuktah--mā devena kutracidaprasādamutpādita iti/
260.011. rājā āha--na iti/
260.012. api tu asti dvau śrāmaṇerau bālakrīḍayā krīḍataḥ/
260.013. sthavira uvāca--alaṃ mahārāja, ubhau hi tau ubhayatobhāgavimuktau arhantau/
260.014. śrutvā ca rājñaḥ prītimanaso buddhirutpannā--tau śrāmaṇerau āgamya bhikṣusaṃghaṃ paṭenācchādayiṣyāmi/
260.015. tatastau śrāmaṇerau rājño 'bhiprāyamavagamya bhūyo 'nye 'smābhiḥ svaguṇā udbhavayitavyā iti, tayorekena kaṭāhakā upasthāpitā, dvitīyena raṅgaḥ samudānītaḥ/
260.017. rājñā dṛṣṭau śrāmaṇerakau/
260.017. kimidamārabdham? tayorabhihitam--devo 'smākamavagamya bhikṣusaṃghaṃ paṭenācchādayitukāmaḥ/
260.018. tān paṭān rañjayiṣyāmaḥ/
260.019. śrutvā ca rājño buddhirutpannā--mayā kevalaṃ cintitam, na tu vāgniścāritā/
260.019. paracittavādau etau mahātmānau/
260.020. tataḥ sarvaśarīreṇa pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--
260.021. mauryaḥ samṛtyaḥ sajanaḥ sapauraḥ sulabdhalābhārthasuyaṣṭayajñaḥ/
260.023. yasyedṛśaḥ sādhujane prasādaḥ kāle tathotsāhi kṛtaṃ ca dānam

260.025. yāvadrājñā abhihitam--yuṣmākamāgamya tricīvareṇa bhikṣusaṃghamācchādayiṣyāmīti/
260.026. tato rājā aśokaḥ pañcavārṣike paryavasite sarvabhikṣūṃs tricīvareṇācchādya catvāri śatasahasrāṇi saṃghasyācchādanaṃ datvā pṛthivīmantaḥpuramamātyagaṇamātmānaṃ ca kuṇālaṃ ca niṣkrītavān/
260.028. bhūyasā bhagavacchāsane śraddhā pratilabdhā caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitamiti//
260.029. yasminneva divase rājñā aśokena caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam, tasminneva divase rājño 'śokasya padmāvatī nāṃnā devī prasūtā/
260.030. putro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ/
260.031. nayanāni cāsya paramaśobhanāni/
260.031. yāvadrājño 'śokasya niveditam--deva, diṣṭyā vṛddhiḥ/
260.032. devasya putro jātaḥ/
260.032. śrutvā rājā āttamanāḥ kathayati--
261.001. <261>prītiḥ parā me vipulā hyavāptā mauryasya vaṃśasya parā vibhūtiḥ/
261.003. dharmeṇa rājyaṃ mama kurvato hi jāto dharmavivardhano 'stu

261.005. tasya dharmavivardhana iti nāma kṛtam/
261.005. yāvat kumāro rājño 'śokasyopanāmitaḥ/
261.005. atha rājā kumāraṃ nirīkṣya prītamanāḥ kathayati--
261.007. sutasya me netravarāḥ supuṇyāḥ sujātanīlotpalasaṃnikāśāḥ/
261.009. alaṃkṛtaṃ śobhati yasya vaktraṃ saṃpūrṇacandrapratimaṃ vibhāti

261.011. yāvadrājā amātyānuvāca--dṛṣṭāni bhavadbhiḥ kasyedṛśāni nayanāni? amātyā ūcuh--deva, manuṣyabhūtasya na dṛṣṭāni, api tu deva, asti himavati parvatarāje kuṇāle nāma pakṣī prativasati, tasya sadṛśāni nayanāni/
261.013. āha ca--
261.014. himendrarāje giriśailaśṛṅge pravālapuṣpaprasave jalāḍhye/
261.016. kuṇālanāṃneti nivāsapakṣī netrāṇi tenāsya samānyamūni

