Language

ENहिગુ
Scripture Library

darśanopaniṣat · Chapter 1

1

darśanopaniṣat
āpyāyantu- iti śāntiḥ
prathama khaṇḍaḥ
jīvanmuktisādhanam aṣṭāṅgayogaḥ
dattātreyo mahāyogī bhagavān bhūtabhāvanaḥ /
caturbhujo mahāviṣṇuryogasāmrājyadīkṣitaḥ

2

tasya śiṣyo munivaraḥ sāṃkṛtirnāma bhaktimān /
papraccha gurumekānte prāñjalirvinayānvitaḥ

3

bhagavan brūuhi me yogaṃ sāṣṭāṅgaṃ saprapañcakam /
yena vijñānamātreṇa jīvanmukto bhavāmyaham

3

sāṃkṛte śṛṇu vakṣyāmi yogaṃ sāṣṭāṅgadarśanam /
vivaraṇam
yamādyaṣṭāṅgayogeddhabrahmamātraprabodhataḥ /
yogino yatpadaṃ yānti tatkaivalyapadaṃ bhaje //
iha khalu samāvedapravibhakteyaṃ darśanopaniṣat
nirviśeṣabrahmajñānasahakṛtayamādyaṣṭāṅgayogaprakaṭanavyagrā
niṣpratiyogikabrahmamātraparyavasannā vijṛmbhate / asyāḥ svalpagranthato
vivaraṇamārabhyate /
sāṃkṛtidattātreyapraśnaprativacanarūpeyamākhyāyikā vidyāstutyarthā /
ākhyāyikāmavatārayati- dattātreya iti // १-२ // kimiti ? bhagavan
ityādi

4

sāṃkṛtinā evaṃ pṛṣṭo bhagavānāha- sāṃkṛta iti //
p. १५३) aṣṭāṅgoddeśaḥ
yamaśca niyamaścaiva tathaivāsanameva ca

5

prāṇāyāmastathā brahman pratyāhārastataḥ param /
dhāraṇā ca tathā dhyānaṃ samādhiścāṣṭamaṃ mune

6

aṣṭāṅgāni kānīyata āha- yamaśceti // ४-५ //
daśavidhayamaḥ
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryaṃ dayārjavam /
kṣamā dhṛtirmitāhāraḥ śaucaṃ ceti yamā daśa

6

daśadhā bhinnayamāvayavamāha- ahiṃseti

7

ahiṃsā
vedoktena prakāreṇa vinā satyaṃ tapodhana /
kāyena manasā vācā hiṃsā hiṃsā na cānyathā

8

ātmā sarvagato'cchedyo na grāhya iti yā matiḥ /
sā cāhiṃsā varā proktā mune vedāntavedibhiḥ

7

upāyopeyabhedena ahiṃsādidaśayamalakṣaṇamāha- vedeti /
vedoktayajñīyapaścādihiṃsā ahiṃsaivetyarthaḥ

8

yadvā-
ātmetyādi

9

satyam
cakṣurādīndriyairdṛṣṭaṃ śrutaṃ ghrātaṃ munīśvara /
tasyaivoktirbhavet satyaṃ vipra tannānyathā bhavet

10

p. १५४) sarvaṃ satyaṃ varaṃ brahma na cānyāditi yā matiḥ /
tacca satyaṃ varaṃ proktaṃ vedāntajñānapāragaiḥ

11

upāyopeyasatyalakṣaṇaṃ tu- cakṣurityādi // ९-२५ //
asteyam
anyadīye tṛṇe ratne kāñcane mauktike'pi ca /
manasā vinivṛttiryā tadasteyaṃ vidurbudhāḥ

12

ātmanyanātmabhāvena vyavahāravivarjitam /
yattadasteyamityuktamātmavidbhirmahāmune

13

brahmacaryam
kāyena vācā manasā strīṇāṃ parivivarjanam /
ṛtau bhāryāṃ tadā svasya brahmacaryaṃ taducyate

14

brahmabhāve manaścāraṃ brahmacaryaṃ paraṃtapa /
dayā
svātmavat sarvabhūteṣu kāyena manasā girā

15

anujñā yā dayā saiva proktā vedāntavedibhiḥ /
ārjavam
putre mitre kalatre ca ripau svātmani saṃtatam

16

ekarūpaṃ mune yattadārjavaṃ procyate mayā /
p. १५५) kṣamā
kāyena manasā vācā śatrubhiḥ paripīḍite

17

buddhikṣobhanivṛttiryā kṣamā sā munipuṃgava /
dhṛtiḥ
vedāveda vinirmokṣaḥ saṃsārasya na cānyathā

18

iti vijñānaniṣpattirdhṛtiḥ proktā hi vaidikaiḥ /
ahamātmā na cānyo'smītyevamapracyutā matiḥ

19

mitāhāraḥ
alpamṛṣṭāśanābhyāṃ ca caturthāṃśāvaśeṣakam /
tasmādyogānuguṇyena bhojanaṃ mitabhojanam

20

śaucam
svadehamalanirmokṣo mṛjjalābhyāṃ mahāmune /
yattacchaucaṃ bhavedbāhyaṃ mānasaṃ mananaṃ viduḥ

21

ahaṃ śuddha iti jñānaṃ śaucamāhurmanīṣiṇaḥ /
atyantamalino deho dehī cātyantanirmalaḥ

22

ubhayorantaraṃ jñātvā kasya śaucaṃ vidhīyate /
jñānaśaucaṃ parityajya bāhye yo ramate naraḥ

23

sa mūḍhaḥ kāñcanaṃ tyaktvā loṣṭaṃ gṛhṇāti suvrata /
p. १५६) brahmātmavedanavidhiḥ
jñānamṛtena tṛptasya kṛtakṛtyasya yoginaḥ

24

na cāsti kiṃcit kartavyamasti cenna sa tattvavit /
lokatraye'pi kartavyaṃ kiṃcinnāstyātmavedinām

25

tasmāt sarvaprayatnena mune'hiṃsādisādhanaiḥ /
ātmānamakṣaraṃ brahma viddhi jñānāttu vedanāt

1

iti prathamaḥ khaṇḍaḥ
dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
daśavidhaniyamaḥ
tapaḥ saṃtoṣamāstikyaṃ dānamīśvarapūjanam /
siddhāntaśravaṇaṃ caiva hrīrmatiśca japo vratam

1

ete ca niyamāḥ proktāstān vakṣyāmi kramāchṛṇu /
daśadhā bhinnaniyamāvayavānāha- tapa iti

