Devi Bhagavata Purana · Chapter 9.40
lakṣmyutpattivarṇanam
nārada uvāca
nārāyaṇapriyā sā ca parā vaikuṇṭhavāsinī /
vaikuṇṭhādhiṣṭhātṛdevī mahālakṣmīḥ sanātanī
kathaṃ babhūva sā devī pṛthivyāṃ sindhukanyakā /
purā kena stutā''dau sā tanme vyākhyātumarhasi
śrīnārāyaṇa uvāca
purā durvāsasaḥ śāpād bhraṣṭaśrīśca purandaraḥ /
babhūva devasaṅghaśca martyaloke hi nārada
lakṣmīḥ svargādikaṃ tyaktvā ruṣṭā paramaduḥkhitā /
gatvā līnā tu vaikuṇṭhe mahālakṣmīśca nārada
tadā śokādyayuḥ sarve duḥkhitā brahmaṇaḥ sabhām /
brahmāṇaṃ ca puraskṛtya yayurvaikuṇṭhameva ca
vaikuṇṭhe śaraṇāpannā devā nārāyaṇe pare /
atīva dainyayuktāśca śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukāḥ
tadā lakṣmīśca kalayā purāṇapuruṣājñayā /
babhūva sindhukanyā sā sarvasampatsvarūpiṇī
tathā mathitvā kṣīrodaṃ devā daityagaṇaiḥ saha /
samprāptāśca mahālakṣmīṃ viṣṇustāṃ ca dadarśa ha
surādibhyo varaṃ dattvā vanamālāṃ ca viṣṇave /
dadau prasannavadanā tuṣṭā kṣīrodaśāyine
devāścāpyasuragrastaṃ rājyaṃ prāpuśca nārada /
tāṃ sampūjya ca sambhūya sarvatra ca nirāpadaḥ
nārada uvāca
kathaṃ śaśāpa durvāsā muniśreṣṭhaḥ kadācana /
kena doṣeṇa vā brahman brahmiṣṭhastattvavitpurā
mamanthuḥ kenarūpeṇa jaladhiṃ te surādayaḥ /
kena stotreṇa vā devī śakraṃ sākṣādbabhūva sā
ko vā tayośca saṃvādo babhūva tadvada prabho /
śrīnārāyaṇa uvāca
madhupānapramattaśca trailokyādhipatiḥ purā
krīḍāṃ cakāra rahasi rambhayā saha kāmukaḥ /
kṛtvā krīḍāṃ tayā sārdhaṃ kāmukyā hṛtamānasaḥ
tasthau tatra mahāraṇye kāmonmathitamānasaḥ /
kailāsaśikhare yāntaṃ vaikuṇṭhādṛṣisattamam
durvāsasaṃ dadarśendro jvalantaṃ brahmatejasā /
grīṣmamadhyāhnamārtaṇḍasahasraprabhamīśvaram
prataptakāñcanākāraṃ jaṭābhāramahojjvalam /
śuklayajñopavītaṃ ca cīradaṇḍau kamaṇḍalum
mahojjvalaṃ ca tilakaṃ bibhrantaṃ cendusannibham /
samanvitaṃ śiṣyalakṣairvedavedāṅgapāragaiḥ
dṛṣṭvā nanāma śirasā sampramattaḥ purandaraḥ /
śiṣyavargaṃ tadā bhaktyā tuṣṭāva ca mudānvitam
muninā ca saśiṣyeṇa dattāstasmai śubhāśiṣaḥ /
viṣṇudattaṃ pārijātapuṣpaṃ ca sumanoharam
tajjarārogamṛtyughnaṃ śokajaṃ mokṣakārakam /
śakraḥ puṣpaṃ gahītvā ca pramatto rājyasampadā
puṣpaṃ sa nyastayāmāsa tadaiva karimastake /
hastī tatsparśamātreṇa rūpeṇa ca guṇena ca
tejasā vayasākasmādviṣṇutulyo babhūva ha /