261.018. tato rājñā abhihitam--kuṇālaḥ pakṣī ānīyatāmīti/
261.018. tasyordhvato yojanam yakṣāḥ śṛṇvantyadho yojanaṃ nāgāḥ/
261.019. tato yakṣaistatkṣaṇena kuṇālaḥ pakṣī ānītaḥ/
261.019. atha rājā kuṇālasya netrāṇi suciraṃ nirīkṣya na kiṃcidviśeṣaṃ paśyati/
261.020. tato rājñābhihitam--kumārasya kuṇālasadṛśāni nayanāni/
261.021. bhavatu kumārasya kuṇāla iti nāma/
261.021. vakṣyati hi--
261.022. netrānurāgeṇa sa pārthivendraḥ sutaḥ kuṇāleti tadā babhāṣe/
261.024. tato 'sya nāma prathitaṃ pṛthivyāṃ tasyāryasattvasya nṛpātmajasya

261.026. vistareṇa yāvat kumāro mahān saṃvṛttaḥ/
261.026. tasya kāñcanamālā nāma dārikā patnyarthe ānītā/
261.027. yāvadrājā aśokaḥ kuṇālena saha kurkuṭārāmaṃ gataḥ/
261.027. tatra yaśo nāṃnā saṃghasthaviro 'rhan ṣaḍabhijñaḥ/
261.028. sa paśyati--kuṇālasya nacirānnayanavināśo bhaviṣyati/
261.028. tena rājño 'bhihitam--kimarthaṃ kuṇālaḥ svakarmaṇi na niyujyate? tato rājñā abhihitah--kuṇāla, saṃghasthaviro yadājñāpayati tatparipālayitavyam/
261.030. tataḥ kuṇālaḥ sthavirasya pādayor nipatya kathayati--sthavira, kimājñāpayasi? sthavira uvāca--cakṣuḥ kuṇāla anityamiti kuru/
261.031. āha--
262.001. <262>cakṣuḥ kumāraṃ satataṃ parīkṣyaṃ calātmakaṃ duḥkhasahasrayuktam/
262.003. yatrānuraktā bahavaḥ pṛthagjanāḥ kurvanti karmāṇyahitāvahāni

262.005. sa ca tathā abhyāsaṃ karoti manasikāraprayuktaḥ/
262.005. ekābhirāmah ekāmirābhirāmaḥ praśamārāmaśca saṃvṛttaḥ/
262.006. sa rājakule vivikte sthāne 'vasthitaścakṣurādīnyāyatanānyanityādibhirākāraiḥ parīkṣate/
262.006. tiṣyarakṣitā ca nāṃnā aśokasyāgramahiṣā taṃ pradeśamabhigatā/
262.007. sā taṃ kuṇālamekākinaṃ dṛṣṭvā nayanānurāgeṇa gātreṣu pariṣvajya kathayati--
262.009. dṛṣṭvā tavedaṃ nayanābhirāmaṃ śrīmadvapurnetrayugaṃ ca kāntam/
262.011. daṃdagyate me hṛdayaṃ samantāddāvāgninā prajvalateva kakṣam

262.013. śrutvā kuṇāla ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ karṇau pidhāya kathayati--
262.014. vākyaṃ na yuktaṃ tava vaktumetat sūnoḥ purastājjananī mamāsi/
262.016. adharmarāgaṃ parivarjayasva apāyamārgasya hi eṣa hetuḥ

262.018. tatastiṣyarakṣitā tatkālamalabhamānā kruddhā kathayati--
262.019. abhikāmāmabhigatām yattvaṃ necchasi māmiha/
262.020. nacirādeva durbuddhe sarvathā na bhaviṣyasi

262.021. kuṇāla uvāca--
262.022. mama bhavatu maraṇaṃ mā tu sthitasya dharme viśuddhabhāvasya/
262.023. na tu jīvitena kāryaṃ sajjanadhikkṛtena mama

262.024. svargasya dharmalopo yato bhavati jīvitena kiṃ tena/
262.025. mama maraṇahetunā vai budhaparibhūtena dhikkṛtena

262.026. yāvat tiṣyarakṣitā kuṇālasya cchidrānveṣiṇī avasthitā/
262.026. rājño 'śokasyottarāpathe takṣaśilā nagaraṃ viruddham/
262.027. śrutvā ca rājā svayamevābhiprasthitaḥ/
262.027. tato 'mātyairabhihitah--deva, kumāraḥ preṣyatam/
262.028. sa saṃtāmayiṣyati/
262.028. atha rājā kuṇālamāhūya kathayati--vatsa kuṇāla, gamiṣyasi takṣaśilānagaraṃ saṃnāmayitum? kuṇāla uvāca--paraṃ deva gamiṣyāmi/
263.001. <263>tato nṛpastasya niśāmya bhāvaṃ putrābhidhānasya manorathasya/
263.003. snehācca yogyaṃ manasā ca buddhvā ājñāpayāmāsa vidhāya yātrām