2

tapaḥ
vedoktena prakāreṇa kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ

3

śarīraśoṣaṇaṃ yattattapa ityucyate budhaiḥ /
ko vā mokṣaḥ kathaṃ kena saṃsāraṃ pratipannavān

4

ityālocanamarthajñāstapaḥ śaṃsanti paṇḍitāḥ /
upāyopeyabhedena tapa ādiniyamalakṣaṇamāha- vedeti // २-१०
//
p. १५७) saṃtoṣaḥ
yadṛcchālābhato nityaṃ prītiryā jāyate nṛṇām

5

tat saṃtoṣaṃ viduḥ prājñāḥ parijñānaikatatparāḥ /
brahmāvalokaparyantādviraktyā yallabhet priyam

6

sarvatra vigatasnehaḥ saṃtoṣaṃ paramaṃ viduḥ /
āstikyam
śraute smārte ca viśvāso yattadāstikyamucyate

7

dānam
nyāyārjitadhanaṃ śrānte śraddhayā vaidike jane /
anyadvā yat pradīyante taddānaṃ procyate mayā

8

īśvarapūjanam
rāgādyapetaṃ hṛdayaṃ vāgaduṣṭānṛtādinā /
hiṃsādirahitaṃ karma yattadīśvarapūjanam

9

siddhāntaśravaṇam
satyaṃ jñānamanantaṃ ca parānandaṃ paraṃ dhruvam /
pratyagityavagantavyaṃ vedāntaśravaṇaṃ budhaḥ

10

p. १५८) hrīḥ
vedalaukikamārgeṣu kutsitaṃ karma yadbhavet /
tasmin bhavati yā lajjā hrīḥ saiveti prakīrtitā

11

matiḥ
vaidikeṣu ca sarveṣu śraddhā yā sā matirbhavet /
guruṇā copadiṣṭo'pi tatra saṃbandhavarjitaḥ

12

vedaviruddhamārgaḥ guruṇā upadiṣṭo'pi tatra sambandhavarjitaḥ san
vedoktānuṣṭhānameva kuryādityarthaḥ // ११- १६ //
japaḥ
vedoktenaiva mārgeṇa mantrābhyāso japaḥ smṛtaḥ /
kalpasūtre yathā vede dharmaśāstre purāṇake

13

itihāse ca vṛttiryā sa japaḥ procyate mayā /
japastu dvividhaḥ prokto vāciko mānasastathā

14

vācikopāṃśuruccaiśca dvividhaḥ parikīrtitaḥ /
mānaso mananadhyānabhedāt dvaividhyamāśritaḥ

15

uccairjapādupāṃśuśca sahasraguṇamucyate /
mānasaśca tathopāṃśoḥ sahasraguṇamucyate

16

p. १५९) uccairjapaśca sarveṣāṃ yathoktaphalado bhavet /
nīcaiḥ śrotreṇa cenmantraḥ śrutaścenniṣphalaṃ bhavet

1

iti dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
āsanāni nava
svastikaṃ gomukhaṃ padmaṃ vīrasiṃhāsane tathā /
bhadraṃ muktāsanaṃ caiva mayūrāsanameva ca

2

sukhāsanasamākhyaṃ ca navamaṃ munipuṃgava /
yamaniyamalakṣaṇamuktvā āsanalakṣaṇamāha- svastikamiti //
१-१४ //
svastikam
jānūrvorantare kṛtvā samyak pādatale ubhe

3

samagrīvaśiraḥkāyaḥ svastikaṃ nityamabhyaset /
gomukham
savye dakṣiṇagulphaṃ tu pṛṣṭhapārśve niyojayet

4

dakṣiṇe'pi tathā savyaṃ gomukhaṃ tat pracakṣate /
padmam
aṅguṣṭhāvadhi gṛhṇīyāddhastābhyāṃ vyutkrameṇa tu

5

ūrvorupari viprendra kṛtvā pādataladvayam /
padmāsanaṃ bhavet prāña sarvarogabhayāpaham

7

p. १६०) vīrāsanam
gulphau ca vṛṣaṇasyādhaḥ sīvinyāḥ pārśvayoḥ kṣipet /
dakṣiṇaṃ savyagulphena dakṣiṇena tathetarat // ६-१ //
hastau jānau samāsthāpya svāṅgulīṃśca prasārya ca /
vyaktavaktro nirīkṣeta nāsāgraṃ susamāhitaḥ // ६-२ //
siṃhāsanaṃ bhavedetat pūjitaṃ yogibhiḥ sadā // ६-३ //
bhadrāsanam
gulphau tu vṛṣaṇasyādhaḥ sīvinyāḥ pārśvayoḥ kṣipet /
pārśvapādau ca pāṇibhyāṃ dṛḍhaṃ baddhvā suniścalam

8

bhadrāsanaṃ bhavedetadviṣarogavināśanam /
muktāsanam
nipīḍya sīvinīṃ sūkṣmāṃ dakṣiṇetaragulphataḥ

9

vāmaṃ yāmyena gulphena muktāsanamidaṃ bhavet /
meḍhrādupari nikṣipya savyaṃ gulphaṃ tatopari

10

gulphāntaraṃ ca saṃkṣipya muktāsanamidaṃ mune /
p. १६१) mayūrāsanam
kūrparāgre muniśreṣṭha nikṣipennābhipārśvayoḥ

11

bhūmyāṃ pāṇitaladvandvaṃ nikṣipyaikāgramānasaḥ /
samunnataśiraḥpādo daṇḍavadvyomni saṃsthitaḥ

12

mayūrāsanametat syāt sarvapāpapraṇāsanam /
sukhāsanam
yena kena prakāreṇa sukhaṃ dhairyaṃ ca jāyate

13

tat sukhāsanamityuktamaśaktastat samāśrayet /
āsanajayaphalam
āsanaṃ vijitaṃ yena jitaṃ tena jagattrayam

1

anena vidhinā yuktaḥ prāṇāyāmaṃ sadā kuru //
iti tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
caturthaḥ khaṇḍaḥ
dehapramāṇam
śarīraṃ tāvadeva syāt ṣaṇṇavatyaṅgulātmakam /
dehamadhye śikhisthānaṃ taptajāmbūnadaprabham

2

trikoṇaṃ manujānāṃ tu satyamuktaṃ hi sāṃkṛte /
gudāttu dvyaṅgulādūrdhvaṃ meḍhrāttu dvyaṅgulādadhaḥ