tyaktvā śakraṃ gajendraśca jagāma ghorakānanam
na śaśāka mahendrastaṃ rakṣituṃ tejasā mune /
tatpuṇyaṃ tyaktavantaṃ ca dṛṣṭvā śakraṃ munīśvaraḥ
tamuvāca mahāruṣṭaḥ śaśāpa ca ruṣānvitaḥ /
muniruvāca
are śriyā pramattastvaṃ kathaṃ māmavamanyase
maddattapuṣpaṃ dattaṃ ca garveṇa karimastake /
viṣṇorniveditaṃ caiva naivedyaṃ vā phalaṃ jalam
prāptimātreṇa bhoktavyaṃ tyāgena brahmahā bhavet /
bhraṣṭaśrīrbhraṣṭabuddhiśca purabhraṣṭo bhavettu saḥ
yastyajedviṣṇunaivedyaṃ bhāgyenopasthitaṃ śubham /
prāptimātreṇa yo bhuṅkte bhakto viṣṇuniveditam
puṃsāṃ śataṃ samuddhṛtya jīvanmuktaḥ svayaṃ bhavet /
naivedyaṃ bhojanaṃ kṛtvā nityaṃ yaḥ praṇameddharim
pūjayetstauti vā bhaktyā sa viṣṇusadṛśo bhavet /
tatsparśavāyunā sadyastīrthaughaśca viśudhyati
tatpādarajasā mūḍha sadyaḥ pūtā vasundharā /
puṃścalyannamavīrānnaṃ śūdraśrāddhāntameva ca
yaddhareranivedyaṃ ca vṛthā māṃsasya bhakṣaṇam /
śivaliṅgapradānaṃ ca yaddattaṃ śūdrayājinā
cikitsakadvijānnaṃ ca devalānnaṃ tathaiva ca /
kanyāvikrayiṇāmannaṃ yadannaṃ yonijīvinām
ucchiṣṭānnaṃ paryuṣitaṃ sarvabhakṣāvaśeṣitam /
śūdrāpatidvijānāṃ ca bhūṣavāhadvijānnakam
adīkṣitadvijānāṃ ca yadannaṃ śavadāhinām /
agamyāgāmināṃ caiva dvijānāmannameva ca
mitradruhāṃ kṛtajjānāmannaṃ viśvāsaghātinām /
mithyāsākṣyapradānnaṃ ca brāhmaṇānnaṃ tathaiva ca
ete sarve viśudhyanti viṣṇonaivedyabhakṣaṇāt /
śvapacaścedviṣṇusevī vaṃśānāṃ koṭimuddharet
harerabhakto manujaḥ svaṃ ca rakṣitumakṣamaḥ /
ajñānādyadi gṛhṇāti viṣṇornirmālyameva ca
saptajanmārjitātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ /
jñātvā bhaktyā ca gṛhṇāti viṣṇonaivedyameva ca
koṭijanmārjitātpāpānmucyate niścitaṃ hare /
yasmātsaṃsthāpitaṃ puṣpaṃ garveṇa karimastake
tasmādyuṣmānparityajya yātu lakṣmīrhareḥ padam /
nārāyaṇasya bhakto'haṃ na bibhemi surādvidheḥ
kālānmṛtyorjarātaśca kānanyān gaṇayāmi ca /
kiṃ kariṣyati te tātaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ
bṛhaspatirguruścaiva niḥśaṅkasya ca me hare /
idaṃ puṣpaṃ yasya mūrdhni tasyaiva pūjanaṃ param
iti śrutvā mahendraśca dhṛtvā sa caraṇaṃ muneḥ /
uccai ruroda śokārtastamuvāca bhayākulaḥ
mahendra uvāca
dattaḥ samucitaḥ śāpo mahyaṃ māyāpahaḥ prabho /
hṛtāṃ na yāce sampattiṃ kiñcijjñānaṃ ca dehi me
aiśvaryaṃ vipadāṃ bījaṃ jñānapracchannakāraṇam /