263.005. atha rājā aśoko nagaraśobhāṃ mārgaśobhāṃ ca kṛtvā jīrṇāturakṛpaṇānāthāṃśca mārgādapanīya ekarathe 'bhiruhya kumāreṇa saha pāṭaliputrānnirgataḥ/
263.006. anuvrajitvā nivartamānaḥ kuṇālaṃ kaṇṭhe pariṣvajya nayanaṃ nirīkṣamāṇaḥ prarudannuvāca--
263.008. dhanyāni tasya cakṣūṃṣi cakṣuṣmantaśca te janāḥ/
263.009. satatam ye kumārasya drakṣyanti mukhapaṅkajam

263.010. yāvannaimittiko brāhmaṇah--kumārasya nacirānnayanavināśo bhaviṣyati/
263.010. sa ca rājā aśokastasya nayaneṣvatyarthamanuṣaktaḥ/
263.011. dṛṣṭvā ca kathayati--
263.012. nṛpātmajasya nayane viśuddhe mahīpatiścāpyanuraktamasya/
263.014. śriyā vivṛddhe hi sukhānukūle paśyāmi netre 'dya vinaśyamāne

263.016. idaṃ puraṃ svargāmiva prahṛṣṭaṃ kumārasaṃdarśanajātaharṣam/
263.018. puraṃ vipanne nayane tu tasya bhaviṣyati śokaparītacetāḥ

263.020. anupūrveṇa takṣaśilāmanuprāptaḥ/
263.020. śrutvā ca takṣaśilāpaurā ardhatrikāṇi yojanāni mārgaśobhāṃ nagaraśobhāṃ ca kṛtvā pūrṇakumbhaiḥ pratyudgatāḥ/
263.021. vakṣyati ca--
263.022. śrutvā takṣaśilāpauro ratnapūrṇaghaṭādikān/
263.023. gṛhya pratyujjagāmāśu bahumānyo nṛpātmajam