3

p. १६२) dehamadhyaṃ vijānīhi manujānāṃ tu sāṃkṛte /
kandasthānaṃ muniśreṣṭha mūlādhārānnavāṅgulam

4

caturaṅgulamāyāmavistāraṃ munipuṃgava /
kukkuṭāṇḍavadākāraṃ bhūṣitaṃ tu tvagādibhiḥ

5

tanmadhye nābhirityuktaṃ yogajñairmunipuṃgava /
prāṇāyāmasya nāḍīpuñjadehaprāṇanirvartyatvena
dehatatkāryeyattāparijñānaṃ vinā prāṇāyāmasiddhiḥ na syāditi
dehanāḍīprāṇeyattāṃ prapañcayati- śarīramiti / śikhisthānam
agnisthānam // १-१० //
nāḍīparigaṇanam
kandamadhyasthitā nāḍī suṣumneti prakīrtitā

6

tiṣṭhanti paritastasya nāḍayo munipuṃgava /
dvisaptatisahasrāṇi tāsāṃ mukhyāścaturdaśa

7

suṣumnā piṅgalā tadvadiḍā caiva sarasvatī /
pūṣā ca varuṇā caiva hastijihvā yaśasvinī

8

alambusā kuhūścaiva viśvodārā payasvinī /
śaṅkhinī caiva gāndhārā iti mukhyāścaturdaśa

9

āsāṃ mukhyatamāstisrastisṛṣvekottamottamā /
brahmanāḍīti sā proktā mune vedāntavedibhiḥ

10

pṛṣṭhamadhyasthitenāsthnā viṇādaṇḍena suvrata /
saha mastakaparyantaṃ suṣumnā supratiṣṭhitā

11

p. १६३) kuṇḍalyāḥ sthānaṃ svarūpaṃ ca
nābhikandādadhaḥ sthānaṃ kuṇḍalyā dvyaṅgulaṃ mune /
aṣṭaprakṛtirūpā sa kuṇḍalī munisattamaḥ

12

yathāvadvāyuceṣṭāṃ ca jalānnādīni nityaśaḥ /
paritaḥ kandapārśveṣu nirudhyaiva sadā sthitā

13

svamukhena sadāveṣṭya brahmarandhramukhaṃ mune /
kuṇḍalinīsthānaṃ tatsvarūpaṃ cāha- nābhīti /
pṛthivyaptejovāyavākāśamanobuddhyahaṃkārarūpiṇyaḥ aṣṭau
prakṛtayaḥ // ११- १२ //
nāḍīsthānāni
suṣumnāyā iḍā savye dakṣiṇe piṅgalā sthitā

14

sarasvatī kuhūścaiva suṣumnāpārśvayoḥ sthite /
gāndhārā hastijihvā ca iḍāyāḥ pṛṣṭhapūrvayoḥ

15

pūṣā yaśasvinī caiva piṅgalāpṛṣṭhapūrvayoḥ /
kuhośca hastijihvāyā madhye viśvodarā sthitā

16

yaśasvinyāḥ kuhormadhye varuṇā supratiṣṭhitā /
pūṣāyāśca sarasvatyā madhye proktā yaśasvinī

17

gāndhārāyāḥ sarasvatyā madhye proktā ca śaṅkhinī /
alambusā sthitā pāyuparyantaṃ kandamadhyagā

18

pūrvabhāge suṣumnāyā rākāyāḥ saṃsthitā kuhūḥ /
adhaścordhvaṃ sthitā nāḍī yāmyanāsāntamiṣyate

19

p. १६४) iḍā tu savyanāsāntaṃ saṃsthitā munipuṃgava /
yaśasvinī ca vāmasya pādāṅguṣṭhāntamiṣyate

20

pūṣā vāmākṣiparyantā piṅgalāyāstu pṛṣṭhataḥ /
payasvinī ca yāmyasya karṇāntaṃ procyate budhaiḥ

21

sarasvatī tathā cordhvaṃ gatā jihvā tathā mune /
hastijihvā tathā savyapādāṅguṣṭhāntamiṣyate

22

śaṅkhinī nāma yā nāḍī savyakarṇāntamiṣyate /
gāndhārā savyanetrāntā proktā vedāntavedibhiḥ

23

viśvodarābhidhā nāḍī kandhamadhye vyavasthitā /
suṣumnānāḍīparitaḥ pradhānanāḍyaḥ tiṣṭhantītyāha-
suṣumnāyā iti // १३-२२ //
nāḍīṣu vāyusaṃcāraḥ
prāṇo'pānastathā vyānaḥ samānodāna eva ca

24

nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadatto dhanaṃjayaḥ /
ete nāḍīṣu sarvāsu caranti daśa vāyavaḥ

25

teṣu prāṇādayaḥ pañca mukhyāḥ pañcasu suvrata /
prāṇasaṃjñastathāpānaḥ pūjyaḥ prāṇastayormune

26

āsyanāsikayormadhye nābhimadhye tathā hṛdi /
prāṇasaṃjño'nilo nityaṃ vartate munisattama

27

p. १६५) apāno vartate nityaṃ gudamadhyorujānuṣu /
udare sakale kaṭyāṃ nābhau jaṅghe ca suvrata

28

vyānaḥ śrotrākṣimadhye ca kakudbhyāṃ gulphayorapi /
prāṇasthāne gale caiva vartate munipuṃgava

29

udānasaṃjño vijñeyaḥ pādayorhastayorapi /
samānaḥ sarvadeheṣu vyāpya tiṣṭhatyasaṃśayaḥ

30

nāgādivāyavaḥ pañca tvagasthyādiṣu saṃsthitāḥ /
evamuktāsu nāḍīṣu prāṇādayaścarantītyāha- prāṇa iti // २३##-
vāyuvyāpārāḥ
niḥśvāsocchvāsakāsāśca prāṇakarma hi sāṃkṛte

31

apānākhyasya vāyostu viṇmūtrādivisarjanam /
samānaḥ sarvasāmīpyaṃ karoti munipuṃgava

32

udāna ūrdhvagamanaṃ karotyeva na saṃśayaḥ /
vyāno vivādakṛt prokto mune vedāntavedibhiḥ

33

udgārādiguṇaḥ prokto nāgākhyasya mahāmune /
dhanaṃjayasya śobhādi karma proktaṃ hi sāṃkṛte

34

nimīlanādi kūrmasya kṣudhā tu kṛkarasya ca /
devadattasya viprendra tandrīkarma prakīrtitam