muktimārgakuṭhāraśca bhakteśca vyavadhāyakam
muniruvāca
janmamṛtyujarāśokarogabījāṅkuraṃ param /
sampattitimirāndhaśca muktimārgaṃ na paśyati
sampanmatto vimūḍhaśca surāmattaḥ sa eva ca /
bāndhavairveṣṭitaḥ so'pi bandhutvenaiva he hare
sampattimadamattaśca viṣayāndhaśca vihvalaḥ /
mahākāmī rājasikaḥ sattvamārgaṃ na paśyati
dvividho viṣayāndhaśca rājasastāmasaḥ smṛtaḥ /
aśāstrajñastāmasaśca śāstrajño rājasaḥ smṛtaḥ
śāstraṃ ca dvividhaṃ mārgaṃ darśayetsurapuṅgava /
pravṛttibījamekaṃ ca nivṛtteḥ kāraṇaṃ param
caranti jīvinaścādau pravṛtterduḥkhavartmani /
svacchandaṃ ca prasannaṃ ca nirvirodhaṃ ca santatam
āyāti madhuno lobhātkleśena sukhamānitaḥ /
pariṇāme nāśabīje janmamṛtyujarākare
anekajanmaparyantaṃ kṛtvā ca bhramaṇaṃ mudā /
svakarmavihitāyāṃ ca nānāyonyāṃ krameṇa ca
tataśceśānugahāgracca satsaṅgaṃ labhate ca saḥ /
sahasreṣu śateṣveko bhavābdhipārakāraṇam
sādhustattvapradīpena muktimārgaṃ pradarśayet /
tadā karoti yatnaṃ ca jīvo bandhanakhaṇḍane
anekajanmayogena tapasānaśanena ca /
tadā labhenmuktimārgaṃ nirvighnaṃ sukhadaṃ param
idaṃ śrutaṃ gurorvakyādyat pṛcchasi purandara /
munestadvacanaṃ śrutvā vītarāgo babhūva saḥ
vairāgyaṃ vardhayāmāsa tasya brahman dine dine /
muneḥ sthānād gṛhaṃ gatvā sa dadarśāmarāvatīm
daityairasurasaṅghaiśca samākīrṇāṃ bhayākulām /
viṣamopaplavāṃ putrabandhuhīnāṃ ca kutracit
pitṛmātṛkalatrādivihīnāmaticañcalām /
śatrugrastāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā jagāma vākpatiṃ prati
śakro mandākinītīre dadarśa gurumīśvaram /
dhyāyamānaṃ paraṃ brahma gaṅgātoye sthitaṃ param
sūryābhisammukhaṃ pūrvamukhaṃ ca viśvatomukham /
sāśrunetraṃ pulakinaṃ paramānandasaṃyutam
variṣṭhaṃ ca gariṣṭhaṃ ca dharmiṣṭhaṃ śreṣṭhasevitam /
preṣṭhaṃ ca bandhuvargāṇāmatiśreṣṭhaṃ ca jñāninām
jyeṣṭhaṃ ca bhrātṛvargāṇāmaniṣṭaṃ suravairiṇām /
dṛṣṭvā guruṃ japantaṃ ca tatra tasthau sureśvaraḥ
praharānte guruṃ dṛṣṭvā cotthitaṃ praṇanāma saḥ /
praṇamya caraṇāmbhoje rurodoccairmuhurmuhuḥ
vṛttāntaṃ kathayāmāsa brahmaśāpādikaṃ tathā /
punarvaropalabdhiṃ ca jñānaprāptiṃ sudurlabhām
vairigrastāṃ ca svapurīṃ krameṇaiva sureśvaraḥ /
śiṣyasya vacanaṃ śrutvā subuddhirvadatāṃ varaḥ
bṛhaspatiruvācedaṃ kopasaṃraktalocanaḥ /
gururuvāca
śrutaṃ sarvaṃ suraśreṣṭha mā rodīrvacanaṃ śṛṇu
na kātaro hi nītijño vipattau ca kadācana /