263.024. pratyudgamya kṛtāñjaliruvāca--na vayaṃ kumārasya viruddhāḥ, na rājño 'śokasya, api tu duṣṭātmāno 'mātyā āgatyāsmākamapamānaṃ kurvanti/
263.025. yāvatkuṇālo mahatā saṃmānena takṣaśilāṃ praveśitaḥ//
263.027. rājñaścāśokasya mahān vyādhirutpannaḥ/
263.027. tasya mukhāduccāro nirgantmārabdhaḥ/
263.028. sarvaromakūpebhyaścāśuci pragharati/
263.028. na ca śakyate cikitsitum/
263.028. tato rājñā abhihitam--kuṇālamānayata, rājye pratiṣṭhāpayiṣyāmīti/
263.029. kiṃ mamedṛśena jīvitena prayojanam? śrutvā ca tiṣyarakṣitā cintayati--yadi kuṇālaṃ rājye pratiṣṭhāsyati, nāsti mama jīvitam/
263.031. tayā abhihitam--ahaṃ te svasthaṃ kariṣyāmi/
263.031. kiṃ tu vaidyānāṃ praveśaḥ pratiṣidhyatām/
263.032. yāvadrājñā vaidyānāṃ praveśaḥ pratiṣiddhaḥ/
263.032. tatastiṣyarakṣitayā vaidyānāmabhihitam--yadi kaścidīdṛśena<264> vyādhinā spṛṣṭaḥ strī vā puruṣo vā āgacchati, mama darśayitavyaḥ/
264.001. anyatamaścābhīrastādṛśenaiva vyādhinā spṛṣṭaḥ/
264.002. tasya patnyā vaidyāya vyādhir niveditaḥ/
264.002. vaidyenābhihitam--sa evāgacchatu āturaḥ/
264.003. vyādhiṃ dṛṣṭvā bhaiṣajyamupadekṣyāmi/
264.003. yāvadābhīro vaidyasakāśāmabhigataḥ/
264.004. vaidyena ca tiṣyarakṣitāyāḥ samīpamupanītaḥ/
264.004. tatastiṣyarakṣitayā pratigupte pradeśe jīvitād vyaparopitaḥ/
264.005. jīvitād vyaparopya kukṣiṃ pāṭayitvā paśyati ca tasya pakvāśayasthāne antrāyāṃ kṛmirmahān prādurbhūtaḥ/
264.0sa yadyūrdhvaṃ gacchati tenāśucīni pragharati, athādho gacchati, adhaḥ pragharati/
264.007. yāvat tatra maricān peṣayitvā dattaṃ na ca mriyate/
264.007. evaṃ pippalī śṛṅgaveraṃ ca/
264.008. vistareṇa yāvat palāṇḍurdattaḥ/
264.008. spṛṣṭaśca mṛta uccāramārgeṇa nirgataḥ/
264.008. etacca prakaraṇaṃ tayā rajñe niveditam--deva pālāṇḍuṃ parimuṅkṣva, svāsthyaṃ bhaviṣyati/
264.009. rājā āha--devi, ahaṃ kṣatriyaḥ/
264.010. kathaṃ palāṇḍuṃ paribhakṣayāmi? devyuvāca--deva, paribhoktavyaṃ jīvitasyārthe, bhaiṣajyametat/
264.011. rājñā paribhuktam/
264.011. sa ca kṛmirmṛtam uccāramārgeṇa nirgataḥ/
264.011. svasthībhūtaśca rājā/
264.012. tena parituṣṭena tiṣyarakṣitā vareṇa pravāritā--kiṃ te varaṃ prayacchāmi? tayā abhihitam--saptāhaṃ devo rājyaṃ prayacchatu/
264.013. rājā āha--ahaṃ ko bhaviṣyāmi? devyuvāca--saptāhasyātyayāddeva eva rājā bhaviṣyati/
264.014. yāvadrājñā tiṣyarakṣitāyāḥ saptāhaṃ rājyaṃ dattam/
264.014. tasyā buddhirutpannā--idānīṃ mayā asya kuṇālasya vairaṃ niryātitavyam/
264.015. tayā kapaṭalekho likhitastakṣaśilakānāṃ paurāṇām--kuṇālasya nayanaṃ vināśayitavyamiti/
264.016. āha ca--
264.017. rājā hyaśoko balavān pracaṇḍa ājñāpayattakṣaśilājanaṃ hi/
264.019. uddhāryatāṃ locanamasya śatrormauryasya vaṃśasya kalaṅka eṣaḥ

264.021. rājño 'śoksya yatra kāryamāśu pariprāpyaṃ bhavati, dantamudrayā mudrayati/
264.021. yāvat tiṣyarakṣitā śayitasya rājñastaṃ lekhaṃ dantamudrayā mudrayiṣyāmīti rājñaḥ sakāśamabhigatā/
264.022. rājā ca bhītaḥ pratibuddhaḥ/
264.023. devī kathayati--kimidamiti? rājā kathayati--devi, svapnaṃ me 'śobhanaṃ dṛṣṭam/
264.024. paśyāmi dvau gṛdhrau kuṇālasya nayanamutpāṭayitumicchataḥ/
264.024. devī kathayati--svāsthyaṃ kumārasyeti/
264.025. evaṃ dvirapi rājā bhītaḥ pratibuddhaḥ kathayati--devi, svapno me na śobhano dṛṣṭa iti/
264.026. tiṣyarakṣitā kathayati--kīdṛśaḥ svapna iti/
264.026. rājā āha--paśyāmi kuṇālam--dīrghakeśanakhaśmaśruḥ puraṃ praviṣṭaḥ/
264.027. devyāha--svāsthyaṃ kumārasyeti/
264.027. yāvat tiṣyarakṣitayā rājñaḥ śayitasya sa lekho dantamudrayā mudrayitvā takṣaśilāṃ preṣitaḥ/
264.028. yāvadrājñā śayitena svapne dṛṣṭaṃ dantā viśīrṇāḥ/
264.029. tato rājā tasyā eva rātreratyaye naimittikānāhūya kathayati--kīdṛśa eṣāṃ svapnānāṃ vipāka iti? naimittikāḥ kathayati--deva, ya īdṛśasvapnāni paśyati/
264.030. āha ca--
264.031. dantā yasya viśīryante svapnānte prapatanti ca/
264.032. cakṣurbhedaṃ ca putrasya putranāśaṃ ca paśyati