35

prāṇādidaśavāyuvyāpārānāha- niḥśvāseti // ३०-३४ //
p. १६६) nāḍīdevatāḥ
suṣumnāyāḥ śivo deva iḍayā devatā hariḥ /
piṅgalāyā viriccaḥ syāt sarasvatyā virāṇmune

36

pūṣādhidevatā prokto varuṇā vāyudevatā /
hastijihvābhidhāyāstu varuṇo devatā bhavet

37

yaśasvinyā muniśreṣṭha bhagavān bhāskarastathā /
alambusāyā abātmā varuṇaḥ parikīrtitaḥ

38

kuho kṣuddevatā proktā gāndhārī candradevatā /
śaṅkhinyāścandramāstadvat payasvinyāḥ prajāpatiḥ

39

viśvodarābhidhāyāstu bhagavān pāvakaḥ patiḥ /
suṣumnādicaturdaśanāḍīdevatābhedamāha- suṣumnāyā iti //
३५-३८ //
nāḍīṣu candrasūryasaṃcāraḥ
iḍāyāṃ candramā nityaṃ caratyeva mahāmune

39

piṅgalāyāṃ ravistadvanmune vedavidāṃ vara /
sadeḍāpiṅgalayoścandrasūryau carata ityāha- iḍāyāmiti

40

nāḍīṣu saṃvatsarātmakaprāṇasūryasaṃcāraḥ
piṅgalāyā iḍāyāṃ tu vāyoḥ saṃkramaṇaṃ tu yat

41

taduttarāyaṇaṃ proktaṃ mune vedāntavedibhiḥ /
iḍāyāḥ piṅgalāyāṃ tu prāṇasaṃkramaṇaṃ mune

42

p. १६७) dakṣiṇāyanamityuktaṃ piṅgalāyāmiti śrutiḥ /
iḍāpiṅgalayoḥ saṃdhiṃ yadā prāṇaḥ samāgataḥ

43

amāvasyā tadā proktā dehe dehabhṛtāṃ vara /
mūlādhāraṃ yadā prāṇaḥ praviṣṭaḥ paṇḍitottama

44

tadādyaṃ viṣuvaṃ proktaṃ tāpasaistāpasottama /
prāṇasaṃjño muniśreṣṭha mūrdhānaṃ prāviśadyadā

45

tadantyaṃ viṣuvaṃ proktaṃ tāpasaistattvacintakaiḥ /
niḥśvāsocchvāsanaṃ sarvaṃ māsānāṃ saṃkramo bhavet

46

iḍayā kuṇḍalīsthānaṃ yadā prāṇaḥ samāgataḥ /
somagrahaṇamityuktaṃ tadā tattvavidāṃ vara

47

yadā piṅgalayā prāṇaḥ kuṇḍalīsthānamāgataḥ /
tadā tadā bhavet sūryagrahaṇaṃ munipuṅgava

48

saṃvatsarātmakaprāṇasūryasya nāḍīrāśisaṃcārato
dinapakṣamāsāyanādigrahaṇādiḥ bhavatītyāha- piṅgalāyā iti // ४०##-
antastīrthaprāśastyam
śrīparvataṃ śiraḥsthāne kedāraṃ tu lalāṭake /
vārāṇasīṃ mahāprājña bhrūvorghrāṇasya madhyame

49

kurukṣetraṃ kucasthāne prayāgaṃ hṛtsaroruhe /
cidambaraṃ tu hṛnmadhye ādhāre kamalālayam

50

p. १६८) ātmatīrthaṃ samutsṛjya bahistīrthāni yo vrajet /
karasthaṃ sa mahāratnaṃ tyaktvā kācaṃ vimārgate

51

bhāvatīrthaṃ paraṃ tīrthaṃ pramāṇaṃ sarvakarmasu /
anyathāliṅgyate kāntā anyathāliṅgyate sutā

52

tīrthāni toyapūrṇāni devān kāṣṭhādinirmitān /
yogino na prapadyante svātmapratyayakāraṇāt

53

bahistīrthāt paraṃ tīrthamantastīrthaṃ mahāmune /
ātmatīrthaṃ mahātīrthamanyattīrthaṃ nirarthakam

54

cittamantargataṃ duṣṭaṃ tīrthasnānairna śudhyati /
śataśo'pi jalairdhautaṃ surābhāṇḍamivāśuci

55

viṣuvāyanakāleṣu grahaṇe cāntare sadā /
vāraṇasyādike sthāne snātvā śuddho bhavennaraḥ

56

jñānayogaparāṇāṃ tu pādaprakṣālitaṃ jalam /
bhāvaśuddhyarthamajñānāṃ tattīrthaṃ munipuṅgava

50

mastakādyādhārāntaṃ śrīśailādipuṇyasthalaṃ bhavatītyāha-
śrīparvatamiti // ४८-४९ // evaṃ bhāvanāmayamātmatīrthaṃ tadeva
mumukṣubhiḥ sevyam iti stauti- ātmatīrthamiti / kācaṃ- kācamaṇim

51

dehādinirvartyasarvakarmasu tīrthabuddhiḥ garīyasītyarthaḥ / tatra
dṛṣṭāntastu- anyatheti

52

ata evaṃ tīrthānīti

53

tadeva
ātmatīrtham

54

bāhyatīrthasnānena ko'pi na śudhyatīti
sadṛṣṭāntamāha- cittamiti

55

na tathā bhāvatīrthasnānenetyāha##-
p. १६९) bhrūmadhyādisthāneṣu svātmalakṣyānusaṃdhānataḥ
śuddhātmaiva bhavatītyarthaḥ

56

evātmatīrthasnānānadhikāro[rī] tīrthapādacaraṇodakasparśataḥ
śuddho bhavatītyāha- jñāneti

57

ātmani śivadṛṣṭiḥ
tīrthe dāne jape yajñe kāṣṭhe pāṣāṇake sadā /
śivaṃ paśyati mūḍhātmā śive dehe pratiṣṭhite

58

antaḥsthaṃ māṃ parityajya bahiṣṭhaṃ yastu sevate /
hastasthaṃ piṇḍamutsṛjya lihet kūrparamātmanaḥ

59

śivamātmani paśyanti pratimāsu na yoginaḥ /
ajñānāṃ bhāvanārthāya pratimāḥ parikalpitāḥ