sampattirvā vipattirvā naśvarā śramarūpiṇī
pūrvasya karmāyattā ca svayaṃ kartā tayorapi /
sarveṣāṃ ca bhavatyeva śaśvajjanmani janmani
cakranemikrameṇaiva tatra kā paridevanā /
uktaṃ hi svakṛtaṃ karma bhujyate'khilabhārate
śubhāśubhaṃ ca yatkiñcitsvakarmaphalabhuk pumān /
nābhuktaṃ kṣīyate karma kalpakoṭiśatairapi
avaśyameva bhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham /
ityevamuktaṃ vede ca kṛṣṇena paramātmanā
sāmavedoktaśākhāyāṃ sambodhya kamalodbhavam /
janmabhogāvaśeṣe ca sarveṣāṃ kṛtakarmaṇām
anurūpaṃ hi teṣāṃ ca bhārate'nyatra caiva hi /
karmaṇā brahmaśāpaṃ ca karmaṇā ca śubhāśiṣam
karmaṇā ca mahālakṣmīṃ labheddainyaṃ ca karmaṇā /
koṭijanmārjitaṃ karma jīvināmanugacchati
na hi tyajedvinā bhogaṃ tacchāyeva purandara /
kālabhede deśabhede pātrabhede ca karmaṇām
nyūnatādhikabhāvo'pi bhavedeva hi karmaṇā /
vastudānena vastūnāṃ samaṃ puṇyaṃ dine dine
dinabhede koṭiguṇamasaṃkhyaṃ vā tato'dhikam /
same deśe ca vastūnāṃ dāne puṇyaṃ samaṃ sura
deśabhede koṭiguṇamasaṃkhyaṃ vā tato'dhikam /
same pātre samaṃ puṇyaṃ vastūnāṃ kartureva ca
pātrabhede śataguṇamasaṃkhyaṃ vā tato'dhikam /
yathā phalanti sasyāni nyūnānyapyadhikāni ca
karṣakāṇāṃ kṣetrabhede pātrabhede phalaṃ tathā /
sāmānyadivase vipradānaṃ samaphalaṃ bhavet
amāyāṃ ravisaṃkrāntyāṃ phalaṃ śataguṇaṃ bhavet /
cāturmāsyāṃ paurṇamāsyāmanantaṃ phalameva ca
grahaṇe śaśinaḥ koṭiguṇaṃ ca phalameva ca /
sūryasya grahaṇe vāpi tato daśaguṇaṃ bhavet
akṣayāyāmakṣayaṃ tadasaṃkhyaṃ phalamucyate /
evamanyatra puṇyāhe phalādhikyaṃ bhavediti
yathā dāne tathā snāne jape'nyapuṇyakarmasu /
evaṃ sarvatra boddhavyaṃ narāṇāṃ karmaṇāṃ phalam
yathā daṇḍena cakreṇa śarāveṇa bhrameṇa ca /
kumbhaṃ nirmāti nirmātā kumbhakāro mṛdā bhuvi
tathaiva karmasūtreṇa phalaṃ dhātā dadāti ca /
yasyājñayā sṛṣṭamidaṃ taṃ ca nārāyaṇaṃ bhaja
sa vidhātā vidhātuśca pātuḥ pātā jagattraye /
sraṣṭuḥ sraṣṭā ca saṃhartuḥ saṃhartā kālakālakaḥ
mahāvipattau saṃsāre yaḥ smarenmadhusūdanam /
vipattau tasya sampattirbhavedityāha śaṅkaraḥ
ityevamuktvā tattvajñaḥ samāliṅgya sureśvaram /
dattvā śubhāśiṣaṃ ceṣṭaṃ bodhayāmāsa nārada
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
navamaskandhe lakṣmyutpattivarṇanaṃ nāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0