265.001. <265>śrutvā ca aśokastvaritaṃmutthāyāsanāt kṛtañjaliścaturdiśaṃ devatām yācayitumārabdhaḥ/
265.002. āha ca--
265.003. yā devatā śāsturabhiprasannā dharme ca saṃghe ca gaṇapradhāne/
265.005. ye cāpi loke ṛṣayo variṣṭhā rakṣantu te 'smattanayaṃ kuṇālam

265.007. sa ca lekho 'nupūrveṇa takṣaśilāmupanītaḥ/
265.007. atha takṣaśilāḥ paurajānapadā lekhadarśanāt kuṇālasya guṇavistaratuṣṭā notsahante tadaptiyaṃ niveditum/
265.008. ciraṃ vicārayitvā rājā duṣṭaśīlaḥ svaputrasya na marṣayati, prāgevāsmākaṃ marṣayati/
265.009. āha ca--
265.010. munivṛttasya śāntasya sarvabhūtahitaiṣiṇaḥ/
265.011. yasya dveṣaḥ kumārasya kasyānyasya bhaviṣyati

265.012. tairyāvatkuṇālasya niveditam, lekhaścopanītaḥ/
265.012. tataḥ kuṇālo vācayitvā kathayati--viśrabdham yathātmaprayojanaṃ kriyatāmiti/
265.013. yāvaccaṇḍālā upanītāh--kuṇālasya nayanamutpāṭayatheti/
265.014. te ca kṛtāñjalipuṭā ūcuh--notsāhayāmaḥ/
265.014. kṛtah?
265.015. yo hi candramasaḥ kāntiṃ mohādabhyuddharennaraḥ/
265.016. sa candrasadṛśādvaktrāttava netre samuddharet

265.017. tataḥ kumāreṇa makuṭaṃ dattam/
265.017. anayā dakṣiṇayotpāṭayatheti/
265.017. tasya tu karmaṇo 'vaśyaṃ vipattavyam/
265.018. puruṣo hi vikṛtarūpo 'ṣṭādaśābhirdaurvarṇikaiḥ samanvāgato 'bhyāgataḥ/
265.018. sa kathayati--ahamutpāṭayiṣyāmīti/
265.019. yāvatkuṇālasya samīpaṃ nītaḥ/
265.019. tasmiṃśca samaye kuṇālasya sthavirāṇāṃ vacanamāmukhībhūtam/
265.020. sa tadvacanamanusmṛtyovāca--
265.021. imāṃ vipattiṃ vijñāya tairuktaṃ tattvavādibhiḥ/
265.022. paśyānityamidaṃ sarvaṃ nāsti kaścid dhruve sthitaḥ

265.023. kalyāṇamitrāste mahyaṃ sukhakāmā hitaiṣiṇaḥ/
265.024. yairayaṃ deśito dharmo vītakleśairmahātmabhiḥ

265.025. anityatāṃ saṃparipaśyato me gurūpadeśānmanasi prakurvataḥ/
265.027. utpāṭane 'haṃ na bibhemi saumya netradvayasyāsthiratāṃ hi paśye

265.029. utpāṭe vā na vā netre yathā vā manyate nṛpaḥ/
265.030. gṛhītasāraṃ cakṣurme hyanityādibhirāśrayaiḥ

265.031. tataḥ kuṇālastaṃ puruṣamuvāca--tena hi bhoḥ puruṣa, ekaṃ tāvannayanamutpāṭya mama haste 'nuprayaccha/
265.032. yāvat sa puruṣaḥ kuṇālasya nayanamutpāṭayituṃ pravṛttaḥ/
265.032. tato 'nekāni prāṇiśatasahasrāṇi vikroṣṭumārabdhāni--kaṣṭaṃ bhoḥ/
266.001. <266>eṣā hi nirmalā jyotsnā gaganātpatate śaśī/
266.002. puṇḍarīkavanāccāpi śrīmannutpaṭyate 'mbujam

266.003. teṣu prāṇiśatasahasreṣu rudatsu kuṇālasyaiva nayanamutpāṭya haste dattam/
266.003. tataḥ kuṇālastannayanaṃ gṛhyovāca--
266.005. rūpāṇi kasmānna nirīkṣase tvam yathāpurā prākṛta māṃsapiṇḍa/
266.007. te vañcitāste ca vigarhaṇīyā ātmeti ye tvāmabudhāḥ

266.009. sāmagrajaṃ budbadasaṃnikāśaṃ sudurlabhaṃ nirviṣamasvatantram/
266.011. evaṃ pravīkṣanti sadāpramattā ye tvāṃ na te duḥkhamanuprayānti

266.013. evamanuvicintayatā tena sarvabhāveṣvanityatām/
266.014. srotāpattiphalaṃ prāptaṃ janakāyasya paśyataḥ

266.015. tataḥ kuṇālo dṛṣṭasatyastaṃ puruṣamuvāca--idānīṃ dvitīyaṃ viśrabdhaṃ nayanamutpāṭya haste datta/
266.016. atha kuṇālo māṃsacakṣuṣyuddhṛte prajñācakṣuṣi ca viśuddhe kathayati--
266.017. uddhṛtaṃ māṃsacakṣurme yadyapyetatsudurlabham/
266.018. prajñācakṣurviśuddhaṃ me pratilabdhamaninditam

266.019. parityakto 'haṃ nṛpatinā yadyahaṃ putrasaṃjñayā/
266.020. dharmarājasya putratvamupeto 'smi mahātmanaḥ

266.021. eśvaryādyadyahaṃ bhraṣṭaṃ śokaduḥkhanibandhanāt/
266.022. dharmaiśvaryamavāptaṃ me duḥkhaśokavināśanam

266.023. yāvatkuṇālena śrutam--nāyaṃ tātasyāśokasya karma, api tu tiṣyarakṣitāyā ayaṃ prayoga iti/
266.024. śrutvā ca kuṇālaḥ kathayati--
266.025. ciraṃ sukhaṃ caiva sā tiṣyanāṃnī āyurbalaṃ pālayate ca devī/
266.027. saṃpreṣito 'yaṃ hi yayā prayogo yasyānubhāvena kṛtaḥ svakārtham

266.029. tataḥ kāñcanamālayā śrutam--kuṇālasya nayanānyutpāṭitānīti/
266.029. śrutvā ca bhartṛtayā kuṇālasamīpamupasaṃkramya parṣadamavagāhya kuṇālamuddhṛtanayanaṃ rudhirāvasiktagātraṃ dṛṣṭvā sūrcchitā bhūmau patitā/
266.031. yāvajjalasekaṃ kṛtvotthāpitā/
266.031. tataḥ kathaṃcit saṃjñāmupalabhya sasvaraṃ prarudantyuvāca--
267.001. <267>netrāṇi kāntāni manoharāṇi ye māṃ nirīkṣañjanayanti tuṣṭim/
267.003. te me vipannā hyanirīkṣaṇīyāstyajanti me prāṇasamāḥ śarīram

267.005. tataḥ kuṇālo bhāryāmanunayannuvāca--alaṃ ruditena/
267.005. nārhasi śokamāśrayitum/
267.006. svayaṃkṛtānāmiha karmaṇāṃ phalamupasthitam/
267.006. āha ca--
267.007. karmātmakaṃ lokamidaṃ viditvā duḥkhātmakaṃ cāpi janaṃ hi matvā/
267.009. matvā ca lokaṃ priyaviprayogaṃ kartuṃ priye nārhasi bāṣpamokṣam

267.011. tataḥ kuṇālo bhāryayā saha takṣaśilāyā niṣkāsitaḥ/
267.011. sa garbhādānamupādāya paramasukumāraśarīraḥ/
267.012. na kiṃcidutsahate karma kartum/
267.012. kevalaṃ vīṇāṃ vādayati, gāyati ca/
267.013. tato bhaikṣyaṃ labhate/
267.013. kuṇālaḥ patnyā saha bhuṅkte/
267.013. tataḥ kāñcanamālā yena mārgeṇa pāṭaliputrādānītā, tameva mārgamanusmarantī bhartṛdvitīyā pāṭaliputraṃ gatā/
267.014. yāvadaśokasya gṛhamārabdhā praveṣṭum/
267.015. dvārapālena ca nivāritau/
267.015. yāvadrājño 'śokasya yānaśālāyāmavasthitau/
267.016. tataḥ kuṇālo rātryāḥ pratyūṣasamaye vīṇāṃ vādayitumārabdhaḥ/
267.016. yathā nayanānyutpāṭitāni, satyadarśanaṃ ca kṛtam, tadanurūpaṃ hitaṃ ca gītaṃ prārabdham/
267.017. āha ca--
267.018. cakṣurādīni yaḥ prājñaḥ paśyatyāyatanāni ca/
267.019. jñānadīpena śuddhena sa saṃsārādvimucyate

267.020. yadi tava bhavaduḥkhapīḍitā bhavati doṣaviniśritā matiḥ/
267.022. sukhamiha ca yadīcchasi dhruvaṃ tvaritamihāyatanāni saṃtyajasva

267.024. tasya gītaśabdo rājñā aśokena śrutaḥ/
267.024. śrutvā ca rājā prītamanā uvāca--
267.025. gītaṃ kuṇālena mayi prasaktaṃ vīṇāsvaraṃ caiva śrutiścireṇa/
267.027. abhyāgato 'pīha gṛhaṃ nu kaṃcinna cecchati draṣṭumayaṃ kumāraḥ

267.029. atha rājā aśoko 'nyatamapuruṣamāhūyovāca--puruṣa, lakṣyate--
267.030. na khalveṣa kiṃ gītasya kuṇālasadṛśo dhvaniḥ/
267.031. karmaṇyadhairyatāṃ caiva sūcayanniva lakṣyate

267.032. tadanenāsmi śabdena dhairyādākampito bhṛśam/
267.033. kalabhasyeva naṣṭasya pranaṣṭakalabhaḥ karī

268.001. <268>gaccha, kuṇālamānayasveti/
268.001. yāvat puruṣo yānaśālāṃ gataḥ/
268.001. paśyati kuṇālamuddhṛtanayanaṃ vātātapaparidagdhagātram/
268.002. apratyabhijñāya ca rājānamaśokamabhigamyovāca--deva, na hyeṣa kuṇālaḥ/
268.003. andhaka eṣa vanīpakaḥ patnyā saha devasya yānaśālāyamavasthitaḥ/
268.003. śrutvā ca rājā saṃvignaścintayāmāsa--yathā mayā svapnānyaśobhanāni dṛṣṭāni, niyataṃ kuṇālasya nayanāni vinaṣṭāni bhaviṣyanti/
268.005. āha ca--
268.006. svapnāntare nimittāni yathā dṛṣṭāni me purā/
268.007. niḥsaṃśayaṃ kuṇālasya netre vai nidhanaṃ gate

268.008. tato rājā prarudannuvāca--
268.009. śīghramānīyatāmeṣa matsamīpaṃ vanīpakam/
268.010. na hi me śāmyate cetaḥ sutavyasanacintayā

268.011. yāvat puruṣo yānaśālāṃ gatvā kuṇālamuvāca--kasya tvaṃ putraḥ, kiṃ ca nāma? kuṇālaḥ prāha--
268.013. aśoko nāṃ rājāsau mauryāṇāṃ kulavardhanaḥ/
268.014. kṛtsneyaṃ pṛthivī yasya vaśe vartani kiṃkara

268.015. tasya rājñastvahaṃ putraḥ kuṇāla iti viśrutaḥ/
268.016. dhārmikasya tu putro 'haṃ buddhasyādityabāndhavaḥ

268.017. tataḥ kuṇālaḥ patnyā saha rājño 'śokasya samīpamānītaḥ/
268.017. atha rājā aśokah {paśyati} kuṇālamuddhṛtanayanaṃ vātātapaparidagdhagātraṃ rathyācolakasaṃghātapratyavareṇa vāsasā lakṣyālakṣyapracchāditakaupīnam/
268.019. sa tamapratyābhijñāya ākṛtimātrakaṃ dṛṣṭvā rājā kathayati--tvaṃ kuṇāla iti? kuṇālaḥ prāha--evaṃ deva, kuṇālo 'smīti/
268.020. śrutvā mūrcchito bhūmau patitaḥ/
268.020. vakṣyati hi--
268.021. tataḥ kuṇālasya mukhaṃ nirīkṣya netroddhṛtaṃ śokaparītacetāḥ/
268.023. rājā hyaśokaḥ patito dharaṇyāṃ hā putraśokena hi dahyamānaḥ

268.025. yāvajjalapariṣekaṃ kṛtvā rājānamutthāpayitvā āsane niṣāditaḥ/
268.025. atha rājā kathaṃcit saṃjñāmupalabhya kuṇālamutsaṅge sthāpayāmāsa/
268.026. vakṣyati hi--
268.027. tato muhūrtaṃ nṛpa āśvasitvā kaṇṭhe pariṣvajya rasāśrukaṇṭhaḥ/
268.028. muhuḥ kuṇālasya mukhaṃ pramṛjya bahūni rājā vilalāpa tatra

268.030. netre kuṇālapratime vilokya sutaṃ kuṇāleti purā babhāṣe/
269.001. <269>tadasya netre nidhanaṃ gate te putraṃ kuṇāleti kathaṃ ca vakṣye

269.003. āha ca--
269.004. kathaya kathaya sādhu putra tāvadvadanamidaṃ tava cārunetram/
269.006. gaganamiva vipannacandratāravyapagataśobhamanīkṣakaṃ kṛtaṃ te

269.008. akaruṇahṛdayena tena tāta munisadṛśasya na sādhu sādhubuddheḥ/
269.010. naravaranayaneṣvavairavairaṃ prakṛtamidaṃ mama bhūri śokamūlam

269.012. vada suvadana kṣiprametadarthaṃ vrajati śarīramidaṃ purā vināśam/
269.014. tava nayanavināśaśokadagdhaṃ vanamiva nāgavimuktavajradagdham

269.016. tataḥ kuṇālaḥ pitaraṃ praṇipatyovāca--
269.017. rājannatītaṃ khalu naiva śocyaṃ kiṃ na śrutaṃ te munivākyametat/
269.019. yatkarmabhiste 'pi jinā na muktāḥ pratyekabuddhāḥ sudṛḍhaistathaiva

269.021. labdhāḥ phalasthāśca pṛthagjanāśca kṛtāni kāmānyaśubhāni dehinām/
269.023. svayaṃkṛtānāmiha karmāṇāṃ phalaṃ kathaṃ tu vakṣyāmi parairidaṃ kṛtam

269.025. ahameva mahārāja kṛtāparādhaśca sāparādhaśca/
269.026. vinivartayāmi yo 'haṃ vinayāmi vipattijananāni

269.027. na śastravajrāgniviṣāṇi pannagāḥ kurvanti pīḍāṃ nabhaso 'vikāriṇaḥ/
269.029. śarīralakṣyeṇa dhṛtena pārthiva patanti duḥkhānyaśivāni dehinām

269.031. atha rājā śokāgninā saṃtāpitahṛdaya uvāca--
269.032. kenoddhṛtāni nayanāni sutasya mahyaṃ ko jīvitaṃ sumadhuraṃ tyajituṃ vyavastaḥ/
270.001. <270>śokānalo nipatito hṛdaye pracaṇḍah ācakṣva putra kasya harāmi daṇḍam

270.003. yāvadrājñā aśokena śrutam--tiṣyarakṣitāyā ayaṃ prayoga iti/
270.003. śrutvā rājā tiṣyarakṣitāmāhūyovāca--
270.005. kathaṃ hi dhanye na nimajjase kṣitau cchindāmi śīrṣaṃ paraśuprahāraiḥ/
270.007. tyajāmyahaṃ tvāmatipāpakāriṇīmadharmayuktāṃ śriyamātmavāniva

270.009. tato rājā krodhāgninā prajvalitastiṣyarakṣitāṃ nirīkṣyovāca--
270.010. utpāṭya netre paripātayāmi gātraṃ kimasyā nakharaiḥ sutīkṣṇaiḥ/
270.012. jīvantiśūlāmatha kārayāmi cchindāmi nāsāṃ krakacena vāsyāḥ

270.014. kṣureṇa jihvāmatha kartayāmi viṣeṇa pūrṇāmatha ghātayiṣye/
270.016. sa ityevamādivadhaprayogaṃ bahuprakāraṃ hyavadannarendraḥ

270.018. vijñāpayāmāsa guruṃ mahātmā/
270.020. anāryakarmā yadi tiṣyarakṣitā tvamāryakarmā bhava mā vadha striyam

270.022. phalaṃ hi maitryā sadṛśaṃ na vidyate prabhostitakṣā sugatena varṇitā/
270.024. punaḥ praṇasya pitaraṃ kumāraḥ kṛtāñjaliḥ sūnṛtavāgjagāda

270.026. rājanna me duḥkhamalo 'sti kaścittīvrāpalāre 'pi na manyutāpaḥ/
270.028. manaḥ prasannam yadi me jananyām yenoddhṛte me nayane svayaṃ hi/
270.030. tattena satyena mamāstu tāvannetradvayaṃ prāktanameva sadyaḥ