59

svājñāḥ svātiriktātmānaṃ draṣṭumicchanti, svajñāḥ
svāmātmānaṃ paśyantītyāha- tīrtha iti // ५७-५८ // ata eva śivamiti /
ayogijanānukampayā pratimāpi vikalpitetyāha- ajñānāmiti

60

brahmadarśanena brahmabhāvaḥ
apūrvamaparaṃ brahma svātmānaṃ satyamadvayam /
prajñānaghanamānandaṃ yaḥ paśyati sa paśyati

61

nāḍīpuñjaṃ sadāsāraṃ narabhāvaṃ mahāmune /
samutsṛjyātmanātmānamahamityavadhāraya

62

aśarīraṃ śarīreṣu mahāntaṃ vibhumīśvaram /
ānandamakṣaraṃ sākṣānmatvā dhīro na śocati

63

p. १७०) vibhedajanake'jñāne naṣṭe jñānabalātmune /
ātmano brahmaṇo bhedamasantaṃ kiṃ kariṣyati

60

nirviśeṣaṃ brahma yaḥ paśyati sa tadeva bhavatītyāha-
apūrvamiti / yasmāt pūrvaṃ kāraṇaṃ paraṃ kāryaṃ vā na vidyate tat
kāryakāraṇakalanāśūnyaṃ brahma svamātramiti yaḥ paśyati sa
tanmātramavaśiṣyata ityarthaḥ

61

yāvaccittaśuddhiḥ tāvat
narabhāvanayā yogaṃ yuñjīta, tataḥ śuddhāvuditāyāṃ narabhāvaṃ
vihāya brahmabhāvena vartasvetyāha- nāḍīti

62

yaḥ
ko'pyevamātmānaṃ jānāti sa kṛtakṛtyo bhavatītyāha- aśarīramiti

63

svajñānajabhedadṛṣṭyapāye nirbhedaṃ brahma prasīdatītyāha-
vibhedeti / vastutaḥ kālatraye'pyasaṃbhavabhedaḥ kiṃ kariṣyati ? svasya
labdhātmakatvānnirbhedaṃ brahmāvaśiṣyate ityarthaḥ

1

iti caturthaḥkhaṇḍaḥ
pañcamaḥ khaṇḍaḥ
nāḍīśodhanam
samyakkathaya me brahman nāḍīśuddhiṃ samāsataḥ /
yayā śuddhyā sadā dhyāyan jīvanmukto bhavāmyaham

2

sāṃkṛte śṛṇu vakṣyāmi nāḍīśuddhiṃ samāsataḥ /
vidhyuktakarmasaṃyuktaḥ kāmasaṃkalpavarjitaḥ

3

yamādyaṣṭāṅgasaṃyuktaḥ śāntaḥ satyaparāyaṇaḥ /
svātmamanyavasthitaḥ samyak jñānibhiśca suśikṣitaḥ

4

p. १७१) parvatāgre nadītīre bilvamūle vane'thavā /
manorame śucau deśe maṭhaṃ kṛtvā samāhitaḥ

5

ārabhya cāsanaṃ paścāt prāṅmukhodaṅmukho'pi vā /
samagrīvaśiraḥkāyaḥ saṃvṛtāsyaḥ suniścalaḥ

6

nāsāgre śaśabhṛdbimbe bindumadhye turīyakam /
sravantamamṛtaṃ paśyennetrābhyāṃ susamāhitaḥ

7

iḍayā prāṇamākṛṣya pūrayitvodarasthitam /
tato'gniṃ dehamadhyasthaṃ dhyāyan jvālāvalīyutam

8

bindunādasamāyuktamagnibījaṃ vicintayet /
paścāvirecayet samyak prāṇaṃ piṅgalayā budhaḥ

9

punaḥ piṅgalayāpūrya vahnibījamanusmaret /
punarvirecayeddhīmāniḍayaiva śanaiḥ śanaiḥ

10

tricaturvāsaraṃ vātha tricaturvārameva ca /
ṣaṭkṛtvo vicarennityaṃ rahasyevaṃ trisaṃdhiṣu

1

narabhāvabhāvitanāḍīśuddhibubhutsayā pṛcchatītyāha-
samyagiti

11

praśnottaraṃ bhagavānāha- sāṃkṛta iti //
kastatprakāraḥ ityatra- vidhyukteti // २-५ //
sravadamṛtacandrabimbaṃ nāsāgre avalokayan yogaṃ samārabhedityarthaḥ
// ६-७ // rāmiti agnibījaṃ // ८-९ // pratidinaṃ tricaturvāram // १०-१४
//
p. १७२) nāḍīśuddhicihnāni
nāḍīśuddhimavāpnoti pṛthakcihnopalakṣitaḥ /
śarīralaghutā dīptirvahnerjāṭharavartinaḥ

12

nādābhivyaktirityetaccihnaṃ tatsiddhisūcakam /
yāvadetāni saṃpaśyet tāvadevaṃ samācaret

13

svātmaśuddhiḥ
athavaitat parityajya svātmaśuddhiṃ samācaret /
ātmā śuddhaḥ sadā nityaḥ sukharūpaḥ svayaṃprabhaḥ

14

ajñānānmalino bhāti jñānācchuddho vibhātyayam /
ajñānamalapaṅkaṃ yaḥ kṣālayejjñānatoyataḥ /
sa eva sarvadā śuddho nānyaḥ karmarato hi saḥ

1

iti pañcamaḥ khaṇḍaḥ
ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
prāṇāyāmalakṣaṇam
prāṇāyāmakramaṃ vakṣye sāṃkṛte śṛṇu sādaram /
prāṇāyāma iti prokto recapūrakakumbhakaiḥ

2

varṇatrayātmakāḥ proktā recapūrakakumbhakāḥ /
sa eṣa praṇavaḥ proktaḥ prāṇāyāmaśca tanmayaḥ

3

p. १७३) iḍayā vāyumākṛṣya pūrayitvodarasthitam /
śanaiḥ ṣoḍaśabhirmātrairakāraṃ tatra saṃsmaret

4

pūritaṃ dhārayet paścāccatuḥṣaṣṭyā tu mātrayā /
ukāramūrtimatrāpi saṃsmaran praṇavaṃ japet

5

yāvadvā śakyate tāvaddhārayejjapatatparaḥ /
pūritaṃ recayet paścānmakāreṇānilaṃ budhaḥ

6

śanaiḥ piṅgalayā tatra dvātriṃśanmātrayā punaḥ /
prāṇāyāmo bhavedeṣa tataścaivaṃ samabhyaset

7

punaḥ piṅgalayāpūrya mātraiḥ ṣoḍaśabhistathā /
akāramūrtimatrāpi smaredekāgramānasaḥ

8

dhārayet pūritaṃ vidvān praṇavaṃ saṃjapan vaśī /
ukāramūrtiṃ sa dhyāyan catuḥṣaṣṭyā tu mātrayā

9

makāraṃ tu smaran paścādrecayediḍayānilam /
evameva punaḥ kuryādiḍayāpūrya buddhimān

10

evaṃ samabhyasennityaṃ prāṇāyāmaṃ munīśvara /
evamabhyāsato nityaṃ ṣaṇmāsād jñānavān bhavet

11

vatsarādbrahmavidvān syāt tasmānnityaṃ samabhyaset /
yogābhyāsarato nityaṃ svadharmanirataśca yaḥ

12

prāṇasaṃyamanenaiva jñānamukto bhaviṣyati /
viśeṣataḥ prāṇāyāmeti // १-११ //
p. १७४) pūrakādilakṣaṇam
bāhyadāpūraṇaṃ vāyorudare pūrako hi saḥ

13

saṃpūrṇakumbhavadvāyordhāraṇaṃ kumbhako bhavet /
bahirvirecanaṃ vāyorudarādrecakaḥ smṛtaḥ

14

pūrakādilakṣaṇamāha- bāhyāditi // १२-१३ //
prāṇāyāmasiddhayaḥ
prasvedajanako yastu prāṇāyāmeṣu so'dhamaḥ /
kampanaṃ madhyamaṃ vidyādutthānaṃ cottamaṃ viduḥ

15

pūrvapūrvaṃ prakurvīta yāvadutthānasaṃbhavaḥ /
saṃbhavatyuttame prājñaḥ prāṇāyāme sukhī bhavet

16

prāṇāyāmena cittaṃ tu śuddhaṃ bhavati suvrata /
citte śuddhe śuciḥ sākṣāt pratyagjyotirvyavasthitaḥ

17

prāṇaścittena saṃyuktaḥ paramātmani tiṣṭhati /
prāṇāyāmaparasyāsya puruṣasya mahātmanaḥ

18

dehaścottiṣṭhate tena kiṃcijjñānādvimuktatā /
recakaṃ pūrakaṃ muktvā kumbhakaṃ cityamabhyaset

19

sarvapāpavinirmuktaḥ samyagjñānamavāpnuyāt /
manojavatvamāpnoti palitādi ca naśyati

20

p. १७५) prāṇāyāmaikaniṣṭhasya na kiṃcidapi durlabham /
tasmāt sarvaprayatnena prāṇāyāmān samabhyaset

21

svedādisiddhimāha- prasvedeti // १४-१७ // uttiṣṭhate bhūtalāt //
१८-२० //
roganivartakaprāṇāyāmabhedāḥ
viniyogān pravakṣyāmi prāṇāyāmasya suvrata /
saṃdhyayorbrāhmakāle'pi madhyāhne vāthavā sadā

22

bāhyaṃ prāṇaṃ samākṛṣya pūrayitvodareṇa ca /
nāsāgre nābhimadhye ca pādāṅguṣṭhe ca dhāraṇāt

23

sarvarogavinirmukto jīvedvarṣaśataṃ naraḥ /
nāsāgradhāraṇādvāpi jito bhavati suvrata

24

sarvaroganivṛttiḥ syānnābhimadhye tu dhāraṇāt /
śarīralaghutā vipra pādāṅguṣṭhanirodhanāt

25

jihvayā vāyumākṛṣya yaḥ pibet satataṃ naraḥ /
śramadāhavinirmukto yogī nīrogatāmiyāt

26

jihvayā vāyumākṛṣya jihvāmūle nirodhayet /
pibedamṛtamavyagraṃ sakalaṃ sukhamāpnuyāt

27

iḍayā vāyumākṛṣya bhrūvormadhye nirodhayet /
yaḥ pibedamṛtaṃ śuddhaṃ vyādhibhirmucyate hi saḥ

28

p. १७६) yogopaniṣadaḥ
iḍayā vedatattvajña tathā piṅgalayaiva ca /
nābhau nirodhayettena vyādhibhirmucyate naraḥ

29

māsamātraṃ trisaṃdhyāyāṃ jihvayāropya mārutam /
amṛtaṃ ca pibannābhau mandaṃ mandaṃ nirodhayet

30

vātajāḥ pittajā doṣā naśyantyeva na saṃśayaḥ /
nāsābhyāṃ vāyumākṛṣya netradvandve nirodhayet

31

netrarogā vinaśyanti tathā śrotranirodhanāt /
tathā vāyuṃ samāropya dhārayecchirasi sthitam

32

śirorogā vinaśyanti satyamuktaṃ hi sāṃkṛte /
yogasiddhyantarāyaroganirāsakān dhāraṇābhedānāha-
viniyogāniti / brahmakāle brāhme muhūrte // २१-३५ //
ṣaṇmukhīmudrābhyāsādinā vāyujayaḥ
svastikāsanamāsthāya samāhitamanāstathā

33

apānamūrdhvamutthāpya praṇavena śanaiḥ śanaiḥ /
hastābhyāṃ dhārayet samyak karaṇādikaraṇāni ca

34

aṅguṣṭhābhyāṃ mune śrotre tarjanībhyāṃ tu cakṣuṣī /
nāsāpuṭāvasthānyābhyāṃ pracchādya karaṇāni vai

35

ānandāvirbhavo yāvat tāvanmūrdhani dhārayet /
prāṇaḥ prayātyanenaiva brahmarandhraṃ mahāmune

36

p. १७७) brahmarandhraṃ gate vāyau nādaścotpadyate'nagha /
śaṅkhadhvaninibhaścādau madhye meghadhvaniryathā

37

śiromadhyagate vāyau giriprasravaṇaṃ yathā /
paścāt prīto mahāprājña sākṣādātmonmukho bhavet

38

punastajjñānaniṣpattiryogāt saṃsāranihnutiḥ /
dakṣiṇottaragulphena sīvinīṃ pīḍayet sthirām

39

savyetareṇa gulphena pīḍayed bddhimān naraḥ /
jānvoradhaḥ sthitāṃ saṃdhiṃ smṛtvā devaṃ triyambakam

40

vināyakaṃ ca saṃsmṛtya tathā vāgīśvarīṃ punaḥ /
liṅganālāt samākṛṣya vāyumapyagrato mune

41

praṇavena niyuktena binduyuktena buddhimān /
mūlādhārasya viprendra madhye taṃ tu nirodhayet

42

nirudhya vāyunā dīpto vahnirūhati kuṇḍalīm /
punaḥ suṣumnayā vāyurvahninā saha gacchati

36

evamabhyasatastasya jito vāyurbhaved bhṛśam /
evaṃ ṣaṇmukhīmudrābhyāsataḥ brahmarandhramiti

43

yathā tathā
candramaṇḍalagiritaḥ amṛtapravāho jāyate / tena
bhrūmadhyasthajyotirliṅgamabhiṣicya tadamṛtāsvādanato yogī vimṛtyuḥ
bhavati / tataḥ paścāt // ३७-३८ // dakṣiṇetaragulphābhyāṃ sīvinīṃ
meḍhragudāntarālasthanāḍīṃ saṃpīḍayan jānvoradhaḥ- sthitasaṃdhiṃ
śivaliṅgaṃ smṛtvā vināyakaṃ vāgīśvarīṃ ca dhyātvā tato
liṅganālādityādi // ३९-४२ //
p. १७८) vāyujayacihnāni
prasvedaḥ prathamaḥ paścāt kampanaṃ munipuṅgava

44

utthānaṃ ca śarīrasya cihnametajjite'nile /
vāyujayasūcakācihnānyāha- prasveda iti // ४३-४८ //
vāyujayena rogapāpavināśavairāgyapūrvikā jñānotpattiḥ
evamabhyasatastasya mūlarogo vinaśyati

45

bhagaṃdharaṃ ca naṣṭaṃ syāt sarvarogāśca sāṃkṛte /
pātakāni vinaśyanti kṣudrāṇi ca mahānti ca

46

naṣṭe pāpe viśuddhaṃ syāccittadarpaṇamadbhutam /
punarbrahmādibhogebhyo vairāgyaṃ jāyate hṛdi

47

viraktasya tu saṃsārājjñānaṃ kaivalyasādhanam /
tena pāśāpahāniḥ syāt jñātvā devaṃ sadāśivam

48

jñānāmṛtaraso yena sakṛdāsvādito bhavet /
sa sarvakāryamutsṛjya tatraiva paridhāvati

49

jñānasvarūpamevāhurjagadetadvicakṣaṇāḥ /
arthasvarūpamajñānāt paśyantyanye kudṛṣṭayaḥ

50

ātmasvarūpavijñānādajñānasya parikṣayaḥ /
kṣīṇe'jñāne mahāprājña rāgādīnāṃ parikṣayaḥ

51

p. १७९) rāgādyasaṃbhave prājña puṇyapāpavimarśanam /
tayornāśe śarīreṇa na punaḥ saṃprayujyate

51

vicakṣaṇāḥ jñāninaḥ // ४९-५० // vimarśanaṃ viśodhanaṃ
vināśanamityarthaḥ

1

iti ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
saptamaḥ khaṇḍaḥ
pratyāhāralakṣaṇam, tadbhedāśca
athātaḥ saṃpravakṣyāmi pratyāhāraṃ mahāmune /
indriyāṇāṃ vicaratāṃ viṣayeṣu svabhāvataḥ

2

balādāharaṇaṃ teṣāṃ pratyāhāraḥ sa ucyate /
yat paśyati tu tat sarvaṃ brahma paśyan samāhitaḥ

3

pratyāhāro bhavedeṣa brahmavidbhiḥ puroditaḥ /
yadyacchuddhamaśuddhaṃ vā karotyāmaraṇāntikam

4

tat sarvaṃ brahmaṇe kuryāt pratyāhāraḥ sa ucyate /
athavā nityakarmāṇi brahmārādhanabuddhitaḥ

5

kāmyāni ca tathā kuryāt pratyāhāraḥ sa ucyate /
athavā vāyumākṛṣya sthānāt sthānaṃ nirodhayet

6

dantamūlāt tathā kāṣṭhe kaṇṭhādurasi mārutam /
urodeśāt samākṛṣya nābhideśe nirodhayet

7

p. १८०) nābhideśāt samākṛṣya kuṇḍalyāṃ tu nirodhayet /
kuṇḍalīdeśato vidvān mūlādhāre nirodhayet

8

athāpānāt kaṭidvandve tathorau ca sumadhyame /
tasmājjānudvaye jaṅghe pādāṅguṣṭhe nirodhayet

9

pratyāhāro'yamuktastu pratyāhāraparaiḥ purā /
yamaniyamāsanaprāṇāyāmeyattāṃ pratipādya tataḥ
pratyāhārasvarūpamāha- atheti // १-१२ //
pratyāhāraphalam
evamabhyāsayuktasya puruṣasya mahātmanaḥ

10

sarvapāpāni naśyanti bhavarogaśca suvrata /
vāyudhāraṇātmakapratyāhāraḥ
nāsābhyāṃ vāyumākṛṣya niścalaḥ svastikāsanaḥ

11

pūrayedanilaṃ vidvānāpādatalamastakam /
paścāt pādadvaye tadvat mūlādhāre tathaiva ca

12

nābhikande ca hṛnmadhye kaṇṭhamūle ca tāluke /
bhruvormadhye lalāṭe ca tathā mūrdhani dhārayet

13

vedāntasaṃmatapratyāhāraḥ
dehe tvātmamatiṃ vidvān samākṛṣya samāhitaḥ /
ātmanātmani nirdvandve nirvikalpe nirodhayet

14

p. १८१) pratyāhāraḥ samākhyātaḥ sākṣādvedāntavedibhiḥ /
evamabhyasatastasya na kiṃcidapi durlabham

1

kiṃ bahunā- dehe iti // १३-१४ //
iti saptamaḥ khaṇḍaḥ
aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
pañcabhūteṣu dhāraṇā
athātaḥ saṃpravakṣyāmi dhāraṇāḥ pañca suvrata /
dehamadhyagate vyomni bāhyākāśaṃ tu dhārayet

2

prāṇe bāhyānilaṃ tadvat jvalane cāgnimaudare /
toyaṃ toyāṃśake bhūmiṃ bhūmibhāge mahāmune

3

hayarāvalakārākhyaṃ mantramuccārayet kramāt /
dhāraṇaiṣā parā proktā sarvapāpaviśodhinī

4

jānvantaṃ pṛthivī hyaṃśo hyapāṃ pāyavantamucyate /
hṛdayāṃśastathāgnyaṃśo bhrūmadhyānto'nilāṃśakaḥ

5

ākāśāṃśastathā prājña mūrdhāṃśaḥ parikīrtitaḥ /
brahmāṇaṃ pṛthivībhāge viṣṇuṃ toyāṃśake tathā

6

agnyaṃśe ca maheśānamīśvaraṃ cānilāṃśake /
ākāśāṃśe māhāprajña dhārayettu sadāśivam

7

pratyāhāralakṣaṇamuktvā dhāraṇālakṣaṇamāha- atheti // १##-
p. १८२) ātmani dhāraṇā
atha vā tava vakṣyāmi dhāraṇāṃ munipuṃgava /
puruṣe sarvaśāstāraṃ bodhānandamayaṃ śivam

8

dhārayedbuddhimān nityaṃ sarvapāpaviśuddhaye /
brahmādikāryarūpāṇi sve sve saṃhṛtya kāraṇe

9

sarvakāraṇamavyaktamanirūpyamacetanam /
sākṣādātmani saṃpūrṇe dhārayet praṇave manaḥ /
indriyāṇi samāhṛtya manasātmani yojayet

1

puruṣe pratīci svātiriktasarvagrāsatayā śivaṃ dhārayet / yadvā-
puruṣe paramātmani sarvaśāstāraṃ pratyañcaṃ dhārayet // ७-९ //
ityaṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
navamaḥ khaṇḍaḥ
saveśeṣabrahmadhyānam
athātaḥ saṃpravākṣyāmi dhyānaṃ saṃsāranāśanam /
ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma sarvasaṃsārabheṣajam

2

ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpaṃ maheśvaram /
so'hamityādareṇaiva dhyāyedyogīśvareśvaram

3

dhāraṇāmuktvā saviśeṣanirviśeṣabrahmadhyānamāha- atheti /
ṛtaṃ karmaphalamaparaṃ brahma / satyaṃ jñānaphalaṃ praṃ brahma //
१-२ //
p. १८३) nirviśeṣabrahmadhyānam
atha vā satyamīśānaṃ jñānamānandamadvayam /
atyarthamamalaṃ nityamādimadhyāntavarjitam

4

tathāsthūlamanākāśamasaṃspṛśyamacākṣuṣam /
na rasaṃ na ca gandhākhyamaprameyamanūpamam

5

ātmānaṃ saccidānandamanantaṃ brahma suvrata /
ahamasmītyabhidhyāyeddehātītaṃ vimuktaye

3

arthajātamatītya jñaptimātratayā vartate iti atyartham

6

anākāśamityādipañcaviśeṣaṇataḥ pañcabhūtavailakṣaṇyamuktaṃ
bhavati // ४-६ //
dhyānaphalam
evamabhyāsayuktasya puruṣasya mahātmanaḥ /
kramādvedāntavijñānaṃ vijāyeta na saṃśayaḥ

1

iti navamaḥ khaṇḍaḥ
daśamaḥ khaṇḍaḥ
samādhisvarūpam
athātaḥ saṃpravakṣyāmi samādhiṃ bhavanāśanam /
samādhiḥ saṃvidutpattiḥ parajīvaikatāṃ prati

2

nityaḥ sarvagato hyātmā kūṭastho doṣavarjitaḥ /
ekaḥ san bhidyate bhrāntyā māyayā na svarūpataḥ

3

p. १८४) tasmādadvaitamevāsti na prapañco na saṃsṛtiḥ /
tathākāśo ghaṭākāśo maṭhākāśa itīritaḥ

4

tathā bhrāntairdvidhā prokto hyātmā jīveśvarātmanā /
nāhaṃ deho na ca prāṇo nendriyāṇi mano na hi

5

sadā sākṣisvarūpatvācchiva evāsmi kevalaḥ /
iti dhīryā muniśreṣṭha sā samādhirihocyate

6

dhyānaprakāramuktvā samādhiprakāramāha- atheti // १-२ //
yasmādevaṃ tasmāt / yathākāśa eva ghaṭākāśaḥ // ३-६ //
brahmamātrāvaśeṣaḥ
so'haṃ brahma na saṃsārī na matto'nyaḥ kadācana /
yathā phenataraṅgādi samudrādutthitaṃ punaḥ

7

samudre līyate tadvat jaganmayayanulīyate /
tasmānmanaḥ pṛthaṅ nāsti jaganmāyā ca nāsti hi

8

yasyaiva paramātmāyaṃ pratyagbhūtaḥ prakāśitaḥ /
sa tu yāti ca puṃbhāvaṃ svayaṃ sākṣāt parāmṛtam

9

yadā manasi caitanyaṃ bhāti sarvatragaṃ sadā /
yogino'vyavadhānena tadā saṃpadyate svayam

10

yadā sarvāṇi bhūtāni svātmanyeva hi paśyati /
sarvabhūteṣu cātmānaṃ brahma saṃpadyate tadā

11

p. १८५) yadā sarvāṇi bhūtāni samādhistho na paśyati /
ekībhūtaḥ pareṇāsau tadā bhavati kevalaḥ

12

yadā paśyati cātmānaṃ kevalaṃ paramārthataḥ /
māyāmātraṃ jagat kṛtsnaṃ tadā bhavati nirvṛtiḥ

7

yasmādevaṃ tasmāt manaḥ mattaḥ pṛthak nāsti

13

pratyakparacitorekatvāt svayam ityādi / svātiriktaprapañce māyāmātrapadaṃ
gate svayameva niṣpratiyogikabrahmamātramavaśiṣyate iti
darśanopaniṣatphalito'rthaḥ // ८-१२ //
upasaṃhāraḥ
evamuktvā sa bhagavān dattātreyo mahāmuniḥ /
sāṃkṛtiḥ svasvarūpeṇa sukhamāste'tinirbhayaḥ

13

iti //
ākhyāyikāmupasaṃharati- evamiti / iti śabdo
darśanopaniṣaṭparisamāptyarthaḥ

iti daśamaḥ khaṇḍaḥ
śrīvāsudevendraśiṣyopaniṣadbrahmayoginā /
darśanopaniṣadvyākhyā likhitā brahmamātragā //
darśanopaniṣadvyākhyāgranthastu dviśataṃ smṛtaḥ //
iti śrīmadīśādyaṣṭottaraśatopaniṣacchāstravivaraṇe
navatisaṃkhyāpūrakaṃ darśanopaniṣadvivaraṇaṃ saṃpūraṇam

Original text: darśanopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc