Brihaddeshi · Chapter p1

; anantaśayanasaṃskṛtagranthāvaliḥ

; śrīmataṅgamunipraṇītā bṛhaddeśī
%% ed. K. sāmbaśivaśāstri
śrīḥ
śrīmataṅgamunipraṇītā bṛhaddeśī
*------------------------
१kakha
nānāvidheśu deśeṣu jantūnāṃ sukhado bhavet
१gagha
tataḥ prabhṛti lokānāṃ narendrāṇāṃ yadruccayā
२kakha
deṣe deṣe pravṟtto'sau dhvanirdeśīti saṃjñitaḥ
२gagha
mataṅgasya vacaḥ śrutvā nārado munirabravīt
३kakha
nanu dhvanestu deśītvaṃ kathaṃ jātaṃ mahāmune
३gagha
amūrtatvācca teṣāṃ hi iti me vaktumarhasi
mataṃga uvāca -
४kakha
yathānubhūtadeśācca dhvaneḥ sthānānugādapi
४gagha
tato bindustato nādastato mātrāstvanukramāt
५kakha
varṇastu mātrakodabhūtā matrakā dvividhā matāḥ
५gagha
svaravyañjanarūpeṇa jagajjyotirihocyate
६kakha
sva(ryu?rya) te deśabhāṣāyāmādikśāntaṃ yathāvidhi
६gagha
tena svarāḥ samākhyātā anye ṣadjādayaḥ svarāḥ
७kakha
vyañjanatvaṃ tu sarveśāṃ kādivargeśu saṃsthitam
७gagha
ṣaktyabhirvyaktimātreṇa vyañjanaṃ śivatāṃ gatam
८kakha
padavākyasvarūpeṇa vākyārthavahanena yat
८gagha
varṇā yatra(?) jagat sarvaṃ tena varṇāḥ prakīrtitāḥ
९kakha
varṇapūrvakametaddhi padaṃ jñeyaṃ sadā budhaiḥ
९gagha
padaistu nirmitaṃ vākyaṃ kriyākārakasaṃyutam
१०kakha
tato vākyānmahāvākyaṃ vedāḥ sāṅgā hyanukramāt
१०gagha
vyaktāste dhvanitaḥ sarve tato gāndharvasambhavaḥ
११kakha
dhvaniryoniḥ parā jñeyā dhvaniḥ sarvasya kāraṇam
११gagha
ākrāntaṃ dhvaninā sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam
१२kakha
dhvanistu dvividhaḥ prokto vyaktāvyaktavibhāgataḥ
१२gagha
varṇopalambhanād vyakto deśīmukhamupāgataḥ
iti deśyutpattiprakaraṇam
१३kakha
abalābālagopālaiḥ kśitipālairnijeccayā
१३gagha
gīyate sānurāgeṇa svadeśe deśirucyate
१४kakha
nibaddhaścānibaddhaśca mārgo'yam dvividho mataḥ
१४gagha
ālāpādi(?) nibandho yaḥ sa ca mārgaḥ prakīrtitaḥ
१५kakha
evamprakāro deśī yaḥ jñātavyā gītakovidaiḥ
१५gagha
evametanmayā proktaṃ deśyā utpattilak̲ṣaṇam
iti deśīlakṣaṇam
१६kakha
idānīṃ sampravakṣyāmi nādalakṣaṇamuttamam
१६gagha
na nādena vinā gītaṃ na nādena vinā svarāḥ
१७kakha
na nādena vinā nṟttaṃ tasmānnādātmakaṃ jagat
१७gagha
nādarūpaḥ smṟto brahmā nādarūpo janārdanaḥ
१८kakha
nādarūpā parā śaktirnādarūpo mahesvaraḥ
Q१.१८gagha yaduktaṃ brahmaṇaḥ sthānam brahmagranthiśca yaḥ smṛtaḥ
Q१.१९kakha tanmadhye saṃsthitaḥ prāṇaḥ prāṇād vahnisamudgamaḥ
Q१.२०kakha vahnimārutasaṃyogānnādaḥ samupajāyate
Q१.२०gagha nādādutpadyate bindurnādāt sarvaṃ ca vāṅgmayam
iti kecit /
Q२.२१kakha kandasthānasamuttho hi sa ca pancavidho bhavet
Q२.२१gagha sūkśmaścaivātisūkśmaśca samīraḥ sancarannadhaḥ
Q२.२२kakha ūrdhvaṃ ca kurute sarvāṃ nādapaddhatimuddhatāṃ
ityanye vadanti
२२kakha
nakāraḥ prāṇa ityāhurdakāraścānalo mataḥ
२२gagha
nādasya dvipadārtho'yam samīcīno mayoditaḥ
२३kakha
nādo'yam nadaterdhātoḥ sa ca pañcavidho bhavet
२३gagha
sūkśmaśscaivātisūkśmaśca vyakto'vyaktaśca krtrimaḥ
२४kakha
sūkśmo nādo guhāvāsī hṛdaye cātisūkśmakaḥ
२४gagha
kaṇṭhamadhye sthito vyaktaḥ avyaktastāludeśake
२५kakha
krtrimo mukhadeśe tu jñeyaḥ pañcavidho budhaiḥ
२५gagha
iti tāvanmayā proktā nādotpattirmanoharā
iti nādotpattiḥ /
२६kakha
idānīm tu pravakṣyāmi śrutīnāṃ ca viniścayam
२६gagha
śru śravaṇe cāsya dhātoḥ ktipratyayasamudbhavaḥ
२७kakha
śrutiśabdaḥ prasādhyo'yaṃ śabdajñairbhāvasādhanaḥ
V१.१śrūyanta iti śrutayaḥ / V१.२ sā caikānekā vā /
V१.३ tatraikaiva śrutiriti / V१.४ tadyathā - tatrādau tāvādihāgnipavanasaṃyogāt puruṣaprayatnapreritordhvaṃ nābher ūrdhvākāradeśamākramad dhūmavat sopānapadakrameṇa pavaneccayā āhāharohannatarbhūtapūraṇaprātinipāryāpādyatayā(?) śrutyādibhedabhinnaḥ pratibhāsa iti māmakīyaṃ matam /
V२.१ anye punardviprakāśaḥ śrurmanyante katham svarānta(ra)vibhāgāt / V२.३ tathāca visvhāvasuḥ -
Q३.१kakha "śravaṇendriyagrahyatvād dhvanireva śrutirbhavet /
Q३.१gagha sā caikāpi dvidhā jñeyā svarāntaravibhāgataḥ
Q३.२kakha niyataśrutisaṃsthānād gīyante sapta gītiṣu
Q३.२gagha tasmāt svaragatā jñeyāḥ śrutayaḥ śrutivedibhiḥ
Q३.३kakha antaḥśruti vivatrinyo hyantaraśrutayo matāḥ
Q३.३gagha etāsāmapi caiśvaryaṃ kriyāgrāmavibhāgataḥ "
V३.१ kecit sthānatra(yaṃ? ya) yogāt trividhāṃ śrutiṃ pratipadyante /
V३.२ apare tvindriyavaiguṇyāt trividhāṃ śrutiṃ manyante /
V३.३ indriyavaikuṇyaṃ ca trividhaṃ - sahajaṃ doṣajaṃ abhighātajaṃ ceti /
V४.१ apare tu vātapittakaphasannipātabhedabhinnāṃ caturvidhāṃ śrutiṃ pratipedire /
V४.२ tathācāha caturaḥ (?) -
Q४.१kakha "uccaustaro dhvanī rūkṣo vijñeyo vātajo budhaiḥ /
Q४.१gagha gambhīro ghana(nī?śī)laśca jñātavyaḥ pittaho dhvaniḥ //
Q४.२kakha snigdhaśca sukumāraśca madhuraḥ kaphajo dhvaniḥ /
Q४.२gagha trayāṇāṃ guṇasaṃyukto vijñeyaḥ sannipātajaḥ //
V५.१ apare tu ......ṃdhādayo navadhā śrutiṃ pratipadyante
V५.२ tathāhi --
Q५.१kakha dviśrutistriśrutiścaiva catuḥśrutika eva ca
Q५.१gagha svaraprayogaḥ kartavyo vaṃśe chidragato budhaiḥ
V५.३ bharatenāpyuktaṃ --
Q६.१kakha"dvika(stri ?tri) kacatuṣkāstu jñeyā vaṃśagatā svarāḥ /
Q६.१gagha iti tāvanmayā proktāḥ savaṃśaśrutayo nava" //
V६.१ tatra kecinmīmāṃsāmāṃsalitadhiyo dhīrā dvāviṃśatiśrutī(yo?)rmanyante / V६.२ kecana punaḥ (ṣaṭ) ṣaṣṭibhedabhinnāḥ śrutaya
iti manyante / V६.३ anye punarānnantyaṃ varṇayanti śrutīnām / V६.४ yathācāha kohalaḥ --
Q७.१kakha dvāviṃśatiṃ kecidudāharanti (śrutiḥ) śrutijñānavicāradakṣāḥ /
Q७.१gaghaṣaṭṣaṣṭibhinnāḥ khalu kecidāsāmānantyameva pratipādayanti //"
V७.१ nanu śruteḥ kiṃ mānam ucyate paṅcamasya śrutyutkarṣāpakarṣābhyāṃ mārdavādāyatatvādvā V७.२ yadantaraṃ (tu ? tat) pramā (ṇāṃ ?ṇam) śru (ti?te) riti
V८.१ idānīṃ dvāviṃśatiprakāratayā nidarśanaṃ yathā - dve veṇī tulyapramāṇe tantryupapādana daṇḍamūrchanāsame kṛtvā ṣaḍjamāśrite kārye /
V८.२ tayoranyatarasyāṃ madhyama grāmikī śrutiṃ kṛtvā pañcamasyāpakarṣāt tāmeva śrutiṃ pañcamavaśāt śaḍjagrāmikīṃ kuryāt / V८.३ evaṃ śrutapakṛṣṭā bhavati, paraṃ viśeṣalābho nāsti, uccanīcamātrapratīteḥ / V८.४ punarapi
tadvadevāpakarṣayet / V८.५ yathā gāndhāṟaniṣādau kartārau punaranyatarasyāṃ sthi(ta? ra) vīṇāyāṃ dhaivatarṣabhau karmatāmāpannau (pra) vekṣya (tadviśrutyedbhyāḥ sikalāt ?) punarapi tadvadevāpakṛṣṭāyāṃ calavīṇāyāṃ dhaivatarṣabhau itarasyāṃ pañcamaṣaḍjau pravekṣyatat triśrutya(bhi?bhya) dhikatvāt punarapu tadvadevāpakṛṣṭāyāṃ pañcamadhyamaśaḍjā iti asyāṃ madhyamagāndhāraniṣādā (n ? ॒) praviśanti catuḥśrutya (bhi ? bhya) dhikatvāt /
V९.१ evamanena nidarśanena dvāviṃśatiśrutayo bhavanti / V९.२ evaṃ madhyamagrāme draṣṭavyam / V९.३ prastāro yathā -
ca dhru
la va
vī vī
ṇā ṇā
-----------------------------------------------------------------------------------------------
/ / / / sa/ / /ri/ / ga/ ga/ /ma/ma/ /pa/ /pa/ /dha/dha/ / ni /
-----------------------------------------------------------------------------------------------

/ / /sa/ / / /ri/ / ga/ ga/ /ma/ma/ /pa/ /pa/dha/dha/ / ni / /
-----------------------------------------------------------------------------------------------
/ /sa/ / / / /ri/ / ga/ ga/ /ma/ma/ /pa/ /pa/ /dha/dha/ / ni /
------------------------------------------------------------------------------------------------
/ / / / sa/ / /ri/ / ga/ ga/ /ma/ma/ /pa/ /pa/ /dha/dha/ / ni /
-----------------------------------------------------------------------------------------------
V१०.१ calavīṇāyāḥ prathamāpakarṣe śrutilābho nāsti / dvitīye ca
(daṇḍama ? tu) śrutilābhaḥ / V१०.२ (caturthe dvādaśaśrutilābhaḥ /
evaṃ dvāviṃśatibhedabhinnāḥ śrutayastriṣu sthāneṣu pratyekā vā
dvāviṃśatiprakāratayā śrutilābhaḥ / V१०.३ tṛtiye ṣaṭśrutilābhaḥ caturthĕ dvādaśaśrutilābhaḥ /
evaṃ dvāviṃśatibhedabhinnāḥ śrutayo darśitāḥ /
V११.१ idānīṃ ṣaṭṣaṣṭibhedabhinnāḥ śrutayaḥ kathyante / mandramadhyamatāreṣu uraḥ kaṇṭhaśrassu triṣu sthāneṣu pratye (kā ? kaṃ) dvāviṃśatiprakāratayā bhidyamāneṣu śrutayo hi ṣaṭṣaṣṭibhedabhinnā bhavantīti kecinmanyante / V११.२ adhunā śrutīnāmānantyaṃ darśayāmaḥ /
२९kakha
ānantyaṃ tu śrutīnāṃ tu darśayanti vipaścitaḥ
२९gagha
yathā dhvaniviśeṣāṇāmānantyaṃ gaganodare
३०kakha
u (ktāruga ? ccaṇḍa) pavanodvegajalarāśisamudbhavāḥ
३०gagha
(ki) yantaḥ pratipadyante na taraṅgaparamparāḥ
V११.३ iti śrutīnāmānantyaṃ darśitam / V११.४ idānīṃ śrutīnāṃ tādādmyādivikalpaḥ kathyate
३१kakha
tādātmyaṃ ca vivartatvaṃ kāryatvaṃ pariṇāmitā
३१gagha
abhivyañjakatā cāpi śrutīnāṃ parikathyate
V११.५ idānīmeva vivṛṇoti --
३२kakha
viśeṣasparśaśūnyatvāccravaṇendriyagrāhyatā
३२gagha
svaraśrutyostu tādātmyaṃ jātivyaktyorivānayoḥ
३३kakha
narāṇām ca mukhaṃ yadvad darpaṇe tu vivartitam
३३gagha
pratibhāti sva(ranta ? rasta) ddvaccrutiṣveva vivartitaḥ
३४kakha
śrutīnām śrutikāryatvamiti kecid vadanti hi
३४gagha
mṛtpiṇḍadaṇḍakāryatvaṃ ghaṭasyeha yathā bhavet
३५kakha
śrutayaḥ svararūpeṇa parīṇamati (?) na saṃśayaḥ
३५gagha
pariṇameta (?) yathā kṣīraṃ dadhirūpeṇa sarvathā
३६kakha
ṣaḍjādayaḥ svarāḥ sapta vyajyante śrutibhiḥ sadā
३६gagha
andhakārasthitā yadvat pradīpena ghaṭādayaḥ
३७kakha
iti tāvanmayā proktaṃ śrutīnāṃ ca vikalpanam
३७gagha
idānīṃ saṃpravakṣyāmi vikalpasya ca dūṣaṇam
३८kakha
bhedaḥ svaralakṣaṇānāṃ (?) sāmānyenānayavastuvat siddhaḥ
३८gagha
taddhi viśeṣaiḥ śūnyaṃ bhavati nabhaḥpuṣpasaṅkāśam
३९kakha
nānābuddhiprasādhyatvāt svaraśrutyostu bhinnatā
३९gagha
āśrayāśrayibhedācca tādātmyaṃ naiva sidhyati
४०kakha
yadabhāṇi vivartatvaṃ śrutīnāṃ tadasaṅgatam
४०gagha
vivartatve svarāṇāṃ hi bhrāntijñānaṃ prasajyate
४१kakha
kāryakāraṇabhāvastu svaraśrutyorna sambhavet
४१gagha
śrutīnāmiha sadbhāve pramāṇaṃ naiva vidyate
४२kakha
arthāpattyā(ya ?) yadivā vyāptigrahaṇapūrvakapramāṇabalāt (? )
४२gagha
siddhasvarajanakānāṃ gaganaguṇānāṃ svaro bhedaḥ
V११.६ satyam /
४३kakha
kāryakāraṇabhedo'sti yadyapi sphuṭameva hi
४३gagha
tathāpi kāraṇatvaṃ ca śrutīnāṃ naiva sambhavet
४४kakha
kāryeṣu vidyamāneṣu kāraṇasyopalambhanāt
४४gagha
ghaṭadau vidyamāne (pu ? tu) mṛtpiṇḍo nopalabhyate
४५kakha
pariṇāmo'bhivyaktirasty (nā ? nyā) yyaḥ pakṣaḥ satāṃ mataḥ /
४५gagha
iti tāvanmayā proktaṃ tādātmyādivikalpanam
V१२.१ na (tu ? nu) śrutināṃ dvāviṃśatiprakāratā yat ta(dāpa ? dapya) saṅgataṃ, śrutīnāṃ
śrutyavayavānāṃ cānulambhāt / V१२.२ taduktaṃ ---
४६kakha
kathaṃ pratītiśca bhavedmuṣyā nādau nabhodyākulitaśrutitvāt
४६gagha
bhavedalakṣyāvayavā śrutistu +++naivāvayavī pratītā(?)
४७kakha
tāsāṃ bhavatītāḥ syuḥ (kya? kriya)tyo mātrakāḥ pratī(?)
४७gagha
yadi dvāviṃśatistāsāṃ vyāpāraḥ kaḥ kramotkramāt
४८kakha
śrutīnāṃ yadyanantyaṃ ca + nivāryaṃ prasajyate (?)
४८gagha
ekatvaṃ vā bhavet tasyāṃ mātrakāṇāmasaṃśayam
४९kakha
mātrakā eva nau santi kathaṃ tāsāṃ vikalpanam
४९gagha
sati dharmiṇi dharmāṇām (cāte ? satte) tyāhurmanīṣiṇaḥ
५०kakha
+++++ dharmāṇaḥ santo'pyāhurmanīṣiṇaḥ
५०gagha
sattvāsattve sadā guṇadoṣāṇāṃ guṇau tu yadā (?)
५१kakha
vinaiva kāraṇaṃ tā(tā? stāḥ) svarāṇāṃ kāraṇaṃ yadi
५१gagha
bhaveyuḥ śrutayastāsāmādirneṣyeta kāraṇam
५२kakha
kiñca pramāṇagamyatve same'pi yadi mātrakāḥ
५२gagha
nihnotavyā(ta ? sta) dā rakṣā śrutīnāmapi durla(bhāḥ ? bhā)
atrocyate ----
५३kakha
arthāpattyānumānena pratyakṣajñānato'pi vā
५३gagha
gṛhyante śrutayastāvat svarābhivyaktihetavaḥ
V१३.१ etadeva spaṣṭīkaraṇārthaṃ prastāreṇa darśayāmi / tatra
kecid daṇḍaprastāreṇa darśayanti dVaviṃśatayaḥ śrutayo rekhāṇāmiti / anye tu vīṇāprastāryamāhuḥ / vayaṃ purnarmaṇḍalaprastāraṃ brūmaḥ / tathāhi - tiryagūrdhvaṃ ca pañca ṣaḍ rekhā ityekādaśa / ubhayato dvāviṃśatiḥ / evaṃ grāmadvaye'pyupayoginyaḥ śrutaya iti darśitāḥ / tadyathā
triśrutiriti kramyādau(?) deyaḥ ṣaḍjaścatuḥśrutiḥ tadūrdhvaṃ dve śru (titvā?tī tyaktvā) tṝtīya ṛṣabho mata(m?ḥ) tataścaikāṃ śrutiṃ tyaktvā gāndhāro dviśrutiḥ smṛtaḥ
५५gagha
tadanu triśrutīstyaktvā kartavyo madhyamasvaraḥ
५६kakha
tadūrdhvaṃ pañcamaḥ kāryaḥ parityajya śrutitrayam
५६gagha
śrutidvayaṃ parityajya kartavyŏ dhaivatastataḥ
५७kakha
ekāṃ śrutiṃ parityajya niṣādastadanantaram
५७gagha
ṣaḍjagrāmasamudbhūta ukto'sau śrutimaṇḍalaḥ
tadyathā ṣaḍjagrāme śrutimaṇḍalam -----
५८kakha
idānīṃ sampravakṣyāmi madhyamaśrutimaṇḍalam
५८gagha
(kre ? jñe)yastisro hyatikramya madhya(mā?mo)'yaṃ catuḥśrutiḥ
५९kakha
śrutidvayamatikramya tṛtīyaḥ pañcamo bhavet
५९gagha
tatastisro hyatikramya caturtho dhaivato bhavet
६०kakha
jñeya(ḥsva ? stve) kāmatikramya niṣādastu dvitīyakaḥ
६०gagha
śrutitrayamatikramya tataḥ ṣaḍjaścaturthakaḥ
६१kakha
ṛṣabhastu dvayaṃ tyaktvā tṛtīyaḥ parato bhavet
६१gagha
śrutimekāmatikramya gāndhāraḥ syād dvītīyakaḥ
madhyamagrāme śrutimaṇḍalam
V१४.१ bharatastu punarṛṣabhādiśrutimaṇḍalaṃ darśayati / kimatra kāraṇam / ucyate /
grāmadvaye'pyantarmūrchanāpratipādanārtham / yadvā grāmadvaye'pi ṣaḍjamadhyaparau grāmaṇyau bhavataḥ / anyasvarā (ste ? sta) dagresarā iti / iti tāvanmayā proktāḥ śrutayo grāmasaṃśritāḥ / iti śrutiprakaraṇam /
६२kakha
idānīṃ sampravakṣyāmi svarāṇāṃ ca viniścayam
६२gagha
tatrādau svaraśabdasya vyutpattiriha kathyate
६३kakha
rājṛ dīptāviti dhātoḥ svaśabdapūrvakasya ca
६३gagha
svayaṃ yo rājate yasmāt tasmādeṣa svaraḥ smṛtaḥ
V१५.१ (tada ? na) nu svara iti kim / ucyate / rāgajana (ro ? ko) dhvaniḥ svara iti / tathācāha kohalaḥ
Q८.१kakha "ātmeccayā mahitalād vāyurudyannidhāryate
Q८.१gagha nādībhitau tathākāśe dhvaniraktaḥ svaraḥ smṛtaḥ "
V१६.१ nanu svara eva syā(nne? de ) ko'neko vā vyāpako'vyāpako vā nityo'nityo vā (syāt ?)
atrocyate -- eko'neko vyāpako nityaśceti / tatra niṣkalarūpeṇaikaḥ svaraḥ ṣaḍjādirūpeṇānekaḥ svaraḥ
/ tathācāha kohalaḥ ॒ -
Q९.१kakha "jātibhāṣādisaṃyogādanantaḥ kīrtitaḥ svaraḥ /
Q९.१gagha nadairyuktastālamiti (kra ? kṛ) tau yojyo raseṣvapi //
iti / nityo'vināśī / vyāpakaḥ sarvagataḥ / tathācāha kohalaḥ ॒-

Q१०.१kakha "ūrdhvanāḍīprayatnena sarvabhittinighaṭṭanāt /
Q१०.१gagha mūrcito dhvanirāmūrdhnaḥ svaro'sau vyāpakaḥ paraḥ"
V१७.१ nanu ṣaḍjādīnāṃ kathaṃ svaratvaṃ vyañjanatvāt / yadi vyañjanānāṃ svaratvamabhidhīyate , tadānīṃ kādīnāmevāstu svaratvam / atrocyate / asādhāraṇatvāt ṣaḍjādīnāmeva svaratvaṃ na kādīnāmiti /
nanu ṣadjādīnāmasādhāraṇatvaṃ katham / āptopadeśāt ṣaḍjādīnāmasādhāraṇatvam / tathācāha kohalaḥ,
maheśvaraḥ ॒ -
Q११.१kakha "ṣaḍjaṃ *vadati mayūra ṛṣabhaṃ cātako vadet
Q११.१gagha ajā vadanti gāndhāraṃ krauñco vadati madhyamam
Q११.२kakha puṣpasādhāraṇe kāle kokilaḥ pañcamaṃ vadet
Q११.२gagha prāvṛṭkāle tu samprāpte dhaivataṃ durduro vadet
Q११.३kakha sarva(tā ? dā) ca tathā devi! niṣādaṃ vadate gajaḥ"
yadvā (dū ? ū) rdhvadhvanigāmitvena ṣaḍjādīnāmeva sādhāraṇatvam iti athavā ṣadjādayaḥ svarā na bhavanti, ākārādaya eva svarāḥ / ṣaḍjādayastu teṣāmākārādīnāmuccāraṇārtham
iti /
V१८.१ nanu caturdaśānāṃ svarāṇāṃ madhye ākārādīnāṃ kathaṃ grahaṇam /
satyamuktam / eteṣāmasādhāraṇatvena grahaṇaṃ kṛtam / asādhāraṇatvaṃ
caiteṣāmūrdhvadhvanigāmitvena / yadvā ṣaḍjādīnāṃ vyañjanānāṃ svaratvamuktam /
na (nu ? tu ) saṅketamātrametaduktaṃ bhavati / ācāryāṇāṃ paribhāṣetyarthaḥ /
V१९.१ idānīmavasaraprāptaṃ cā (yunu?) turvidhyaṃ svarāṇāṃ darśayāmi /
tadyathā - vadanāt vādī svāmivat / saṃvādanāt saṃvādī amātyavat / anuvādanādanuvādī parjanavat / vivadanād vivādī śatṛvat /
V२०.१ nanu vadanādikaṃ praṇidharmaḥ kathamacetanānāṃ svarāṇāṃ sambhavati / satyamuktam / vadanaṃ hi nāmātra pratipādikatvaṃ vivakṣitaṃ , na vacanamiti / kiṃ tat pratipādayati / rāgasya rāgatvaṃ janayati / tri (te ? ke) ca vādinaḥ svarāḥ saptaiva / sa ca vādyaṃśavat (dā ? daśa) vidho boddhavayaḥ /
vādimaṇdalaṃ yathā - sarigamapadhanī /
V२१.१ saṃvādinastu punaḥ samaśrutikatve sati trayodaśa navāntaratvenāvaboddhavyāḥ / kiṃ tat saṃvādi(nī?) tvaṃ nāma / yad vādisvareṇa rāgasya rāgatvaṃ janitaṃ tannirvāhakatvaṃ nāma saṃvāditvam / saṃvādibhaṇḍalaṃ (maṇḍalaṃ?) yathā -
V२२.१ iti saṃvādimaṇḍalam / saṃvādiprayoge yathā - yasmin gīte yo'mśatvena parikalpitaḥ ṣaḍjastasya sthāne madhyamaḥ kriyamāṇe rāgahā na bhavet / yasmin sthāne mūrchanāvaśānmadhyamaḥ prayuktaḥ asmin sthāne kriyamāṇaḥ ṣaḍjo jātirāgahā na bhavet / ṣaḍjapañcamayoḥ sthāne pañcamaṣaḍjau prayujyamānau jātirāgahānikarau na bhavataḥ / evam ṛṣabhadhaivatayoḥ sthāne dhaivatarṣabhau prayujyamānau jātirāgavināśakarau na bhavataḥ / evaṃ gāndhāraniṣādayoḥ sthāne niṣādagāndhārau /
(kaku? ṛṣa) bhasya dhaivatāṃśatvena (revagupta ? dhaivata) sya ṛṣabhāmṣatvena tadubhyarāgajananyāścarṣabhajāterṛṣabhāṃśaparigrahāt parasparasambaddhau ca
prayujyamānau jātirāgavināśakarau na bhavataḥ /
V२३.१ anuvāditvaṃ ca punarekaśrutyantarahīnatvena syāt / nanu ki(ntvana ? ntada) nuvāditvam / yat saṃvādinā rāgasya rāgatvaṃ saṃpāditaṃ tatpratipā(di ? dakaṃ) nāmānuvāditvam / yathā ---
V२४.१ anuvādiprayogo yathā -- ṣaḍjasthāne ṛṣabhaḥ ṛṣabhasthāne ṣaḍjaḥ prayujyamānaḥ
svarūpaṃ bhajan jātirāgahā na bhavati / pañcamasthāne ṛṣabhaḥ prayujyamānaḥ ṛṣabhasthāne pañcamaḥ prayujyamāno jātirāgahā na bhavet /
V२५.१ idānīṃ gāndhāraniṣādayorekaśrutyantarahīnatvānuvāditve prāpte dvyantaratvād vivāditvamuktam / kiṃ tad vivāditvaṃ nāma / vādyādibhiḥ svarairyad rāgasya vāditvaṃ saṃvāditvamanuvāditvaṃ prāptaṃ, tadvināśakatvaṃ nāma vivāditvam / vivādimaṇḍalam yathā ---
V२६.१ vivādiprayoge yathā - ṛṣabhasthāne gāndhāraḥ prayujyamāno gāndhārasthāne pañcama ṛṣabhaḥ prayujyamāno jātirāgahānikaro bhavet / dhaivatasthāne niṣādaḥ prayujyamāno (jā) tirāgahānikaro bhavet / iti ṣaḍjagrāme /
V२७.१ idānīṃ madhyamagrāme vāditvaṃ saṃvāditvamanuvāditvaṃ ca pradarśyate / tatra vādino madhyamādisvarāḥ / saptanavakatrayodaśāntāḥ saṃvādinaḥ / ekaśrutyantarahīnādanuvādinaḥ /
dvyantarau tu svarau vivādinau / madhyamagrāme vādimaṇḍalaṃ - ma pa dha ni sa ri ga / saṃvādimaṇḍalaṃ yathā ---
madhyamagrāme anuvādimaṇḍalaṃ yathā ---
madhyamagrāme vivādimaṇḍalam yathā ---
V२८.१ idānīṃ saptavidhasvarayogasya nāmāni kathyante / ārcikaṃ, gāḍikaṃ,
sāmikaṃ, svarāntaram, auḍavaṃ, ṣāḍavaṃ, sampūrṇaṃ ceti / tathācāha nāradaḥ ॒ --
Q१२.१ ab॒ "ārciko gaḍikaścaiva sāmikaśca svarāntaraḥ /
Q१२.१ cd॒ auḍavaṃ ṣādavaścaiva sampūrṇaśceti saptamaḥ //
Q१२.२ ab॒ ekasvaraprayoge (bhi ? hi) ārcikaḥ so'bhidhīyate /
Q१२.२ cd॒ gāḍiko dvisvaro jñeyastrisvaraścaiva sāmikaḥ //
Q१२.३ ab॒ catuḥsvaraprayoge hi kathitastu svarāntaraḥ //"
Q१२.४gagha auḍavaḥ *pañcamena dhṛto yasmāt tenāsau dhaivatau mataḥ /
lalāṭe dhaivata ityarthaḥ (?) /
६४gagha
niṣīdanti svarāḥ sarve niṣādastena kathyate
६५kakha
catuḥśrutisvarā viprāstriśrutī kṣatriyo matau
६५gagha
vaiśyo dviśrutikau jñeyau śūdrau cāntarakau svarau
६६kakha
vargāṣṭakam tu samprāpya akārādiyaśāntakam
६६gagha
varṇamātrasamāyuktamuddharet svarasaptakam
६७kakha
aṣṭamasya tṛtīyaṃ tu haribījasamanvitam
६७gagha
ādyaṃ svaraṃ svarajñastu uddharet tu prayatnaḥ
६८kakha
saptamasya dvitīyaṃ tu kāmabījasamanvitam
६८gagha
dviītīyaṃ tu svaram viddhi brahmasthānasamudbhavam
६९kakha
dvītīyasyāpi vargasya tṛtīyaṃ viṣṇusaṃyutam
६९gagha
uddharecca svaraṃ nityaṃ svarabhedamanoharam
७०kakha
ṣaṣṭhasyāpi hi vargasya anti(maścā? maṃ cā)disaṃyutam
७०gagha
avinaṣṭaṃ vijānīyānmadhayamaṃ svarasa(pta ? tta)mam
७१kakha
tathādiprathamopetaṃ sva(ra ? raṃ) saṃviddhi śobhanam
७१gagha
vyomasaṅkhyāsamāyuktamoṣṭhasthānasamudbhavam
७२kakha
pañcamasyāpi vargasya caturthaṃ cā (ti ? di) saṃyutam
७२gagha
kodaṇḍadvayasambhūtamuddharet svaramuttamam
७३kakha
ākārāntātasambhinnaṃ pañcamāntaṃ samuddharet
७३gagha
brahmasthānasamudbhūtaṃ sutāradhvanisaṃyutam
७४kakha
āgamasthaṃ svaroddhārami(?)ti tāvat pradarśitam
७४gagha
adhunā sampravakṣyāmi kulavarṇādinirṇayam
७५kakha
devakulasamutpannāḥ ṣaḍjagāndhāramadhyamāḥ
७५gagha
pitṛvaṃśasamutpannau svarā(di ? vṛ) ṣabhadhaivatau
७६kakha
asurāṇāṃ kule jāto ni(ṣasā ? ṣā)daḥ sa(ni)saṃjñitaḥ
७६gagha
śūdrajātisamutpannau tat kākalasyantarau svarau (?)
७७kakha
padmapatrapabhaḥ ṣaḍja ṛṣabhaḥ śukavarṇakaḥ
७७gagha
kanakābhāstu gāndhāro madhyamaḥ kundasannibhaḥ
७८kakha
pañcamastu bhavet kṛṣṇaḥ pītvarṇastu dhaivataḥ
७८gagha
niṣādaḥ sarvavarṇo'yaṃ vijñeyaḥ svaravarṇakaḥ
७९kakha
ṣaḍjasya dhaivataṃ brahmā ṛṣabho vahnidaivataḥ
७९gagha
gāndhāro bhāratīdevo madhyamo (bhi?hara)daivataḥ
८०kakha
pañcamaḥ śatayajñastu dhaivato gaṇanāyakaḥ
८०gagha
niṣādo bhānudevastu ityete svaradevatāḥ
८१kakha
agnigītaḥ svaraḥ ṣaḍja ṛṣabho brahmaṇoditaḥ
८१gagha
somena gīto gāndhāro viṣṇunā madhyamaḥ svaraḥ
८२kakha
pañcamastu svaro gīto nāradena mahātmanā
८२gagha
dhaivataśca niṣādaśca gītau tumburuṇā svarau
८३kakha
hāsyaśringārayoḥ kā(rye ? ryau) svarau madhyamapañcamau
८४kakha
ṣaḍjarṣabhau tathā jñeyau vīraraudrādbhuteṣu ca
८४gagha
gāndhārasca niṣādasca kartavyau karuṇe rase
८५kakha
dhaivatascāpi kartvayo bībhatse sabhanāyake
८५gagha
kaṇṭhāduttiṣṭhate gāndhāra uraso madhyamaḥ svaraḥ
८६kakha
nāsāyaścaiva gāndhāra uraso madhyamaḥ svaraḥ
८६gagha
urasaḥ śirasaḥ kaṇṭhādutthitaḥ pañcamaḥ svaraḥ
८७kakha
tāludeśāt samutpanno dhaivatastu yaśasvini!

८७gagha
niṣādastu samutpanno vijñeyaḥ sarvasandhitaḥ
८८kakha
evaṃ svarān vijānīyādutpannān gītasāgare
८८gagha
mahādevamukhodbhūtan deśīmārge ca saṃsthitān
V३०.१ atha kimucyate gramaśabdena / nanu kati grāmā bhavanti / kasmādtpadyate grāmaḥ kiṃ vā tasya prayojanam atrocyate
८९gagha
samūhavācinau grāmau svaraśrutiyādisaṃyutau
९०kakha
yathā kuṭumbinaḥ sarva ĕkibhūtvā vasanti hi
९०gagha
sarvalokeṣu sa grāmo yatra nityaṃ vyavasthitaḥ
९१kakha
ṣaḍjamadhyamasaṃjñau tu dvau grāmau viśrutau kila
९१gagha
gāndhāraṃ nārado brūte sa tu matryairna gīyate
९२kakha
sāmavedāt svarā jātāḥ svarebhyo grāmasambhavaḥ
९२gagha
dvāvetau ca imau jñeyau ṣaḍjamadhyamalakṣitau
V३१.१ prayojanaṃ ca yathā - svaraśrutimūrchanātānajātirāgāṇāṃ vyavasthāpanatvaṃ
nāma prayojanam /
V३२.१ nanu kathaṃ ṣaḍjamadhyamasvarābhyāṃ grāmavyapadeśaḥ
ucyate / asādhāraṇatvena tābhyāṃ grāmavyapadeśaḥ / asādhāraṇatvaṃ ca
devakulasamutpannatvena / tathācāha nāradaḥ --
Q१३.१kakha"devakulasamutpannāḥ ṣaḍjagāndhāramadhyamāḥ
Q१३.१gagha eteṣāṃ devatā jñeyā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
Q१३.२kakha ubhayorgrāmayormadhye mukhyatvaṃ kasya gamyate
Q१३.२gagha ṣaḍjavāhi ca mukhyatvaṃ gamyate vacanānmuneḥ"
etaduktaṃ bhavati --
९३kakha
dvau grāmau viśrutau loke ṣaḍjamadhyamasaṃjñitau
V३३.१ nanu katham dvāveva grāmau / ucyate / iha hi dvisvaraprayogamūlaprayogavaśād
dvau gramavupanyastau /
९३gagha
jātibhiḥ śrutibhiścaiva svarā grāmatvamāgatāḥ
V३४.१ tatra jātibhiḥ suddhābhiḥ śrutibhiścaiva nātikābhiḥ(?) / tasmāt suddhāsu jātiṣu vikṛtāsu
ca ye svarāḥ santi teṣāṃ svarāṇāṃ śrutivaikalyāt kiṃ syādutkarṣābhyāṃ saṃkīrṇatvena ca svarā grāmatvamāgatāḥ / tatra śuddhābhiḥ ṣaḍjo vikṛtābhirmadhyama iti dvābhyāṃ ca saṃkīrṇā jātāḥ / tābhyo tāgasaṃbhaveti (?) grāmanyatvājjātirāgānyatvam /
V३५.१ idanīmiva svarāḥ prāptā*(?) mūrchanāḥ kathyante / nanu mūrchanāśabdasya vyutpatti kīdṛśī / lakṣaṇam ca kīdṛśaṃ tasya / ucyate / mūrchanā -- (nā ?) vyutpattiḥ - 'mūrcā mohasamuccāyayoḥ',
९४kakha
mūrchate (?) yena rāgo hi mūrchanetyabhisaṃjñitā
९४gagha
ārohaṇāvarohaṇakrameṇa svarasaptakam
९५kakha
mūrchanāśabdavācyaṃ hi vijñeyaṃ tadvicakṣaṇaiḥ
V३६.१ sā ca mūrchanā dvividhā saptasvaramūrchanā dvādaśasvaramūrchanā ceti /
tatra saptasvaramūrchanā caturvidhā , pūrṇā ṣāḍabā auḍubitā sādhāraṇā ceti
ṣaḍbhiḥ svarairyā gītyate sā ṣāḍabā / pañcabhiḥ svarairyā gīyate sā auḍubitā /
kākalyairantarasvarairyā gīyate sā sādhāraṇā /
V३७.१ idānīṃ mūrchanāmaṇdalamucyate / tatra paripāṭyāhitatvena pravṛ(ttāstā? ttatvā)t
saptasvarāṇāṃ mūrchanānāṃ pratigrāmamekonapañcaśat svarāḥ koṣṭāśca bhavanti / tadathā ---
९५gagha
ekonā khaṇḍu(?) pañcāśat kartavyāḥ svarasaṃyutāḥ
९६kakha
tiryagūrdhvaṃ ca rekhābhiraṣṭabhiścaiva koṣṭakāḥ
V३८.१ tatra sa ni dha pa ma ga rītyādyāḥ sapta ṣaḍjagrāme / magarisanidhapādyāḥ
sapta madhyamagrāme / (ti?) tiryagūrdhvagā api svarāstiryak kāryāḥ / tadyathā nidhapamagarisā iti ṣaḍja grāme / garisanidhapamā ūrdhvā madhyamagrāme / evaṃ tāvadubhayagrāmikyaśvaturdaśa mūrchanāḥ sampūrṇāḥ - sarigamapadhani /
nisarigamapadha / dhanisarigamapa / padhanisarigama / mapadhanisariga /
gamapadhanisāri / rigamapadhanisa iti ṣaḍjagrāme / mapadhanisariga / gamapadhanisari /
rigamapadhanisa / sarigamapadhani / nisarigamapadha / dhanisarigamapa /
padhanisarigama / iti madhyamagrāme / mūrchanāmaṇḍalam --
--------------------------------------------------------------
ni dha pa ma ga ri sa
--------------------------------------------------------------
dha pa ma ga ri sa ni
--------------------------------------------------------------
pa ma ga ri sa ni dha
--------------------------------------------------------------
ma ga ri sa ni dha pa
--------------------------------------------------------------
ga ri sa ni dha pa ma
--------------------------------------------------------------
ri sa ni dha pa ma ga
--------------------------------------------------------------
sa ni dha pa ma ga ri
--------------------------------------------------------------
iti ṣādjagrāme mūrchanāmaṇḍalam /
--------------------------------------------------------------
ga ri sa ni dha pa ma
--------------------------------------------------------------
ri sa ni dha pa ma ga
--------------------------------------------------------------
sa ni dha pa ma ga ri
--------------------------------------------------------------
ni dha pa ma ga ri sa
--------------------------------------------------------------
dha pa ma ga ri sa ni
--------------------------------------------------------------
pa ma ga ri sa ni dha
--------------------------------------------------------------
ma ga ri sa ni dha pa
--------------------------------------------------------------
iti madhyamagrāme mūrchanāmaṇḍalam
V३९.१ evaṃ tāvadubhayagrāmikyaścaturdaśamūrchanāḥ sampūrṇāḥ kathitāḥ / idānīṃ tāsāṃ nāmāni kathyante ---
९६gagha
ṣaḍje cottaramadā syanniṣāde rajanī smṛtā
९७kakha
dhaivate cottarā jñeyā śuddhaṣaḍjā ca pañcame
९७gagha
madhyame matsarī jñeyā gāndhāre cāśvakrāntikā
९८kakha
ṛṣabheṇa ca vijñeyāḥ saptamī ca bhirudgatā ca (?)
९८gagha
ṣaḍjagrāmāśritā toyaṃ (?) vijñeyāḥ sapta mūrchanāḥ
९९kakha
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi madhyamagrāmamūrchanāḥ
९९gagha
madhyamena ca sauvīri gāndhāre hariṇāhvayā
१००kakha
mūrchanā śuddhamadhya*(?)ṣaḍje syānniṣāde caiva mārjikā
१००gagha
pauravī dhaiva(to?te) jñe(yo?yā) hṛṣyakā pañcame tathā
१०१kakha
iti tāvanmayā proktā madhyamagrāmamūrchanāḥ
१०१gagha
syāt kalopanatā caiva ṛṣabheṇaiva +++
१०२kakha
ṣaṭsvaraiḥ ṣāḍavā jñeyā auḍuvā pañcabhiḥ svaraiḥ
१०२gagha
ṣāḍavauṣṭhī ca tā (nāṃ ? sāṃ) ca (?) vyutpattiśca nigadyate
V४०.१ ṣaṭsvarā avanti rakṣanti ye te (?) /
१०३kakha
idānīṃ sampravakṣyāmi ṣāḍavauḍavamūrchanāḥ /
V४१.१ uḍavo nakṣatrāṇi gaccanti yasminnākāśe tadākāśamauḍavam /
tena pañcasaṃkhyā lakṣyate /
१०३gagha
pañcamaṃ hi mahābhūtaṃ tatsthā saṃkhyā ca vidyate
yasya tadauḍuvitaṃ ṣāḍavasvarāḥ teṣāṃ prayogaḥ ṣādavaḥ /
tārakādic pratyayaḥ /
१०४kakha
ṣāḍavaṃ ṣaṭsvaraṃ jñeyaṃ lakṣaṇaṃ saptadhā matam /
१०४gagha
(itye?e) konapañcaśatsaṃ(khyā?khyaṃ) tajñeyaṃ gītavedibhiḥ
१०५kakha
pañcamasvaramauḍuvitaṃ pañcadhā lakṣaṇam smṛtam
१०५gagha
pañcatriṃśacca saṃkhyaṃ hi ācāryairyadudāhṛtam
V४२.१ ṣaḍjaṛṣabhau madhyamagrāme ṣāḍavāḥ
V४३.१ saṃvādilopādauḍuvitatvami'ti vacanāt saṃvādisvarābhyāmauḍuvitvaṃ prāptamiti prāyikaṃ /
kadācidanuvādisvarābhyāmauḍuvitvaṃ prāptamiti prāyikaṃ / (kadācidanuvādisvarābhyāmauḍuvitvaṃ prāptamiti prāyikaṃ?) kadācidanuvādisvarābhyāmauḍuvitvaṃ bhavatyeva / yathā pañcaṛṣabhayoḥ ṣaḍajagrāme madhyamagrāme dhaivatṛśabhayoriti pañcamaṣaḍjavihīno dviśrutikābhyāṃ tathā vihīnāśca
pañcamaṛṣabhavihīnaṃ cauḍuvitau bhavati / ṣaḍjagrāme dhaivata
ṛṣabhavihīno dviśrutikābhyāṃ vihīne tā jñeyā pañcamasvarakartā sthānā (?) bhavanti khalu madhyamagrāme /
V४४.१ idānīme(va ? ta) deva prastāreṇa darśayati / tadyathā - ṣaḍjahīnāḥ ṣāḍavāḥ
nidhapamagari /

dhapamagarini /
pamagarinidha /
magarinidhapa /
garinidhapama /
rinidhapamaga /
nidhapamagari /
ṛṣabhahīnāḥ ॒ ---
nidhapamagasa /
dhapamagasani /
pamagasanidha /
magasanidhapa /
gasanidhapama /
sanidhapamaga /
nidhapamagasa /
sagamapadhani /
nirigamadha /
dhanirigama /
madhaniriga /
gamadhaniri /
rigamadhani / (svara ? sapa)-hīnāḥ /
sarimapadha /
dhasarimapa /
padhasarima /
mapadhasari /
rimapadhasa / nigahīnā /
sagamadhani / nisagamadha / dhanisagama / madhanisaga / gamadhanisa / parihīnā yogāḥ /
madhyamagrāmevatvāt (?) / mapadhaniriga / gamapadhaniri / rigamapadhani / nirigampadha
/ dhanirimapa / (padhanirigama) ṣaḍjahīnāḥ / mapadhanisaga / gamapadhanisa / sagamapadhani / nisagamapadha / dhanisagamapa / padhanisagama / rihīnāḥ / mapadhanisari / rimapadhanisa / sarimapadhani / nisarimapadha / dhanisarimapa / padhanisarima / gahīnāḥ / mapani(dha?sa) ga / gamapanisa / sagamapani / nisagamapa / panisagama / dharihīnāḥ / mapadhasari / rimapadhasa / sarimapadha / sarimapadha / dhasarimapa / padhasarima / nigahīnāḥ / ityauḍuvitāḥ /
V४५.१ nanu mūrchanātānayoḥ ko bhedaḥ ? ucyate / mūrchanātānayonunatvāntaratvamiti
viśāṅkhila (?) etaccāsaṅgatam / saṃgrahaśloke tu mūrchanāt (āna) yorbheda(sya)
pratipāditatvāt / tat katham / mūrchanārohakrameṇa tāno'varohakrameṇa bhavatīti bhedaḥ /
adhunā tanānāṃ yajñanāmāni kathyante -
१०६kakha
agniṣṭomo'tyagniṣṭomo vājapeyo'tha ṣoḍaśī
१०६gagha
puṇḍarīko'śvamedhaśca rājasūyaśca saptamaḥ
iti ṣaḍjahīnaṣāḍavatānanāmāni svarasṛṣṭiḥ (?) /
१०७kakha
tṛḍbahuḥ +suvarṇaśca gosavaśca mahāvrataḥ
१०७gagha
viśvajid bahuyajñaśca prājāpatyastathaiva ca
१०८kakha
aśvakrānto rathākrānto viṣṇukrāntastathaiva ca
१०८gagha
sūryakrānto gajakrānto valatīnāmavajrakau
iti pañcamahīnaṣāḍavatā(na)nāmāni /
१०९kakha
cāturmāsikasaṃjñaśca śāstraścaikotthakastathā
१०९gagha
sautrāmaṇiśca pitrā ca udbhidyāgaśca saptamaḥ
iti niṣādahīnaṣāḍavatānanāmāni / iti ṣaḍjagrāme ṣāḍavatānanamāni aṣṭāviṃśatiḥ
११०kakha
sāvitrī cādyasāvitrī sarvatobhadra eva ca /
११०gagha
sarpo yajanasaṃjñasca tathā vaikuṇthavāyanaḥ
iti madhyamagrāme ṣaḍjahīnatānanāmāni /
१११kakha
agnicid dvādaśāhaśca upāṃśuḥ soma eva ca /
१११gagha
aśvapratigrāhodvahīsthābhyudaya ityapi (?)
iti ṛṣabhahīna(tāna) nāmāni /
११२kakha
sarvasvadakṣiṇo dīkṣā somaḥ samidhaṣaṃjñakaḥ
११२gagha
svāhākāraśca nūnaśca tathā godohanastathā
iti gandhārahīnatānanāmāni / iti madhyamagrāme ekaviṃśatiḥ ṣāḍava(tāna)nāmāni / ityevamubhayagrāmāśritā(hye nye)konapañcaśattānanāmāni /
११३kakha
iḍakhyaḥ puruṣamedhaśca śyeno yajña iṣustathā /
११३gagha
aṅgirāḥ kaṃsasaṃjñaśca ṣaḍjagrāme'pi cauḍavāḥ //
(iti) ṣaḍjapañcamahīnatānanāmāni /
११४kakha
agniṣṭomo'tha darśaśca nādī vai pūrṇamāsikaḥ
११४gagha
aśvapratigraho rātristathā kaubharato mataḥ
iti gāndhāraniṣādahīnatānanāmāni
११५kakha
saubhāgaysca śarīrī śārikṛ puṣṭikṛt tathā /
११५gagha
vainateyo bhavedeva uccāṭanavaśīkṛtau
iti pañca(ma) ṛṣabhahīnatānanāmāni / iti ṣaḍjagrāme auḍuvitatānanāmāni ekaviṃśatiḥ /
११६kakha
trailokyamohano dhīraḥ kandarpabalaśāsanaḥ
११६gagha
śaṅkhapūgo gajaccāyo raudro'sau viṣṇuvikramaḥ
(iti) madhyamagrāme dhaivataṛṣabhahīnauḍuvitatānanāmāni /
११७kakha
bhairavaḥ kāmadaścaiva ākuṣṭo'bjaśca pālakaḥ
११७gagha
sṛṣṭikṛd varṣakāntāraḥ saptamo rakṣitaḥ smṛtaḥ
iti madhyamagrāme auḍuvitatānanāmāni caturdaśa /
V४६.१ ubhayagrāmikyauḍivitāḥ pañcatriṃśad bhavanti / ṣāḍavā auḍuvitāśca militvā cobhayagrāmikāstānacaturaśītirbhavanti /
V४७.१ idānīṃ sādhāraṇakṛtā mūrchanāstu khyātumāha - sādhāraṇasvarau niṣādagāndhāravantau /
tadādikṛtā tatrivāntarbhūtā sādhāraṇamūrchanā bhavati / kutaḥ / svarātmakatvānmūrchanānāṃ tānasādhāraṇatāpi sādhāraṇenaiva gatārthā /
ityevaṃ ca mayā proktā mūrchanāstu caturvidhāḥ /
V४८.१ kathameṣāṃ tānānāṃ prayogaḥ kārya iti / ucyate
dvividhastānaprayogaḥ praveśena nigraheṇa ca / praveśo ṛṣabhāprekṣayā ṣaḍjasyādharībhūtasya lopanīyasya viprakarṣapīḍanam / ṛṣabhāpāvadānam iti yāvat /
iti viprakarṣeṇa praveśena / mārdavena yathā - tasyaiva ṣaḍjasya niṣādāpekṣayā uttarībhūtasya mārdavaṃ śithilīkaraṇam niṣādapādānaṃ (?) praveśa iti dvividhaṃ praveśanam /
V४९.१ nigrahasvtvanantaraḥ svaparityāgāspadaṃ darśanam / prayogastu yathā - sāsāgaripāpāpāmāri / tathācāha bharataḥ ॒ ---
Q१४.१kakha "dvividhā tānakriyā tantryāḥ praveśanaṃ nigrahastathā
tatra praveśanam adharasvaraprakarṣāduttarasvaramārdavādvā / nigrahaścāha saṃsparśaḥ "
kutaḥ madhyamasaptakasyāvināśitvādityarthaḥ / nanu triṣu sthāneṣu svaraprayoga ityuktam / kāripidhāne tatra katamaṃ svarasaptakamavalambya mūrchanā kāryeti ye saṃśerate tān pratyāha
-- madhyamasaptakena mūrchanānirdeśo tāva (?) mandratārasaṃsiddhyartham /
dattilenāpyuktaṃ ---
Q१५.१kakha "tānakriyā dvidhā tantryāṃ praveśānnigrahāt tathā /
Q१५.१gaghapraveśo dhvanisādṛśyasaṃsparśastu nigrahaḥ //"
bharatenāpyuktam --
Q१६.१॒ madhyamasvareṇa mūrchanānirdeśe bhavatyavināśitvānmadhyamasya
nigrahe parigrahe vā /
V५२.१ nanu ṣāḍavauḍuvite kriyamāṇe mūrchanāpratyabhijñānamasti vā navā /
astyeva mūrchanā-pratyabhijñāmiti / tathācāha dattilaḥ --
Q१७.१kakha "evaṃ kṛte'pi tānatve gaṇayitvā vināśanam /
Q१७.१gagha vidyate tāvatithyeṣā mūrchanetyavadhārayet //"
V

idaṃ tu prayoktṛsukhārthameva mūrchanātānānyatvasmuktam /
mānāprayojyanamapi tristhānaprāptyarthamityuktam /
V

nanu madhyamasaptakena mūrchanānirdeśaḥ kriyate yadi tadā kimuktaṃ madhyamena svareṇeti / satyamuktam / svarajātyapekṣayā ekavacanam / karṇye svare mūrchanā kāryepi bhāvaḥ /
vaiṇagrahaṇaṃ ca śarīre aprakīrtitaḥ tasyāpi sthānasya lābhārtham /
V५३.१ nanu prathamāyāṃ saptamyāṃ ca mūrchanāyāṃ ṣaḍjalupte rigamapadhanīti ekameva rūpaṃ bhavati / tatra na jñāyate viśeṣaḥ / satyaṃ , bhedo nāsti vastugaṇane punarastyeva bhedaḥ /
mandratārakṛto bhedaḥ /
V५५.१ nanu mūrchanāstāvat jātirāgeṣūpayoginya iti yuktaṃ tāsāṃ kathanam / tānāstu kutropayujyante / ucyate / dvayorgrāmayorjātirāgānyatvapratipādanārthaṃ prayogastānānām / yadvā naṣṭotrandraṣṭasaṃkhyāsiddhyarthaṃ (?) prayogastānānām /
V५६.१ kūṭatānānāṃ sahasrāṇi pañcamastriṃśadadhikāni (?) niṣpradyante / dattilenāpyuktaṃ ---
Q१८.१kakha pūrṇaḥ pañcamasahasrāṇi trayastriṃśacca saṃkhyayā /
Q१८.१gagha kathayanti pratigrāmamupayogeṇa naidhunāḥ //"
gaṇamātrapareṇa tānaprayogeṇa pūrvastānaprayogo hanyate / tathācāha dattilaḥ --
Q१९.१kakha "hanyādananantarāyeṇa pūrvā yasya kramotkramāt /
Q१९.१gagha guṇakārasamāstatra kramācceṣāḥ syuruttamāḥ // "
V५७.१ idānīṃ guṇanopāyaṃ kathayati - dvābhyāṃ parābhyāmekaḥ pūrvo ha(re?nye)ta / dvāveva bhavataḥ / tau ca dvau tribhirhatvā ṣaḍ bhavanti / te caturhatāścaturviṃśatirbhavanti / sā caturviṃśatiḥ pañcabhirhatā śataṃ viṃśatyadhikaṃ bhavati / viṃśatyadhikaṃ śataṃ ṣaḍbhirhataṃ śatāni sapta viṃśatyadhikāni bhavanti / tāni saptabhirhatāni pañcasahasrāṇi catvāriṃśadadhikāni bhavanti /
V५८.१ tatra kramakṛtāṃstān saṃsphoṭayitvā hyutkrṛtāni kūṭatānānāṃ saptasaptasvaraprayogāt pañcasahasrāṇi trayaśtriṃśadadhikāni bhavanti / prastāro yathā - tatra ṣaḍjasvarasya sa ityekaḥ kramaḥ / sā ṛṣabhasya sarityeka eva kramaḥ / sarisara iti ca vyutkrame dvitīyaḥ rīsaḥ gāndhārasya sarigetyataḥ kramaḥ / sarigagari(ke? se) tyādayo vyutkramāḥ pañca / garisa rigasa gasari sagari iti vyutkrameṇa kūṭatānāḥ pañcamaḥ (?) / tadevaṃ gāndhārasya ṣaṭtānāḥ / evaṃ madhyamasya sarigametyekaṃ rakramaḥ (?) / sagarisetyevamādayoḥ viṃśatiruktramāḥ / tadyathā - sarigama masariga gamasari gasarima sagarima sarimaga risamaga rigasama rimasaga samagari marisaga samagari sarigama iti madhyamapūrvāḥ ṣaṭ tānā vyutkramakṛtāḥ / evaṃ gāndhāraṛṣabhaṣaḍjānāṃ pratyekaṃ ṣaṭtanā bhavanti / militvā caturviṃśatirbhavanti / evaṃ pañcamasya sarigamapetyeka eva kramaḥ / pamagarisetyādivyutkramakṛtānāṃ śatamekonaviṃśatirbhavanti / tadyathā - sarigamapa pamagarisa / pamagarisānāṃ pratyekaṃ caturviṃśatirbhavanti / militvā viṃśatyadhikaṃ śataṃ bhavati / evaṃ dhaivatasya sarigamapadhetyekaḥ kramaḥ / dhapamagariseti vyutkramaḥ /
dhapamagarisānāṃ pratyekaṃ viṃśatyadhikaṃ bhavati / militvā sapta śatāni viṃśatyadhikāni bhavanti / evaṃ niṣādasyāpi sarigamapadhanītyekaḥ kramaḥ / nidhapamagariseti vyutkramaḥ / nidhapamagarisānāṃ pratyekaṃ saptaśatāni viṃśatyadhikāni bhavanti / militvā pañcamasahasrāṇi catvāriṃśacca bhavanti /
V५९.१ tadevameteṣāṃ svarāntānavidhānā ṣaṣaṣṭitantryāṃ śatatantryāṃ copalabhyate / tayoḥ svabhāvā (ṛ ? ma) dhyamādīnāṃ kuṭatānabhedapradarśanamiha na kṛtamatiprasaṅganivṛtyarthametenaiva krameṇa buddhumadbhiḥ svayameva lakṣanīyamiti /
V६०.१ tadeṣāṃ tānānāṃ prayojanaṃ prāptyarthamuktaṃ sthānāni trīṇyuktāni kāruvindhokhyastāni ṣaṭṣaṣṭiṃ vidyāmandrādisiddhaye / tasmāt yatkiñcid gīyate tanmadhyamadhvaniviśeṣaiḥ kaṇṭhadhvanibhirmandratāravyavasthāsiddhyarthameva / vaturvidhā mayā proktā mūrchanāḥ saptasvarātmikāḥ /
११८kakha
idānīṃ tu pravakṣyāmi dvādaśasvaramūrchanām
V६१.१ tatra mūrchanānirdeśaḥ sthānatritayaprāptyarthamiti vacanācca dvādaśasvarasampannā mūrchanā draṣṭavyāḥ prayogakāle / tathācāha kohalaḥ ॒---
Q२०.१kakha "yojanīyo budhairnityaṃ kramo lakṣyānusārataḥ /
Q२०.१gagha saṃsthāpya mūrchanā jātirāgabhāṣādisiddhaye //
nandikeśvareṇāpyuktaṃ --
Q२१.१kakha "dvādaśasvarasampannā jñātavyā mūrchanā budhaiḥ /
Q२१.१gagha jātibhāṣādisiddhyarthaṃ tāramandrādisiddhaye"
V६२.१ yadvāpyācāryaiḥ saptasvaramūrchanāḥ pratipāditāḥ sthānatritayaprāptyarthaṃ dvādaśasvarireva mūrchanāḥ prayuktā iti / anyathā cokṣaṣāḍaveritā iti prayogo na syāt / evañca sati
sarāgasiddhyānta(?) / ṣaḍjajātau rigamadhaniprayogastāramandrako na syāt / anyeṣāmapi rāgāṇāṃ nāśaṃkaraḥ prayogaḥ syāt / tena sarigamadhani anyā mūrchanā dhanigamapādyāstriya mūrchanā draṣṭavyā (?) / tadyathā - dhanisarigamapadhani sariga / uttaramandrā / nisarigamapadhanisarigama / rajanī / sarigamapadhanisarigamapa / uttārayat rigamapadhani sarigamapadha / śuddhaśaḍjā gamapadhani sarigamapadhani / matsarīkṛtāḥ mapadhanī sarigamapadhanisā / aśvakrāntā padhani sarigamapadhanisari / abhīrudgatāḥ iti ṣaḍjagrāme /
V६३.१ madhyamagrāme'pyevameva padhanisairgādyā mūrchanā nisarigamapadhaniryugādyā(?) rāgakāle dvādaśasvāmūrchanā avagantavyāḥ / tāśca ṣaḍjagrāme mūrchanāsu antargatā jñeyāḥ / tadyatha - nisarigamapadhanisarigama / somarī / sarigamapadhani sarigamapa / hariṇaśvā / rigamapadhani sarigamapadha / kālevanatā / gamapadhani sarigamapadhani / tusamadhyā / mapadhani sarigamapadhanisā / mārgī / padhanisarigama padhanisari / pauravī / dhani sarigamapadhanisariga / hṛṣyakā /
ataḥ paraṃ pradarśyante varṇāścatvāra eva hi // ११९cd //
sthāyisañcāriṇau caiva tathārohyavarohiṇau
V६४.१ nanu varṇaśabdena kimucyate / varṇaśabdena gānamabhidhīyate /
yatra samāḥ svarā anupahatarūpāstiṣṭhanti tebhyo yadgītaṃ varṇābhivyaktikṛt yatra pade sa
varṇaḥ sthāyītyucyate / yathā ṣā४jjā sārīsā sārīsā४ / madhyamāyāṃ tu māmāmāmā iti / yatra gīte
sañcaranti svarāḥ parasparamantasahitā ekaikaśo vā sa sañcārī varṇa ucyate /
V६५.१ yathā mālavakauśīke sāsāsani panipani sādharī pāpanininītyevamādiprakāreṣu parasparasañcārād
ārohantīyādi (?)
V६६.१ yatra geyāḥ svarā ārohanti ekaikaśaḥ sāntarā vā sa(rva?)varṇa ārohītyucyate / yathā
mālavapañcame pāpasadharī samagarī pamapama padhamāmā pasārisā samamā pārigā sādhani
pārimmadhanīnīnī pārimmadhanī pādhani riripā iti parasparaikāntarahyantarasvarārohaṇādārohi /
-----------------
१.rya २.śyā ३.śu ४.ṣadjās ५.sa ६ṃī kha pāthaḥ
avarohantī svarā yatraikenaiva krameṇa tu

sa cāvarohī śabde tu samanantara+svaraḥ /
pāmāmadhyamama gāgagagamama ririripramā mamaprapā papa pramāmamammi१nini
dhadhṛ papapa mragagāririnināddhṛpāpā iti parasparaikāntarahyantarasvarāvarohādavarohīti /
ata evoktaṃ -
Q२२.१kakha "śarīrasvarasambhūtāstristhānagaṇaśobhitāḥ /
Q२२.१gagha amī varṇāstu vijñeyā (da ? a)laṅkārādisiddhaye //"
V६७.१ nanu kathaṃ varṇaniṣpattiḥ / ucyate / yadā hi svarā varṇakarṣamākarṣayanti
gītavaśāt sthāyitvena sañcāritvena ārohitvena avarohitvena (ta)dā varṇasya niṣpattiḥ /
yathā ṣā२jjā sthāyī varṇī (?) - sāsāsā / sañcārī yathā / dhaivatā / dhadhanīnīpadhā /
arohī nandayantyāṃ gāgāgāgā pāpādhapānariririri panisadhaninidhā / avarohī३ tatraiva
samanantarasvaraiḥ pāpāpāpāpāpāpāpā dhanīmāpāgāgāgāgāgā४dārappavaṃ bhavaṣati (?)
yadarthamuktaṃ yathā evamete pravartante pravartayantītyarthaḥ / śarīrasvare /
vīṇāvarṇāstu vijñeyāścatvāro gītayojakāḥ /
V६८.१ idānīṃ suprasiddhāstrayastriśadalaṅkārāpādenā(?) tataḥ prayogataśca kathyante / tatrālaṅkāraśabdena kimucyate / alaṅkāraśabdena maṇḍalamucyate /
yathā kaṭakeyūrādinālaṅkāreṇa nārī puruṣo vā ṃṇḍitaḥ śobhābhāvahet, tathā etairalaṅkāraiḥ
prasannā(dyā)dibhiralaṅkhṛtā varṇāśrayā gītirgātṛśrotṛṇāṃ sukhāvāhā bhavatīti /
vyutpattiśca yathā - 'ḍukṛñ karaṇe' dhātu
---------------
१.'mri २ ṣaḍjāṃsyā kha. pāṭhaḥ ३i ka pāṭhaḥ ४.gāgādā kha. pāṭhaḥ
ralaṃ(kṛta?) śabdapūrvaḥ alaṅkṛtamalaṅkāraḥ dhañanto'yamalaṅkāraśabda iti /
V६९.१ tatrālaṅkārāṇāṃ nāmāni kathyante - prasannādiḥ prasannāntaḥ prasannādyantaḥ
prasannamadhyamaḥ samaḥ binduḥ nivṛtaḥ pravṛtaḥ vyutpattiśca tathā varṇā(?) kampitaḥ
kuharitaḥ recitaḥ preṅkholitaḥ tāramandrapramandratāraḥ prasannanisanaḥ hrasvāraprasādaḥ(?)
udvohitaḥ upalolakaḥ kramaḥ niṣkūjitaḥ (prā? hnā) damānaḥ rañjitaḥ āvartakaḥ parivartakaḥ
udghaṭitaḥ ākṣiptakaḥ sampradānaḥ hasitaḥ huṅkāraḥ sandhipraccādanaḥ vi(dhina ? dhuta)ḥ
udgītaḥ gātravarṇaśceti /
V७०.१ idānīmeteṣāmalaṅkārāṇām lakṣaṇamucyate / tadyathā - mandrādārabhya mesārohaṇaṃ tāragatiṃ yāvadasau prasannādiḥ / mandraśabdena prasannadhvanirucyate / sārigāmāpādhānīsā iti prasannādiḥ /
V७१.१ tāradārābhyāvarohakrameṇa prasannāntah / yathā - sānidhapamagarīsā iti prasannāntaḥ /
V७२.१ yatrādyantayoḥ prasannaḥ madhye ca tāraḥ (sa) prasannādyantaḥ / yathā - sarigamapadhani (sā)
sānidhapamagarisā iti prasannādyantaḥ
V७३.१ nanu yatra mandro madhye ādyantayośca tāraḥ sa prasannamadhyaḥ / yathā - sā२nidhāpamāgarīsā
sā३rigamapadhanīsā iti prasannamadhyaḥ / ( iti / )
--------
१.li ka pāṭhaḥ २.sanīdhapamagarisā ३.sarigamapadhanisā kha. pāṭhaḥ
V७४.१ sthānatraye'pi sadṛśadhvaniḥ saptasvaroccāraṇaḥ samaḥ / etaduktaṃ bhavati - yasya yāva(ntaḥ ? tyaḥ) śrutayaḥ svasthānatritayeṣu tāvat śrutikameva(?) kāryāḥ / yathā - sarigamapadhaninī dvayordvayoḥ svarayoḥ saṃvādinoruccāraṇāt samaḥ / tadyathā - sama sapa ridhaganī / grāmabhede tu ripajayiti (?) viśeṣaḥ / iti samaḥ / ni ciramekasmin svare ṣaḍjādirūpe sthitvā tadīyatāramagnivat (pṛ? spṛ)ṣṭvā kalāme(nyaḥ?) kāṃ१ ca sthitvā yatra punarapi samā sā mandrayā gamyate sa binduḥ / sā sā iti binduḥ /
ekakalāntaraṃ spṛṣṭvā bindoreva viparyayoccāraṇāpravṛttau vinivṛttatvād nivṛttākhyaḥ / yathā - sāṃ sāsā nivṛttaḥ pravṛttaḥ (?) / sthānatraye'pi sadṛśadhvaniḥ saptasvaroccāraṇaḥ samaḥ /
etaduktaṃ bhavati - yasya yāva(ntaḥ ? tyaḥ) śrutayaḥ svasthānatritayeṣu tāvat śrutikrameva(?) kāryāḥ / yathā - sarigama padhaninī dvayordhvayoḥ svarayoḥ saṃvādinoruccāraṇāt samaḥ /
tadyathā - sama sapa ridhaganī / grāmabhede tu ripajayiti(?) viśeṣaḥ / iti samaḥ / ni /
V७५.१ ciramekasmin svare ṣaḍjādirūpe sthitvā tadīyatāramagnivat (pṛ? spṛ) ṣṭvā kalāme(nyaḥ?) kāṃ ca sthitvā yatra punarapi samā sā mandrayā gamyate sa binduḥ / sā sā iti binduḥ /
V७६.१ ekakalāntaraṃ spṛṣṭvā bindoreva viparyayoccāraṇāpravṛttau vinivṛttatvād nivṛttākhyaḥ / yathā - sāṃ sāsā nivṛttaḥ pravṛttayaḥ (?) /
V७७.१ ākrīḍitavadārohādavarohakrameṇa ṣa(ṣka ? ṭka) lo veṇuḥ / yathā - sarigamapadhani nidhapamagarisā / veṇuḥ /
V७८.१ mandrasaptamamadhye pavanī(?)rodhena dviśruteḥ kampanāt kampitastrikalaḥ / yathā - sarigamapadhanisa kampitaḥ /
V७९.१ madhyamasaptake triśruteḥ kampanāt trikalaḥ kuharitaḥ / yathā - sarigamapadhaniṣ kuharitaḥ /
V८०.१ tārasaptake triśruteḥ kampanāt trikalo recitaḥ / sarigamapadhanisa (ra ? re) citaḥ /
-----
१.'ktāṃ' kha. pāthaḥ
V८१.१ (tad?) dvayoḥ svarayorbahūnāṃ ca svagaṇāṃ samakalagamāgamāccaturdeśakalaḥ preṅkholitaḥ / yathā - sariri sariga garigama mapaprapapapatpani१ninidha nīsasani / preṅkholitaḥ /
V८२.१ aṃṣāccaturthaṃ pañcamaṃ vā svaraṃ gatvā yatra mandre punarāgamyate tāramandraprasannaḥ / yathā sarigamapa / sarigamapa / ririgamapadhanigamapadhaga / gamapadhaniga / mapadhanima / mapadhanisama / athavā mandrasvarāt tāraṃ gatvā punaḥ sahasā mandra (va) śādvā gamyate sa tāraḥ mandraprasannaḥ / sarigamapadhani sāsā tāraḥ /
V८३.१ mandraprasannā mandrāt sahasā tāraḥ prāpya mandratvena krameṇāvarohā mandratāraḥ prasannaḥ(?) / sapaḥ maga२risaḥ ridha pamagari gani dhapamaga samanidhapa / athavā mandrasvarādvā vartāraḥ svarānuccārya krameṇāvaruhya ca mandreṇa vā gamyate mandratāraprasannaḥ / yathā sāsā / nidhapamagarisa३ / mandratāraprasannāḥ
V८४.१ virūpaśca prastārasthāyītyārohaṇī ca tatra sthāyinyekasvaraḥ svasya(?) kramaśastāramandrāvarohaṇena mandratārārohaṇena svareṇa prastāraḥ / saririsa / sariga / garisa / sarigamapa / pamagarisa / sarigamapadha / dha४pamagarisa / sarigamapdhani / nidhapamagarisa / sarigamapdhanisa / sanidhapamagarisa / athavā velaṣaḍjagrāme ṣaḍjādyāḥ sapta mūrchanāḥ pratyekaṃ caturdhā bhavanti / śuddhā karakalikalitā sāntarā taddvayopetā ceti / ekaikasyā mūrchanā
-------
१ṃīnīnīdha २ṃāri ३.sa ४.dhā kha.pāṭhaḥ
yāscaturvidhatvāt ṣaḍja pañcacacatvāriṃśadyutāni pañcasahasrāṇi kūṭakūṭatānām (?)
१२१gagha
ṣaṭpañcāśanmūrchanāstāḥ pūrṇakūṭāstu yojitāḥ
१२२kakha
lakṣadvayaṃ (syā?) sahasrāṇi dvyasītirdve śate tathā
१२२gagha
catvāriṃśāsca saṃkhyātā athāpūrṇā(t ? n) pracakṣmahe
१२३kakha
ekaikādyagnivirahād gabhajā ṣaḍjādayaḥ svarāḥ
१२३gagha
ekasvaro'tra nirbhedo'pyukto naṣṭodisiddhaye
kramādakūṭatānatve yuktāsteṣūpayoginaḥ /
saptasthānāni - ādhārasvādhiṣṭānānāhatamaṇipūraka (anāhata?) viśuddhayājñābrahmarandhreṣu
gamapadhanisa / ri / sarigarigāmaga१ / mapapamadhapapadhanidhanidhanisa / prastāraḥ /
V८५.१prasvastāraḥ pavi२paritaḥ (?) prasādaḥ / yathā - sani / nisa / sanidha / dhanisā / sa३nipa / padhanisā / sa४nidhapama / mapadhanisā / sanidhapamaga / gamapadhanisā / sanidhapamagari / rigamapadhanisā / sa५nidhapamagarisā६ / sarigamapadhanisā / athavā - saninisānidhādhanipadhā / dhapā / pamā / mapā / māgaririsaḥ / prasādaḥ /
V८६.१ dvau dvau svarau vikalau sañcarantāvārohakrameṇā(roha-krameṇā?) varohādudvāhitaḥ / sari / risari / ga / gamapa / padha / dhani / nīsa / sanidhā dhapapamāmagāgari / rīsā (?) udvāhitaḥ /
---------------------
१.gā २.pi ३.sā ४., ५.sānīdhāpa kha pāṭhaḥ ६.sa ka pāṭhaḥ

V८७.१ ayameka dvirabhyastaurupalolakaḥ / sarisari / rigariga / gamagama / mapamapa / padhapadha / dhanidhani / nisanisa / sanisani / nidhanidha / dhapadhapa / pamapama / magamaga / garigari / risarisa / upalolakaḥ /
V८८.१ ekādikrameṇāntarasvareṣvāruhya punara(va)rohaṇakrameṇa sthāyinaṃ svaraṃ gatvā parivārakrameṇaiva ekaikābhivṛddhayā yatra svarā uccāryante sa kramaḥ / ayamekarūpatvāt prastā(ra ? re) bhidyate / saririsa / sarigā / garisa / sarigamā / magarisā / sarigamapā / pamagarisā / sarigamapadhā / dhapamagarisā / sarigamapadhanī / nīdhapamagarisa / sarigamapadhanisa sanidhapamagarisa / kramaḥ / a (thā ? thavā)natarsvaramāruhya kāke१līm gatvā tenaiva krameṇāvaruhya sthāyinyagamyate sa kramaḥ / sagani nigasa / kramaḥ /
V८९.१ ādyaṃ tṛtīyaṃ tato dvitīyaṃ ta(tato?)taśca caturthamanenaiva krameṇānyānapyārohya mandrānniṣkūjitaḥ / kohalamate ca ekāntarasvarārohānniṣkūjitaḥ / sagārigamapā / madhāpanī / dhasā /
V९०.१ tārādekāntarasvarārohā(t) trirāvṛtyā kalātrayakaraṇāt sarveṣāṃ ka (la ?lā) trakaraṇāt (prā ? hnā) damānaḥ / sādhāsādhāsādhā / nīpānīpānīpā / dhā२mādhā३mādhāmā / pāgāpāgāpāgā / mārīmārīmārī / gāsāgāsāgāsā / hrādamānaḥ / (sādhāsādhāsādhā / nīpā४nīpā५nīpā६ / dhā७mādhā८mādhāmā /
pāgāpāgāpāgā / mārīmārīmārī / gāsagāsāgāsā hlādamānaḥ / ?)
---
१.ki २., ३.dha ka pāṭhaḥ ४, ५, ६. pa kha pāṭhaḥ ७, ८ dha ka pāṭhaḥ
V९१.१ samanantarasvaramāruhya dvaikale sthitvā punaḥ svaro'ntare arkakalāmāroha(va?)ti / punaścānantaramevādyakalāmavarohati sa rañjitaḥ / sari / riga / rigamaga / gamapama / mapadhapa / dhapanidha / panidhanī /
V९२.१ ārohāvarohābhyāmādau svara(ya?) muccārya prāksvaroccāraṇānte kramaśo'ṣṭakala āvartakaḥ / sarigama / padhanisa / sanidhapa / magarisa / āvartakaḥ / athavā saga / gapapani / sadhāsadhā / nīpā१pagā / gasā / āvartakaḥ /
V९३.१ punarekasvaraṃ caturthaṃ laṅghayitvā pañcamaṃ svaraṃ prāpya punarapyantarān trisvarānavarohan catu२(rthaṃ) laṅghayannādyaṃ svaraṃ ṣaḍjaṃ gaccet / ārohāarohābhyāṃ ka(lo' ? lā) ṣṭakena tayaivaṃ tārādārabhya sarvasvarānāmārohānavarohaṃ(?) ṣoḍaśakalaḥ parivartakaḥ /
sa ca lo (ko ? ke) ohāḍītyucyate / sarigapā / pamagasā / rigamadha / dhapamari / gamapani / nidhapagā / mapasadhā / sanidhamā / mapadhasā/ nidhapagā३ / gamanidha / pamariri / gamadhā / mapasagā / sarigapā / iti parivartakaḥ /
V९४.१ svaradvaye hi kakalayaḥ ārohakrameṇa tṛtīyasvaraṃ pariharannārohakrameṇaivoparitanadvasvaradvayamākramānenaiva krameṇāvarohaḥ(?) śeṣānapi svarānanenaiva krameṇārohannavarohannaṣṭādaśakala uddhaṭitaḥ / sarimapā / pamarisā / rigapadhā / dha४pagarī / gamadhanī / nīdhamagā / mapanisā / sa५nipamā / mapanisā / nidhamagā /
-------------
१.papāgā २.turlaṅgha ३.ga ४.dhā ५.sānīpa kha pāṭhaḥ
madhanī / dhapagarī / rigapadhā१ / pamarisā / sarimapā / magari२sā / u(dvāhi ? ddhaṭi) taḥ /
V९५.१ tribhiḥ svarairārohakrameṇa vā ekakalādārabhya yāvat ṣaṭkalamityevaṃ kalāmānādākṣiptakaḥ / sarigā / nu / rigamā/ nu / mapa / nu / padhanī / nu / sanīsā / nu / dhapamā / nu / magarī / nu / garisā / nu / ityākṣiptikaḥ /
V९६.१ prathamāt svarāntaraṃ parityajya svaradvaye ca gatvā tenaiva krameṇārohaṇādekakalādavarohaṇe'pi caikakala iti dvikalasaṃpradānaśca dvāviṃśatikalaḥ (sampradānaḥ) / sigamama / marisa / rimapa / pagariga / pagadha / dhamaga / madhanīnipama / panisā / dhadhapā / dhanisā / panisānipamapā / madhanī३samagā / gapadhā / pagarī / ripamā / marisā / sagamā / garisā / sampradānaḥ / athavā - sagama / magasā / rimapā / pamarī / gapadhā / dhapagā / madhanī / nidhamā / panisā४ / sanipā / sampradānaḥ /
V९७.१ sampradānasyaiva dvikalayogena hasanāddhasitaḥ / sagamā / marisā / rimapa / pagari / gapadha / dhamaga / madhani / nipama / panisa / sadhapa / sanidha / nipama / madhani / sadhapa / panisanipa / madhani / dhamagā / gamapadhā / pagari५ / rimapā / marisā / sagamā / garisā/ hasitaḥ /
V९८.१ hasitavat svaratrayārohaṇena catuṣṭayārohaṇena vā ubhayathāpyekakalo huṅkāraḥ / sariga / garisā / rigamā /
-----------
१.dhā / maparisā kha pāṭhaḥ २.rī ka pāṭhaḥ ३ṃi ४.sā / samani ५.rī kha pāṭhaḥ
magarī / gamapā / pamagā / mapadhā / dhapamā/ padhanī / nidhapā/ dhani१sā / sanidhā / padhanī / ni२dhapā / padhanī / dhapamā/ ni३dhapā / pamagā/ magarī / rigamā/ garisā/ sarigā/ athavā -
sarīgama / magarisa / gamapa / pamagari / gamapadha / dhapamaga / mapadhani / nidhapama / padhanisā/
sanidhapa / ni४dhapama५ / mapadhani / nidhapamāgā/ gamapadhā / pamagari / rigamapā / magarisā/
sarigama / aṣṭādaśakalo huṅkāraḥ /
V९९.१ tārāt saptamaṃ svaraṃ gatvā punastatrtraivamāgatyāvarohakrameṇa svaradvayoccāraṇena kalācatuṣṭayakāraṇāt (?) sandhipraccādanaḥ / sanisanisani (sani) / nidhanidhanidha (nidha) / dhapadhapadhapadhapa / pamapamapamapama / magamagamagamaga / garigarigarigari / risarisarisarisa / sarisarisarisari / rigarigarigariga / gamagamagamagama / mapamapamapamapa / dhapadhapadhapadhapa /
dhanidhanidhanidhani / nisanisanisanisa / sandhipracchādanaḥ /
V१००.१ aṃśasvaraṃ caturuccārya tadanantarasvaradyasya dṛṟotoccāraṇādanenaiva krameṇārohaṇādekakalo vidhutaḥ / sāsāsāsāsā / riga / rīrīrīrī / gama / gāgāgāgā / mapa / māmāmāmā / padha / pāpāpāpā / dhani / dhādhādhādhā / risa / vidhutaḥ /
V१०१.१ tārādekāntarasvarāvarohāt krameṇodgītiḥ / sadha / nipadha / mapaga / mariga / sa / udgītaḥ /
V१०२.१ oṅkāravat samantaraṃ saṃyuktadvisvarākṣaramārohataḥ (?) / tato dvau dvau svakampanayuktau kalāntarayo(ge ? gā)deva prasannau
---------------------
१, २, ३, ४ nī ५ mā ka pāṭhaḥ
mandrau kāryau / ityekakalasvarayogāt gātravarṇaḥ / dhānīsā / nīdhā/ pādhānī dhapa / māpādhā / maga /
gamapā / gari / sārīgā / ripā iti gātravarṇaḥ / nandayatyalaṅkāraḥ(?) /
१२४gagha
yasmin varṇe sthitā ye ca alaṅkārā manoharāḥ
१२५kakha
tāni (i ?)dānīṃ pravakṣyāmi bharatoktavidhānataḥ
१२५gagha
prasannādiḥ prasannāntaḥ prasannādyanta(me ? e)va ca
१२६kakha
tathā prasannamadhyastu samo (ra ?re)cita (me ?e) va
१२६gagha
prasāda+ prasādaśca sthāyivarṇāḥ samāśrayā
१२७kakha
jñeyādyetadalañkārādamaulakṣaṇalakṣitāḥ (?)
१२७gagha
atha sañcāriṇau bhūtakṛtyamānā nibodhataḥ (?)
१२८kakha
mandratāraprasannaśca binduḥ preṅkholitastathā
१२८gagha
ruharaścaiva veṇuśca rañjitaścopalālakaḥ
१२९kakha
āvartakah parāvarta iti sañcārisambhavāḥ
१२९gagha
alaṅkārāstu vijñeyā e(kā) (de ?da)śa manoharāḥ
१३०kakha
niṣkūjitaścakoro hasito na (?) bindureva ca
१३०gagha
preṅkholitastathotkṣipto vidhutodvāhitau tathā
१३१kakha
prā१da(nā ? mā) naḥ sampradānaḥ sandhipracchādanastathā
१३१gagha
prasannādiḥ prasannānta ārohiṇī trayodaśa
१३२kakha
vi२dhṛto gātravarṇāśca udgītodvāhito veṇuḥ
१३२gagha
paṅcaite cāpyalaṅkārā vijñeyāścāvarohiṇī
१३३kakha
prasannādiḥ prasannāntaḥ tobinduḥ (?) kampitarecitau
१३३gagha
preṅkholitastāramandro mandratā(ssa ? rasa) mastathā
----------
१lādamāna २. vidhutaḥ iti pūrva paṭitau
१३४kakha
sannivṛttaḥ pravṛttaśca upalolakaveṇukau
१३४gagha
dvādaśaite'pyalaṅkārāḥ sarvavarṇāśrayāḥ smṛtāḥ
१३५kakha
mandro(ta?) madhyaśca tāraśca avalokitameva ca
१३५gagha
apamākhyastayobhiśca sarvavarṇanatāḥ (?) smṛtāḥ
१३६kakha
saptarūpagatajñeyā(?)dalaṅkārā budhairime
१३६gagha
naiteṣāṃ tu dhruvāsviṣṭa ativarṇā prakarṣaṇā(?)
१३७kakha
dhanāhivarṇaprakarṣastu dhruvāṇā(? saṃpraśasyate
१३७gagha
satemāvāpyathavā binduḥ recānye (?) pratikarṣaṇāḥ
१३८kakha
dhruvāṇāṃ ca prayo(ne ? ge) tu kāryāścārohaṇasvarāḥ
१३९kakha

guruḥ sā++++bhirdhruvā kāryārthadarśibhiḥ
१३९gagha
varṇā(nā)ntu punaḥ kā(ryaḥ ? ryaṃ) kṛśatvaṃ ca dhruvāsvalam
१४०kakha
sthāyivarṇādṛte caiṣāṃ sampravakṣyāmi lakṣaṇam
१४०gagha
kramaśo dī१pyate yastu prasannādiḥ sa kathyate
१४१kakha
vyastoccārita(me? e)vaiṣa prasannānto'bhidhīyate
१४१gagha
ādyantayoḥ prasannatvāt prasannādyanta (mi ? i) ṣyate
१४२kakha
prasannamadhyo madhye tu prasannatvādudāhṛtaḥ
१४२gagha
sarvasāmāt(?) samā jñeyā sthitaścaikasvare'pi hi
१४३kakha
bindurekakalaṃ tāraṃ spṛṣṭvā tu punarāgataḥ
१४३gagha
syānnivṛttaḥ pravṛttaśca mandrāṃ (ga) tvā samāgataḥ
१४४kakha
ākrīḍanīlayo (?) yastu sa ca veṇuḥ prakīrtitaḥ
१४४gagha
urogataḥ kampitaḥ syāt kampanācca kalātrayaḥ
--------
१. di ka pāṭhaḥ
१४५kakha
kaṇṭhe niruddhaḥ pavano ruharo nāma jāyate
१४५gagha
trikalā kampanā tadva(?) recirākhyaḥ śirogataḥ
१४६kakha
gatāgatapravṛtto yaḥ sapreṅkholita (mu ? u) cyate
१४६gagha
kramāgatastu yastāścet tataḥ pañcatumo'pi (?) vā
१४७kakha
tāramandraprasannāstu jñeyo mandragato budhaiḥ
१४७gagha
laṅghayitvā paraṃ ma(ndra? ndraṃ) kramāt tāragatiṃ gataḥ
१४८kakha
mandratāraprasannastu vijñeyārohaṇā budhaiḥ
१४८gagha
ekasvarādhirūḍhaḥ kramaśaḥ prastārasaṃ(jñi ? jña) ko jñeyaḥ
१४९kakha
samanantaro dvaupatyudvāhito dvika leva(?)
१४९gagha
ārohatyekakalāṃ ++++ prasādha१yati
१५०kakha
udvāhita eva syādupalolakasaṃjñako dvirabhyasvanā(?)
१५०gagha
ekaṃ (dvau ? dve) trīṇi gaccan svarakrameṇa kramo jñeyaḥ
१५१kakha
ekāntaramāruhya pratyekāntarasvaro yastu (?)
१५१gagha
niṣkūjitasaṃjño'sau jñeyaḥ sūribhiralaṅkāraḥ
१५२kakha
kramayogenāsau jñeyaḥ saṃcāryamakāntarasvare (?)
१५२gagha
trikalasvaparaṣaḍjamevamārohi (?) hlādamānaḥ syāt
१५३kakha
atha rañjitastu samanantarasvare dve kale punaḥ sthitvā
१५३gagha
arthakalāmārohi punaretat cāpako(?) hi syāt
ārohataḥ
१५४kakha
āvartakaścaturṣu svareṣu samanantareṣu sambhavati
१५४gagha
ārohaṇāvarohaṇavidhinā caikāntareṣvapi vā
------------
१.da kha pāṭhaḥ
१५५kakha
jñeyo nirantararūrdhvaṣṭakalaḥ sāntasvastha (?) kāryaḥ
१५५gagha
prājñaiḥ kalāścatasraḥ svahṛtyāvartato nityaḥ
१५६kakha
adhiruhya ca svarāṃstrīn svarāntaraṃ laṅghyatati ca nivṛtte
१५६gagha
punarapica parāvṛttyā parīvarteṣu kalo(?) jñeyaḥ
१५७kakha
yaḥ svarāpatitau tathā pasvantarasvaro bhavati
१५८gagha
ekakalaśca tathā bhava tadudvāhito nityā(?)
१५९kakha
ākṣiptavaccaturbhiḥ svaraistrisvaraiḥ kalāntaropetaiḥ
१५९gagha
ekāntarasvarakrama iha gaditaḥ saṃpradānastu
१६०kakha
dvirapi dvikalaṃ gaditaṃ hasitamihoccāritatato'pahasitam
१६०gagha
samantarasvarakṛtaṃ cākṣiptamiva budhairjñeyam
१६१kakha
samanantarasvareṣu hasitavadyaparaścatuḥ paro (?) vāpi
१६१gagha
ārohatyekakalo huṅkārākhyaḥ sa vijñeyaḥ
१६२kakha
sthānāntaramāruhya pratyekadvayascatuṣkalo jñeyaḥ
१६२gagha
kramnordhvaparikṣepaḥ (?) sandhipraccādano nāma
१६३kakha
ādau padamuccārya yaḥ syād dvisvaro laghuni varṇaḥ
१६३gagha
samanantaramārohatyekakalā tad vidhūtaṃ tu
१६४kakha
ādā ++varohī syāt prastāro'nte'varohate yatra
१६४gagha
pramāṇataśca kalāsu ca vāntyākāra(?) mudgītam
१६४kakha
huṅkāravadārohe anantarāṃstu svarān kalāntarayoḥ
१६५gagha
dvau dvau ca kampamatau (?) svarau ca tasya prasannu dvau
१६६kakha
varṇālaṅkāravidhau vijñĕyo gātravarṇa ityevam
१६६gagha
ākārokāratayā dīrghākṣaramanyadapi yojyam
१६७kakha
gītālaṅkārāṇāṃ karaṇavidhirayaṃ samuddiṣṭaḥ
१६७gagha
ebhiralaṅkartavyā gītirnāmāvirodhena
१६८kakha
sthāne cālaṅkāra kuryād gābhyurasi kiñcit udāvedha(?)
१६८gagha
bahavo'laṅkārāḥ syurvarṇavihīnāḥ prayoktavyāḥ
१६९kakha
śaśivirahiteva rajanī vijaleva nadī latā hyapuṣpeva
१६९gagha
analaṅkṛteva nārī gītiralaṅkārahīnā syāt
१७०kakha
alaṅkārāstryastriṃśadevamete mayoditāḥ
१७०gagha
nodīyo'pi (?) te'pyatra pratyetavyā manīṣibhiḥ
V

tatra prastāṟo yathā - ṣaḍjādiṣu
sarigamapadhanisā prasannādiḥ /
sanidhapamagarisā prasannāntaḥ /
sarigamapadhanisā nidhapamagarisā prasannādyantaḥ /
sanidhapamagarisā sarigamapadhanisā prasannamadhyamaḥ /
sarigamapadhanisā / samaṃ
sa syāt(?) sa binduḥ /
sā da sa sā nivṛttaḥ pravṛttaḥ (?)
sarigamapadhani / nidhapamagarisa / veṇuḥ /
sarigamapadhanisā / kampitaḥ /
sanirigamapa dhanisā / (ku) haritaḥ /
sari nu / gamapadhanisā / rocitaḥ /
saririsa / rigāgarī / gamāmagā / mapāpamā / padhādhapā / dhanidhā / nisāsanī / saṃpreṅkholitaḥ /
sarigamapa / nirigamapa / rigamapadhari / gamapadha / gāgama / padhaniga / mapadhani / ma / mapadhanisama / tāramandraprasannaḥ /
sapa / magarisaridhamapagarigani / dhapa / maga / sasa / nidhapama / mandratāraprasannaḥ /
saririsa / rigagarisa / sarigama / magarisa / sarigamapa / pamagarisa / sarigamapadha / dhapamagarisa / sarigamapadhani / nidhapamagarisa / sarigamapadhanisā / sanidhapamagarisā / prastāraḥ /
saninisa / sanidha / dhanisa / sanidhapa / padhanisa / sanidhapama / mapadhanisā / sanidhapamagarī / rigamapadhanisā / sanidhapamagarisa / rigamapadhanisa / prasādaḥ /
sarigamapadhani / nisadhaninidhadhapa / pamagama / garirisā / udvāhitaḥ /
sarisari / rigariga / gamagama / nidhanidha / dhapadhapa pamapama / magamaga / garigari / risarisa / upalolakaḥ /
saririsa / sariga / garisa / sarigama / magarisa / sarigamapa / pamagarisa / sarigamapadha / dhapamagarisa / sarigamapadhani / nidhapamagarisa / kramā /
sagarima / gamapadha / panisadha / niṣkūjitaḥ /
sadhasa / dhanipanipa / dhamadhama / pagapaga / marimari / gasagasa / hlādamānaḥ /
sarigari / rigama / paga / gama / pama / mapa / dhapa / padha / nidha / dhani / sarini / rañjitaḥ /
sarigamapadhanisā / saidhapamagarisā / āvartakaḥ /
sari / gapa / pama / gasa / riga / madhā / idha / dhani / sarini / rañjitaḥ /
sarigamapdhanisā / sanidhapamagarisā / āvartakaḥ /
sari / gapa / pama / gasa / riga / madhā / dhapa / mari / gama / pani / nidha / pagā mapadhasā / sani / dhamā / idha / pagā / gama / dhani / dhama / pari / madhā / pama / gasā / sari / gapā / parivartakaḥ /
sari / mapā / pama / risā / riga / mapadhā / dhapa / gari / gamadhani / nidhamagā / mapanisā / panipamā / padhanisā / sanipamā / mapanisā / nidhamagā / gamadhani / dhapagari / rigapadha / pamarisā / udvāhitaḥ /
sarigā rī gāmā / gāmāpā / māpādhā / padhani१ / dhanisa / sanidha / nidhapa / dhapama / pamaga / magari / garisā / ākṣiptikaḥ /
sagamā marisā / rimapā / pagarī / gamadhā / dhamagā / madhanī / ni२pamā / panisā / sadhapa / dhanisā / sadhapā / panisā / nipamā / madhanī / dhamagā / gapadhā / pagarī / ripamā / marisā / sagamā / garisā / sampradānam /
magama / marisa / rimapa / pagari / dakṣiṇe atītaḥ citravṛttau agataḥ jātiprayogāt samanvitā(?)
१७३kakha
*alaṅkārā mayā proktā yathāvanmunisattama !
१७३gagha
atha gītiṃ pravakṣyāmi chando'kṣara ++++
१७१kakha
prathamā māgadhī jñeyā dvitīyā cārdhamāgadhī
१७१gagha
sambhāvitā (stṛ ? tṛ) tiyā ca caturthī pṛthulā smṛtā
१७२kakha
trirnivṛttā ca yā gītīḥ sā (mā gatiḥ ? gītirmāgadhī smṛtā
१७२gagha
ardhakālanivṛttā ca vijñeyā tvardhamāgadhī (sambhāvitāḥ ?)
१७४kakha
(sambhāvitā) ca vijñeyā gurvakṣarasamanvitā
१७४gagha
pṛthulākhyā ca vijñeyā laghvakṣarasamanvitā
V१०४.१ dakṣiṇe mārgapṛthulā gīti vārttike mārge sambhāvitā citrairmārge māgadhiḥ aṣṭau kalā (?) / tāla३prayogakrameṇa /
-----------------
१ṃi / padhani / dhanisā ka pāṭhaḥ २ṃī ३.lakra kha pāṭhaḥ
*asthānasthamidaṃ padyaṃ dakṣiṇe atītaḥ ityataḥ pūrvaṃ niveśanīcamiti bhāti
१७५kakha
citre caikakale tāle vijñeyā gītirmāgadhī
१७५gagha
vārtike dvikalā jñeyā gītiḥ sambhāvitā budhaiḥ
१७६kakha
dakṣi(ṇo ? ṇe) pṛthulā gītistālairjñeyā catuṣkale
१७६gagha
anenaiva vidhānena gātavyā gītayo budhaiḥ
V१०५.१ citre caikakale eva tālaḥ (rka (?) taṃ dvimātrikaprayogāt vārtike dvikala१ eva tālaḥ caturmātrikaprayogād dakṣiṇe catuṣkala२ eva tālaḥ aṣṭamā(tra ? trika) prayogād (dvi ?) /
१७७kakha
dvigurudvinivṛttā ca citre gītastu māgadhiḥ
१७७gagha
laghuplutakṛtā caiva tadardhe cārdhamāgadhiḥ
१७८kakha
sambhāvitā gururvṛttau pṛthulā dakṣiṇe laghu
yathā - māgadhī / atha sambhāvitā pṛthulā
V१०६.१ vārttike saṅgrahād dakṣiṇe adhītaḥ citravṛttau agataḥ / jātiprayogāḥ (?) v३ṛttirnāma cikathitam / tathā dakṣiṇo vṛ४ttiśceti tretimātrā aṣṭau catu caturdvi५krameṇa (?) yathā -
१७८gagha
(dhū ? dhru) vakā sarpiṇī kṛṣṭayā vartinyatha visarjitā
१७९kakha
vikṣiptā ca patākā ca patitā cāṣṭamī smṛtā(ḥ?)
१७९gagha
tatra dhruvakācaśabdasyāḥ(?) sarpiṇī vāmagā bhavet
१८०kakha
kṛṣṭayā dakṣiṇato yā (nā ? tā) vartinī cāpyadhogatā(ḥ?)
१८०gagha
vivartitā bahiryātā vikṣiptā kūrcitā bhavet
१८१kakha
patākā cordhva (kā ? gā) jñeyā vanitāṃ bhrammigā(?) bhavet /
vārtike ca /
---------------
१.lā २.le kha pāṭhaḥ ३. ४.virti ५.dviḥ ka ka pāthaḥ ६.ba ७.ta kha pāṭhaḥ
"dakṣiṇā cordhvagā citre dve tu dhruvakāsarpiṇī /
kṛṣṭayā padminī +++++++++++(?) //
athavā
१८१gagha
prathame madhyamāṅgulīco (?) dvitīye sārdhani ++
१८२kakha
tṛtīye muṣṭimokṣaśca (ca)turthe karapātanā
१८२gagha
dhruvakā sarpiṇī citre dakṣiṇāviti cita gītā (?)
V१०८.१ ubhayavādyapravartanavaśāt pratītiścāgītapradhānadakṣiṇā vṛttiḥ ubhayapradhānā vṛttiḥ ma१bitti(?) vādyapradhānā citravṛttiḥ /
V१०९.१ idānīṃ prādhānyaṃ jñāpayati pāṇikṛtaṃ vivartitam / taduktā tālayatimārgaprā२dhā(na?)nyādāsāṃ yathāsaṃkhyaṃ svaraṃvyañjakāni (?) bhavanti / citre samāyāti + druto layaḥ uparipāṇiḥ māgadhī dhanāmukho'vayavaḥ vārtike srotogatā yatimadhyo layaḥ samapāṇiḥ sambhāvitā / atra gavovalayavaḥ udagda३kṣiṇe gopuccā yadi(?) vilambito layaḥ adhamapāṇiḥ pṛthulā gītitattvaṃ
cāvayavaḥ
V११०.१ vṛttī४āṃ ca vādyā samānāsamānāgatatītagrahaiḥ kāryam(?) tatra citre anāgatograhaḥ abhiptarvo(?) vādyaprayogaḥ paścāt kalācatuṣṭaye'tīte sati vādyagrahayoga५ so'dhaḥpāṇiructate / tanmāgadhī nāma gītaṃ viparītayojana (ta?)yā dṛśyate / tadyathā - dakṣiṇe mārge pravṛttā gītiryathā citre prayujyate , tathā pṛthulā gīti (manā? rmā) gadhītyucyate / vṛttimārge ca citre yadā prayujyate tadā sā māgadhī sambhāvitāḥ śabdāḥ vādyāvyā(?) dviḥ६ parivṛttakrameṇa yojyate / yāvaddakṣiṇā ca citro
---------
१ṃāṃ २.pra ३.da ४.tti ५. gaṃ ६. dvīḥ kha pāṭhaḥ
mārgaḥ prayujyate / āvāpādikrameṇāṣṭadha caturdhā ceti /
V१११.१ evamuktaṃ bhavati / citre ca dvimātrā kālā(?) saiva māgadhī gītiḥ sambhāvitayā१ gītyā prayujyate / tadā caturmātrikavṛttiśabdenocyate / yadā tu citre māga(dhīṃ ? dhī) gītiḥ sambhāvitaśabdavācyā dviguṇitā aṣṭamātrā pṛthulaśabdavācyā dakṣiṇamārge bhavati / trītrīnnivṛttistrirāvṛttimāgadhī yathā bhavamīśaṃ(?) padaṃ gītvā prathame kalāṃ nirvāpya vilambitalayena yadā dvitīyā kalā madhyamavayena(?) devamityanena varadena śarvamiti sahitena gāyati / tatrāpi ca tṛtīyāṃ kalādrutavayena devaśarvapadadvaye vande iti padadvayena vande iti pa२dāntarasahitena nirvāhayati kalāvayavyāpātanād(?) / yathā - māmāsāsā / māsāṣāma / sasamāsama / maririni /

V११२.१ magadhadeśodbhavatvānmāgadhī / annye tu nivṛttā māgadhīṃ paṭhanti ardhamiti pada(ssa ? sa) mbandhyardhapādatvenārdhamāgadhī / naca pādādyannivṛttinivṛttāvardhaḥ pravṛttinivṛttigaḥ heturmantavyāḥ(?) / yataḥ sāmavedagītaprathādeva āvṛttiṣvartha ādriyata iti / taduktaṃ - ya u vṛttyātmā jātavedasamiti / atra vedaśabdaparyavasitā sambhāvitāḥ laghuprayāva(?)pṛthulābhūyastvāt padagrāmasya pṛthuletyuktvā svaratānu iti mārgalayā
V११३.१ mārgatrayo gītiḥ vidhau layaḥ prayoge navadhā draṣṭavyāḥ(?) / layasamprayogaṃ darśayati - dakṣiṇo mārgo vārttiko mārgascitramārga iti / dakṣiṇāvṛttau layatrayaṃ vārtikamārgascitramārgodhruvamārgaśceti vṛttimārgapravṛttau layatrayaṃ citramārgo dhruvamārgaḥ
---------------
१.yāṃ २.pā kha. pāṭhaḥ
śūnyamārgaśceti / citre layatrayamevaṃ navadhā la(ya)yogāscitrādimārgeṣu draṣṭavyaḥ / iti gītyadhyāye pratipāditam / yathācitra eko guruḥ eko laghuḥ eko drutam /
१८३kakha
ekadviguṇo vṛttau taddviguṇe tathā
१८३gagha
dvimātrā syāt kalācitracaturmātrā tu vārtike
१८४kakha
aṣṭamātrā tu vidvadvhirdakṣiṇe samudāhṛtā(ḥ ?)
vārtike dakṣiṇe iti (?) //
V११४.१ idānīmavasaraprāptānāṃ jātīnāmuddeśamāha - tatra jātayo'ṣṭādaśaiva / etā(ḥ) samāṃśabhedena śataṃ catvāriṃśadadhikaṃ saṅkhyayā bhavanti / tatra svare -
१८४gagha
sādhāraṇakṛtāstrisro vijñeyā jātayo budhaiḥ
१८५kakha
madhyamā matsarī caiva tathā vai ṣaḍjamadhyamā
iti sapta ṣaḍjagrāmāśrayāḥ ma(?)
१८५gagha
gāndhārī madhyamā caiva pañcamī ca tathaiva hi
१८६kakha
gāndhārodīcyavā caiva tathā gāndhārapañcamī
१८६gagha
tataśca raktagāndhārī madhyamodīcyavā tathā
१८७kakha
aṅkghrī ca nandayantī ca ka१rmāravyatha kaiśikī
१८७gagha
evamekādaśa jñeyā madhyamagrāmasaṃśrayāḥ
V

ābhyo'ṣṭādaśajātibhyaḥ saptasvarākhyāscoktā dvidhā śuddhā vikṛtāśceti /
tatra śuddhā anyūnasvarā svaravaragrāhā nyāsāśca(?) ebhyo lakṣaṇebhyo'nyatamena dvābhyāṃ bahumirvā lakṣaṇairvāyyāpi tuṣṭā(?) nyāsavarjaṃ vikṛtasaṃ२jñā bhavanti /
--------------
१.kā ka pāṭhaḥ २.varjā bha kha pāṭhaḥ
V११६.१ tatra nyāsavalamāha -
tatra nyāsavidhau yajjātayaḥ śuddhāḥ tāsu nāmakāri(?) yo nyāsaḥ niyamena mandro
bhavati / vikṛtāsu ca nāmakavikārī(?) vā mandro bhavatītyaniyamaḥ /
V११७.१ tatra śuddhānāṃ jātīnāṃ śuddhatvaṃ vikṛtatvaṃ ca rūpadvayamasti / ekādaśānāṃ jātīnāṃ vikṛtodbhavatvād vikṛtatvameva rūpaṃ bhavati / nanu śuddhatvamiti kuta etat / tā hi parasparasaṃsargājjāya(te ? nte) / tathācāha bharataḥ -
Q२३.१kakha "śuddhā vikṛtāścaiva hi samavāyājjātayastu jāyante /
Q२३.१gagha punarevāśuddhakṛtā bhavanytaikādaśaparāstu //
tāsāṃ yāstu nivṛttāḥ svareṣvathāṃśeṣu jātiṣu ca /
jātīstā vakṣyāmaḥ saṃkṣepeṇa krameṇa caivātra //
ṣaḍjāyā madhyamāyāśca saṃsargāṭ ṣaḍjamadhyamā /
ṣaḍjāyāścaiva gāndhāryā jāyate ṣaḍjakaiśikī /
tayoreva sadhaivatyoḥ ṣaḍjodīcyavā bhavet //
gāndhāryā madhyamāyāśca pañca(mīṃ ? bhyā)ścaiva saṅkarāt /
sadhaivatīnāmāsāṃ tu madhyamodīcyavā bhavet //
āsāṃ syād raktagandhārī naiṣādī ceccaturthikā /
ārśabhyāstu bhavedyandhrī२ gāndhāryāścaiva saṅkarāt //
anayostu sapañcamyornandayantī prajāyate /
sanniṣādā svagāndhāryāḥ kuryuḥ kārmāravīmimāmam //
----------
१.vṛ ka pāṭhaḥ २.dhrī kha pāṭhaḥ
jātayaḥ
gāndhārī pañcamī caiva tathā gāndhārapañcamī /
ārṣabhī dhaivatī varjyāḥ kaiśikīmīti saṅkarāḥ(?) //"
idānīṃ vibhāgamāhuḥ -
१८८kakha
catasro jātayo nityaṃ jñeyāḥ sapta svarā budhaiḥ /
१८८gagha
catasraḥ ṣaṭsvarāścādyā daśa pañcasvarāḥ smṛtāḥ
etadevaṃ sphuṭaṃ bhavati /
१८९kakha
madhyamodīcyavā caiva tathā vai ṣaḍjakaiśikī
१८९gagha
kārmāravī ca sampūrṇā tathā gāndhārapañcamī
१९०kakha
ṣaḍ(jya ? jā१)ndhrī nandayantī ca gāndhārodīcyavā tathā
१९०gagha
catasraḥ ṣaṭsvarā hyetā jñetāḥ pañcasvarā(॒) parā
१९१kakha
niṣādavatyārṣabhī + dhaivatī ṣaḍjamadhyamā
१९१gagha
ṣaḍjodīcyavatī caiva pañcaṣaḍjā tridhā smṛtāḥ(?)
१९२kakha
gāndhārī raktagāndhārī madhyamā pañcamī tathā
१९२gagha
kaiśikī ceti vijñeyāḥ pañcaite madhyamāśritāḥ
१९३kakha
ṣaḍjagrāme tu vijñeyā gāndhārodīcyavā budhaiḥ
१९३gagha
andhrī ca nandayantī ca madhyamagrāmasṃśrayā(ḥ)
१९४kakha
evametā budhairjñeyā dvau grāmī ko(?) vibhāgataḥ
१९४gagha
yāstā(ḥ) sapta svarā jñeyā yāścaitāḥ ṣaṭsvarāḥ smṛtāḥ
१९५kakha
kvacit ṣāḍavitāstāstu pakṣe cauḍavtīkṛtāḥ
V

idānīṃ lakṣaṇamāha - śrutigrahasvarādisamūhajjāyante jātayaḥ / ato jātaya ityucyante / yasmājjāyate rasapratītirārabhyata iti jā(yataḥ ? tayaḥ) / athavā sakalasya rāgāde
------------
१.ja kha pāṭhaḥ
rjanmahetvājjātaya iti / yadvā jātaya iti jātayaḥ / yathā narāṇāṃ brāhmaṇatvādayo jātayaḥ / śuddhāśca vikṛ१tāścaivamatrāpi jātilakṣaṇam /
idānīṃ viśeṣalakṣaṇamāha -
१९५gagha
grahāṃśau tāramandrau ca ṣaḍavauḍa२vite tathā
१९६kakha
alpatvaṃ ca bahutvaṃ ca nyāsyo'panyāsa eva ca
१९६gagha
jñeyate tadyathā jāti deśajātīyalakṣaṇā(?)
१९७kakha
lakṣaṇaṃ daśakasyāsya saṃkṣepeṇābhidhīyate
V

tatrādau jātyādiprayogo gṛhyate yenāsau grahaḥ / aṃśavatatrīṣaṣṭibhedabhinno boddhavyaḥ / (tadve ? nanve) grahāṃśayoḥ ko bhedaḥ / ucyate / aṃso vādyeva paraṃ grahastu vādyādibhedabhinnaścaturvidhaḥ / yadvā pradhānāpradhānakṛto bhedaḥ / graho hyaparadhānabhūtaḥ / nanu kathamaṃśasyaiva prādhānyamucyate / rāgajanakatvād vyāpakatvāccāṃśasyaiva prādhānyam / yadyapi sarvajātīnāṃ graho'ṃśaśca pradhānībhūta ityyutsargasiddham / tathāpi saṃvādyanuvādividhinā codyate / tathāpi prathamacaturtaṣaṣṭhagīteṣu mandraprakṛto viśeṣaḥ niyamaḥ prathame saṃvāditvāt kathaṃ bhedaprayogaḥ / ṣaḍjŏdīcyavāmadhyamodīcyavāraktagāndhārīgāndhārīpañcamīnāṃ tu grahā vivādi dvena(?) grahastu ārṣabhī dhaivatī niṣādavatyandhrī ṣaḍjakaiśikī ṣaḍjamadhyamā ceti / evaṃ nandayantyāmiti grahavidhi(ḥ) / tathācāha
------
१.pra २r̤umbite kha
bharataḥ -
Q२४.१kakha "grahastu sarvajātīnāmaṃśavat parikīrtitaḥ/
Q२४.१gagha yatpravṛtto bhaved geyaḥ so'mśo grahavikalpakaḥ"
V१२०.१ a(thavāṃśakha ? thāṃśaḥ ka) thyate / aṃśavibhāgaḥ sa daśavidho
boddhavyaḥ / yasminnaṃśe kriyamāṇe rāgābhivyakti(bhi ?)rbhavati so'mśaḥ /
yasmā१dvārasya gītaḥ pravartate / na grahasvaritaḥ (svaṃ ? svāṃ) śo dvitīyā
tāramandrābhivyaktihetuḥ svāṃśastṛtīyaḥ pañcamasvaramārohaṇaṃ tāraṃ
kadācit ṣaṣṭhasvarārohaṇaṃ pitāraḥ / tathā gāndhāryāḥ ṣaḍjastāraḥ /
nidhani२dha sā / tathā tāraniyāmakamandraniyāmakasvaro'p३yaṃśasaptasvarāvarohaṇā /
yathā mandrāṃśāyāḥ ṣaḍjāsaṃ४sthāne - sāsāsādhā iti /
yaśca bahuprayogataraḥ / so'pyaṃśaḥ / yo rāgasya viṣayatvenāvasthitaḥ svaraḥ so'pyaṃśaḥ /
V१२१.१ yatra gītamiti samāptiriti sambhāvyate so'panyāsaḥ / sarvavidārī madhyamo bhavati /
sā ca vidārī dvividhā - gītavidārī padavidārī ceti / nanu vidārīśabdena kimucyate /
pādānāṃ syādityādi vidāraṇā khaṇḍanamiti yāvat / gītakeśī gītakhaṇḍamiti yāvat /
V१२२.१ idānīṃ sa nyāso'bhidhīyate / tatra prathama५vidārī madhye nyāsasvarāḥ prayuktāḥ /
saṃnyāsaḥ so'bhidhīyate / aṃśasya vivādī yathā na bhavati prathamavidāryānteryādi
pravṛtto yadā bhavati, tadāsau sanyāsa ityarthaḥ /
V १२३.१ idānīṃ vinyāsamāha - eṣa eva tu saṃnyāsasvaraḥ padānte vinyaste tadā vinyāsaḥ / atcva taduktaṃ bhavati /
----------
१.lā २ṃo ३.pyāṃ ४.sra ५ mavi kha pāṭhaḥ
aṃśasya saṃvādī vā bhavati yasmā१ccaiva pravartate
१९७gagha
netā ca tāramandrāṇāṃ yo,atyarthamupalabhyate
१९८kakha
grahāpanyāsavinyāsasaṃnyāsasanyāsagocaraḥ
anuvṛttaśca yaśceha so'mśaḥ syā(daṃ? d da) śalakṣa(ṇaṃ ? ṇa) // iti /
V१२४.१ idānīṃ tāralakṣaṇamucyate - balavati ca śrutike'ṃśe durverbaleśāṃśo
aṃśasvaraprayogādārabhya pañcasvaraparā tāragatiḥ / kimuktaṃ bhavati /
pañcamasvaramārohaṇaṃ tāra iti catusvaramārohaṇam tāra iti / nandayantī yathā
- sāsarigasā / iti pañcamāṃśatvāt ṣaḍjastāraḥ / āpañcamāditi yojanā /
aṣṭamyā vidāryā boddhavyaḥ / pañcasvaraṃ yāvat tāravidhiṃ yathā gāndhāryā - nidhanisā /
iti / bāśabdāt saptasvarasyāpi tāṟatā bhavati / caturdhā tāra(gī ? ga) tiḥ tathācāha bharataḥ -
Q२५.१kakha "aṃśāt tāra(gītaṃ? gatiṃ) vidyādācaturtha२svarādibhiḥ /
Q२५.१gagha āpañcamāt saptamādvā nātaḥ paramiheṣyate //"
V१२५.१ idānīṃ ma(nda ? ndra) mucyate - mṛdusvaro ma(ndaḥ ? ndraḥ) / sā ca mandragastridhā -
(āṃ ? aṃ)śaparā nyāsaparā३ (tapa ? tatpa) rā ceti / aṃśasvarasya४ paro (yaḥ५ syā ? yasmā)
diti bahuvrīhau tasmāt pūrvo yaḥ svaraḥ sa mandraḥ / yathā dhaivatyāṃ - dhādha nidhama
padhamā / māmāmā / evamatrā६pi nyāsasvara iti / nyāsasvaro'pyevaṃmeva /
----------
१.snātyaiva २. rtha ३.rā ce ४.syā ५.rā ६. tra vi ७.va / kha pāṭhaḥ
V१२६.१ idānīṃ ṣāḍavamucyate - ṣaṭsvaraṃ१ ṣāḍavamiti /
caturdaśajātiviṣayatvāccaturdaśavi(dhi ? dha)ḥ / catasṛṇāṃ jātīnāṃ nityasampūrṇatve

(na) tadabhāvājjātyaṃśabhedena tu saptacatvāriṃśatprakāraṃ ca tad bhavati /
tathācāha bharataḥ - ṣaṭsvaraṃ ṣāḍa(va ? vaṃ) caturdaśavidhaṃ
saptacatvāriṃśatprakāraṃ pūrvoktaṃ lakṣaṇamcāsya /
V१२७.१ catuḥsvarāt prabhṛti na mārgaḥ śabarapulingakāmbojavaṅgā(ṅga)
kirātabāhlī(kara ? kā)ndhradraviḍavanādiṣu prayujyate /
aniyamāccrutimātramatra grāhyam / yadā catuḥsvaraprayo(ga? go'pi)
svarāntara (mahā ? māha) avakṛṣṭadhruvāsveva veditavyam / (tama३ ?) dhruvaṃ madhye४ ye
sphuṭīkariṣyāmaḥ / tathācāha bharataḥ -
Q२६.१kakha "ṣaṭsvarasya prayogo'sti tathā pañcasvarasya ca /
Q२६.१gagha catuḥsvaraprayogo'pu hyavakṛṣṭadhruvāsvapi //"
apiśabdādatra saṃpūrṇo'pi grāhyaḥ / evaṃ caturvidhaḥ prayogo dhruvāṇāṃ veditavyaḥ /
V१२८.१ idānīmalpatvabahu (te ? tve) bravīmī / tatra svarāṇāmalpaśaḥ prayogādalpatvaṃ,
bahuśaḥ prayogād bahutvam / tathālpatvaṃ bahutvaṃ ca dvividhaṃ sanyāsādigato bhavet
tadāntaramārgeṇoti / antaramārgasya lakṣaṇam yathā jātiṣu kvacidvā anaṃśo
vinālpaḥ / tathāca kārmāravyāṃ gāndhārasya sarvambarasaṅgatyā bahutvenāntaramārgaprayoga iti vakṣyate /gāndhārasya viśeṣeṇa sarvato gamanaṃ bhavet /
----------
१.śa kha pāṭhaḥ २.tva ka pāṭha ३aǣ ४.dhya kha pāṭhaḥ
iti /
V.

atha bahutvamāha - alpavadatra bahutvamiti / lakṣyediti viśeṣaḥ / kathamityāḥ -
balavadabalavatorviparyāso balamalpaṃ tadviparyaye balavadtiti balavallakṣaṇaṃ
gamyate eva / ata evāha -
१९९gagha
jātisvaraistu nityaṃ (syāt) jātyalpa (tva ? tvaṃ) dvi vidhaṃ ? dhā) ca tat
२००kakha
sañcā(rasya ? ro'mśa) balasthānamalpatvaṃ durbalāsu ca
२००gagha
dvividhāntaramārgastu jātīnāṃ vyaktikāra(kam ? kaḥ)
V.१३० idānīṃ nyāsamāha - nyasyate tyajyate yasmin yena vā gītaṃ tannyāsa iti / sa nyāsaḥ sa
ekaviṃśatisaṃkhya iti tadyathā ṣaḍjāyā ekaṣaḍjo nāma nyāsaḥ / evamādi
boddhavyam / aṣṭādaśajātiṣu ca nyāsāḥ / aṃśaḥ samāptau kārya ityarthaḥ /
V १३१ idānīmapanyāsamāha - apanyāso'nte prayogasamāptau apanyāsaḥ / saca
ṣaṭpañcāśadbhedabhinno bhavati gītānāṃ madhye boddhavyaḥ / yathā yatra samāptamiva
gītaṃ pratibhāsate so'panyāsaḥ sa ca vidārīmadhye bhavati / gītaśarīramadhyama
ityarthaḥ yathā ṣaḍjagrāme ṣaḍjamadhyāyāḥ saptāpanyāsā bhava(ti ? nti)
ṣaḍjodīcyavāyāśca dvau pañcānāṃ pratyekaṃ trayaṃ trayamiti caturviṃśatiḥ
śeṣāstu madhyamagrāme / tathācāḥ bharatāḥ -
Q२७.१kakha "nyāso hyaṃśasamāptau sa caikaviṃśatividho vidhātavyaḥ /
Q२७.१gagha ṣaṭpañcāśatsaṃkhyo bhavedapanyāsasaṃjño'sau //"
daśavidhajātilakṣaṇamiti /
२०१kakha
aṃśāḥ syuḥ pañcaṣaḍjāyāṃ niṣādarśabhavarjitāḥ
२०१gagha
apanyāsastu gāndhā(rā? raḥ) pañcamaścātha sa (ṅga)tiḥ
२०२kakha
ṣaḍjagāndhārayostu syād ṣaḍjadhaivatayostathā
२०२gagha
ṣāḍavaṃ ca niṣāde syād nāsyādauḍuvitaṃ bhavet
२०३kakha
ārśabhyāstu smṛtā aṃśā niṣārṣabhadhaivatāḥ
२०३gagha
ṣaḍjapañcamahīne ca ṣāḍavoradvite kramāt
२०४kakha
dhaivatyāṃ gurubhiḥ proktavaṃśāvṛṣabhadhaivatau
२०४gagha
samadhyamā (cavanā ? vapanyā)sau prāgu(ptā ? ktau) hīnatotkramāt
२०५kakha
aṃśo niṣādavatyāstu dviśrutī sarṣabhau smṛtau
२०५gagha
dhaivatīvad bhavecceṣo nyāso nāmakṛdeva tu
२०६kakha
aṃśāstu ṣaḍjakaiśi(kyāt ? kyo) ṣaḍjagāndhārapañcamāḥ
२०६gagha
saniṣādā agāndhārā apanyāsata eva tu
२०७kakha
ṛṣabho'lpaprayogaḥ ceyamācāryaḥ parikīrti(tāḥ ? tā)
२०७gagha
nityaṃ pūrnasvarā ceyamārcāryaiḥ parikīrti(tāḥ ? tā)
२०८kakha
syāt ṣaḍjodicyavatyaṃśaiḥ ṣaḍjamadhyamadhaivataiḥ
२०८gagha
saniṣādairapanyāsau vijñeyai ṣaḍjadhaivataiḥ
२०९kakha
ṛśabheṇa vihīne (yāṃ ? yaṃ) dvābhyāṃ dve pañcamena ca
२०९gagha
mandragāndhārabhūyastvamapanyāsastu madhya(mā maḥ)
२१०kakha
sarvāṃśānnāmakṛnnyāsāṃ vijñeyā ṣaḍjamadhyamā
२१०gagha
syātāṃ niṣādagāndhārāvasyāṃ gītatvakāriṇau
२११kakha
yatheṣṭaṃ syāttu sañcāro yathā grāmāvirodhakṛt
२११gagha
ṣaḍjagrāme tu saptai(nāḥ ? tāḥ) śeṣā madhyamajātayaḥ
२१२kakha
gāndhāryā dvāvanaṃśau ca (geā ? heyā) vṛṣabhadhaivatau
२१२gagha
kramānnityaṃ tvapanyāsau vijñeyau ṣaḍjapañcamau
२१३kakha
dhaivatādṛṣabhaṃ gaccede(va ? vaṃ) syāt sarvameva tat
२१३gagha
prāyaśo raktagāndhāryāmapanyāsastu madhya(mā ? ma)
२१४kakha
bahuprayogaḥ kartavyo dhaivato'tha niṣādavān
२१४gagha
ṣaḍ(jaṃ ? ja) gāndhārasañcā( ra ? raḥ) kā (ryaṃ cā ?ryaścā) syāḥ
prayoktṛbhiḥ
२१५kakha
gāndhārodīcyavā prā(ya?yaḥ) ṣaḍjŏdīcyavatīsamā
२१५gagha
ṣaḍjaśca madhyamaścāṃśo na cauḍuvibhamiṣyate
२१६kakha
pañcāṃśā madhyamāyāstu jñeyā dviśrutivarjitāḥ
२१६gagha
kramāt tābhyāṃ ca hīnatvaṃ bahulau ṣaḍjamadhya(mau)
२१७kakha
gāndhārodīcyavā (tulyā madhyamodīcyavā) bhavet
२१७gagha
sāptasvaryaṃ tu nityaṃ syādanyādaṃśastu pañcamaḥ
२१८kakha
pañcamyāṃ gurubhiḥ proktāvaṃśāvṛṣabhadhaivatau
२१८gagha
samadhyamāvapanyāsau madhyamarṣabhasaṅgatiḥ
२१९kakha
ṣaḍjamadhyamagāndhārā alpāśca parikīrtitāḥ
२१९gagha
syānniṣādācca gāndhāro alpasya parikīrtitā
२२०kakha
syānniṣādācca +++madhyamā cacca hīnatā(?)
२२०gagha
jñeyo gāndhārapañcabhyāḥ pañcamo'ṃśaḥ prayoktṛbhiḥ
२२१kakha
sarṣabhaḥ syādapanyāso (nāsau? nyāso) gāndhāra iṣyate
२२१gagha
gāndhāra(matha) pañcamyā svatsañcārādi kīrtitaḥ
२२२kakha
tadasyāmapi vijñeyaṃ kintu pūrṇasvarā sadā
२२२gagha
andhryāmanaṃśā vijñeyāḥ ṣaḍjamadhyamadhaivatāḥ
२२३kakha
ṣādavam ṣaḍjahīnaṃ syānnyāso gāndhāra iṣyate
२२३gagha
nandayantyāmapanyāso jñeyau madhyamapañcamau
२२४kakha
graho nyāsaśca gāndhāraḥ pañcamo'mśaḥ prakīrtitaḥ
२२४gagha
andhrīvat ṣoḍavaṃ jñeyamanoḍubitameva ca
२२५kakha
syānma(nda ? ndra) rṣabhasañcāro laṅghanīyaśca sa kvacit
२२५gagha
kārmāravyāmanaṃśāstu ṣaḍjagāndhāramadhyamāḥ
२२६kakha
pūrṇatā pañcamo nyāso gāndhāragamanaṃ bahu
२२६gagha
kaiśikyāmṛṣabho'naṃśo nyāsau tu dviśrutau++
२२७kakha
ṛṣabho dhaivatścaiva heyāvasyā yathākramam
२२७gagha
pañcamo'pi bha(va ? ve)nyā )(sau ? so) niṣāde'ṃśe'tha dhaivate
२२८kakha
ṛṣabhaḥ syādapanyāsaḥ kaiścidukto'mśavat tathā
asmadgurumate ṛṣabhastāvadapanyāso bhavati / anaṃśatvāt /
२२८gagha
kaiścit punaḥ aṃśvad (vṛ ? ṛ) ṣabho'pyapanyā(savī ? saḥ svī) kṛ(tam ?
taḥ)
२२९kakha
pañcamo balavā na syāt syānniṣādastathaiva ca
२२९gagha
iti triṣaṣṭīraṃśā ye teṣāmekaikaśo'mśatām
२३०kakha
prakalpyāpodyate prāptaṣāḍavoḍubitaṃ kvacit aṣāḍavā ete /
२३०gagha
triṣṭaṣṭiraṃśā eteṣāmaṃśo na jāti+++++
२३१kakha
aṃśavacca grahā jñeyā sarvāsāmeva nityaśaḥ
२३१gagha
sarvāsāmeva jātīnāṃ tri(ṣaṣṭi ? jāti) stu gaṇaḥ smṛtaḥ
२३२kakha
lakṣaṇāt sa ca vijñeyo vardhamānaḥ svaro budhaiḥ
२३२gagha
ekasvaro dvisvaraśca trisvaraśca catuḥsvaraḥ
२३३kakha
pañcasvaraścaturdhā ca ekadhā sapta ṣaṭsvarāḥ
V १३३.१ asyārthaḥ - trijātiko (gu ? ga) ṇa iti saṃkhyā nidarśanaṃ tatraikasvarāṃśāstisraḥ
madhyamodīcyavā gāndhārapañcamī nandayantī ceti / papapa / dvisvarāṃśāstisraḥ /
dhaivatī gāndhārodīcyavā pañcamī ceti / dhari sama pari / trisvarāṃśāstisraḥ ārṣabhī
naiṣādī ṣaḍjakaiśikī ceti / dhanisāgarisasaga(paḥ ? pāḥ) / catuḥsvarāṃśāstisraḥ / ṣaḍjodīcyava(tya ? tyā)ndhrī kārmāravī ceti / samadhani nigapani /
paridhani / pañcasvarāṃśāścatasraḥ / ṣaḍ (ja ? jā) gāndhārī raktagāndhārī madhyamā ceti / sagamapadha / sagamapani sarigamapadha / sarimapadha / ṣaḍjasvarāṃśā kaiśikī /
samagapadhani / saptasvarāṃśā ṣaḍjamadhyamā / sarigamapadhani / evaṃ
tiṣaṣṭiraṃśā vyākhyātāḥ /
२३३gagha
madhyamodīcyavā caiva tathā gāndhārapañcamī
२३४kakha
nandayantī ca tisrastāḥ pañcamaikāṃśataḥ smṛtāḥ
२३४gagha
dhaivatī pañcamī caiva jñeye dharidivāṃśake
२३५kakha
gāndhārodīcyavā dvābhyāṃ madhyā (ma)rṣabha ityapi
२३५gagha
ārṣabhyāṃ (tiri ? niri) dhā aṃśā naiṣādyāṃ nirigāstrayaḥ
२३६kakha
saga(lāḥ ? pāḥ) ṣaḍjakaiśikyāṃ trisrastryaṃśāḥ prakīrtitāḥ
२३६gagha
caturaṃśā samanidhaiḥ ṣaḍjodīcyavatī smṛtā
२३७kakha
kārmāravī ripanidhairāndhrī (ca?) gapanipairapi
२३७gagha
sagamapadhaiḥ ṣāḍjī syāt pañcabhiścāpi madhyamā
२३८kakha
sarimapadhairaṃśaiḥ syād gāndhārī sagamānipaiḥ
२३८gagha
tadvat syād raktagāndhārī pūrvairaṃśaiśca pañcabhiḥ
२३९kakha
kaiśikyeka ṣaḍaṃśā syāt sagamapanidhaiḥ smṛtā
२३९gagha
ṣaḍjamadhyamā tu saptāṃśā triṣaṣṭiriti te'ṃśakāḥ
२४०kakha
aṃśakai(grā ? rgrā) marāgāṃstu janayantīti jātayaḥ
२४०gagha
āsāṃ prayogakāle tu yugmāyugmāśrayo vidhiḥ
२४१kakha
mārgaistribhiḥ prayoktavyāscitravārtikadakṣiṇaiḥ
२४१gagha
pūrvaraṅge kṛte śuddhā kartavyaṃ gītayoktṛbhiḥ
२४२kakha
āsārikaṃ vāṇikādi tato vātyaṃśakalpanam
२४२gagha
svarāṇāmaṅgahārairyata evāsāritakramaiḥ
२४३kakha
vardhamānapade tāsāṃ kāryā syādaṃśakalpanā
२४३gagha

iti triṣaṣṭiraṃśā ye teṣāmekaikaśo'mśātām
२४४kakha
prakalyāpodyate prāptaṃ ṣāḍa(vo ? vau) ḍubitaṃ kvacit
V १३४.१ iti triṣaṣṭiraṃśā ye uktāsteṣāṃ madhye ye anaṃśāsteṣāmanaṃśānāṃ jātiviṣaye apodyate / etadeva sphuṭayati
२४४gagha
aṣāḍabā niṣāde'mśe sani syāt ṣaḍjamadhyamā
२४५kakha
gāndhāre ca yato lopo nāṃśasaṃvādino ma(taṃ ? taḥ)
V १३५.१ asyārthaḥ - niṣāde'ṃśe ṣaḍjamadhyā jātiraṣāḍavā / katham /
ṣaḍjagrāme ṣaḍavavidhau gāndhārasya lopo nāsti /
gāndhāre'mśe niṣādena aṣāḍavā boddhavyāḥ / aṃśa(sañcā ? saṃvā)
dino lopābhāvāt /
२४५gagha
kaiśikī raktagāndhārī gāndhārī caiva pañcame
२४६kakha
tathā ṣāḍavā tu gāndhāre dhaivatā tadādīcyavā
niśa ṛṣabheṇa ṣaḍjodīcyavā..śe aṣāḍavā vijñeyā /
V १३६.१ idānīmauḍubitaṃ prāptamapodyate -
२४६gagha
gāndhārīraktagāndhāryoḥ ṣaḍjamadhyamapañcamāḥ
२४७kakha
saniṣādāḥ smṛtā aṃśa anauḍubitabhāginaḥ
V १३७.१ etaccāsaṅgatam / auḍubitaprāpterabhāvāt / satyamuktam / auḍubitaniṣeḍhavacanāni vidheścāprāptamevauḍubitatvaṃ
niṣidhyate /
२४७gagha
ṣaḍjamadhyamajātau tu gāndhāro'tha niṣādavān
२४८kakha
kaiśikyāmatha pañcamyāṃ kramā vṛṣabhadhaivatau
gāndhāro'tha niṣādavānauḍubitabhāgī / kaiśikyāmṛṣabhaḥ pañcamyāṃ dhaivataścānauḍubitabhāgī syāt / tatra prāptamevānauḍubitatvaṃ niṣidhyate aṃśatā cāprāptaiva kalpyate /
V १३८.१ idānīṃ ye apavādībhūtā svarāḥ ṣāḍavauḍubitavidhau tānudasyati /
२४८gagha
yojyāḥ saptādhikāścaiva catvāriṃśacca ṣāḍave
V १३९.१ asyārthaḥ - ṣāḍave vidhau kriyamāṇe saptādhikaścaivaṃ catvāriṃśacca ṣāḍave asyārthavidhau kriyamāṇe saptādhikāścatvāriṃśadaṃśakā apavādasvararahitā yojanīyā ityarthaḥ / catasṛṇāṃ jātīnāṃ nityasampūrṇānāṃ navāṃśāḥ pātanīyāḥ triṣaṣṭimadhye / tadyathā - ripadhanipasaga / padha / eṣu navāṃśeṣu pātiteṣu catuṣpañcāśadaṃśa vaśiṣyante / tatrāpi ṣaḍjamadhyamā ṣaḍjodīcyavā kaiśikī gāndhārī raktagāndhārī dhaivatī āsāṃ ṣaḍjātīnāṃ saptāṃśāḥ pātanīyāḥ / teṣu saptāṃśeṣu pātiteṣu saptacatvāriṃśadaṃśā bhavanti / tadyathā -
२४९kakha
madhyamodīcyavāyāṃ vā tathā gāndhārapañcami
२४९gagha
kārmāravī ripanidhaiḥ sagapaiḥ ṣaḍjakaiśikī
sagamapadhaiḥ smṛtā +++++++++
nandayantī bhavet pāgā gāndhārodīcyavāsamā
V १४०.१ teṣu catvāriṃśadaṃśeṣūktaparaiḥ ṣāḍabavidhiḥ kartavyaḥ
idānīmauḍubitavidhau yeṣu anapavādinaḥ svarāstān darśayati
२५०gagha
tathāpavādanirmuktastriṃśadauḍubite bhavet
V १४१.१ asyārthaḥ - tathā tena prakārena apavādanirmuktastriṃśatprakā(raṃ ? ro) boddha(vyam ? vyaḥ) / tadyathā - triṣaṣṭimadhye nityasaṃpūrṇānāṃ catasṛṇāṃ jātīnāṃ navāṃśāḥ pātanīyāḥ / teṣu pātiteṣu catuṣpañcāśadaṃśāstatrāvaśiṣa(sta ?nte) / tatrāpi catuṣpañcāśanmadhe catasṛṇāṃ jātīnāṃ nityasaṃpūrṇaṣāḍabānāṃ dvādaśa saptāṃśāḥ pātanīyāḥ / teṣu pātiteṣu dvicatvāriṃśadaṃśeṣūktasvarairauḍubitavidhirbhavatīti /
tathācāha bharataḥ -
Q२८.१kakha "ṣaṭsvarā saptame tvaṃśe neṣyate ṣaḍjamadhyamā /
Q२८.१gagha saṃvādyalopād gāndhāre tadvad dhaivatahīnatā //
Q२८.२kakha gāndhārīraktagāndhārīkaiśikīnaṃ ca pañcamaḥ /
Q२८.२gagha ṣaḍjāyāścaiva gāndhāramaṃśo madhyamaṣāḍabau //
Q२८.३kakha ṣāḍavaṃ dhaivate nāsti ṣaḍjŏdīcyaṃśake dvijāḥ /
Q२८.३kakha gāndhārīraktagāndhāryoḥ ṣaḍjamadhyamapañcamāḥ //
Q२८.४kakha saptamaścaiva vijñeyo yaiḥ svanauḍubitaṃ bhavet /
Q२८.४kakha dvau ṣaḍjamadhyamāṃśau tu gāndhāraḥ sa niṣādavān//
Q२८.५kakha ṛṣabhaścaiva pañcamyāṃ kaiśikyāṃ dhaivatastathā /
Q२८.५gagha evaṃ ca dvādaśaivaite va(rgāḥ ? rjyāḥ) pañcasvare sadā /
Q२८.६kakha sarvasvarāṇāṃ nāśo'tra vihitaḥ sarvajātiṣu /
Q२८.६gagha na madhyamasya lopo hi kartavyastu kadācana //
Q२८.७kakha sarvasvarāṇāṃ pravara anāśī madhyamasvaraḥ /
Q२८.७gagha gāndharvakalpo vihitaḥ sāmasvāpi ca madhyamaḥ //"
V १४२.१ idānīṃ ṣāḍabauḍubitavidhistu utsargāpavādavidhistu vikṛtāsveva jātiṣu boddhavyaḥ /
nanu śuddhāsu jātiṣu tāsāṃ śuddhānāmanyajātyutpattau mūlatvād etā eva śuddhā vikṛtā bhavanti /
kathaṃ -
२५१kakha
tadgrahā tadapanyāsā tadaṃśā ca yadā bhavet
२५१gagha
mandranyāsā ca pūrṇā ca śudhā jātistathocyate
iti śuddhalakṣaṇamuktam /
V

etena lakṣaṇenaikena dvābhyāṃ vā vikṛtā bhavanti / punarnyāsavarjyāmiti /
nyāsena vikṛtaṃ ca nāsti nyāsavarjyamiti vacanāt /
V १४४.१ vikṛtā ṣāḍjī(dvi)vidhā nityasampūrṇā ṣāḍavaceti / nāmāṃśena ṣāḍjī śuddhavikṛtā
ṣāḍjī gāndhārāṃśena sampūrṇā aṃśasaṃvādyalopāt / madhyamapañcamadhaivatāṃśe
niṣādena ṣāḍabā
V १४५.१ yathā tu ṣāḍjī śuddhā gīyate tadā pañcamasyāṃśatvena śeṣāṇāṃ
svarāṇāṃ bahutvam / bahutvena ṣaḍjapañcamayostriṃśadaṃśā bhavanti / ṣaḍbhiścaturdaśavidho bhavati / gāndhāraścaikonaviṃśatividhaḥ / madhyamścaturdhaśavidhaḥ / militvā saptasvarā aṣṭāviṃśatyādhikaṃ śataṃ bhavatītyalam //
V१४६.१ idānīṃ daśalakṣaṇamadhye yadyasyāṃ jātau bhavati tat tasyā darśayati /
tatra ṣāḍjyāḥ ṣaḍjagrāmasambandhāyā aṃśā grahāḥ pañca bhavanti /
tadyathā ṣaḍjagāndhāramadhyamapañcamadhaivatā (grahāḥ aṃśāḥ ?)
grahā aṃśāśca / gāndhārapañcamāvapanyā(so ? sau) /
niṣādahīnā ṣāḍabo ṣaḍjo nyāsaḥ / ṣaḍjagāndhārayoḥ ṣaḍjadhaivatayośca saṅgatiḥ /
gāndhāro'tivelāpāditvāt parasparagamanaṃ ca saṅgatiḥ /
gāndhāro'tivelāpāditvāt parasparagamaṇaṃ
ca saṅgatiḥ / ṣaḍjadhaivatośca auḍubitatvaṃ ca sarvathaiva nāsti /
sampūrṇā ṣāḍabā /
yadā sampūrṇā gītyate tadā ṛṣabhapañcamayorniṣādapañcamayoralpatvaṃ kāryam /
kutaḥ -
२९.१ab॒ yaṃ vinā hīnatā yasyāṃ syāt cettasyāṃ tu so'lpakaḥ
iti vacanāt /
ya(thā ? dā) ṣāḍabā gīyate tadā ṛṣabhasyālpatvaṃ kāryaṃ / śeṣāṇāṃ svarāṇāṃ bahutvam /
V १४७.१ asyāśca daśāṃśakāḥ / tadyathā / śuddhā vikṛtāśca pañca pūrṇāścatvāraḥ ṣāḍabāḥ
gāndhāre'mśe ṣāḍabāpavādāt tenāṃśāḥ sphuṭayante
tena likhitāḥ ṣaḍjāṃśena śuddhatvaṃ ṣaḍjaścāpanyāsaḥ
saṃpūrṇāvasthāyāmaṣṭavidhalakṣaṇam /
ṣāḍabāvasthāyāṃ na(ya ? va) vidhatvam /
śuddhaṃ parityajya caturvidhā ṣāḍjī vikṛtā boddhavyā /
asyāśca dhaivatādimūrchanā pañcapāṇiścitre mārge māgadhī
gītiḥ pañcapāṇidvikalaḥ vārtikamārge sambhāvitā
gītiścatuṣkalaḥ pañcapāṇiḥ dakṣiṇe mārge pṛthulā gītiḥ /
anena krameṇa sarvāsāṃ jātīnāṃ boddhavyam /
vīraraudrādbhutā rasāḥ kāryāḥ / prathamopakṣepage
dhruvāgāne viniyogaḥ //
ārṣabhī śuddhā gīyate /
V १४८.१ niṣādapañcamālpatvaṃ ṛṣabhāndhāramadhyamapañcamadhaivataniṣādāḥ
ṣaḍjaṣaḍjaḥ militvā...ṣabhyām / ṛṣabhadhaivataniṣādāḥ grahāḥ svayamevāṃśāḥ / ta evāpanyāsāḥ /
pañcasvaraparasatāraḥ niṣādaḥ ṛṣabho nyāsaḥ nyāsaparastatparo vāmandraḥ ṣaḍjadhaivatapañcamaḥ
ṛṣabhagāndhārayośca saṅgatiḥ / ṣaḍjahīnaṃ ṣāḍabam / ṣaḍjapañcamahīnam auḍubitam /
pūrṇāvasthāyāṃ ṣaḍjagāndhārapañcamānāmalpatvam / auḍubi gāndhāramadhyamayoralpatvaṃ
śeṣāṇāṃ ca bahutvam /
V १४९.१ daśavidhatvaṃ cāsyāḥ daśāṃśāḥ śuddhavikṛtāḥ pūrṇāstrayaḥ / pañcamādimūrchanā caccatpuṭastālaḥ / ekakalena citreṇa māgadhī / dvikalena vārtikena sambhāvitā /
catuṣkalena dakṣiṇena pṛthulā mātrā // dakṣiṇe kalā / vīraraudrādbhutā rasāḥ /
prathamaprekṣaṇake naiṣkṟamikī dhru(vaṃ ? vā) gāne viniyogaḥ /
V१५०.१ dhaivatādimūrcanā dhaiva(nyā ? tyā) dhaivataṃ mahau grahau aṃśau ca / śuddhāvasthāyāṃ
dhaivatyeva nyāsaḥ / vikṛtāvasthāyāṃ ca dhaivatrṣabhamadhyamā apanyāsāḥ / dhaivato nyāsaḥ /
pañcamahīnaṃ ṣāḍabaṃ / pañcamaṣaḍjahīnaṃ ṣāḍabaṃ pañcamaṣaḍjahīnamauḍubitam /
tāveva ṣaḍjapañcamasvarau tu balau karta(vya ? vyau) / kvacillaṅghanīyau / pañcasvaraprastāraḥ /
nyāsaparastatparo vā mandraḥ /
V१५१.१ pūrṇāvasthāyāṃ ṣaḍjagāndhāramadhyamapañcamaniṣādānāmalpatvaṃ
pañcamaṣaḍjavarjaṃ ca / eteṣāmau(ḍu)bite alpatvam / śeṣāṇāṃ ca bahutvam / vividhatvamasyāḥ
saptāṃśakāḥ śuddhā vikṛtāḥ pūrṇā ṛṣabhādimūrcanā tālaḥ pañcapāṇiḥ ekakalaścitro mārgaḥ
māgadhī gītiḥ / dvikalo (vā)rtikaḥ sambhāvitā / catuṣkalo dakṣiṇaḥ pṛthulā kalā (dhatara?)
dakṣiṇe kalāḥ dvādaśa vārtike kalā aṣṭacatvāriṃśad / rasā vīrabībhatsabhayānakāḥ /
dhruvagāne prathame prekṣaṇake viniyogaḥ /
V१५२.१ niṣādavatyāḥ niṣadarṣabhagāndhārā grahāḥ aṃ(śā)śca / apanyāsāśca niṣādagandhārarṣabhāḥ /
niṣāḍa eko nyāsaḥ / pañcamahīnaṃ ṣādabaṃ pañcamaṣaḍjahīnamauḍubitam / pūrṇāvasthāyāṃ
ṣaḍjagāndhāramadhyamapañcamānāmalpatvam / auḍubite madhyamadhaivatayoralpatvam /
pañcamasvaraparā tāragatiḥ / nyāsa(pa) rastatparo vā mandraḥ /
V१५३.१ gāndhārādimūrchanā tālaścaccatpuṭaḥ dakṣiṇe kalā catuṣṣaṣṭiḥ citre'ṣṭau / daśavidhatvaṃ
cāsyāḥ daśāṃśāḥ śuddhāstrayo vikṛtāḥ pūrṇā / rasaśca karuṇaḥ / dhruvāgāne prathamaprekṣaṇake
viniyogaḥ //
V१५४.१ ṣaḍjakaiśikyā ṣaḍjagāndhārapañcamā grahāḥ aṃśāśca pañcasvaraparastāraḥ /
nyāsaparastatparo vā mandraḥ / nityasampūrṇā ca / dhaivataniṣādagrahā /
madhyamānāmalpatvam / ṛṣabhasyālpataratvaṃ śeṣāṇāṃ bahutvam /
(nā ? nyā) sastu gā(māgā ? ndhā) raḥ ṣaḍjaniṣādapañcamāḥ aṣṭadhaiva
V १५५.१ asyāḥ śuddhatvamaṃśakāḥ pūrṇāścaccatpuṭastālaḥ / ekakale citre māgadhī gītiḥ /
dvikale vārtike sambhāvitā / catuṣkale dakṣiṇe pṛthulā / rasaśca karuṇaḥ / prathamapraveśagīte
dvitīyaprekṣaṇake viniyogaḥ /
V१५६.१ ṣaḍjodī(vya ? cya) vāyāḥ ṣaḍjamadhyamadhaivataniṣādā grahāḥ aṃśāśca / pañcasvaraparastāraḥ /
nyāsaprasatatparo vā mandraḥ / ṛṣabhahīnaṃ ṣāḍabaṃ ṛṣabhapañcamahīnamauḍubitam /
pūrṇāvasthāyāmṛ....ṣaḍjagāndhārapañcamayoralpatvaṃ gāndhārasyāṃśatve prāptau bāhulyaṃ
ṣāḍabe pañcamasyālpatvaṃ auḍubite na kasyāpyalpatvamaśeṣāṇāṃ bahutvaṃ madhyamo nyāsaḥ /
ṛṣabhadhaiatāvapanyāsau / aṃśānāṃ paraspara gamanam /
V१५७.१ daśavidhatvamasyāḥ saptāṃśaka....tatra sapta pūrṇā pañcaṣāḍavāḥ pañca
auḍubagāndhāramūrcanātālaḥ pañcapāṇiḥ / ekakalena citreṇa māgadhī / dvikalena vārtikena sambhāvitā /
catuṣkalena dakṣiṇena pṛthulā / rasau śṛṅgārahāsyau / dhruvāgāne dvitīyaprekṣaṇake viniyogaḥ /
V१५८.१ ṣaḍjamadhyamāyā grahāḥ aṃśāśca saptaiva svarāḥ / pañcasvaraparastāraḥ / nyāsaparastatparo
vā mandraḥ / niṣādahīnā ṣāḍabā / niṣādagāndhārhīnā auḍubitā / grāmā virodhena yatheṣṭaṃ sañcāraḥ /
pūrṇāvasthāyāṃ niṣādagāndhārayoralpatvam / ṣaḍjamadhyamo nyāsau / saptasvarāpanyā (saḥ ? sā)
V१५९.१ daśabidhatvam asyā etadaṃśakaścatvāraḥ ṣāḍabāḥ / tathaiva dhaivate'mśe ṣāḍabānāṃ
auḍuvitāṃśca śuddhatvaṃ nāsti / madhyamādimūrccanā tālaḥ pañcapāṇiḥ ekakalena citreṇa
māgadhī dvikale(na) vārtikena sambhāvitā catuṣkalena dakṣiṇena pṛthulā sarvarasātmikā
dhruvāgāne dvitīye prekṣaṇake viniyogaḥ / etāḥ ṣaḍjagrāmasambandhāḥ sapta jātayaḥ /
V१६०.१ idānīṃ madhyamagrāmasaṃbandhā jātayaḥ ucyante / tatra gāndhāryā
gāndhāraṣaḍjamadhyamapañcamaniṣādā grahāḥ ta evāṃśāḥ / pañcasvaraparastāraḥ
nyāsaparastatparo vā mandraḥ / ṛṣabhahīnaṃ ṣāḍavam ṛṣabhahīnaṃ ṣāḍavam,
ṛṣabhadhaivatahīnamauḍubitam / pūrṇāvasthāyāmṛṣabhadhaivatayoralpatvaṃ śeṣāṇāṃ bahutvam /
svarajātitvād gāndhāro nyāsaḥ ṣaḍjamadhyamāvapanyāsau / dhaivatarṣabhayoḥ saṅgatiḥ /
tadyathā - gāndhārī yadā saṃpūrṇā gīyate tadā mādhārigā iti gāyanti iti prayo(gi ? gaḥ) syāt /
yadā ṛ(ṣa) bhahīnā gīyate dharasvarapaveśanaṃ(?) mādhādhāgā iti prayogaḥ syāt /
yadā auḍubitā gīyante tadā uttara(svara?) svarapraveśe māgāgā iti prayogaḥ syāt , māparidha iti prayogaḥ
kadācidapi na syāt /
V१६१.१ daśavidhatvamasyāḥ ekādaśāṃśakāḥ śuddhā vikṛtāḥ pūrṇāḥ pañca catvāraḥ

ṣāḍabāḥ auḍubita ekaḥ mūrcanā dhaivatādiḥ caccatpuṭastālaḥ ekakalavidhaḥ citramārge māgadhī
dvikale vārtike sambhāvitā catuṣkale dakṣiṇe pṛthulā rasaḥ karuṇaḥ mātrā dakṣiṇe vārtike citre kalā
dhruvagāne tṛtīyaprekṣaṇake viniyogaḥ /
V१६२.१ raktagāndhā(ryapva ? ryāṣṣa) ḍjamadhyamapañcamagāndhāraniṣādā grahā aṃśāśca /
pañcasvaraparastāraḥ nyāsaparastatparo vā mandraḥ / ṛṣabhahīnaṃ ṣāḍabam
ṛṣabhadhaivatahīnamauḍubitam / pūrṇāvasthāyāmṛṣabhadhaivatayoralpatvaṃ śeṣāṇāṃ bāhulyam /
niṣādasyāṃśatvādabahutve prāpte vacanādabahutvaṃ (?) , dhaivatasyānaṃśatvādalpatve prāpte
vacanād bāhulyaṃ, ṣāḍave dhiavatasyābāhulyam / ṛṣabhasya na kadācidapi / auḍubite
sarveṣāmaṃśatvānna tasyālpa(śa ?)tvam / uktabhaṅgyā śeṣāṇāṃ bāhulyam / nyāso gāndhāra eva ca /
apanyāsastu madhyama eva / ṣaḍjagāndhārayostu sañcāraḥ
V१६३.१ daśavidhatvamasyāḥ dvādaśāṃśakramaḥ pūrṇāḥ pañcacatvāraḥ ṣāḍabe
pañcapyaṃśo,apavāda(?) / ṛṣabhādi mūrcanā / karuṇo rasaḥ / tālaḥ
pañcapāṇiḥ / ekakale citre māgadhī / dvikale vārtike sambhāvitā*/
२५२gagha
(ṣaṭ ? aṃśāḥ) sapta svarāḥ ṣaḍjamadhyamāyā miśraśca te
२५३kakha
saṅgaccante nniralpo'ṃśā(gā? ṅgā)dṛte vā (ni?di) tāṃ vinā
२५३gagha
nilope nīgalope ca ṣādavauḍubite mate
२४४kakha
ṣāḍabauḍubayoḥ syātāṃ dviśrutī tu virodhinau
२४४gagha
madhyamādīriha jñeyā pūrvavad viniyojanam
asyāṃ ṣaḍjamadhyamau nyāsau / saptavarā apanyāsāḥ / prastāraḥ - sāgāsagapa (dhapa)
sānidhanimā (१) / gāmāsarīgarini(dha)padhāpā (२) / māgārīgā māmāsāsā (३) /
dhāgadhaparirigagarigasadhasadhā / rigarigasāsā / sāsārigariga(५) (?) /
-------------
* ita paramādarśe ४ patrāṇi luptāni
nidharīmama māmāmāmā (६) / māṃmāṃmagamama papadhapanimaga (७) / dhāpadhaparigama gārigasa + saga (८) / māmādhanidhasa dhapapamapāpā (९) / māmagamāmā padhapamagamagasa (१०) / dhāgadhaparirigagarigaśadhasa (११) / nidhasarisagamamāmāmāmā / ṣaḍjamadhyamā / sa //
२५५gagha
gāndhārodīcyavāyāṃ tu dvāvaṃśau ṣaḍjamadhyamau
२५६kakha
rilopāt ṣāḍavaṃ jñeyaṃ pūrṇatve'ṃ (śontarātmanā ? śetarālpatā)
२५६gagha
alpā nidhapagāndhārāḥ ṣāḍabatve prakīrtitāḥ
२५७kakha
ridhayoḥ sa(ganijñāi ? ṅgatirjñai) yā dhaivatādiśca mūrcanā
२५७gagha
tālaścaccatpuṭo jñeyaḥ kalā ṣoḍaśa kīrtitāḥ
२५८kakha
viniyogo dhruvāgāne caturthaprekṣaṇe mataḥ
asyāṃ ma(dhya)mo nyāsaḥ / ṣaḍjadhaivatāvapanyāsau/ prastāraḥ - sāsāpāmā pādhapamāmā (१) / dhāpāmāmā sāsāsāsā (२) / dhānīsāsā māmāpāpā (३) / nīnīnīnī nīnīnīnī (४) / māmādhānisa nīnīnīnī (५) / māpāmāpari gāgāsāsā(६) / gāgamapāpadha mādhanipāpā (७) / rigasāsādha nīnīdhādhā
(८) / (gārigasāsani) gārigasāsā (९) / sāsāsāmā manidhanīnīnī (१०) / dhāmā pāpāpari gāgāsāsā (११) / gāsāgāsā māpāmāparigā (१२) / gāgāgāgā gāgāgāsāsā (१३) / nīnipādhā nīgāgāgā (१४) / nīnīdhāpā dhāpāmāpā (१५) / dhāpāmāmā māmāmāmā (१६) / gāndhārodīcyavatī / ma //
२५८gagha
aṃśāḥ syū raktagāndhāryāṃ pañca (ma ? dha)rṣabha (pūji?varji)tāḥ
२५९kakha
rīmatikramya sagayoḥ kārye sannidhimelane
२५९gagha
riloparidhalopābhyāṃ ṣādabauḍubamiṣyate
२६०kakha
bahutvaṃ nidhayoraṃśaḥ pañcamo dveṣṭi ṣādabam
२६०gagha
dviṣa(jjau ? ntyau) ḍubitaṃ ṣaḍjanimapāḥ saṅgatau sagau
२६१kakha
pañcapāṇyādi ṣāḍjīvadṛṣabhādistu mūrcanā
२६१gagha
tṛtīyaprekṣaṇagataṃ dhruvāyāṃ viniyojanam
(tasyā?) tasyā gāndhāro (nyāsaḥ , madhyamo')panyāsaḥ / prastāraḥ - pānīsāsā gāsāpānī (१) / sāṃsāṃpāpā māmāgāgā (२) / māpādhāpā māpādhapa(ma)ga (३) / māmāmāmāmā māmāmāmā (४) / dhānīpāpadhadhānīpāpā (५) māṃ pā māṃ pā pāpā pāmā (६) rīgāṃāṃpā pāpāmāpā (७) / rīgāmāpā pāpāmāpā (८) / pāpāpāpā pāpāpāpāpā (९) / rīgāṃdhādhā rīgāgāgā (१०)/ gāpāpādhaṃ dhānidhapāpā (११) / māparimāgā gāgāgāgā (१२) / raktagāndhārī //
२६२kakha
kaiśikyāmṛṣabhanyāṃśā nidhāvaṃśau (pa ? ya) dā tadā
२६२gagha
nyāsaḥ pañcama eva syādanyadā(vi ? dvi) śrutī matau
२६३kakha
anye tu nigapanyāsā(n) nidhayoraṃśayorviduḥ
२६३gagha
riloparidhalopena ṣāḍabauḍubitaṃ matam
२६४kakha
riralpo nipabāhulyamaṃśānāṃ saṅgatirmithaḥ
२६४gagha
ṣāḍabauḍubite (dṛ ? dvi) ṣṭaḥ kramāt pañcamadhaivatau
२६५kakha
ṣāḍjīvat pañcapāṇyādi gāndhārādistu mūrcanā
२६५gagha
pañcama(pro ? pre)kṣaṇagataṃ dhruvāyāṃ viniyojanam
asyā (gāndhā) rapañcamaniṣādā nyāsāḥ rivarjāḥ ṣaṭjapta vā svarā apanyāsāḥ / prastāraḥ -
pādhanipādhani gāgāmāgā (१) / pāpāmādhani nidhapāpāpā (२) / dhānisāsā rīrīrī (३) / sāsāsārī gāmāmāmā (४) / mādhānīdhā (mā)dhāmāpā (५) / nigarīsādhani rīrīrīrī (६) / gārīsāsā pādhāmāmā (७) / gāgāgāmā mānīdhanīnī (८) / gāgānīnī gāgāgāgā (९) / gāgānīnī dhāpāpāpā (१०) / māpāmāpā pāpāmāmā (११) / dhāmāgānidhānīnīgāgā (१२) / kaiśikī / ma /
२६६kakha
pañca (māḥ ? māṃ) śā (sādanā ? sadā) pūrṇā madhyamodīcyavā matā
२६६gagha
lakṣma śeṣaṃ vijānīyād gāndhārodīcyavāgata(m)
२६७kakha
madhyamādi (rmarīṇa ? rmūrcanā) syāt tālaścaccatpuṭo mataḥ
२६७gagha
caturthasya prekṣaṇake dhruvāyāṃ viniyojanam
asyā madhyamo nyāsaḥ / ṣaḍjadhaivatāvapanyāsau /
prastāraḥ - pādhaninīnī māmānīpā (१) rīrīrīgā sārigagāgā (२) / nīnīnīnī (nīnīnīnī) (३) / nīnidhapamā nidhanidhapāpā (४) / pāpārīrīr rīrīrīrī (५) / mārigasāsadha nīnīnīnī (६) / sāpānīmā pāpāgāgā (७) / gāpāmāni dhānīnīsāsā (८) / pāpāmādhani pāpāpā (९) / māpāmāriga gāgāgāgā (१०) / gāpāmāpā / nīnīnīnī (११) / māpāmāpari gāgāgāgā (१२) / gāgāgāmā manidhanīnī (१३) / nīnīdhapamā nidhanidhapāpā (१४) / rīgāsāgā mānidhanīnī (१५) / nīnīdhāpā dhāpāmāmā (१६) / madhyamodīcyavā / ma //
२६८kakha
kārmāravyāṃ bhavantyaṃśā niṣādaripadhaivatāḥ
२६८gagha
bahavo'ntaramārgatvādanaṃśāḥ parikīrtitāḥ
२६९kakha
gāndhāro'tyantabahulaḥ sarvāṃśasvaṃ (?) svasaṅgataiḥ
२६९gagha
caccatpuṭaḥ ṣoḍaśātra kalāḥ ṣaḍ(jā)di mūrcanāḥ
२७०kakha
pañcamasya prekṣaṇasya dhruvāyāṃ viniyojanam
asyāṃ pañcamo nyāsa, aṃśā e (va ? vā) panyāsaḥ / prastāraḥ - rīrīrīrīrīrīrīrī (१) māṃ gāṃ sāṃ gāṃ sā nīnīnīnī (२) / nīmānīmā pā (pāgāgā) (३) / gāpāmā nīnīnīnī (४) / rīṃgāṃsānī rīṃgāṃrīṃgāṃ (५) rīgārīsā nidhanīpāpā (६) māpāmāpari gāgāgāgā (७) rīṃrīṃgāṃsama māmāpāpā (८) / māpāmāpari gāgāgāgā (९) dhānīpāmā dhānīsāsā (१०) / nīnīnīnī nīnīnīnī (११) / māmādhānī nīdhāpāpā (१२) / māpāmāpari gāgāgāgā (१३) / nīnīpādhani gāgāgāgā (१४) / sārīsāsā nīnīnīnī (१५) / nīnīdhāpā pāpāpāpā (१६) / kārmāravī / ma //
२७०gagha
aṃśo gāndhārapañcamyāṃ pañcamaḥ sa(ṅga)tiḥ punaḥ
२७१kakha
kartavyātrāpi gāndhārīpañcamyoriva sūribhiḥ
२७१gagha
caccatpuṭaḥ ṣoḍaśātra kalā gādiśca mūrcanā
२७३kakha
turyaprekṣaṇasambandhi dhruvāgāne niyojanam
asyāṃ gāndhāro nyāsaḥ / ṛṣabhapañcamāvapanyāsau / prastāraḥ - pāmapamadhana dhapamādhānī (१) / sanidhāpāpā

pāpāpāpā (२) / dhānīsāsā māmāpāpā (३) / nīnīnīnī nīnīnīnī (४) / nīnīdhapamā nidhanidhapāpā (५) / pāpārīrī rīrīpāpā (६) / saārigasāsadha nīnīnīnī (७) / nīrīsārisa rīrīrīrī (८) / nīgāsāniga sānīnīnī (९) / nīmām nīmāṃ pāpāgāṃgāṃ (१०) / gāṃpāmāṃpā nīnīnīnī (११) / māpāmāpari gāgāgāgā (१२) / nīnīpādhā nīgāṃgāṃgāṃ (१३) / nīnīnīnī nīnīnīnīnī (१४) / sāṃsāṃdhānī sanidhapāpā (१५) / māṃpāṃsāṃpari / gāṃgāṃgāṃgāṃ (१६) / gāndhārapañcamī //
२७२gagha
andhyrā (maṅgā ? maṃśā) niragapā rigayornidhayostathā
२७३kakha
saṅgatirnyāsaparyantamaṃśānukramato vrajet
२७३gagha
ṣāḍavaṃ ṣaḍjalopena madhyamādiśca mūrcanā
२७४kakha
pūrvāvat tu kalātālaviniyogāḥ prakīrtitāḥ
asyāmandhryāṃ gāndhāro nyāsaḥ / aṃśā evāpanyāsāḥ / prastāraḥ - gārīrīrī rīrīrīrī (१) rīgārīgā rīrīrīrī (२) /
rīrīgāgā rīrīmāmā (३) / rīgāsādhani nīnīnīnīnī (४) / nīrīnīrī dhanidhanipāpā (५) māpāmāriga gāgāgāgā (६)
rīrīgāsama māmā pāpā (७) / māpāmāriga gāgāgāgā (८) / dhānīgāgā gāgāgāgā (९) / pāpāmāriga gāgāgāgā (१०) / nīnīnīnī rīrīrīrī (११) rīrīmāni sāsānīnī (१२) / papāmāgari gāgāgāgā (१३) / rīrīgāsama māmāpāpā (१४) / māmānīnī sārīgāpā (१५) / rigagāgāgā gāgāgāgā (१६) / andhrī / ma //
२७४gagha
nandayantyā pañcamo'mśo gāndhārastu grahaḥ smṛtaḥ
२७५kakha
kaiścittu pañcamaḥ prokto grahosyāṃ gītavedibhiḥ
२७५gagha
(mandra)rṣabhasya bāhulyaṃ ṣāḍavaṃ ṣaḍjalopataḥ
२७६kakha
hṛṣyanā mūrchanā tālaḥ pūrvavad dviguṇāḥ kalāḥ
२७६gagha
viniyogo dhruvagāne prathamaprekṣaṇe bhavet
asyāṃ gāndhāro nyāsaḥ / madhyapañcamāvapanyāsau / prastāraḥ
- gāgāgāgā pāpādhapama (१) / dhādhādhādhā dhanisanidhā (२) /
pāpāpāpāpā pāpāpā (३) / dhānīmāpā gāṃgāṃgāṃgāṃ (४) /
mārīgāgā gāgāgāgā (५) / māpāmāpā dhādhanipāpā (६) /
dhānīmāpā gāgāgāgā (७) māpāpāpā māmāgāgā (८) / dhānīmāpā
gāgāgāgā (९) / māmāmāmā māmāmāmā (१०) / rīgāmāpā
pāmapāpānī (११) / rīrīrīrī pāpāmāmā (१२) / dhānīsanidhā pāpāpāpā
(१३) / dhānīmāpā gāgāgāgā (१४) / gāpāpāpā dhāmāgāmā (१५) /
dhādhānidhā pāpāpāpā (१६) / rīgāmāpā pamāpāpāma (१७) / rīrīrīrī
pāpāpāpā (१८) / pāpāpāpā dhāmāmāmā (१९) / nipāgāgama
gāṃgāṃgāgāṃ (२०) / rīṃrīṃgāgā māmāmāmā (२१) / nīpānīmā
nīdhāpāpā (२२) / sāsādhanidhā pāpāpāpā (२३) / māpā (mā)pā
(riga) gāgāsāṃsāṃ (२४) / rīrīgāgā māmāpāmā (२५) / rīṃrīṃrīṃgā
mārigamā (mā) (२६) / mānīpānī gāgāgāgā (२७) / māmāpāpā
dhādhaninidhamā (२८) / dhādhāsānī dhānīpāpa (२९) / rīṃrīṃrīṃrīṃ
māpādhāmā (३०) / nīnīnīnī dhāpāmāmā (३१) /
māparigāgāgāgāgāgā (३२) / nandayantī / ma //
२७७kakha
bhaṃ jyotistadrato haṃsatasmāt taṃ bharataṃ viduḥ
२७७gagha
tadbha(vaṃ) bharatajñānaṃ tadbhavā bhāratī śubhā
२७८kakha
kimucyate rāgaśabdena kiṃvā rāgasya lakṣaṇam
२७८gagha
vyutpattilakṣaṇaṃ tasya yathāvad vaktumarhasi
mataṅga uvāca -
२७९kakha
rāgamārgasya yad rūpaṃ yannoktaṃ bharatādibhiḥ
२७९gagha
nirūpyate tadasmābhirlakṣya(te ? la)kṣaṇasaṃyutam
tatrādau
२८०kakha
svaravarṇaviśeṣeṇa dhvanibhedena vā punaḥ
२८०gagha
rajyate yena yaḥ kaścit sa rāgaḥ saṃmataḥ satāṃ
athavā
२८१kakha
yo'sau dhvaniviśeṣastu svaravarṇavibhūṣitaḥ
२८१gagha
rañjako janacittānāṃ sa ca rāġa udāhṛtaḥ
२८२kakha
sāmānyaṃ ca viseṣaśca lakṣaṇam dvividhaṃ matam
२८२gagha
caturvidhaṃ tu sāmānyaṃ viśeṣaścāṃśakādikam
२८३kakha
ityevaṃ rāgaśabdasya vyutpattirabhidhīyate
२८३gagha
rañjanājjāyate rāgo vyutpattiḥ samudāhṛtā
२८४kakha
aśvakrarṇādivad rūḍho yogiko vāpi vācakaḥ
२८४gagha
yogarūḍho'thavā rāgā jñeyaḥ paṅkajaśabdavat
२८५kakha
idānīṃ sampravakṣyāmi sapta gī(ti?tī)rmanoharāḥ
२८५gagha
prathamā śuddhagī(ta? tiḥ) syāt dvitīyā bhinnakā bhavet
२८६kakha
tṛtīyā gauḍikā caiva rāgagītiscaturthikā
२८६gagha
sādhāraṇī tu vijñeyā gī(ta? ti) jñāiḥ pañcamī tathā
२८७kakha
bhāṣāgītistu ṣaṣṭhī syād vibhāṣā caiva saptamī
२८७gagha
saptagītyo mayā proktā idānīṃ bheda ucyate
२८८kakha
gītayaḥ pañca vijñeyāḥ śuddhā bhinnātha vesarā
२८८gagha
gauḍā sādhāritā proktā yāṣṭikena mahātmanā
iti teṣāṃ lakṣaṇamucyate durgāśaktimatam/
Q२९.१kakha "prathamā māgadhī jñeyā dvitīyā cārdhamāgadhī /
Q२९.१gagha sambhāvitā tṛtīyā ca caturthī pṛthulā smṛtā //"
iti bharatamate /
२८९kakha
bhāṣā caiva vibhāṣā ca tathā cāntarabhāṣikā
२८९gagha
tisrastu gītayaḥ proktā yāṣṭikena mahātmanā
२९०kakha
bhāṣāgītirvibhāṣā ca mataṅgenāpyudāhṛtā
२९०gagha
bhāṣāgītistathaikeva śārdūlamatasammatā
२९१kakha
idānīṃ sampravakṣyāmi rāgalakṣaṇamuttamam
२९१gagha
mandrā mandraiśca tāraiśca ṛjubhirlalitaiḥ samaiḥ
२९२kakha
svaraiśca śrutibhiḥ pūrṇā cokṣā gītirudāhṛtā
२९२gagha
sūkṣmaiśca pañcalairvvakrairullāsīta (?) prasāritaiḥ
२९३kakha
lalitaistāramandraiśca bhinnā gītiridāhṛtā
२९३gagha
ohālalitaiścāpi trayo gauḍāśca (bho ? śo) bhanāḥ
२९४kakha
hakārokārayo(ryā ? ryo) gādohālī parikīrtitā
२९४gagha
cibukaṃ hṛdaye nyasya ohāḍī mandrajā bhavet
२९५kakha
drutā drutatarā kāryā saha kampena pīḍitā
२९५gagha
ohāḍī lalitā cāpi dṛṣādṛṣṭena pāṇinā
२९६kakha
tristhānakaraṇairyuktā svasthānacalanākulā
२९६gagha
caturvidhā tathohādī kartavyā geyavedibhiḥ
२९७kakha
samākṣarā samā caiva kāryāro(gā? hā)varohiṇŏ
२९७gagha
aviśrāmeṇa tristhāne gauḍī gītirudāhṛtā
२९८kakha
prayogaisca drutaiḥ kāryā miśrāmiśraiśca
२९८gagha
īṣatprakampitaiḥ kiñcidvalitaistāradīpitaiḥ
२९९kakha
soccvāsaiḥ khaṇḍakhaṇdaiśca bhinnā gītirudāhṛtā
२९९gagha
++++++++ ohāḍī parigīyate
३००kakha
lalitairgamaiścitraiḥ prasannairaurasaiḥ samaiḥ
३००gagha
rañjakaiḥ surasandarbhai rāgagītirudāhṛtā
३०१kakha
caturṇāmapi varṇānāṃ yo rāgaḥ śobhano bhavet
३०१gagha
sa sarvo dṛśyate yeṣu tena rāgā iti smṛtāḥ
३०२kakha
ṛjubhirlalitaḥ kiñcit sūkṣmāsūkṣmaiśca suśravaiḥ
३०२gagha
īṣadrutaiśca kartavyā mṛdubhirlalitaistathā
३०३kakha
prayogairmasṛṇaiḥ sūkṣmaiḥ kākuniśreḥ suyojitaiḥ
३०३gagha
(su ? sva)raiḥ sādhāraṇā gītirgītijñaiḥ samudāhṛtā
३०४kakha
evaṃ sādhāraṇā jñeyā sarvagītisamāśrayā
३०४gagha
prayogairgātrajaiḥ ślakṣaṇaiḥ kākuraktaiḥ suyojitaiḥ
३०५kakha
kampitaiḥ komalairdīptairmālavī kākunānvitaiḥ
३०५gagha
lalitaiḥ sukumāraiśca prayogaiśca su(sīṃ ? saṃ)yataiḥ
३०६kakha
bhāṣāgītiḥ samākhyātā eṣā gītivicakṣaṇaiḥ
३०६gagha
yathā vai rajyate lokastathā vai saṃprayujyate
३०७kakha
lalitairbahubhirdīptaiḥ kampitai(ra ? rau) rasaiḥ samaiḥ
३०७gagha
tārātitārairmasṛṇairmadhye madhyadīpitaiḥ
३०८kakha
gamakaiḥ śrotrasukhadairlalitaistu yadruccayā
३०८gagha
vibhāṣāgītistu saṃyojyā yathā loko'nurajyate
३०९kakha
gītānāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ rāgasaṃkhyocyate'dhunā
३०९gagha
pañcacokṣāḥ samākhyātāstatpramāṇāśca bhinnakāḥ
३१०kakha
gauḍāstrayastu kathitā rāgāscāṣṭau prakīrtitāḥ
३१०gagha
sapta sādhāraṇāḥ proktā bhāṣāścaivātra ṣoḍaśa
३११kakha
dvādaśaiva vibhāṣāḥ syurnāmāni ca nibodha me
३११gagha
ṣāḍabaḥ pañcamaścaiva tathā kaiśikamadhyamaḥ
३१२kakha
cokṣasādhāritascaiva cokṣakaiśika ityapi
३१२gagha
ete cokṣāstu vijñeyā bhinnakān sāmprataṃ śruṇu
३१३kakha
bhinnaṣaḍjaśca tānaśca bhinnakaiśikamadhyamaḥ
३१३gagha
bhinnapañcama ityuktastrayo gauḍāḥ prakīrtitāḥ
३१४kakha
ṭakurāgaśca sauvīrastathā mālavapañcamaḥ
३१४gagha

ṣāḍabo boṭṭarāgaśca tathā hindolakaḥ paraḥ
३१५kakha
ṭakakaiśika ityuktastathā mālavakaiśikaḥ
३१५gagha
ete rāgāḥ samākhyātā nāmato munipuṅgavaiḥ
३१६kakha
(gartaḥ) śakākhyaḥ kakubhastathā harmāṇapañcamaḥ
३१६gagha
rūpasādhāritaścaiva tathā gāndhārapañcamaḥ
३१७kakha
ṣaḍjakaiśikasaṃjñaśca sapta sādhāraṇāḥ smṛtāḥ
idānīṃ śuddhānāṃ lakṣaṇamāha -
३१७gagha
nirapekṣānyajātīrye svajā(?) svajātimanuvartakāḥ
३१८kakha
svajātyantyatamāścaiva te śuddhāḥ parkīrtitāḥ
tatra ṣāḍaba iti kasmāt / kiṃ ṣaḍbhiḥ svarairgīyata iti ṣāḍabaḥ,
yadvā ṣaṭsu rāgeṣu mukhya iti ṣāḍabaḥ / tatra nāyamādyaḥ
pakṣaḥ / kutaḥ / sampūrṇatvādamuṣya rāgasya /
tasmāduttarapakṣa eva jyāyān / nanu (kathanukathana ? kathaṃ) na
ṣaṭsu rāgeṣu mukhyo'yamucyate / pūrve śuddhaṣāḍabaḥ
prayoktavya iti vacanāt / pūrvaraṅge pracuraprayogatvādasya
śuddhaṣāḍabasyādau nirdeśaḥ /
३१९gagha
vikāramadhyamājāteḥ sambhūtaḥ śuddhaṣāḍabaḥ
३२०kakha
(gartaḥ śakākhyaḥ kakubhastathā hammār(lava) ṇa paṅcamaḥ
rūpasādhāritaścaiva tathā gāndhārapañcamaḥ ṣaḍjakaiśikasaṃjñāśca ++++++++ ?)
nyāso'sya madhyamāṃśca gāndhāreṇa ca (tu ? du)rbalaḥ
asyārthaḥ - śuddhaṣādabo madhyamagrāmasaṃbandhaḥ / tāramadhyamograhaḥ / madhyamo'mśo nyāsaśca / gāndhārasya cālpatvam / niṣādagārayoralpatvam / pūrṇāśrayam / garbhasandhau viniyogaḥ / vīraraudrādiko rasaḥ / ṣaḍjā (ti ? di) mūrcanā / avarohī varṇaḥ / prasannānto'laṅkāraḥ / dakṣiṇe
kalā vṛttau kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३२०gagha
kaiśikīṣaḍjamadhyābhyāṃ śuddhakaiśikamadhyamaḥ
३२१kakha
ṣaḍjāṃśo madhyamanyāsatyukta(stri ? tri)
śrutipañcamaḥ
asyārthaḥ - śuddhakaiśikamadhyamo rāgaḥ
ṣaḍjagrāmasambandhaḥ / kaiśikīṣaḍjamadhyamājātyoḥ samutpannatvāt / (nanu ?) kaiśikī madhyamagrāmasambaddhā, ṣaḍjamadhyamā ṣaḍjagrāmasambandhā, ata ubhayagrāmatāstīti
bhāvaḥ / tāraṣaḍjo'sya graho'ṃśaśca / madhyamo nyāsaḥ / niṣādagāndhārayoralpatvam / pañcamarṣabhayorlopaḥ / niṣādo'tra kākaliṣāḍavaśca / nirvahaṇe cāsya prayogaḥ /
ṣaḍjādimūrchanā / raudravīrādiko rasaḥ / prasannānto'laṅkāraḥ /
३२१gagha
ṣaḍjāṃśaiḥ pañcamo nyāsaḥ kaiśikījātisambhavaḥ
३२२kakha
tathā kārmāravījāteḥ svaraiḥ pūrṇaiśca kaiśikaḥ
asyārthaḥ - śuddhakaiśiko nāma madhyamagrāmasambandhaḥ / kaiśikīkārmāravījātyoḥ samutpannatvāt / tāraṣaḍjo'sya grahaḥ aṃśa(sva? śca) / pañcamonyāsaḥ / niṣādo'tra kākalī / pūrṇasvarascāyam / citrasyāṣātadaśṅgasya nirvahaṇe viniyogaḥ / vīraraudrādiko rasaḥ / ṣaḍjādimūrchanā / ārohī
varṇaḥ / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vṛttau kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ / nanu ete grāmaviśeṣasambandhāḥ / ku (to') yaṃ viśeṣalābhaḥ / ucyate / bharatavacanādevāsau viśeṣo labhyate / tathācāha bharatamuniḥ - "jātisambhūtatvād grāmarāgāṇāmi" ti / yat kiñcidetad gīyate loke
tat sarvajātiṣu sthitamiti vacanāt / tathā kāśypenāpyuktaṃ -
"ṣāḍabe madhyamagrāme pañcamaḥ kakubhastathā /
ṣaḍje sādhāritascaiva tathā kaiśikamadhyamaḥ //"
nanu a(yaṃ ? mī) viniyogaviśeṣāḥ kasmāllabhyante / vacanādeva labhyante / tathācāha bharataḥ -
"mukhe tu madhyamagrāmaḥ ṣaḍjaḥ pratimukhe bhavet /
garbhe sādhāritaścaivāvamarśe +tu pañcamaḥ //
saṃhāre kaiśikaḥ proktaḥ pūrvaraṅge tu ṣāḍabaḥ /
citrastyāṣṭādaśāṅgasya tvante kaiśikamadhyamaḥ /
śuddhānāṃ viniyoge'yaṃ brāhmaṇā samudāhṛtaḥ /"
idānīṃ bhinnānāṃ lakṣaṇamāha -
३२२gagha
śrutibhinno jātibhinnaḥ śuddhabhinnaḥ svaraistathā
३२३kakha
caturbhirbhidyate yasmāt tasmād bhinnaka ucyate
nanu bhinnaśabdena kimabhidhīyate / kiṃ vidārito'rthaḥ , etasmādayaṃ vyatirikta ityartho vā bhinnaśabdaḥ / etanna vācyam / bhinno'tra vikṛta ucyate / vikṛtatvaṃ ca pūrvoktaśrutibhinnotyādilakṣaṇāt / nanu pañcasu rāgeṣu madhe bhinnaṣaḍjasya lakṣaṇamucyate /
"yadā vādī gṛhītaḥ syāt saṃvādī ca vimokṣyate / "ityādāvevābhidhānaṃ kutaḥ / satyamuktaṃ mukhyatvādasya / mukhyatvaṃ ca yathā śuddhagītiṣu śuddhaṣāḍabasya evaṃ bhinnagītiṣu bhinnaṣaḍjasyeti tadbhedādasyeti / idānīṃ bhinnānāṃ prāguktalakṣaṇa prakaṭanārthaṃ tatrādau
svarabhinnasya lakṣanamucyate -
३२३gagha
yadā vādī gṛhītaḥ syāt saṃvādī ca vimokṣyate
३२४kakha
vivādī vānuvādī vā svarabhinnaḥ sa ucyate
asyārthaḥ - madhyamagrāmāśritasya śuddhaṣāḍabasya yo'sā madhyamo grahāṃśaḥ tatsthāne dhaivato'pi vāditve(na?) nānuvāditvena vā gṛhito bhavati / madhyamasvarasya saṃvādī
tyajyate nyasyate vā tadāsau svarabhinna ucyate / bhinnaṣaḍjaḥ atra vacanād vādī dhaivataḥ punarbahuprayogo bhavati /
३२४gagha
dhaivatāṃśo madhyamāntaḥ pañcamarṣabhavarjitaḥ
३२५kakha
ṣaḍjodīcyavatī (jamā ? jāto) bhinnaṣaḍjaḥ smṛto budhaiḥ
bhinnaṣaḍjaḥ (ṣaḍjaḥ ?) ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ ṣaḍjodīcyavatījāterjātatvāt / dhaivato graho'ṃśaśca / madhyamo nyāsaḥ / ṛṣabhapañcamahīna auḍubitaḥ / niṣādagāndhārau kākalyantarau / sarvopakaraṇapravṛttasya vijātīyo niraṇānivṛttasya(?) mṛgayāyāṃ pravṛttasya nāyakasya
praveśādikāsu asya viniyogaḥ / bībhatsabhayānakau rasau / dhaivatādimūrcanā / sañcārī varṇaḥ / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vṛttau kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditalaḥ / pañcamasya sthāne sthāne vivāditvena gṛhīto bhavati / pañcamasya scasaṃvāditvena(?) varjyate kadācidasau
bhinnapañcamaḥ svarabhinno'bhidhīyate / lakṣaṇaṃ ca tadyathā -
३२५gagha
śuddhapañcamavat proktaḥ svara(ndharai ? jñai) rbhinnapañcamaḥ
३२६kakha
dhaivatāṃśaḥ pañcamāntah sūtradhārapraveśane
asyārthaḥ - bhinna(saṃ?) pañcamo madhyamagrā(ma)saṃbandhaḥ ṣaḍjodīcyavatījāteḥ madhyamā (pañcamī ) jātyorjātatvāt / graho'ṃśaśca dhaivataḥ / pañcamonyāsaḥ / niṣādo'tra kākalī
/ kvacinniṣādasyāpi prayogaḥ / sampūrṇascāyam /
sūtradhārapraveśe'sya viniyogaḥ / bībhatsabhayānakau rasau / dhaivatādi mūrcanā / sañcāri varṇaḥ / prasannādiralañkāraḥ / dakṣiṇe kalā vṛttau kalā citra kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
idānīṃ jātibhinnasya lakṣaṇamāha -
३२६gagha
jātīnāmaṃśakaṃ sthāya(?) svakalpastu bahustathā
३२७kakha
alpatvaṃ ca bahutvaṃ ca prayogālpabahutvataḥ
३२७gagha
sūkṣāmatisūkṣmairvakraiśca jātibhinnaḥ sa ucyate
asyārthaḥ - śuddhakaiśikamadhyo hi kaiśikīṣaḍjamadhyamājātyorjāta(ya?)ḥ / bhinnakaiśikamadhyastu
ṣaḍjamadhyamajāterjātatvāt tadaṃśagrāhitvena masthāyivarṇagrāhitvena ca sūkṣmā(ti)sūkṣmaiḥ rayogaiśca jātibhinno bhave(di)tyarthaḥ / lakṣaṇaṃ cāsya yathā -
३२८kakha
syāt ṣaḍjamadhyamājā(tai ? te) rbhinnakaiśikamadhyamaḥ
३२८gagha
ṣaḍjāṃśo madhyamanyāso mandraistu gamakairyutaḥ
bhinnakaiśikamadhyamaḥ ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ ṣaḍjamadhyamajāterutpannatvāt / ṣaḍ(jo'ṃśa ? jo)
syagraho'ṃśaśca / madhyamo nyāsaḥ / mandragamakaśca / niṣādo'tra kākalī / pūrṇaścāyam / dānavīre cāsya prayogaḥ / vīraraudrādiko rasaḥ / ṣaḍjādi mūrchanā / varṇaḥ sañcārī / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārtike kalā citre kalā / caccatpuṭāditālaḥ / śuddhabhinnasya lakṣaṇamāha -
३२९kakha
parityajannanyajātiṃ svajātikulabhūṣaṇaḥ
३२९gagha
svakaṃ kulaṃ tu saṃgṛhṇañ śuddhabhinnaḥ prakīrtitaḥ

asyārthaḥ - anyāṃ jātiṃ pariharan svajātikulabhūṣitaṃ svamūlaṃ tu saṃgṛhṇanniti / śuddhasya lakṣaṇaṃ samagraṃ bhinnakaiśikasyāpi vidyate / tarhi ko bhedaḥ / (kaṭī ? gī)tikṛto bhedaḥ / śuddhakaiśiko hi śuddhagītyā gīyate , bhinnakaiśikastu bhinnagītyā gīyate / etaduktaṃ bhavati - yena saṃsthānena rāgiyante
śuddhakaiśikena tena (sthaṃ ?) saṃsthānena bhinnakaiśike rāgīyata (?) iti / lakṣaṇaṃ cāsya yathā -
३३०kakha
śuddhakaiśikavad rūpasvarajñairbhinnakaiśikaḥ
३३०gagha
ṣaḍjāṃśaḥ pañcamanyāsaḥ sampūrṇaḥ saptabhiḥ svaraiḥ
asyārthaḥ - bhinnakaiśiko madhyamagrāmasambandhaḥ kaiśikīkārmāravījātyutpannatvāt / graho'ṃśaśca ṣaḍjaḥ / pañcamo nyāsaḥ / niṣādo'tra kākaliḥ / pūrṇaścāyam / śuddhakaiśika udayaṃ (?) yadyapi rāgaḥ tathāpi bhedo'sti / mandrabahulo'yam / yena saṃsthāne(na) śuddhakaiśike svarālāpaḥ kriyate tatsaṃsthānaṃ vihā(ya) taireva svarairālāpaḥ kartavyaḥ / vibhinnakaiśike hi tārasvararirālāpaḥ kartavya iti /
rūpānyatvenāyaṃ bhidyate / dānavīre cāsya viniyogaḥ / vīraraudrādiko rasaḥ / ṣadjādimūrchanā / varṇaḥ sañcārī / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
sāmprataṃ bhinnatānasya lakṣaṇamāha -
catuśśrutisvaro yatra bhinno dviśrutikena tu /
(ādyā ? gāndhā) ro dviśrutiścaiva śrutibhinnaḥ sa ucyate //
asyārthaḥ - catuśśruteḥ pañcamasya yadā śrutidvayaṃ gṛhṇāti niṣādaḥ tadāsau śrutibhinno'bhidhīyate / nanu madhyamagrāme pañcamasya triśru(ti)katvāt kathaṃ śrutidvayaṃ gṛhṇāti niṣādaḥ / ucyate / bhūtapūrvanyāyena catuśśrutirucyate / yathā bhinnakaiśikarāge triśrutipañcamasya caśśrutitvamāśritya lopaḥ kṛtaḥ ṣaḍjagrāme evamatrāpi bhaviṣyatīti na doṣaḥ / lakṣaṇaṃ cāsya tadyathā -
३३२kakha
tānastu madhyamanyāsaḥ pañcamāṃśo'plasaptamaḥ
३३२gagha
madhyamāpañcamajātyorṛṣabheṇa tu durbalaḥ
asyārthaḥ - bhinnanāsikā(?) madhyamagrāmasaṃbandhaḥ , madhyamāpañcamījātyutpannatvāt / pañcamo graho'ṃśaśca / madhyamo nyāsaḥ / madhyamaniṣādayoralpatvam (?) / niṣādo'tra kākalī / pūrṇaścāyam / prauḍhakaruṇe'sya prayogaḥ / pañcamādimūrcanā / sañcārīvarṇaḥ / prasannādilaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārtike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ / bhinnānāṃ grāmavibhāgastu kāśyapenoktaḥ / tathāca -
"bhinnaṣaḍjastu ṣaḍje syād bhinnakaiśikamadhyamaḥ /
pañcamaḥ kaiśikastāne madhyamagrāmasaṃśritaḥ /"
iti bhinnāḥ samākhyātā gauḍakāñ śruṇu sāmpratam / nanu gauḍāḥ katham / ucyate gauḍagītisaṃbandhatvāt / kiṃ lakṣaṇam / ucyate / tadyathā -
ohāḍī mantrajā(?) +tu prayogai(rdū ? rdru) takampitaiḥ //
३३४kakha
aviśrāmeṇa tristhāne gauḍagītirudāhṛtā
gauḍapañcamasya lakṣaṇaṃ -
३३४gagha
gauḍapañcamaniṣpattau dhaivatīṣaḍjamadhyame
३३५kakha
dhaivatāṃśo madhyamānto (vi ? ra) hitaḥ pañcamena tu
asyārthaḥ - gauḍapañcamaḥ ṣaḍjagrāmasambandhaḥ , dhaivatīṣaḍjamadhyamajātyoḥ samutpannatvāt / dhaivato'ṃśo gra(ha)śca / madhyamo nyāsaḥ / niṣādagāndhārau kākalyantarau / pañcamarahito'yaṃ ṣaṭsvaraḥ / udbhaṭanāṭye vipralambhaśṛṅgāre cāsya viniyogaḥ / bībhatsabhayāna(ka) rasau rasaḥ / dhaivatādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / prasannamadhyo'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā
/ svarapadagīte caccatpuṭatālaḥ /
३३५gagha
utpannaḥ kaiśikīṣaḍjamadhyamajātito mataḥ
ṣaḍjāṃśaḥ pañcamanyā(saḥ) samprokto gauḍakaiśikaḥ
asyārthaḥ - gauḍakaiśiko rā(mo ? go) madhyamagrāmasambandhaḥ / kaiśikīṣaḍjamadhyamābhyāṃ jātaḥ / ṣaḍjo'sya graho.āṃśaśca / pañcamo nyāsaḥ/ niṣādo'tra kākalī / pūrṇaścāyam / tathā prayogo'sti / triśrutikatvāt pañcamasya catuḥśrutikatvād dhaivatasya madhyamagrāmasambandha evāsau rāgaḥ / yadyapi grāmadvayajātau jātaḥ tathāpi ṣaḍjo'sya grāmaḥ na madhyamaḥ / tathā darśanāt / karuṇe cāsya viniyogaḥ / vīrādiko rasaḥ / ṣaḍjādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
ṣaḍjāṃśo madhyamanyāsaḥ ṣaḍjamadhyama(vā ? yā) kṛtaḥ
paripūrṇasvaraḥ prokto gauḍakaiśikamadhyamaḥ
asyārthaḥ - gauḍakaiśikamadhyamaḥ ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ / ṣa(ḍja) madhyamajāte(ta?) rjātatvāt / ṣaḍjo'sya graho'ṃśaśca / madhyamo nyāsaḥ / niṣādo'tra kākaliḥ / pūrṇaścāyam / bhayānakecāsya viniyogaḥ / vīrādiko rasaḥ / ṣaḍjādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / prasannamadhyo'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
idānīṃ gauḍānāṃ grāmavibhāgamāha -
३३७gagha
gauḍakaiśikarāgastu madhyamagrāmasaṃśrayaḥ
३३८kakha
trayo gauḍāḥ samākhyātā rāgān vakṣyāmyataḥ param
nanu vesarāṇāṃ kathaṃ rāgaśabdaḥ pravartate / ā(ṭo ? pto) padeśāt / tathācāha kāśyapaḥ -
"caturṇāmapi varṇānāṃ yogā rāgaḥ +śobhanā /
sa sarvo dṛśyate yena tena iti smṛtāḥ //"
durgaśaktimate rāgā eva vesarā gaṇyate / tathācāha durgaśaktiḥ -
"svarāḥ saranti yadvegāt tasmād vesarakāḥ smṛtāḥ"
durgaśaktimate vesaraṣāḍaba eva mukhyaḥ , ṣāḍabatbena kramāyātatvāt / kaśyapamate tu ṭakkarāga eva mukhyaḥ lakṣmīpritikaratvāt / tadyathā -
३३९kakha
ṣaḍjāṃśanyāsasaṃyuktaṣṭarāgo'lpapañcamaḥ
३३९gagha
kāra(ṇā ? ṇam cā)sya nirdiṣṭe dhavatīṣaḍjamadyame
asyārthaḥ - ṭakkarāgaḥ ṣaḍjagrāmasambandhaḥ , dhaivatīṣaḍjamadhyaāsamutpannatvāt / ṣaḍjo'sya graho'ṃśaśca nyāsaśca / niṣādapañcamayoratrālpatvam / niṣādagāndhārāvatra kākalyantarau / pūrṇaścāyam / śuddhavīro'sya prayogaḥ / vīrādbhutau rasau / ṣaḍjādimūrcanā / varṇaḥ sañcārī / prasannānto'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३४०kakha
aṃśaśca ṣaḍjo nyāsaśca kāraṇaṃ ṣaḍjamadhyamā
३४०gagha
sauvīrakasya gāndhāro niṣādaścāpi durbalaḥ
asyārthaḥ - sauvīrakaḥ ṣaḍjagrāmasambandhaḥ ṣaḍjamadhyamajāterjātatvāt / ṣaḍjo'sya graho'ṃśo nyāsaśca / gāndāraniṣādayoralpatvam / niṣādaḥ kākalī / pūrṇaścāyam / gṛhamedhināṃ saṃyamināṃ ca praveśādike carite śāntarasevāsya viniyogaḥ / vīrādiko rasaḥ
ṣaḍjādimūrcanā / ārohī varṇaḥ / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭe tālaḥ /
३४१kakha
pañcamāṃśastadantaśca pañcamīmadhyamodbhavaḥ
३४१gagha
svalpadviśrutikaścaiva jñeyo mālavapañcamaḥ
asyārthaḥ - mālavapañcamo madhyamagrāmasambandhaḥ , madhyamāpañcamīsamutpannatvāt / pañcamo'mśo graho nyāsaśca / niṣādo'tra kākalī / pūrṇasvarascāyam / vipralambhaśṛṅgārahāsyau / ārohyādivarṇaḥ / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३४२kakha
madhyamāṃśastathā nyāsaḥ kāraṇaṃ ṣaḍjamadhyamā
३४२gagha
dviśrutibhyāṃ vihīnastu bhaved vesaraṣādabaḥ
asyārthaḥ - vesaraṣāḍabaḥ ṣaḍjagrāmasambandhaḥ ṣaḍjamadhyamajātatvāt / madhyamo'ṃśo graho nyāsaśca / (gāndhāra niṣādayoralpatvam / ) gāndhāraniṣādau kākalyantarau / nityaṃ pūrṇasvarascāyam / gāndhāraniṣādau kākalyantarau / nityaṃ pūrṇasvarascāyam / śāntarase cāsya
prayogaḥ / śṛṅgārahāsyau rasau / madhyamādi mūrchanā / ārohī varṇaḥ / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭādi tālaḥ /
३४३kakha

syāt ṣaḍjamadhyamājāteḥ pañcamyāśca vinirgataḥ
३४३gagha
boṭṭarāgaśca vijñeya pañcamo'ṃśo('nta)
madhyamaḥ
asyārthaḥ - boṭṭarāgaḥ ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ ṣaḍjamadhyamāpañcamījātyorjātatvāt /
yadyapyubhyagrāmasaṃbhūtajātidvayasamutpannaḥ, tathāpi pañcamasya catuḥśruti (śruti?) katvāt
ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ / pañcamo graho'mśaśca / madhyamo nyāsaḥ / niṣādagāndārayoralpatvam / niṣādo'tra kākalī / pūrṇaścāyam / utsave cāsya viniyogaḥ / śāntādiko
rasaḥ / pañcamādimūrcanā / ārohī varṇaḥ / prasannānto'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kālā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ
३४४kakha
ṣaḍjāṃśanyāsasaṃyukto dhaivata(nta?) rṣa(bha) varjitaḥ
३४४gagha
dhaivatyārṣa(bhī ? bhikā) tyukto bhindolaḥ prekṣake bhavet
asyārthaḥ - bhindolako madhyamagrāmasaṃbandhaḥ dhaivatyārṣabhīrahitaḥ / bhayagrāmasaṃbandhaśeṣasvarākhyajātisamutpānnatvādubhayagrāmikatvameva yuktam / kathaṃ madhyamgrāmāśrita iti / dhaivatarṣabhī(hī)natvānmadhyamagrāmasaṃbandha eva / bharatakohalādibhirācāryaiḥ ṣaḍjagrāmadhaivatarṣabhalopasyāniṣṭatvāt kecit ṣaḍjagrāmāśrita evāyāmiti manyante / catuḥśrutikasya pañcamasyatropalambhāt / dhaivatasya cānāśitvaṃ
tānaviṣayameva draṣṭavyaṃ na sarvatreti / etacāyuktam / evaṃ hi sati grāmamū(rcha)nābhedo na syāditi / ṣaḍjo'sya graho'ṃśo nyāsaśca / niṣādo'tra kākalī / dhaivataṛṣabhahīna(sca?)mauḍubitam / sambhogaśrṛṅgāre'sya viniyogaḥ / vīrādirasaḥ / mūrchanā (di?) ṣaḍjādiḥ / varṇa ārohī / prasannādiralaṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ
३४५kakha
dhaivatāṃśastadantaśca svalpādviśrutikasvaraḥ
३४५gagha
dhaivatīmadhyamājātyoḥ sañjātaṣṭakakaiśikaḥ
asyārthaḥ - dhaivatīmadhyamajātyorjātatvāṭṭakakaiśikaḥ ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ / nanu (yasyāja ? ubhaya) grāmasaṃbandhinyo rjā(nyo ? tyoḥ) samutpanno'yaṃ rāgaḥ ṣaḍjagrāmasaṃbandha iti (kathaṃ) vaktuṃ yuktam / asya prayoge catuḥśrutisaṃbandhaḥ pañcama upalabhyate / (pañcame dhaivatena bhigrāmayorbhedakāriṇau) / ataḥ paṅcamasya catuḥśrutikatvāt ṣaḍjagrāmasambandha evāyaṃ rāgaḥ / graho.āṃśo nyāsaśca dhaivataḥ / niṣādagāndhārau cātra kākalyantarau / pūrṇasvaraścāyam / kaśyapamate niṣādagāndhārayorlopādayamauḍubitaḥ / udbhaṭanāṭye kāmagrastatatkañcukipraveśe cāsya viniyogaḥ / bībhatsādirasaḥ / madhyamādidhaivatā(?) mūrchanā / ārohī varnaḥ / dakṣiṇe
kalā vārttike kalā citre kalā svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ
३४६kakha
kaiśikījātisambhūtiḥ ṣadjāṃśanyāsasaṃyutaḥ
३४६gagha
durbalo dhaivatena syād rāgo mālavakaiśikaḥ
३४७kakha
pañcamaṃ kecidicchanti hāsyādyā ++karmaṇi
३४७gagha
gāndhāraṃ ca tathā cānye taddhi lakṣye na dṛśyate
asyārthaḥ - mālakaiśike madhyamagrāmasambandhaḥ kaiśikījāterjātatvāt / ṣaḍjo graho'ṃśo nyāsaśca / dhaivatasyātrālpatvam / prayogo niṣādo'tra kākaliḥ / pūrṇasvaraścāyam / vupralambhe śṛṅgāre cāsya viniyogaḥ / vīrādiko rasaḥ / ṣaḍjādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / alaṅkāraḥ prasannamadhyamaḥ / dakṣiṇekalā vārtike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭādi tālaḥ /
idānīṃ vesarāṇāṃ grāmaviśeṣo dṛśyate -
३४८kakha
ṭakkarāgaśca saivīrastathā vai ṭakkakaiśikaḥ
३४८gagha
boṭṭarāgaśca ṣaḍjākhye bhaved vesaraṣāḍavaḥ
३४९kakha
hindolakastu vijñeyo madhya(ma) grāmasambhavaḥ
३४९gagha
mālapañcamaścaiva mālavakaiśikastathā
३५०kakha
iti vesarakāḥ proktāḥ sarve niscitalakṣaṇāḥ
३५०gagha
svarāṇāṃ dṛśyate vegastena vegasvarāḥ smṛtāḥ
३५१kakha
śuddhā bhinnāśca gauḍāśca tathā vegasvarāḥ pare
३५१gagha
kathitāḥ sāmprataṃ vakṣye sapta sādhāraṇāṃstataḥ
nanu sādhāraṇā(nāṃ) kathaṃ sādhāraṇatvam / ucyate / pūrvoktānāṃ sarveṣāṃ rāgāṇāṃ gītayastābhi (rjī ? rjā) yamānatvāt teṣāṃ sādhāraṇatvam / etat sādhāraṇagītyā gīyamānatvāt / tathā cāha kāśyapaḥ -
"pañcasādhāraṇāḥ proktāḥ sarvagītisamāśrayāḥ"
nanu kāśyapamuninā na(ka?)rtarāgasya kimityādai nirdeśaḥ kṛtaḥ / ucyate / udbhaṭacārimaṇḍalādau viniyujyamānatvād mukhyatvamiti kaśyapamate / durgaśaktimate tu ṣaḍjakaiśika eva mukhyaḥ / kutaḥ / ṣāḍabatvena kramāyātatvāṭ / tadyathā
३५२kakha
pañcamāṃśo madhyamāntaḥ pañcamīmadhyamodbhavaḥ
३५२gagha
nartarāgastu vijñeyaḥ svalpa(vi ?dvi) śrutikasvaraḥ
asyārthaḥ - nartarāgaḥ madhyamagrāmasambandhaḥ , pañcamīmadhyamodbhavatvāt / pañcamo graho'ṃśaśca / madhyamo nyāsaḥ niṣādagāndhārayoratrālpatvam / niṣādo'tra kākalī / udbhaṭacārimaṇḍalā (jau ? dau) cāsya viniyogaḥ / śṛṅgārādirasaḥ / pañcamādimūrchanā alaṅkāraḥ prasannamadhyamaḥ / varṇaḥ sañcārī iti kaśyapamate / durgāśaktimate tu ayameva rāgaḥ pañcamīdhaivatījātyorjāyate / ṣaḍjagrāmasambandha eva boddhavyaḥ / kutaḥ / pañcamasya catuḥśrutikatvāt, dhaivatasya triśrutikatvāt ṣaḍjagrāmasabandahaḥ /
३५३kakha
syāt ṣā(ji ? ḍjī) dhaivatījātyoḥ ṣaḍjanyāsāṃśasaṃyutaḥ
३५३gagha
durbalaḥ pañcamo yatra *kākalyaḥ (?) parikīrtitaḥ
asyārthaḥ - śakaḥ ṣaḍjagrāmasambandhaḥ ṣādjīdhaivatīsamutpannatvāt / ṣaḍjo'sya graho'ṃśo nyāsaśca / (pañcamasyālpatvam / ) niṣādagāndhārau cātra
----
sa śakaḥ iti pāṭha syāt /
kākalyantarau / pūrṇasvaraścāyam / vīrādabhu(to ? te) hāsye nirvaḥṇe cāsya viniyogaḥ / vīrādiko rasaḥ / ṣaḍjādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / prasannamadhyo'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३५६kakha
madhyamāpañcamījātyordhaivatyāśca vinirasrutaḥ
३५६gagha
kakubhaḥ pañcamanyāso dhaivatāṃśastu nirmitaḥ
asyārthaḥ - kakubhaḥ ṣaḍjagrāmasambandhaḥ madhyamāpañcamīdhaivatīsamutpanno'pi ṣaḍjagrāma eva / kutaḥ / pañcamasya catuḥśrutikatvād dhaivatasya śrutikatvācca dhavato'syāṃśo grahaśca / pañcamonyāsaḥ / pūrṇasvaraścāyam / madhyamakaraṇe'sya viniyogaḥ / karuṇo'sya rasaḥ / dhaivatādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / prasannamadhyo'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३५५kakha
ṣaḍjāṃśo madhyamanyāsaḥ svalapadviśruti(ka)svaraḥ
३५५gagha
śuddhamadhyamikājāterbhaved bhammāṇapañcamaḥ
asyārthaḥ - bhammāṇapañcamo madhyamagrāmasambandhaḥ , śuddhamadhyamajāteḥ samutpannatvāt / ṣaḍjo / graho'ṃśaśca madhyamo nyāsaḥ / niṣāḍagāndhārayoralpatvam / niṣādo'tra kākalī / pūrṇasvaraścāyam / pathi grīṣme śrānteṣvaraṇyeṣu cāsya viniyogaḥ / vīrādīrasaḥ / ṣaḍjādimūrchanā / ārohi varṇaḥ / prasannamadhyamo'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३५६kakha
ṣaḍjamadhyāniṣādābhyāṃ rūpasādhārito bhavet
३५६gagha
ṣaḍjāṃśo madhyamanyāsaḥ pañcamarṣabhasvalpakaḥ
asyārthaḥ - rūpasādhāritaḥ ṣaḍjagrāmasambandhaḥ , ṣaḍjamadhyamaniṣādakāśādutpannatvāt / ṣaḍjo'sya graho'ṃśaśca / madhyamanyāsaḥ / (pañcamarṣabhayoralpatvam ) / niṣādo'tra kākalī / pūrṇaścāyam / vīrakaruṇe'sya prayogaḥ / vīrādirasaḥ / ṣaḍjādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / alaṅkāraḥ prasannamadhyaḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३५७kakha
gāndhārīraktagāndhāryorjāto gāndhārapañcamaḥ
३५७gagha
gāndhāro'sya bhavedaṃśo nyāso gāndhāra eva ca

asyārthaḥ - gāndhārapañcamo madhyamagramasambandhaḥ , gāndhārīraktagāndhārīsamutpannatvāt / yadyapi durgaśaktimate dhaivatī samutpannau'sau tathāpi pañcamasya triśrutikaratvād ubhayagrāmajātijāto'pi madhyamasambandha eva / gāndhāro'sya graho'ṃśo nyāsaśca / prayoktṛprekṣayā gāndhāro dhaivato bhavet / niṣādo'tra kākalī / pūrṇaścāyam / adbhute('sya viniyogaḥ? /) vismaye hāsye cāsya viniyogaḥ / karuṇo ra(saḥ) / gāndhārādimūrchanā / sañcārī varṇaḥ / prasannamadhyo'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३५८kakha
dhaivatyārṣa(bhī ? bhikā) jātyorjātaḥ pañcamaṣāḍabaḥ
३५८gagha
ṛṣabhāṃ (śa) samāyukto madhyamo nyāsa eva ca
asyārthaḥ - pañcamaṣāḍa(baḥ) ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ / ṛṣabho'sya graho'ṃśaśca / madhyamo nyāsaḥ , prayo (kta ? ktṛ) - prekṣayā kvacidaṃśo'pi niṣādo'tra kākalī / pūrṇascāyam / udbhaṭacārimaṇḍalā(jau ? dau) viniyogaḥ / vīrādirasaḥ / ṛṣabhādimūrchanā / prasannādyanto'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditālaḥ /
३५९kakha
ṛṣabhāṃśo madhyamāntaḥ saṃpūrṇasva(ra) kastathā
३५९gagha
ārṣabhīmadhyamājātyo revaguptaḥ prakīrtitaḥ
asyārthaḥ - revaguptaḥ ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ / ārṣabhīmadhyamajātyorutpanno'pi ṣaḍjagrāmasaṃbandha eva / pañcamasya catuḥśrutikatvāt / ṛṣabho'sya graho'ṃśaśca / nyāso madhyama eva ca / niṣādo'tra kākalī / pūrṇasvarascāyam / udbhaṭacārimaṇḍalā (jau ? dau) viniyogaḥ / vīrādirasaḥ / ṛṣabhādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / prasannādyanto'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svarapadagīte caccatpuṭāditalaḥ /
[idānīṃ sādhāraṇānāṃ grāmavibhāgaḥ pradarśyate - ३६०ab॒ harmāṇapañcame jñeyo madhyamagrāmasambhavaḥ
३६०gagha
gāndhārapañcamo nartaḥ ṣaḍ(ja)kaiśika eva ca
rūpasādhāraṇaḥ ?]
३६१kakha
syāt ṣāḍjīdhaivatījātyoṣṭakkarāgastu saindhavaḥ
३६१gagha
ṣaḍjāṃśanyāsasaṃyuktaḥ pañcamena tu durbalaḥ
asyārthaḥ - ṭakkasaindhavarāgaḥ ṣaḍjagrāmasaṃbandhaḥ, ṣāḍjīdhaivatīsamuptannatvāt / ṣaḍjo'sya graho'ṃśo nyāsaśca niṣādagāndhārau (citre ? cātra) kākalyanta(reṇa ? rau) pañcamasyālpatvam / pūrṇasvaraścāyam / śuddhavī(rya ? re) 'sya viniyogaḥ / vīrādiko rasaḥ / ṣaḍjādimūrchanā / ārohī varṇaḥ / prasannānto'laṅkāraḥ / dakṣiṇe kalā vārttike kalā citre kalā / svara padagīte caccatpuṭāditālaḥ /
idānīṃ sādhāraṇānāṃ grāmavibhāgaḥ pradarśyate -
३६२kakha
bhammāṇapañcamo jñeyo madhyamagrāmasambhavaḥ
३६२gagha
gāndhārapañcamo nartaḥ ṣaḍjakaiśika eva ca
३६३kakha
rūpasādhārito rāgaḥ śakaḥ kakubhaḥ eva ca
३६३gagha
revaguptastu ṣaḍjākhye jñeyaḥ pañca(ma) ṣāḍavaḥ
३६४kakha
sapta sādhāraṇāḥ proktā grāmadvayasa(māśra)yāḥ
nanu pūrvoktānāṃ mūrchanāviśeṣanirdeśaḥ kasmājjñāyata iti / ucyate / (āptavacanād) mūrccanāviśeṣo jñāyate tathācāḥ kāśyapaḥ -
"kvacidaṃśaḥ kvacinnyāsaḥ ṣāḍabauḍubite kvacit /
alpatvaṃ ca bahutvaṃ ca grahāpanyāsasaṃyutam //
mandratārau tathā jñātvā yoganiyaṃ manīṣibhiḥ /
grāmarāgāḥ prayoktavyā vidhivad daśarūpake //
praveśākṣe(ma ? pa) ni (ṣaḥ ? ṣkrāma) prāsādikamathāntaram /
gānaṃ pañcavidhaṃ yat tad rāgairebhiḥ prayojayet //
pūrvaraṅge (tu) śuddhā syād bhinnā prastāvanāśrayā /
vesarāmukhyoḥ kāryā garbhe gauḍī vidhīyate //
*sādhāritāvamarśe sya+haṇe syāt + sarvadā(?) / "
iti mataṅgamuniviracitabṛhaddeśyāṃ rāgalakṣaṇaṃ tṛtīyaṃ samāptam //
atha bhāṣālakṣaṇam
३६४gagha
grāmarāgā mayā sarve kathitā lakṣaṇānvitāḥ
३६५kakha
bhāṣāṇāṃ tu pravakṣyāmi lakṣaṇaṃ ca tatah śṛṇu
३६५gagha
bhāṣā caturvidhā proktā mūlasaṅkīrṇadeśajāḥ
३६६kakha
chāyāmātrāśrayāḥ proktā grāmarāge vyacasthitāḥ
kāśyapa uvāca /
"kīdṛśī tu bhaved bhāṣā saṅkirṇā deśajātare(?) /
chāyāmātrānugāḥ proktā grahāṃśanyāsasaṃyutāḥ //
katamā ṣāḍabā tatra katamauḍubitā bhavet /
pūrṇā tu katamā jñeyā sādhāraṇakṛtā tu sā //
grāmarāgeṣu kā kutra kīdṛśī gī (taye ? yate) janaiḥ /
katamā prāpyate bhāṣā vibhāṣā katamā bhavet //
-----
* 'sādhāritāvamarśe syāt sandhau nirvahaṇe tathā' iti saṅgītaratnākaroddhṛtaṃ bharatavākyaṃ dṛśyate /
katamāntarabhāṣā vai katamā syādanukramāt /
etanme brūhi tattvena mahat kautūhalaṃ hi me //"
yāṣṭika uvāca /
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā bhāṣālakṣaṇamuttamam /
yat prṛthivyāṃ prayatnena gīyate gītavedibhiḥ //
prakāśaṃ naca lakṣyante yatnahīnaistu gāyakaiḥ /
pragītāsty prasidhyanti susvarāṇāṃ viśeṣataḥ //
ahaṃ te kathayiṣyāmi sarvaṃ tatvena lakṣaṇam /
pūrvaṃ grāmadvayaṃ proktaṃ grāmarāgastadudbhavāḥ //
grāmarāgodbhavā bhāṣā bhāṣābhyaśca vibhāṣikāḥ /
vibhāṣābhyaśca sañjātāstathā cāntarabhāṣikāḥ //
ṭakkarāge daśa dve ca kecidicchanti ṣoḍaśa /
tata ūrdhvaṃ nigadyante cāṣṭau mālavakaiśike //
kaku (bhaiḥ ? bhe) sapta cai proktāḥ pañca hindolake smṛtāḥ /
pañcame daśa vikhyātā bhinnaṣaḍje nava smṛtāḥ //
sauvīrake catasrastu catasro bhinnapañcame /
boṭṭarāge tathāpyekā tathā mālavapañcame //
ṭakkakaiśikajāstistro dve ca vesaraṣāḍabe /
bhinnatāne tathā hyekā caikā gāndhārapañcame //
pañca(mā ? ma) ṣāḍabe hyekā ityetāstu samāsataḥ/
bhāṣā vibhāṣāḥ kathitāstatrayadhikā saptatirbudhaiḥ //
bhāṣāṇāṃ caiva nāmāni lakṣaṇaṃ ca nibodhata /
prathamā travaṇā jñeyā dvitīyā travaṇodbhavā //
verañjikā tṛtīyā tu chevāṭī ca caturthikā /
mālavesarikā tatra prayoktavyā tu pañcamī //
ṣaṣṭhī ca gūrjarī jñeyā saurāṣṭrī saptamī tathā /
aṣṭamī saindhavī caiva vesarī navamī tathā //
pañcamākhyā tu daśamī ravicandrikā tathā bhavet /
ambāhīrī tu lalitā smṛtā kolāhalī tataḥ //
madhyamagrāmadeśā ca tathā gāndhārapañcamī /
ityetāḥ prakaṭā bhāṣāṣṭa(kka)rāgasya ṣoḍaśa //
śuddhā tu prathamā jñeyā cādyavesarikā tataḥ /
harṣaputrī tṛtīyā tu māṅgālī ca caturthikā //
pañcamī saindhavī jñeyā ābhīri ṣaṣṭikā matā /
khañjarī kuñjarī caivamaṣṭau mālavakaiśike //
kāmbojā prathamā jñeyā madhyamagrāmikā matā /
sālavāhānikā caiva tadante bhogavardhanī //
pañcamī muharī jñeyā ṣaṣṭī ca śakamiśritā /
prayoktavyā prayatnena saptamī bhinnapañcamī //
etāstu kakubhe sapta bhāṣā jñeyā manoharāḥ /
prathamā vesarī jñeyā dvitīyā caiva mañjarī /
tataḥ kāryā ca cevāṭī caturthī ṣaḍjamadhyamā /
pañcamī madhurī jñeyā pañca hindolakodbhavāḥ //
ābhīri bhāvinī caiva māṅgālī saindhavī tathā /
gūrjarī dākṣiṇātyā ca āndhrī tvānnodbhavā parā //
navamī trāvaṇi jñeyā kaiśikī daśamī smṛtā /
etā bhāṣāstu vijñeyā gāyakaiḥ pañcamodbhavāḥ //
viśuddhā dakṣiṇānyā tu gāndhārī tadanantaram /
śrīkaṇṭhī caiva paurālī māṅgālī saindhavī tathā //
kālindī ca pulindī ca bhinnaṣaḍjodbhavā nava /
sauvīri prathamā jñeyā dvitīyā vegamadhyamā //
sādhāritā tṛtīyā tu gāndhārī ca caturthikā /
bhāṣā saindhavikī jñeyā jñeyāḥ sauvīrakodbhavāḥ //
śuddhā bhinnā tu vārāhī tathā dhaivatabhūṣitā /
varāṭī ca tataḥ proktā bhinnapañcamasambhavāḥ /
mālavapañcame jātā bhāvinī lokabhāvinī /
maṅgalyākhyā tu yā bhāṣā boṭṭarāgodbhavā tu sā //
ṭakkakaiśikajā jñeyā tṝtīyā vegamadhyamā /
mālavā bhinnabālikā ++++++++ //
tṝtīyā drāviḍī tatra bhāṣā lakṣitlakṣaṇā /
bāhyaṣāḍanadākhyā +jātā vesaraṣāḍabe //

tānodbhavā tu vijñeyā bhinnatāne vyavasthitā /
gāndhārapañcame hyekā bhāṣā ++++++ //
gāndhārī +++++ pañca + lokrañjikā /
revagupte śakākhyaikā proktā pañcamaṣāḍabe //
ityetāḥ prakaṭā bhāṣāḥ prajāyante hyenakaśaḥ
sodāharaṇametāsāṃ lakṣaṇam cādhunā śṛṇu //
madhyamāṃśā tu ṣaḍjātā pañcamena vivarjitā /
dhaivatasya niṣādasya ṣaḍjasyeva tayostathā //
parasparaṃ tu gamanaṃ dṛśyate'tra punaḥ punaḥ /
syādiyaṃ ṣāḍavā jñeyā mūlākhyā travaṇā bhavet //
udāharaṇam - māsāsāsāsānidhānidhānīdhāgāsāsā / dhānisāmāgāgāgāmāsātathāsāsāsāgāmā
dhānīdhādhāmārīgārīrīmarigāsāsānidhāsāsā / nīdhagāsāsānidhanimāmānidhāsāsānidhāsagamā
gāsānīdhanīsā / tripaṇā /
ṣaḍjātā madhyamāṃśā vai gāndhārabahulā sadā /
pañcamena vihīnā tu muharī ṣaḍjadhaivataḥ //
saṅkīrṇeyaṃ sadā jñeyā ṣāḍabā travaṇodbhavā /
udāharaṇaṃ - mānīnīnīsāsa / sārīrīrīgāgāgamāma / māmārī / garininidhā / dhādhāmāmagārigā /
sāmāgārī / saninigāgāninidhāsarigārīmā / gāmāmānīnīsasā trapaṇodbhavā /
(dhe ? ve)rañjikā tu vijñeyā gāndhārāṃśālpapañcamā /
ṣaḍjanyāsā tu kartavyā ṣaḍjadhaivatayostathā //
gamanaṃ saṃprayujyā tu(?) gāndhārarṣa(bha)yostathā /
evaṃ bhāṣā tu vijñeyā ṣāḍabā tu nigadyate //
udāharaṇaṃ - gānigāgādharimāmāgāmāmāgārīgāsasāsānigārīninidhādhādhanigārīmāgārisanīdhanī /
sāsāgamāmādhāsāsaṃganigānigānigadharīgarīrigāgirīgamamamadhamamamadharīgasāsāsāsanīgārī
gāninidhāmādhānidhāsanīgārīmamarisānidhānisāsā / verañjikā /
ṣaḍjādyantasamāyuktā saṃpūrṇā madhyamojjvalā /
ṣaḍjamadhyamsaṃvādo dviśrutīnāṃ parasparam //
mūkabhāṣā tu vijñeyā cohārī geyavedibhiḥ/
udāharaṇaṃ - sāgāgāpā / vāmabāmagāmāmārāgasāsāsāsamāgapāpā / pādhanīdhā /
bhavāpāmāpāmāmāmagāsasāridhānisāsāsadhānīgārīgāmāvāganisānīgārīnisāsā / nidhāvāmāgārīgāsā /
mānīdhanīdāsā / chevāja ṣaḍjanyāsā niṣādāṃśā durbalā pañcamena tu /
ṣaḍjagamārasaṃvādaḥ ṣaḍja(madhyamaṃ) madhyamayo tathā //
bhāṣeyaṃ ṣā(ḍa)vā jñeyā mūlākhyā mālavesarī /
udāharaṇaṃ - nidhāninīsadisāsāgāmāgādhārisamāmāsāgāsārisāsāgadharisā / gāmādhāmāmāgādhāgā /
sāsāsā / mālavesarī /
niṣādarṣabhaṣaḍjāntā sampūrṇā ṣaḍjamadhyamā /
saṃga+tatra vijñeyā pañcamarṣabhayostathā //
deśabhāṣātra vikhyātā gūrjarī paramojjvalā /
udāharaṇaṃ - nisāsānipāpānīdhānīnīsānīsāsā / sāṟisāriri / sāmāgā / riri / nīnīnī / vāvāvā / nidhāni / nīgāsā /
gūrjarī /
ni(ṣā)dāṃśā tu ṣaḍjāntā saṃpūrṇā nityameva hi /
saurāṣṭrikā tu bhāṣeyaṃ deśyākhyā gīyate janaiḥ //
udāharaṇaṃ - ninidhānidesāsānirigāsāsāsāgāgāsādhanininidhāmāmāninininidhāsāsāgāsāsāgāsāsa dhānidhānidhāmāmāmārigāsāsāgāsanīsāsāsā / saurāṣṭrī / (pa saivamī madhyamā ?)
sai(vamī ? ndhavī) madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā dhaivatojjvalā /
susampūrṇasvarā hyeṣā ṣaḍjadhaivatayostathā //
grāmāṟamathyamānāṃ tu gamakaṃ dṛśyate ghanam /
deśabhāṣā tu deśākhyā saindhavī ṭakkarāgajā //
udāharaṇaṃ - sāsāsāsā / sanīnīnīnī
dhādhāsarīsānīdhādhādharinidhādhā / dhānisā / gārīmāmāmā / gamāgāmāsādhāsārīmāmā
māmāsārigāmāpāpādhānipadhāpāmāgārīrī nirinidhādhādhanisārīgāmāmāgāmāmāgāmāmāmāsāsā
/ saindhavī /
ṣaḍjāntasamāyuktā pañcamena vivarjitā /
dhaivataniṣādayośca ṣaḍjadhaivatayostathā //
parasparaṃ tu gamanaṃ dṛśyate ca kṣaṇe kṣaṇe /
bhāṣeyaṃ ṣāḍabā jñeyā vesarikā prayoktṛbhiḥ //
udāharaṇaṃ - sāsā / sadhānī / dhāsāsāsāsāmāmāgāmāgāmāsādhāmāgārīsāsāsā / vesarikā /
pañcamāṃśā tu ṣaḍjāntā sampūrṇā lokarañjikā /
pañcamarṣabhasaṃvādaḥ ṣaḍjamadhyamayostathā //
bhāṣeyaṃ pañcamākhyā tu sampūrṇā samudāhṛtā /
udāharaṇaṃ - pāpāpāripā / ripāpāpāvamāpāpāmapamā sāsāsarīriri / nidhādhapāpā /
pasāmāmāgirīgagarisapāsapāva gārisāgārisāripāpāririgari / gādhāmāgariri dhavarigasāsā /
pañcamākhyā / radvi ca (?) /
madhyamandrā tu ṣaḍjāntā gāndhārāṃśālpasaptamā /
+ rṣagāndhārayostu +ṣaḍjamadhyamayostathā//
parasparaṃ tu gamanaṃ yatra tat samprayojayet /
sā saṅkīrṇādayo jñeyā bhāṣā vai ravicandrikā //
ṭakkarāgajā /
udāharaṇaṃ - māgāgāmā / sāsā / māgāmāmāgāmāsāsāsā /
gāgādhānisāsāgādhanisā dhādhāmārīmāgārīgasāsāsāsāmāsārī
dhādhādhādhā dhamāgarīgāgā dhārīsāsāsā / māgāmāmāgā /
māsāsāmāgā dhādhādhāparīgamarīgamasāsāsāmā gārīdhādhamagarigamadhanī /
sāsāgādhānisāsā / ravicandrā /
madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā bāhugāndhāradhaivatā /
asampūrṇasvarā nityamboherī prakīrtitā //
bhāṣeyaṃ kai++nnityaṃ deśākhyā samprakīrtitā /
udāharaṇaṃ - sāsāsā / nīnī / nidhādhānī tathāni /
dhānidhādhānī / sāgāgārī / sanīsanīdhā / nidhānigāgāmāgānisāsāni /
sādhānīgāgānisāsā / sāninīsanidhā dhāmānīmādhāsaninī /
nīsādhānīmādhādhāmāgāsānisānidhā / mādhādhā /
sādhānīdhānīsāsā / māmādhāsāsā / māmāgārīmāgāsāsā /
māsāmāmāmāgārīmāgāsāsā / masānīninimāni dhādhānidhāmāgā /
sānīmādhā / sāsanīdhā dhanisādhādhā / dhanidhānīsā / amboharī /
ṣaḍjādyantasamāyuktā bāhulādyamadhaivatā /
viśrutibhyāṃ tu gamanaṃ (bhīta ? hīna)tvamṛṣabheṇa tu //
bhāṣā auḍubitā hyeṣā saṅkīrṇā lalitā bhavet /
udāharaṇaṃ - sāgāgādhāgāmāmāgā / dhamadhānīsāsā / nidhāgāgā / sāsāsāmāpādhānī dhāpāmāsā
sādhāpādhānī dhādhāsānīdhāgārīgādhanī sarasā lalitā /
ṣaḍjādyantasamāyuktā sarasā lalitā /
vinihitā saptamena tu ṣaḍje madhyamasaṅgatā //
bhāṣā auḍubitā ++saṅkīrṇā ṭakarāgajā /
kolāhalī tu vikhyātā gīyate gānavedibhiḥ //
udāharaṇaṃ - sāmāsāmā / māmāgādhāmāgārisāsā /
dhāsāgāgārisāsā / mādhasāsārirīrigāgāmāmāgārīgādhāmārīsāsā / dhānīsāsāmā dhanīmādhanīnīdhāpāgarīgāsāsāmāgārīsāsāgārīmāgārīsādhādhāmāgārīsā / kolāhalī /
madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā ṣaḍjamadhyamasaṅgatā /
asampūrṇā smṛtā nityaṃ madhyamagrāmikā matā/
saṅkīrṇeyaṃ sadā bhinnaṭakkarāge vyavasthitā /
udāharaṇaṃ - mādhānī / gādhānī / sānidhā / māmāmādhānīmādhānīsāsāmādhānī / mā / dhānīnī /
dhāpāgārī gāsāsā / gāsāsā /
nīnīsānī / dhādhā / nidhāmāmāmādhānīdhāmāmā dhanīmādhānīsāsā / ālāpākaṃ madhyamadehā (?) /
dhaivatāṃśā tu ṣaḍjāntā gāndhārasvarabhūṣitā /
gāndhārapañcamī jñeyā ṣaḍjamadhyamasaṃyutā //
pūrṇā ca++saṅkīrṇā gīyate pālakinnaraiḥ /
udāharaṇaṃ - padhāpāpādhāmāmā / dhāpāmāmā dhāpāmāgārī / gāgā / dhāpamāgāsā / sāmāsānīdhādhā / mādhānīsāsā / sāgāgasāgāgadharidhāmāmādhārīgāgāmādhāpāmāgāsānīdhānī sāsāpāsā / gāndhārapañcamīkā /
etāśca yāṣṭike proktāḥ ṭakkarāgasya ṣoḍaśa /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi lakṣaṇaṃ ca samāsataḥ //
pañcamāṃśā tu ṣaḍjāntā śuddhā madhyamabhūṣitā /
vibhāṣā ṭakkarāgotthā bhāśānteṣu ca gīyate //
udāharaṇaṃ - pāpānīsānīsarīmā dhārīdhāpāpāmāgāgā /
atha mālavakaiśike -
ṣaḍjādyantasamāyuktā bāhulau ṣaḍjamadhyamau /
+saṃpūrṇasvarā jñeyā paurālīdeśasambhavā //
bhāṣeyaṃ prathamā jñeyā madhyamā mālavakaiśike /
udāharaṇaṃ - sāgāsāgāgādharigarigarimā / mamammaga / garisānīdhādhā sāgāgā /
gārīgārī / sāsāgāmānīdhādhāpāmārīsāsāgānīdhānī sāsāpāsā / śuddhāḥ / gamā / māgā /
gāgāpāpā / māmāgāgā / sāmāmāmā / māmā / māmārīrī / rigāgārīsāsāsārī / magasāsāmāgārīsānī /
sāsā / paurālī /
madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā vibhāṣā pūrṇasvarā /
gīyaterṣa +(?) saṃyuktā śuddhamālavakaiśike //
udāharaṇaṃ - māmādhāsāgarīsāsā / nidhāsāsādhānimāmādhānīsā / rigāmāsā / sādhāmāgārigāsāsā /
śuddhā /

madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntasaṃpūrṇā cādyavesarī /
durbalā ca niṣādena bahulau ṣaḍjamadhyamau //
saṅkīrṇeyaṃ yadā jñeyā bhāṣā gāndharva vedibhiḥ /
udāharaṇaṃ - māmāgāmāsāsā / sāmāpāpādhāsādhā / pāpāmāmā / gamagamāga /
sāsāsāsā / gāmāpāpādhapāpādhammapāmā / gamagamagārīsā dhāsāsāgāgadharī /
māmāgari / sādhāsāsā / sariririgāgārī / sāsāsadhāmagāsasasāsa /
sāsādhādhāpāpāsapāpañcamadhādhāpañcasāpādhādhādhāpā / pamāgāsā /
sāsāgārīgārī gādhāsāsā / adyavesarī /
ṣaḍjādyantasamāyuktā madhyamarṣabhasaṃgatā /
dviśrutibhyāṃ tu rūḍhā tu kākalyantarasaṅkaraḥ //
sādhāraṇakṛtā hyeṣā deśākhyā harṣapūri(ma)tā /
udāharaṇaṃ - sānīdhānīsāsāmāpā / māgādhāmā / gāsāsāgā / gadhānī / sāsādhāsā / nīdhāpāpāgagāmagāmasāsānīdhāsāsā / pāmāgādhāmāgāsāsā / pāmāpāpāsarisāsāsāmāgā / gapāpānidhā / sarinīpāmāgāgānidhāsāsā sarīsarī / sāsāridhāpāpā / māgārisāsāsārīsāsāsāsamā /
gamāgamāgagapāpāmāgārīsaīrsāsā / sāpāmāgārisāgaga / sairmāgārīsānīsasā / harṣapūrī /
bhāṅgālī madhyamāṃśā tu ṣaḍjātā madhyamojjvalā /
madhyamarṣabhasaṃpūrṇā +++lokarañjikā //
eṣā bhāṣā tu vijñeyā bhāṅgālī geyavedibhiḥ /
udāharaṇaṃ - māgāmā / gāsāmāpamā / gamapāpāsanisāsānīpāpāpāma / gamamagagagamāmā /
sagama / pāpānīsānisāsāsanīsāsāsanīpāpā .......pāma / pāpāmapā / pamagāpamagā / māmāmaga /
sāsāgamāpāpāsanīrīrī / māgārī / sanisasā / bhāṅgālī /
saindhavī caiva kartavyā ṣaḍjādyantavibhūṣitā /
ṣaḍjamadhyamabahulā niṣādarṣabhayostathā //
sabandhuviṣyasambhūtā deśākhyāṃ saindhavīṃ viduḥ /
udāharaṇaṃ - sārī / māmā / mādhāpāpāpāgā / pāmāgārī / pāmāgārī / sanī / sādhāsārīmarīmā / māmādhāpāpā / pādhamāpādhāpāmāgārīsanīsāsā / saindhavī /
ṣaḍjādyantasamāyuktā sampūrṇadeśasambhavā /
+++ ṣaḍjāsaṃvādo dviśruticālparūpiṇau (?) //
sādhāraṇakṛtā hyeṣā ābhīrī gīyate janaiḥ /
udāharaṇaṃ - sāsārīrī / sāsārīrī / sāsārīsārī / sāsānīsārīrī / sārīsārīsāsānīsarīrīgārīgārī / sanisāsā/ gārīrī /
gāmāgarī / gapāpagārī / sanisāsā / sanīsāsādhārīgagamāsā / pamāgārī / sanīsāsā /
dhanīdhānī / sādhanisā / ririgāmā / gāmāriri / gāpāmāpā / māgārīrī / sāṣarisārī / sāsānīsārī /
rīrīsāsāsānirīrigārī / rigāgiri / sani / sāsāgārīri / gāmagārī / sāni / gārīrī / māgāgārī / gāpāgārī /
sanīsāsāsanī / sāsā / rigagamāsā / pamāgārī / sanisasā / sadhanisāsā / sanidhānidhādhanisārīrī /
gāmāgamārirī / gāpāmāpā / mapamā / magārirī / mapāgāri / sanisāsā / ābhīrī /
khaṇḍanī pañcamāṃśā tu ṣaḍjāntā dhaivatojjhitā /
ṣaḍjaniṣādasaṃvādo madhyamarṣabhayostathā //
saṅkīrṇā ṣāḍabā jñeyā sarvalokasya rañjikā /
udāharaṇaṃ - pānīmārīsari / sāsāsarīri / sani / rirī / sanisani / ri / pāpāpāni / sarisani / sagasasā /
sanirīsanīrīrī / māgārigamā / nīpāpānīsanīpāpāmaga / pāpā / ni / nimanisarisagasāsā / khaṇḍanī /
niṣādāṃśā tu ṣaḍjāntā gūrjarīdeśasambhavā /
niṣādarṣabhasaṃyogo madhyamarṣabhayostathā //
saṃpūrṇā caiva vijñeyā ṣāḍabā geyavedibhiḥ //
udāharaṇaṃ - nidhānīnī / rigānidhā / nisāsādhani / dhāga / ri / sāgarī / sānīdhānī /
gadhāsārī / gārīmāgārī } sanidhādhānidhāsarigārī / sanīsāsā / nidhāsānīgarī /
magari / magāri / pāpāgārīmāmā / ridhānidhānidhāsari / garisānīsāsānīdhāsarīri /
nidhāsāsā / dhanīsāgā / gārīri / magarīmagari / māpāgari / magarisanī / dhādhānidhāsarigari /
sanisāsā / etā yāṣṭikena prayuktāḥ /
atha kakubhe -
dhaivatādyantasaṃyuktā kāmbojā pūrṇasusvarā /
ṣaḍjadhaivatasaṃvādaḥ pañcamarṣabhayostathā //
eṣā bhāṣā tu deśākhyā prathamā kakubhodbhavā /
udāharaṇaṃ - dhāsāgāgā / māgārīsāsāsanisāsā / dhāpāpā / dhāmāsārigā /
māgārīsāsā / sanidhādhāpāpā - madhānirisanidhādhā / kāmbojā //
madhyamāṃśā dhaivatāntā pūrvamadhyamagrāmikā /
parasparaṃ tu dṛśyeta sahitāvṛṣabhadhaivatau //
eṣā bhāṣā ca saṅkīrṇā ramyā kakubhasaṃbhavā /
udāharaṇaṃ - māmā / garidhāsārīsāmā / nigarisanisānidhā /
sādhāsādhanirisā / dhaniriri / māpāpamāgā / riririri / gāma / gāma /
dhādhāmāpāmāgārīsāsādhā dhadhadha / madhyamagrāmikā /
ṛṣabhāṃśā dhaivatāntā vijñeyā sātavāhinī /
parasparaṃ tu dṛśyante madhyamarṣabhasaṅgatau //
saptamaṃ kiñcidiccanti kecit tenaiva durbalam /
udāharaṇaṃ - gadharirimā / māmānimādhādhadhādhāpamapamamarimamāsari /
māmapapāmapapāpāpāpamarimarimāmāsari / pāpapasasasāni / dhādhāri /
sāsāsāsārīmanidhādhādhāpadhāsādhapādhāpamapāpāmarimāmāsārimāpāpāmāsānidhādhā /
sātavāhinī /
madhyamāṃśā niṣādāntā ṛṣabheṇa tu durbalā //
saṅgatirdṛśyate yatra dviśrutyoḥ pañcamasya ca /
bhāṣeyaṃ ṣāḍabā jñeyā kakubhe bhogavardhanī //
udāharaṇaṃ - ninī / gagamā / pāmāpamā / dhādhā / sanisani /
dhapadhādhapamāpāma / gagagaga / mapadhādhānī / sasasasa /
māgasānidhādhādhā / bhogavardhanī /
pañcamāṃśā tena bahulā ++ madhukarī śubhā /
parasparaṃ tu saṃvādo gāndhāre pañcamasya tu //
dhaivata + niṣāda + saṃyogo dṛśyate yataḥ /
eṣā pūrṇā ca saṅkīrṇā bhāṣā kakubhasaṃbhavā //
udāharaṇaṃ - ninininipadhapādhanisāsanisani /
sapadhānidhādhapādharisāsāgarimagarisasama / garisānininidhapāpāsāgā / pāpāmādhā /
mādhādhāmā / nīsāsādhādhā / madhukarī /
niṣādāṃśā tu ṣaḍjāntā ++++++++ /
++ṛṣabhahīnā tu vijñeyā śakamiśritā/
niṣādapañcamānāṃ tu saṃvādaḥ syattu dhaivate //
majuvatyaṃśajā chāyā chāyā śakavimiśritā /
udāharaṇaṃ - nīsānigadhamāgāri rinininisādhādhānidhāgamāmāmapāsāsanisāsādhādhāmanī
dhādhāmānīdhāpāmādhānīsāsāsānīsā sāsārigārīsānīsānīsānidhādhāmāsānī māgārīri /
śakamiśirtā
dhaivatāṃśā madhyamāṃśā vijñeyā bhinnapañcamī /
niṣādaḥ kākalī bhūyo dhaivatena vimiśritaḥ //
saṃyogo dṛśyate yatra kāka(lyodyai ? lyā dhai) vatasya ca /
pañcamarṣabhasaṃvādo yatraiva saṃprayojayet //
sādhāraṇakṛtā hyeṣā pūrṇā chāyā ca kākalī /
udāharaṇaṃ - dhanidhādhānidhāpāpāmāripāpāpapamādhā
dhāpāsāsanisāsaniririsārī / dhādhā / parimāpāpā /
pamadhādhāmānīdhāpāpāparīdhāpāpāpādhādhāsanidhā /
bhinnapañcamī /
etā bhā(ṣā)ssamuddiṣṭā atha bhindolake ++ //
ṣaḍjāṃśanyāsasaṃyuktā dhaivatena ca durbalā /
ṣaḍjagāndhārasañcārastatra yo(nya ? jyaḥ) prayoktṛbhiḥ //
udāharaṇaṃ - sāsāgāsāsanipāni / mādhāmāgāsamāsāsāsā / samagāsapamarigāsāninimāsṣgāsāsā /
dhanipāpāpanisāgā / vesarī /
gāndhārasya prayogeṇa bhāṣeyaṃ tasya vaisarī /
pañcamāṃśā ṛṣabhahīnā ṣaḍjāntā ṣāḍabā bhavet //
ṣaḍjapañcamasañcāro dviśrutīnāṃ tathaiva ca /
bhāṣā bhindolake hyeṣā kathitā prathamamañjarī //
udāharaṇaṃ - pāpāpāpādhamapānīsāpañcamapādhani
dhāsāsāpāpānisāsāsāgāsāpāgāmānisanipāpānisāpānisā
gānisānisāsā / prathamamañjarī /
ṣaḍjāṃśanyāsasaṃyuktā saṃpūrṇā dhena durbalā /
saṃvādaścaiva kartavyaḥ ṣaḍjamadhyamayostathā //
ṣaḍjagāndhārayornityaṃ cevāṭī saṃprakīrtitā/
udāharaṇaṃ - sāpāsā / māgāsāsāgāmanimāpāmāsā
sāmāmānīmāmānīmāmānīmāmāpāpāgāmāsāsāsāgāsanī /
sāgāsānīsanidhāmadhāmāpāpāpādhāmāmādhamapamagarisāsānī
nīnīsāgārīmāmārīnīsāsā / chevādī
ṣaḍjāṃśā madhyamāntā ca niṣādarṣabhadurbalā /
ṣaḍjamadhyamasaṃvādastathā gāndhārapañcame //
ṣāḍabauḍubitā jñeyā prakṛtyā ṣaḍjamadhyamā /
eṣā bhāṣā tu kathitā kinnarairapi gīyate //
udāharaṇam sāpāpādhāmāmāpāgāmagāpadhādhāpāga
māgāpāpāpādhāpāsāsāpādhāpamagāmāmgāmasāsāsāgāgāmā
gāmāmā / ṣaḍja+++ /
madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā durbalā pañcamena tu /
dhaivataniṣādabāhulyaṃ ṣaḍjadhaivatayostathā //
bhāṣeyaṃ ṣāḍabā jñeyā prekṣake madhukarā bhavet /

udāharaṇaṃ - māpāpādhādhāmādhaninipāsānidhasāsā
māpādhanisanisāsāmāpānisāsārirīgamagārīsāsānidhāpāpā
pādhanidhā sāsārirīgamāgarisāsā / madhu (ka)rī //
iti hindolake bhāṣā samāptā /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pañcamaṣāḍabe bhāṣāḥ /
pañcamāṃśā tadantā ca niṣādabahulā sadā /
parasparaṃ tu dṛśyeta ṣaḍjadhaivatasaṅgatiḥ/
pūrṇapañcamajā hyeṣā ābhīrīdeśasambhavā /
eṣā bhāṣā tu vijñeyā prathamā pañcamodbhavā //
udāharaṇaṃ - pādhāmādhanidhāpāpāpāpadhanidhāmāmā
dhānisāsāsanidhanisadhānisānidhāsādharimāmādhāninidhāpā
pāpamamadhanisāsāsaninisāsāsāsanigarimamamamagarisasasa
dhanipādhāmāmāsarimādhārimapāpā / ābhīri /
bhāvinī pañcamanyāsā gāndhārāṃśālpadhaivatā/
madhyamapañcamayoryatra gamanaṃ dṛśyate ghanam /
bhāṣā tu bhāvinī jñeyā pūrṇā gāndharvavedibhiḥ /
udāharaṇaṃ - gāmāpāgamapānidhā / gamapāmāgāgārī
rīgānīdhāpāpāpāpā / māmāgāmāpāpāmāpāpāmādhārīsagaga
māpāmāgārīrīpāpā / bhāvinī /
bhāṅgālī pañcamāntā ca dhaivatāṃśā prakīrtitā/
ṣaḍjadhaivatasaṃvādo madhyamarṣabhayostathā /
saṅkīrṇā ca matā nityaṃ jñeyā vaideśasambhavā /
eṣā bhāṣā ca gītajñairuktā pañcamasambhavā //
udāharaṇaṃ - sāsāsāsadhāsāriridhāsāriridhāsādhāsādhāsāsārimārimāmāmadhamapdhapāpāpādhāmapāpamasāsānidha
sāririmāgarisāsārimārimāmamadhamapapāpāpāmāpāpamasāsānidhasasāririgārimārīsādhāsāsādhamāsāsāsāsāma / pamāmāpāpā / bhāṅgālī /
pañcamāṃśā tadantā ca saṃpūrṇā pañcamojjvalā /
saindhavī ṣaḍjasaṃbhūtāṃ vibhāṣāṃ saindhavīṃ viduḥ //
ṣaḍjapañcamasaṃvādo dṛśyate ca muhurmuhuḥ /
udāharaṇaṃ - pāpādhasārigāgāgarimāri / sasānidhādhāsanidhādhāmasarigāgāgārisādhādhāpāpā
dhāpādhasārigāripapārigāgārirīsādhāsādhāpāmāpāpādhāpādhāpāmāmāmāpādhādhāsārīrisādhāpāmāpāpā /
saindhavī /
gūrjarī pañcamāntā ca gāndhārāṃśālpamadhyamā /
ṣaḍjamadhyamasaṃvādaḥ saṃpūrṇā nityameva hi //
vibhāṣeyaṃ samākhyātā saṃpūrṇā pañcamodbhavā /
udāharaṇaṃ - garīmāmāmadhānidhāpāpādhādhānīdhāmā
māmādhāgārīrīsarigarimādhāmāpādhapadhanidhādhādhadhaparīrīsāri
māgārimāmāmādhānīdharipadhānīdhāpāpānīdhāmāmāmadhamadhama
gārirīmāmārīsāsāgārīmāmāpādhānīsanīsanīdhāmapāpā / gūrjarī
pañcamādyantasaṃyuktā dākṣiṇātyā manoramā /
saṃpūrṇarā++hyeṣā jātā gāndhārapa(ñca)me //
vibhāṣeyaṃ sadā jñeyā deśākhyā pañcamodbhavā /
udāharaṇaṃ - pāpānīrī / nirigārigarimāmaririniniri / dhāpāpāpapāniririgarigarimagaririri/
dhanidhadhanidhādhanidhāpāpāniririgārigādhāmāgāririsānirigāmāgārīni dhāpā /
dākṣiṇātyā /
ṛṣyabhāṅgā pañcamāntā vijñeyā ṣaḍjadurbalā /
niṣādakākalīrupā kartavyā sā tu nityaśaḥ //
sādhāraṇakṛtā hyeṣā vibhāśā gītavedibhiḥ /
amālī viśrutā loke kinnarāṇāṃ ca vallabhā //
udāharaṇaṃ - rīmāmāpādhādhādhādhāpādhādhāsāpāpāpā
dhāninipāpāsāpādhāpāpāmārīrīridhādhāpadhapasādhādhāpāpā
dhadhapadhapāpādhāpāpāmāririga? pāpāpāpāmapadhagamāridhādha
papāpa / māmādhapapāpamamaririmapāpādhapāpāpadhapadhasāsārigaridhapāpāpā /
andhālī /
madhyamāṃśālpaṛṣabhā pañcamanyāsasaṃyutā /
madhamadhaivatasaṃvādastulyaṃ syāt pañcamasya tu //
saṃpūrṇaṣāda(bā) ceyaṃ bhāṣā tānodbhavā bhavet /
udāharaṇaṃ - māmāmagāsāririnisāgari / sāninigāgāgasānipāpāpāsānisāsāsānisāninidhadhaninisāgari
sāsāsāninisādhānipāpādhāninigagasāsāsāsāgāsānīdhāmāpāpā /
trāpaṇī pañcamanyāsā pañcamarṣabhadurbalā /
dviśrutināṃ tu rūpeṇa gamanaṃ tatprayoktṛbhiḥ //
ṣaḍjamadhyamabāhulyaṃ pañcamarṣabhayostathā /
sādhāraṇakṛtā hyeṣā trāpaṇīdeśasambhavā //
udāharaṇaṃ sāsāsāpāpāpādhādhādhādhānīnīnīsā
sānidhānidhādhārisāsānīdhānīdhāsāmamarimārimāgāgārisā
sanipāpāpānidhānisāsanisanimadhadhasanidhāmāgāmādhānīsā
sādhānīsāmadhāmāgāmādhānīsāsa / sasasanisāsānigāsanidhāmāmāmā
dhārīsāsāsadhānīdhāpā / trāpaṇī /
kaiśikī pañcananyāsā madhyamāṃśā nidurbalā /
madhyamadhaivatamātraṃ bāhulyaṃ pañcamasya tu
eṣā bhāṣā tu saṅkīrṇā nityaṃ pañcamasambhavā /
udāharaṇaṃ - pāmādhānidhāpāpāpādhānīdhādhādhāmāmāmā dhāmādhādhānīsāsārirīpāpāmādhāmādhamadhadhamāmādhā /
niripāpā / kaiśikī /
eṣā varṣṭikanirdiṣṭā ekādaśa ca pañcame /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhāṣā vai bhi(na ? nna)ṣaḍjake //
dhaivatāṃśā tadanta ca pañcamarṣabhavarjitā /
ṣaḍjagāndhārasañcārā pañcamasya prayoktṛbhiḥ /
eṣā viśuddhā vijñeyā ṣaḍjahīnauḍubā bhavet /
udāharaṇaṃ - dhādhāmāgāmāmāgagasanasanisanidhani
dhādhānimāmāmāgāmāgasānidhininidhādhānisāpāmāgāsani
ninidhādhādhāgāmadhamāgāsagasagāmāgamadhamadhasāgāsāsāmā
dhāmā(mma ? ma) dhamagāgamasāsāsāgāsānininisanidhādhādhā
nidhāmamadhamadhamasāgāmadhāmāmāsāsānidhānidhānīgāsānidhānidhā /
viśuddhā dakṣiṇātyā /
dhaivatāṃśā dhaivatāntā ṣaḍjadhaivatasaṅgatā/
ṣaḍjadhaivatayostu +ṛṣabhamadhyamayostathā //
vibhāṣā ṣāḍabā ceyaṃ deśākhyā ṣaḍjasambhavā //
udāharaṇam - dhādhāsāsāgadharigārisāganirīsāsā
dhāsānīnīnīnī / dhādhādhānidhāpāpāmādhāsādhāninidhādhā
pāgāgādhāridhāmāmādhāninidhādhā / dākṣiṇātyā /
dhaivatādyantasaṃyuktā gāndhāṟasvarabhūṣitā /
gāndhāro dhaivatāścātra gamanaṃ dṛśyate ghanam //
bhāṣāhā +tu saṅkīrṇā gāndhārī samudāhṛtā /
udāharaṇāṃ - dhādhāgāgāgāririgamagāmādhariririri
gāmāpāmā / māpāmāpāmāpāsagaririgāgāgādhāpādhāgāgārī
sāsāsā / nisāsānigāmāpāsāsānīgārīmāgamāgāmāmāmā
mānininini / madhādhādhādhā / gāndhārī /
dhaivatādyantasaṃyuktā ṣāḍabā pañcamā hitā/
madhyamarṣabhasaṃvādo dviśrutīnāṃ ca gīyate //
vibhāṣā caiva śrīkaṇṭhe prayogelalitāstute /
udāharaṇaṃ - dhānimāgāgādhārimāgāgādhārimāga
rigāririgāririgāmāgārigādhāririrīnisāninidhādhā / śrīkaṇṭhī /
madhyamāṃśā dhaivatāntā ṛṣabheṇa (tu) durbalā /
madhyamarṣabhapañcamagamanaṃ dṛśyantendhanan (?) //
eṣā vibhāṣā paurālī ramyā cā (ni ? ti) manoharā /
gīyate nāgalokena gabakairmadhurasvarā /
udāharaṇaṃ - pāpādhāninisāsāmānidhāpādhādhādhā
dhānisāririmāgārisārimāgāsārisārimāmārigārikāsāsā
sāsāninininīdhādhāmāpāmāpāpāpāniniririsānidhāpādhā
dhāninidhāniniririniriri magārisānirisānisāsāninidhā
dhāgamāpādhāninisānisānidhādhā / paurālī /
dhaivatādyantasaṃyuktā saṃpūrṇā lokarañjikā /
dhaivataniṣādasaṃvādi ṣaḍja??rayostathā //
baṅgāladeśasambhūtā vaṅkālī divyarūpiṇī /
eṣā bhāṣā rasā ca + dhaivatasyāpi vallabhā //
prayoge ślakṣaṇasūkṣmaśca gāyakaiḥ svaraśobhitaiḥ /
udāharaṇaṃ - dhārīsārīgāgādhārīsārīmānīsānīnīsāsāsāridhāmāpādhādhāri
sāmādhānidhādhā / vaṅkālī
madhyamāṃśā dhaivatāntā pañcamarṣabhadurbalā /
ṣaḍjamadhyamasaṃvādaḥ ṣaḍjagāndhārayostathā /
sindhuviṣyasaṃbhūtā deśākhyāṃ saindhavīṃ viduḥ /
udāharaṇaṃ - nī / mādhānīdhānīsāgāsāmāsāsāgāmāgāmāgāsānisāni
dhāmāpāmāmāmāsāmādhāmānisāsāsā - sāgārīdhānidhādhāsādhānīdhā
mādhādhādhā / saindhavī / (saindhavī ?) /
gāndhārāṃśā tu kālindī dhaivatāntā catuḥsvarā /
pañcamarṣabhahīnā ca niṣādena ca durbalā //
eṣā hyantarabhāṣā vai kāliṅge sā tu gīyate /
hṛdyā manoharā hyeṣā pañcamādānugīyate //
udāharaṇaṃ - gāsāmāgāsāgāsāsāsāsādhāmāsā
sādhāmānīmāmāsā sāsāsāmādhāmāmādhāsāsādhānīgādhā /
kālindī /
ṣaḍjāntā dhaivatānyāsā hīnau gāndhārapañcamau /
ṣaḍja++++++++dhaivatayostathā //
eṣā hyantarabhāṣā vai pulindena tu gīyate /
pulindake tu vikhyātā ṣaḍjāuḍubitāstathā //
udāharaṇaṃ - sāsāsādhānisārisādhāni / dhādhādhāririsāsāsāriridhādhādhārisādhāni
sāsārisārisādhanipā / etā yāṣṭikena nirdiṣṭā bhāṣāḥ /
ataḥ paraṃ (rauravīra? sauvīra)ke bhāṣāḥ -
ṣaḍjādyantasamāyuktā mūlabhāṣā manoharā /
susaṃpūrṇasvarā hyeṣā bahulau dhanipañcamau //

ṣaḍjadhaivatasaṃvāda ṛṣabhadhaivatayostathā /
eṣā sauvīrake proktā sauvīrī dravyarūpiṇī //
udāharaṇaṃ - sāgāsāsāsādhānīdhāpāpāpārīpādhā
māgamamapāpāmādhādhāsāsāsānidhānigārimāmāgārisāsādhā
nidhāsāsā /
madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā saṃpūrṇā madhyamojjvalā /
madhyamapañcamānāṃ tu vegavatvaṃ na dṛśyate //
eṣā bhāṣā tu vijñeyā gītajñairvegapañcamā /
udāharaṇaṃ - pāmāmāmadhāpāpāpamāmāni / dhāsāsānima
sānisānidhānipāpāninisānisāsārigārisāsāsā -
gāsānipāpādhāninisāsā / vegamadhyamā /
ṣaḍjāṃśā madhyamanyāsā jñeyā sādhāri (dhā ? tā) tu sā/
sādhāritā /
niṣādāṃśā tu ṣaḍjāntā gāndhārī pūrṇasusvarā /
bhāṣā sauvīrake hyeṣā gīyate karuṇe sadā //
udāharaṇaṃ - ninigāgāpāmāmānisāmāgānī / dhāsāsā / gāndhārī /
sauvīrakabhāṣāḥ samāptāḥ //
ataḥ paraṃ bhinnapañcame'sya bhāṣāḥ kathyante -
dhaivatāṃśā tadantā ca sampūrṇā śuddhabhinnake /
dhaivatarṣabhasaṃvādaḥ ṣaḍjamadhyamayostathā /
bhinnapañcamajā hyeṣā śuddhabhinnā prakīrtitā /
lokasya rañjakaṃ dṛṣṭvā kinnarairgīyate sadā /
udāharaṇaṃ - dhānidhānisasadhānīdhānīsāgāsanigānidhā
pāpāninimapāmāpāpamādhādhāpādhāvādhāpādhādhā /
śuddhabhinnā /
madhyamāṃśā dhaivatāntā ṛṣabheṇa tu durbalā /
ṣaḍjadhaivatasaṃvādo dviśrutīnāṃ sadhaivatam //
bhāṣā tu ṣāḍabā hyeṣā bahudhaivatamadhyamā /
varātī ceti vikhyātā gītā vidyādharaiḥ kila //
udāharaṇaṃ - mādhāsadhānidhāpānimāmāgāsāsāgāmā
gāsādhānīdhā / dhādhādhādhāsādhānīyāpāmāgāsāsāgāmā /
(varāṭī)
mandre'tra ṛṣabhaḥ kāryo ++++muhurmuhuḥ /
sphuritaṃ tatra kartavyaṃ drutaṃ madhyavilambitam //
tārama(ntra ? ndra) gatiṃ kuryāt tathārohāvarohaṇam /
tathā bhāṣā ca vijñeyā bhinnapañcamasambhavā //
udāharaṇaṃ - dhādhānidhāsāsānidhādhānidhādhādhāpāmā
gāriririgāmapāpādhāpagāriridhamādhāpāpādhāpāmarigāmānīdhā
vādhādhādhāmapādhāpānirigarisāridhāridhāridhāripādhādhādhādhā
ni / sāsārigagāmasāmapamādhādhādhāpādhāsānidhaivatadhādhā /
dhaivatabhūṣitā /
viśālā pañcamāṃśā tu dhaivatāntā manoharā /
susaṃpūrṇasvarā hyeṣā sañcāro dhaivatastataḥ/
eṣā bhāṣā tu vigñeyā kinnarairgīyate sadā /
udāharaṇaṃ - pādhāsāsādhānīgāsānidhādhā /
pādhādhā / nisāsānīdhāpāmāgānininirigāmāmāgāmama
dhānīdhānisārigārisāsānidhārigasāsanisānidhāninī
dhāpadhadhadhapāpāmāgāriridhāririmamadhyamagamāpāpā
pāpānidhadhadhadhapāninini / sāsāmadhāpādhānidhā /
viśālā / etā yāṣṭikaprayoktā bhinnapa(ñca)mabhāṣā(ḥ) /
atha poṭṭarāge -
pañcamāṃśā madhyamāntā saṃpūrṇā madhyamojjvalā /
dhaivataniṣādaḥsañcāro dṛśyate bahulaḥ sadā //
eṣā vaṅgālabhāṣā (tu) poṭṭarāge pragīyate /
sarveṣāṃ mañgalānāṃ ca gāyakairgīyate sadā //
maṅgalyā ca praśastā ca tenāsau maṅgalā smṛtā /
udāharaṇaṃ - pādhāpādhā / mādhāpāmāgāriririgamapā
dhāsāgāsānidhāpāpāmā / māṅgālī
atha ṭakkakaiśike -
dhaivatādyantasaṃyuktā jñeyā mālavapñcamī /
ṣaḍjaṛṣabhasaṃvādo bahudhaiva tayostathā //
saṃpūrṇā susvarā hyeṣā deśabhāṣā manoharā /
udāharaṇaṃ - dhaivata / dhāpādhaivatadhādhādhārimāmādhā /
pāmadhādhāpāmāgarimādhāpādhā / mālavā /
ṣaḍjāṃśā dhaivatanyāsā vijñeyā bhinnalālikā /
dhaivataniṣādabāhulyā dṛśyate ca parasparam //
kiñcid hṛṣṭaṃ na dṛṣṭaṃ ca bhinnapañcamasaṃjñitā /
eṣā tu kathitā loke bhāśā saṅkīrṇaśobhanā //
udāharaṇaṃ - sāsāsāgāsādhānīsāsādhānīmadhāni
dhādhādhānidhāmādhānimadhāpādhādhādhā / bhinnalalitā /
gāndhārāṃśā dhaivatāntā drāviḍī saṃprakīrtitā/
dviśrutīnāṃ ca gamanaṃ ṣaḍjadhaivatayostathā //
drāviḍaviṣaye hyeṣā deśākhyā sumanoharā /
udāharaṇaṃ - dhānimadhānidhādhādhānidhāmadhāpādhādhā
dhāpāmādhādhāgāmādhādhāsāgāsānidhādhāpāmāgāmamani /
drāviḍī / etāṣṭakkakaiśikabhāṣāstisraḥ /
atha vesaraṣāḍabe -
madhyamādyantasaṃyuktā vijñeyā bāhyaṣāḍa(be ? bā) /
(vi ? dvi) śrutibhyāṃ ca saṃvādo madhyamarṣabhayostathā //
susaṃpūrṇasvarā hyeṣā kriyā vai gīyate janaiḥ /
bāhyaṣāḍabikā tatra bhāṣā vesaraṣāḍabe //
udāharaṇaṃ - sāsāsārisārigārisāsāsārimāpādhaivata
dhāpāsāmāgāpāmadhyamāgāgāgārigāgagadharimāgānisāni
sādhapāmāmā / bāhyaṣāḍabam /
ṣaḍjāṃśā madhyamanyāsā gāndhā(raṃ ? re) mandrabhūṣitā /
kartavyā ṣāḍabā hyeṣā nādākhyā rāgaṣāḍabe //
pañcamena vihīnā tu ṣāḍabā saṃprakīrtitā /
saṅkīrṇeyaṃ sadā khyātā lokinī rañjikāmikā (?) //
udāharaṇaṃ - sāsānimāmāsārimāmādhāmāmārigāri
rinigāsānidhāmāmā / nādākhyā /
bhāvesaraṣāḍabe (?) /
pañcamāṃśā tadanta ca bhinnatāne prakīrtitā /
ṛṣabheṇa vihīnā tu kartavyā sādhāraṇā (udā?) //
sādhāraṇakṛtā hyeṣā bhāṣā tānodbhavā matā /
udāharaṇaṃ - pāsāgamamādhādhāpāmārīsānisāni
sānimagamāmāpādhāmapāmārīsānīsānidhāpāmahamāmādhānīriri
risāgāriṛṣabhāririṣakā / revaguptā /
ṛṣabhāṃśā madhyamāṃśā śakabhāṣā prakīrtitā /
susaṃpūrṇasvarā hyeṣā bahugāndhārapañcamā //
dhaivatarṣabhabāhulyaṃ dṛśyate ca muhurmuhuh /
śakarāge tu saṃpūtā bhāṣā pañcamaṣāḍabe //
udāharaṇaṃ - ririsānini / pāniniriri / śakabhāṣā pañcamaṣāḍabe /
ityetāḥ prakaṭā loke bhāṣā bahumatāḥ smṛtāḥ /
yathā yathā prayuñjīta tasya sā tu vivartitā //
tathā sarvaprayatnena gīyate lakṣaṇānvitā /
śrotavyā gāyakairnityaṃ parihāsārthakauśili (?) //
yatkiñcidāhvaye ++samastaṃ nāśayet +tat /
sarva+ntrāmarāgeṣu bhāṣāṇāmupalabhyate //
sarvāgamasaṃhitāyāṃ yāṣṭikapramukhyabhāṣā(dhyā lakṣaṇādhyāḥ caturthaḥ )//
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śārdūlamate bhāṣālakṣaṇaṃ -
pañcamāṃśā tu ṣaḍjā(tā? ntā) bhāṣābhāṣe prayojayet /
devālavardhanī pūrṇā bhāṣa caiṣāmanukramāṭ //
udāharaṇaṃ - pāpānīsāsā / nīsārīrīdhāpāpāmāmā
māmādhāsāsāsānisārarirīnidhamāgāpādhāsāsānīdhānīdhā
devālavardhanī /
madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā paurālī deśasambhavā /
saṃpūrṇā gīyate nityaṃ bhāṣā vai ṭakkarāgajā //
udāharaṇaṃ - māmāmāmāgārīrīrīsārimārigāgāriga
rigasāsānidhāmādhāmāmādhādhanisānigāgāgāgānidhānisā
sāmānīgamāpadhānīnidhapadhāni dhāpāmamāmāmāmāgāmāgāriri /
gāsānisā / paurālī /
(vaidha ? dhaiva) tāṃśā tu ṣaḍjāntā pañcamarṣabhavarjitā /
śakabhāṣā tvauḍuvitā trāvaṇī kāminīṣu ca //
udāharaṇaṃ - dhāmagādhāmāgamāmāgadhānisāsā /
gāgāmadhāmāgasāsā / māgā / sāgā / māmāmādhamāgasāsāsā /
trāvaṇī /
madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā mānavalitikā vipā /
vibhāṣā ṭakkarāgasyaiṣā gīyate mūḍalālitā (?) //
udāharaṇaṃ - māpādhāpāmāsāpadhānīdhāpāpā /
māmāgarisā dhāmādhādhāmādhādhāmādhānī /
sāsā / riridhāririmā gāmārīsāsā / sādhādhanisāsā /
tānalalitikā /
sādhāraṇā tu ṣaḍjāṃśāntā dohyā pañcamasvarā śubhā /
pañcamarṣabhahīnaṃ tu ñca (?) deśākhyā ṭakkarāgajā //
udāharaṇaṃ - gāsānīdhadhānīsānīsādhādhā /
māmādhāni / sāmāgāmādhādhāmāgāmānīsāsā / dohyā /
niṣādāṃśā tu ṣaḍjena vi(hī)nā pañcamasvarā /
ṭakkarāge (tu) śārdūlī ++ṛṣabha durvalā (jñeyā)//
udāharaṇaṃ - nīnini / sārīrīmārīrīpānidhāpānisāririmadhāmāridhānirisā /
śārdūlī /
ṣaḍjādyantasamāyuktā alaghvī deśasambhavā /
saṃpūrṇā ṭakkarāgajāyā svapāṇini gīyate(?) //
udāharaṇaṃ - sāsāsāsā / dhasāsāsārīmāmāsāni
dhāsāsānidhāpāsāmāmā / māpādhāsāsādhāgārisārisānidhā
nisāsā / alaghvī /
ṭakkarāge śārdūlamate bhāṣā samāptā /
bhinnavalitakā ravicandrā bhinnapaurālī drāviḍī piñjarī pārvatī (cai ? ca) hindolake bhāṣāḥ /
gāndhārāṃśā tu ṣaḍjāntā ṣāḍabā dhaivatavarjitā /
hindole bhinnavalitā gīyate vidrumairjanaiḥ //
udāharaṇaṃ - gāgārīsaninidhāsanīpāpāpanīsāsāgāsānī /

sāsāpānīsāgāmāpāpānīpāmāsārīsāninininīnīmāgāgāsānīnīnīnīsāmāgā
sānisāsā / bhinnavalitakā /
niṣādāṃśā tu +++ṣaṭsvarā dhaivatānvitā /
ravicandrā tu +++++++++kramāt //
udāharaṇaṃ - ninipāsāmāgārī / sāgārīsāsāsāmāmā
gānininisāsānisāsānipāpāpanīsānisāsānigāgā / pama
mamārīmāpādhāpāpāpamamapārīmapānisārinisāsā /
ravicandrā /
madhyamāṃśā tu ṣaḍjāntā saṃpūrṇā prokṣake smṛtā /
bhāṣā sā bhinnapaurālī gīyate susvarā sadā //
udāharaṇaṃ - māmāmadhyamāmāmāmāpāmāpānisāsāga
magānisādhādhāgāmāmaparisāninisāmāgarisāmāgarisānisā /
bhinnapaurālī /
pañcamāṃśā tu ṣaḍjāntā pūrṇā drāviḍade(śā ? śajā)
gīyate nityameveṣā pariṣṭasya + gīyate(?) //
udāharaṇaṃ - pāninidhāsāsāgārimāgārisāsāniri
nipāpānisāgarimāsari / sāsāsāni rimadhāpāpāninini
dhāsāsā / drāviḍī /
gāndhārāṃśā tu ṣaḍjāntā pūrṇā drāviḍadeśajā /
gīyate nityameveṣā vibhāṣā (vijarā ? piñjarī) śubhā //
ṣaṭsvarā niṣādahīnā umādevyā ca gīyate /
udāharaṇaṃ -
gāndhārāṃ(śa ? śā) madhyamāntā gāndhārī madhyamāśritā /
ekāntavāsibhirgītā mūlabhāṣā tu ṣaḍjagā //
udāharaṇaṃ - gāmāpānīsāsā / nidhādhāmāmāmāgāmādhā /
nisārī / sāpāmāmā / dhānīsārī / gārīsānī / dhāmāmā / gāndhārī /
dhaivatādyantaṣaḍjarṣabhahīnā ṣāḍavasvarā /
++valitagā eṣā gīyate dṛḍhamānasaiḥ //
udāharaṇaṃ - dhādhāmāpā / gāgāmādhānisānidhādhā
pāpāgāmādhāsanidhānisāsāgāmāpāpādhādhā / madhā
pāmāmāgadhagāmadhānisāsā / nisānigāgāmāsānīdhādhāpamā
māgādhā / sāmādhānīsasādhāpāmādhādhā / svaravalitā /
dhaivatādyantalalitā ṣaḍjapañcamavarjitā /
pañcasvarā tu gīyate prakṛṣṭa sā matā kramāt //
udāharaṇaṃ - dhāsādhāgāsānisāmāni / mānidhāmāgā /
gāmādhānī / dhāmāmāgā / rinidhādhā / lalitā /
gāgāgārisādhāsāsārigāgāmāgārisā /
dhāsāpādhāpagāpādhāsararigāpā /
māgarisāmānisādharīsāsāri / dhāsārigāgāmāmāgarisāṟirigāri
rīsārīsāpā / dhāsapā / sārīmāpā / dhāpāsārigāmāririsā /piñjarī /
ṣaḍjāṃśanyāsasaṃyuktā pūrṇā parvatadeśajā /
gīyate trapavīrāṇāṃ bhāṣā hindolake śubhā //
udāharaṇaṃ - sāsānima / pāmānidhānidhāpāmāpā /
rīsāpāninimārimāganisāninisāgāpānisāsāninipāmāpānimā /
dhānidhāpāmāmārimāmāpānisāmāgā / risāmāgārisānīsāsāsā /
pārvatī /
iti śārdūlamate hindolikabhāṣā samāptāḥ /
vibhāvinī tu *po pāpā vegavantī tu pañcamā /
andhrī gāndhārikā caiva ṣaṭsyurmālavapañcame //
pañcamādyantasaṃpūrṇā +deśaṃ bhā(?)vibhādhinī /
gīyate keśaracanākāminīmiti(?) saṅgame //
**[udāharaṇaṃ - sāsāsāsā dhasāsāsāsārīmāmāmāsā
nīdhāsāsānīdhāpasāmāmāmāpādhā / sāsā /
dhāgārisārisā nidhāni / sāsā / alaghvī /
ṭakkarāge śārdūlamate bhāṣāḥ samāptāḥ /
*paurālī iti syāṭ / + valayāntargataṃ vākyajātaṃ lekhakapramādāt
prakṣiptamiti bhāti /
bhinnavalitikā ravicandrā bhinnapauralī drāviḍī /
piñjarī pārvati caiva hindolake ?]
*ṣaninimāgārisānirinisārigāmāpāpāmāgārisāninidhānīnīdhāmāpāpā /
paurālī /
pañcamāṃśā tu saṃpūrṇā ++++++++ /
+bhāṣākaraṇe caivamudvāre caiva gīyate //
udāharaṇaṃ - pāpānidhādhānidhāgāsāsāsānidhādhāninipādhamā /
gāgādhāmāmāpāpādhānīsāsārīgārī / sanidhāpāpā / vegavatī /
pañcamārdhaṃ tu saṃpūrṇā mūlabhāṣā tu pañcamā /
pragalbhamanase gīte bhāṣā mālavapañcame //
udāharaṇaṃ - pāpāpāmāmāririgārinidhādhā / dhādhārinigārimāgarinīdhāpāpāpā
dhāpāmāmāpāmādhānirimāgāmāgārīsāsānisānidhāpāpā / pañcamā /
madhyamāṃśā pañcamāntā bhāvanāsthā dhruveśajā /
andhrī tu viśrutā loke vyādhā duṣṭeṣu (?) gīyate //
udāharaṇaṃ - sāmapāmāpāpānidhādhānipāpānipamā
risānidhāpāmā / sāmādhānidhāpāpāpāsāpānigārisānini
sānisānidhāmāmānidhāpāpā / andhrī /
gāndhārāṃśā tu gāndhārī saṃpūrṇā pañcamānugā /
vibhāṣā ca sānunā gīyate(?) mālavapañcame //
udāharaṇāṃ - gāgāninidhādhādhāniririgāpamāgāririsanīsāsā /
dhādhāsādhānī / sāgāsānidhāpāpā / gāndhārī /
iti śārdūlamate pañcamabhāṣāḥ samāptāḥ //
*vibhāvanyā udāharaṇāṃ paurālyā lakṣaṇaṃ ca na dṛśyate /
trāvaṇī ṣaḍjabhāṣā ca mālavī gurjarī tathā /
bāhya(ṣoḍakaisandhye ? ṣāḍabakausalyau) gandhārī paravanditā //
lalitā niṣādavatyā ca svaragāndhāravarjitā /
deśākhyā trāvaṇī caiva nīpomupa ca(?) gīyate //
udāharaṇaṃ - riridhādhānīnīdhādhā / madhāniridhā dhāninisāninidhādhānidhāmādhā
/ niridhādhāmadhādhāniririnigāmāgādhāmārīsānidhānidhānidhāmāmadhāniniridhādhā / trāvaṇā /
dhaivatādyantasaṃyuktā mūlabhāṣā tu durbalam /
devatārādhane gītā ṣaḍjabhāṣā tu ṣaṭsvarā //
udāharaṇaṃ - pānidhādhā / sānidhādhā / samānidhā /
māgāgāmā / nidhādhā / gāmāgāmā / gamādhādhā / garisānidhā /
pamāmā / pāmādhānī / dhādhā / ṣaḍjabhāṣā /
*madhyamāṃśā dhaivatāntā ṣāḍabā ṛṣabhānvitā /
gīyate yajñakāle yā sā khyātā bāhyaṣāḍabā //
udāharaṇaṃ - mādhā / māninipāmāpā / dhādhā /
mādhāmāgā / gāgāgāmā / mamanidha / māpāpāni /
dhādhādhā / bāhyaṣāḍabā /
niṣādāṃśā dhaivatāntā ṣāḍabā ṣaḍjavarjitā /
kosaladeśasambhūtā pratīhāreṣu gīyate //
udāharaṇaṃ - ninidhā / pāmāmā / māgamā / sāsāsāsāsā / māgamānidhādhā /
kausalī
mālavīgurjaryorlakṣaṇamudāharaṇam na dṛśyate /
niṣādapatarakhyātā(?) dhaivatādyantarā ++ /
+++bhyā +bhāṣā ca gītāntyena vivarjitā //
udāharaṇaṃ - dhāmāgāpā / pāsāpāpā / gamāmāpānidhāvādhādhā /
pāmādhāgāgā / sanidhādhāpāpā / dhāsāgamāgāpa
nidhādhānīsarisāmāpānidhāpāmāmāgāpasadhānidhādhā /
niṣādavatī /
dhaivatādyantasaṃyuktā ṣāḍabā tumburu smṛtā /
ṛṣabheṇa vihīnā tu gīyate brahmavādibhiḥ //
udāharaṇaṃ - dhānisāgāgāmādhāpāmāgarisanīdhādhā / tumburu
gāndhāralalitā pūrṇā madhyamāṃśālpadhaivatā /
gīyate pitṛkāryeṣu ṣaḍjadhaivatamakramāt //
udāharaṇaṃ - mādhāpā / pāsāsāmagasāsākārīsānidhādhāsāsārigāmāgāriri /
sāgarīsārī / sādhā / gāndhāravalitā / dhādhādhāpā / gariridhāpadhāninirigāpapānidhādhā
rigarigadhāpadhāripāgirinidhāpādhāpā /
kaliṅgā dhaivatāntarabhāṣā dhaivatamadhyamā śubhā /
mūlabhāṣā bhinnaṣaḍje gīyate nāradatumburū (?) //
udāharaṇaṃ - dhāpāninisānidhānigāmāpāpāripāpādhānini /
dhānīgārīgāsāgāsāsāsāsāpāpāmāpāpā / gamasānigāgagama
sāgāsādhāmāgāmāmā / madhyamā /
pañcamāṃśā tu pārvatyā dhaivatāntā ca deśajā /
hṛṣṭā kṣatrapariṣadi gīyate pūrṇaśaḍjasamudbhavā (?) //
udāharaṇaṃ - pāpāpāgāmāririnirimadhāpāpāpāsārimā / pāgāririsanidhāpāpādhā / pārvatī / "
iti śārdūlamate bhāṣāḥ ṣoḍaśa samāptāḥ
३६६gagha
lakṣyalakṣaṇasaṃyuktāḥ prastāreṇa samanvitāḥ
३६७kakha
uktā bhāṣāḥ samīcīnā vibhāṣā(pi ? bhi)rvibhūṣitāḥ
iti bhāṣālakṣaṇaṃ samāptam
bandhūkābhāṃ trinetrāmamṛtakarakalāśekharāṃ raktavastrā
pīnottuṅgapravṛttastanabharanamitāṃ yauvanārambharūḍhām
sarvālaṅkārabhūṣāṃ sarasijanilayāṃ bījasaṅkrāntamūrtiṃ
devīṃ pāśāṅkuśābhyāmabhayavarakarāṃ viśvayoniṃ namāmi
३६८kakha
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dĕśīrāgakadambakam
३६८gagha
ripadhāmantramadhyā(?) +++++++++
३६९kakha
madhyamāṃśagrahanyāsā rimandrā tāratatparā
३६९gagha
kaccellīgatihīnā ca viġye(yā) paribhūrijā
३७०kakha
gāndhāragrahanyāsā ca ṣaḍjāṃśā tāravarjitā
३७०gagha
samandrā sasvarā caiva parihīnāsikā bhavet
३७१gagha
samasvarā ca sampūrṇā māṅgālī (pī ? gī) yate janaiḥ
३७२kakha
pañcamāṃśagrahanyāsā gamandrā ṣaḍjatārakā
३७२gagha
rihīnā ca dhagasvalpā jñeyā hammāṇikā budhaiḥ
३७३kakha
ṣaḍjāṃśā dhaivatanyāsā gapahīnā pulindikā
३७३gagha

ṣaḍjadhaivatasaṃvādā dhaivatarṣabhayostathā
३७४kakha
gāndhārasindhuṣaḍjanyāsagrahā dhāṃśadhāritā
३७४gagha
++++++++++++mandramadhyamā
३७५gagha
samasvarā ca sampūrṇīṃ karṇāṭī nāmato (dbha ? bha)vet
iti mataṅgamuniviracitabṛhaddeśyāṃ bhāṣālakṣa(ṇo? ṇā)dhyāyo nāma pañcamaḥ samāptaḥ //
३७६kakha
deśikāraprabandho'yaṃ(?) haravaktrābhinirgatāḥ
३७६gagha
asaṅkhyātāstu kathito na jñāyante'lpabuddhibhiḥ
prabandhaḥ
३७७kakha
teṣāṃ madhyāt samuddhuttha yuktalakṣaṇaṭakṣitān
३७७gagha
śrīmataṅgamuniḥ prāha munīnānuddiśya tadyathā
३७८kakha
*ādya prabandhaḥ ka(jā ? ndā) khyo vṛttā nāma dvitīyakaḥ
३७८gagha
gadyarūpastṛtīyaḥ syād daṇdakaḥ syāccaturthakaḥ
३७९kakha
spañcamo varṇakaḥ khyātaḥ ṣaṣṭa āryāpidhāyakaḥ
३७९gagha
saptamī karśitā gāthā tato dvipathako'ṣtamaḥ
३८०kakha
vardhaṭīṃ navamīṃ prāhuraddhilā daśamī bhavet
३८०gagha
ekādaśa mayesthāte(?)gaditā sā catuṣpadī
३८१kakha
dothako dvādaśaḥ proktastoṭakaḥ syāt trayodaśa
३८१gagha
tatascaturda(śā ? śo) jñeyo vastvākhyastu prabandhakaḥ
३८२kakha
tataḥ krauñcapadastūrdhvaṃ haṃsapāt ṣoḍaśaḥ smṛtaḥ
३८२gagha
saptadaśaḥ prabandhastu śukasāritasaṃjñakaḥ
३८३kakha
aṣṭādaśascāśmalīlā ekono daśalīlakaḥ (?)
३८३gagha
dvāviṃśati siṃhalīlaḥ śarabhalīlaikaviṃśatiḥ (?)
३८४kakha
dvāviṃśati maḥ syāttu śukacum̐curitīha yaḥ
३८४gagha
trayoviṃś vicitraḥ syāccaturviṃśastribhaṅgikaḥ
३८५kakha
pañcaviṃśatimasthāne caturaṅga udāhṛtaḥ
३८५gagha
jayavardhanasaṃjñaśca tataḥ parataro bhavet
३८६kakha
saptaviṃśatimā sā syadaṅkacāriṇikā matā
३८६gagha
+ dvātriṃśatimasthāne +tripadī ṣaṭpadī kvacit
३८७kakha
trayastriṃśattamaṃ proktaṃ (taṃ ? tad) bandhakaraṇaṃ punaḥ
३८७gagha
catustriṃśattamaḥ pāṭakaraṇaṃ samudāhṛtam
३८८kakha
pañcatriṃśattamaḥ proktaḥ kaivāṭa iti dadvidhaiḥ(?)
३८८gagha
ṣaṭtriṃśattamasaṃjñastu dvipadīti satāṃ matā
---
*atra prakaraṇe udduṣṭeṣu keṣāñcillakṣaṇādarśanaṃ lakṣiteṣu ca keṣāñcidanuddeśaḥ uddeśalakṣanavākyeśu nāmabhedaśca vartate / +aṣṭāviṃśādikaṃ luptaṃ syāt
३८९kakha
saptatriṃśattamā yā tu muninā vartanī matā
३८९gagha
aṣtatriṃśattamā tvelā bahubhedapravistarā
३९०kakha
catvāriṃśadathaikonā(?) mato jhoma(ndha ? ḍa) kastathā
३९०gagha
catvāriṃśat tato jñeyā tato'tha dhvanikuṭṭanī
३९१kakha
ekādhiko bhaveḍ ḍeṅkī dyathekā (?) caikatālikā
३९१gagha
eteṣāmadhikaḥ khyātaḥ prabandho mātṛkāhvayaḥ
३९२kakha
caturbhiradhi +++ catvāriṃśattamaḥ punaḥ
३९२gagha
prabandho'yaṃ svarārthaḥ syād jñeyo'sau gītavedibhiḥ
३९३kakha
catvāriṃśattamaṃ proktaṃ karaṇaṃ pañcabhiryutam
३९३gagha
catvāriṃśadyu(tāḥ ? taḥ) ṣaḍbhiścāsau varṇasvaraḥ smṛtaḥ
३९४kakha
catvāriṃśat saptayutā jñetā muktāvalīti yā
३९४gagha
pratāpavardha(ta ? na) ścāṣṭacatvāriṃśat prakīrtitaḥ
३९५kakha
pañcadhā muninā khyātā catvāriṃśat susaṃyutā
३९५gagha
eteṣāṃ lakṣaṇaṃ caccisamāsād vidūṣāttamam
३९६kakha
yathoktaṃ cātra niyamai++++++++
३९६gagha
rāgairathāvaduktairastu gātavyā gītakovidaiḥ
३९७kakha
tālaśūnyādi tu yaḥ pāṭairvirutaiśca samanvi(tāḥ ? taḥ)
३९७gagha
sa kanda iti karṇāṭabhāṣādipadamiśritaḥ
३९८kakha
ka(dā ? ndā) diprabandhā lakṣyataḥ prasiddhā eva
३९८gagha
āryāyā dvipathe vṛtthe gādhāyā jethake tathā(?)
३९८cacha toṭakena ca tālasya niyamo nāsti kadācana
३९९kakha
mukyatā teṣu nirdiṣṭā munibhiśchandasā sphuṭam
३९९gagha
antaḥsvara + vinyāsaḥ ++++++++
४००kakha
+++++++++kṣonti tadapi sammataḥ
४००gagha
vrāto yasya bhavet tālo varṇanīyasya saṃjñayā
४०१kakha
gīyate yat tadatrāhurgadyaṃ gītaviśāradāḥ
४०१gagha
tālayuktaṃ svaropetaṃ madhye pāṭavirājitam
४०२kakha
punaḥ padasamāyuktaṃ gānaṃ + daṇḍako budhaiḥ (?)
४०२gagha
vibhūtyāga + saubhāgyavirutaiḥ samalaṅkṛ(tam ? taḥ)
४०३kakha
tālenāpi ca yuktaḥ syād varṇaḥ karṇāṭabhāṣayā
४०३gagha
svarāvāṭasamāyuktā tālena tu samanvitā
४०४kakha
kayā vibhāṣayā yuktā virutaiḥ sā tu pāṭalī
४०४gagha
yatra syāt svaravinyāsaḥ pratipādānta(du ? mu) jjvalaḥ
४०५kakha
tālena ca samāyuktaḥ ardhilā nāma so bhavet(?)
४०५gagha
parūpratipadārthaṃ tu gītaṃ tālayutaṃ bhavet
४०६kakha
tātentakaisvāsaṃyuktai svācatuṣpīṭikā bhavet (?)
४०६gagha
arthaṃ gītvā parārthaṃ tu tatāpari tatasvarā(?)
४०७kakha
++++ścatennāśca (?) śeṣaṃ bhavet tato varī
४०७gagha
deśīgīte'pi vastu syānnāṭake'pi prayujyate
४०८kakha
gīte tu prati(nā ? tā)lena padasvarasamāyutaḥ
४०८gagha
mataḥ krauñcapado nāma sa tu gāndharvavedinām
४०९kakha
saṃkṛtaṃ pādamekaṃ tu dvitīyaṃ deśasaṃyutam
४०९gagha
saprāsaṃ gīyate yatra gītaṃ haṃsapadaṃ viduḥ
४१०kakha
yastu tāladvayopetapadpāṭavirājitaḥ
४१०gagha
praśnottarasamāyu(kteḥ ? ktaḥ) sadoktaḥ śukasāritaḥ
४११kakha
++karṇāṭabhāṣāyāmayathavā miśritā yadi
४११gagha
saṃvādakapadopetaḥ sa bhavecchukaśārikaḥ
४१२kakha
a (rtha ? rdhaṃ) yatra svarairgītvā yatyāsturagalīlayā
४१२gagha
gīyate virutaira(rthaṃ ? rdhaṃ) hayalīleti sā smṛtā
४१३kakha
gajalīlākṛtaṃ sarvaṃ tālo'pi gajalīlakaḥ
४१३gagha
kriyate yatra sā jñeyā gajalīleti nāmataḥ
४१४kakha
chandasā siṃhalīleti sva(ra ? rā)nte nata saṃyutaḥ
४१४gagha
gīyate yastu virutaiḥ sa bhavet siṃhalīlakaḥ
४१५kakha
svarapāṭairnibaddhaṃ ca bhavet yatra padāṣṭakam
४१५gagha
mataḥ śarabhalīlo'su rāgatālāṣṭakānvitaḥ
४१६kakha
ādau rāgaḥ sa(ga)makastālena tu samanvitaḥ
४१६gagha
svarapāṭapragītastu nānādeśādibhāṣayā
४१७kakha
gīyate yaḥ sa uddiṣṭaḥ śukacañcurjanapriyaḥ
४१७gagha
anekadeśabhāṣābhiḥ pādairvirudatenakaiḥ
४१८kakha
citritaḥ svaratālaiśca vicitra iti kīrtitaḥ
४१८gagha
padaiḥ svaraistathā pādarivṛttatrayapadena ca
४१९kakha
tālatrayavibhiśreṇa tribhāṅgirabhidhīyate
४१९gagha
rāgatālacatuṣkeṇa yatra bhāṣācatuṣṭayam
४२०kakha
gīyate gītacatureścaturaṅgaḥ sa ucyate
४२०gagha
jayamālāpadairyukta ++stu vijayā jayaḥ
४२१kakha
jayārthaṃ gīyate yatra jñeyo'sau jayavardhanaḥ
४२१gagha
āditālena saṃyuktaṃ yava khaṇḍa(śca? ca)tuṣṭayam
४२२kakha
padapādāṣṭakaṃ sa syāt siṃhavikrāntasaṃjñakaḥ
४२२gagha
ekaṃ pādaṃ puro gītvā gīyante ca svarāstataḥ
४२३kakha
jhaṃpāditālasaṃyuktaḥ sa bhavet kalahaṃsakaḥ
४२३gagha
yatrārdha tentakopetadvipadīvad bhaveddhalaḥ
४२४kakha
padamantyaṃ gṛhītvā tu yamakasthitibhūṣitaḥ
४२४gagha
āvṛtyā gīyate yo'sau cakravālaḥ prakīrtitaḥ
४२५kakha
tālena yenakenāpi viruttaiḥ kevalairapi
४२५gagha
yadyadāpi tathābhūtā yāvṛttayā gīyate dvidhā
४२६kakha
tālena karaṇasyaiva svaraiḥ samurajākṣaraiḥ
४२६gagha
gandharvairgīyate yattu tad bandhakaraṇaṃ punaḥ
४२७kakha
pādākhyaṃ karaṇaṃ proktaṃ hastapāṭasvarānvitam
४२७gagha
akṣarairgītyate samyak pāṭaireva hi kevalaiḥ
४२८kakha
kaivāṭa iti sa jñeyo gandharvaistālasaṃyutaḥ
४२८gagha
(yaḥ ? yā) syāt karaṇatālena dvipadīvṛttasaṅgatā
४२९kakha
sā bhaved dvipadī nāma proktā vastuvicakṣaṇaiḥ
४२९gagha
grahastvabhimato yatra nyāsascāṃśena kevalam
४३०kakha
varṇanīyasya gātuśca tasyādvāmapraveśyate (?)
४३०gagha
kaṅgālaḥ pratitālaśca drutamaṭhaḥ kuṭukkakam
४३१kakha
vihāya gīyate yā tu svaraiḥ sā vartanī matā
४३१gagha
ādyaṃ pādadvayaṃ yatra syādanuprāsavarjitam
४३२kakha
anuprāsastṛtīye'pi caturthe vā(da ? tha) gīyate
४३२gagha
ta+++++++sānuprāsaśca pañcamaḥ
४३३kakha
catasro gītayo yatra pāde pāde bhavanti ca
४३३gagha
gītvā tadīyapādārdhamanuprāso vidhīyate
४३४kakha
tyāgasāubhāgyasaundaryaśauryadhairyādivarṇanā
४३४gagha
yasyāṃ bhavati gītajñāstāmelāṃ sampracakṣate
४३५kakha
sa++vahi gātavyā gītajñairgītivastuṣu
४३५gagha

mhaṭṭenātha pratitālena kartavyailā manīṣibhiḥ
४३६kakha
saṃyuktā pratitālena kartavyailā manīṣibhiḥ
४३६gagha
varṇanīyasamāyuktā mate keṣāñcidiṣyate
४३७kakha
ramyagītaguṇairyuktā candogaṇasamanvitā
४३७gagha
alaṅkārarasopetā kartayvailā manīṣibhiḥ
४३८gagha
ādau nādavatī proktā tato haṃsāvatī matā
४३९kakha
nandāvatī tṛtīyā ca turyā bhadrāvatī smṛtā
४३९gagha
ṛgvedādisamudbhūtā vicitradhvanirañjitā
४४०kakha
ityelā gaṇamārgeṇa budhairuktā caturvidhā
४४०gagha
elā nādāvatī ramyā varṇālaṅkāraśobhitā
४४१kakha
gīyate maṭṭatālena nādayuktā pade pade
४४१gagha
ṭakkarāgo bhavet tatra sarveṣāmanurañjakaḥ
४४२kakha
śveto varṇaśca vijñeyaḥ śṛṅgāraḥ kathito rasaḥ
४४२gagha
kaiśikīvṛttirākhyātā pāñcālī rī(tiriṣya) te
४४३kakha
bhāratī devatā tasyā brāhmaṇānāṃ kulaṃ tathā
४४३gagha
yatra candragaṇāḥ pañca sva(rge ? rya) ṇekena saṃyutā
४४४kakha
elā nādāvatī nāma sā smṛtā pūrvasūribhiḥ
४४४gagha
haṃsyeva gatiṃ kā sā(?) nādena ca padena ca
४४५kakha
samaṃ pravartate yasmāt tato haṃsāvatī smṛtā
४४५gagha
tālo dvitīyakastatra hindolena tu gīyate
४४६kakha
rakto varṇaḥ samākhyātaścaṇḍikā devatā bhavet
४४६gagha
vṛttirārabhaṭī proktā lāṭīyā rītiriṣyate
४४७kakha
kṣatriyāṇāṃ kulaṃ caiva raso raudraḥ prakīrtitaḥ
४४७gagha
yatrānalagaṇāḥ pañca ṣaṣṭao vāyugaṇastathā
४४८kakha
elā haṃsāvatī hanta smṛtā gītapāragauḥ
४४८gagha
laghubhirgamakairyuktā rāgā mālavakaiśike
४४९kakha
elā nandāvatī nāma pratitālena gīyate
४४९gagha
indrāṇī devatā vṛttiḥ sātvatī tatra kīrtitā
४५०kakha
gauḍīyā kathyate rītiḥ pīto varṇaḥ smṛto budhaiḥ
४५०gagha
raso vīraḥ samākhyāto vaiśyānāṃ kulasambhavaḥ
४५१kakha
(na ? nā) dāvatyamiva sarvaṃ kartavyaṃ rāgapūrvakam
४५१gagha
yatrāmbaragaṇāḥ pañca mārtāṇḍagaṇasaṃyutāḥ
४५२kakha
elā nandāvatī sā tu vijñeyā gītavedibhiḥ
४५२gagha
ekaikapadasaṃyuktā mūrcanādhvanisaṅkulā
४५३kakha
kaṅkālatālasaṃbandhā kakubhena pragīyate
४५३gagha
elā bhadrāvatī nāma śūdrajātisamudbhavā
४५४kakha
kṛṣṇavarṇā ca vijñeyā vaidarbhīṃrītiśobhitā
४५४gagha
bhāratīvṛttiyuktā ca bībhatsarasabhūṣitā
४५५kakha
ārāhidevatopetā kathitā gītakovidaiḥ
४५५gagha
yatra bhūmigaṇāḥ pañca ṣaṣṭho kalagaṇāstathā
४५६kakha
bhadrāvatīti vikhyātā sā smṛtā puṭapuṅgavaiḥ(?)
४५६gagha
tripadaṃ pādasaṃkhyānamūrchanābindusaṅkulam
४५७kakha
ya(ta)sthitaṃ gamakaṃ kuryādetadelāsu lakṣaṇam
४५७gagha
tataśca varṇyamānasya nāma savvat(?) praveśayet
४५८kakha
lalitā rasasaṃyuktā svābhidhānamataḥparam
iti gaṇailācatuṣṭayam
४५८gagha
tṛtīyapādavat pādaścaturtho yadi vardhate
४५९kakha
elā saṅkaratāmeti mataṅgamunibhāṣitam
४५९gagha
pañcamīdvi(ta)yaṃ saṅkaranāmnī elā +++
४६०kakha
ratilekhā kāmalekhā bāṇalekhā tathaiva ca
४६०gagha
kathyate candralekhā ca mātrailāmāha vallabhaḥ
४६१gagha
rudrahastamāścaiva ratyākhyagaṇasammitā(ḥ)
४६२kakha
bhavantīti yatastajjñāirdhātusanmātṛbhābhi ca(?)
४६२gagha
kathitā gītaśāstrajñaiḥ ratilekheti nāmataḥ
४६३kakha
dviguṇitarudrāḥ prathame mātrā yuji sambhavanti tā ekaḥ
४६३gagha
viṃśati viṣame(?) carame yasyāḥ sā kāmalekheti
४६४kakha
(dvi) dviguṇitakalā yadi syurmātrāḥ pādadvaye'pi + viśiṣṭam
४६४gagha
........ bāṇagaṇopetaṃ yasyāṃ sā bāṇalekheti
४६५kakha
catvāriṃśat tratadhikā mātrāsaṃkhyāṅghriyugmeṣu
४६५gagha
ekonā sā viṣame yasyāṃ sā candralekheti
iti mātrailācatuṣṭayam
४६६kakha
naivātra tālaniyamo rasaniyamo rāganiyamastu
४६६gagha
bhavati++varṇaniyamo varṇailā kathyate tasmāt
४६७kakha
madanavatī śaśilekhā prabhāvatī mālatī (ca) tathā
४६७gagha
hemavatī kusumavatī varṇānibandha bhavanti saptailāḥ
४६८kakha
ekādaśādivarṇaiḥ saptadaśāntaiḥ krameṇa saptaitāḥ
४६८gagha
gīyante gandharvairalalitapadairjagati sannādaiḥ
४६९kakha
alalitanāmopetā madanavatī laghugaṇena śaśilekhā
४६९gagha
gurugaṇabahulā prabhāvatī ........ bhavati ramyatarā
४७०kakha
elā gurulaghu (vi?) racitā madhuradhvaniśobhitā tathā sarasā
४७०gagha
bahuga(ya?) ma (kā)laṅkārā ramaṇīyā mālatī bhavati
४७१kakha
gātavyā gandharvairlalitā lalitena varṇaniyamena
४७१gagha
prathamamiva caraṇayugalaṃ sayamakamatha bindumūrcanāyuktam
४७२kakha
lalitapadaṃ virutāṃ kathaṃ(?) tathāca yatisaṃsthitaṃ gamakam
४७२gagha
caraṇayugatrayamevaṃ nāma tato bhavati varṇanīyasya
४७३kakha
laghuvarṇapadanibaddhaṃ tat punarapi gīyate gītvā
४७३gagha
gātṛjananāmadhyaṃ vīravilāsādivarṇanāpūrvam
४७४kakha
yasyāṃ varṇailā sā kathitā kramato mataṅgena
४७४gagha
pratāpotsāhadhairyādivarṇanāguṇagauravam
४७५kakha
kramaśo dṛśyate yasyāṃ varṇailā sā prakīrtitā
४७५gagha
maṭṭadvitīyaṃ (kaṃ) kālapratitālena gīyate
४७६kakha
prakāreṇaikena kathitā yenādhunā sphuṭam
४७६gagha
kathyate tu samarasena varṇailasaptakaṃ punaḥ
४७७kakha
ramaṇī candrikā lakṣmīḥ padminī rañjinī tathā
४७७gagha
mālatī mohinī ceti varṇailāsaptakaṃ tathā
४७८kakha
samā yatra yatiḥ pāde prathame dvinidvitīyatke(?)
४७८gagha
pāde pāde ca nādyāḍhyā ṣaṭpadī ramaṇīti sā
४७९kakha
srotogatā samā caiva yatra pādadvaye bhavet
४७९gagha
bindubhirgamakairyuktā candriṇīti prakīrtitā
४८०kakha
gopuccā ca samā srotā yatra pādatraye'pi ca
४८०gagha
mūrcanā nādasahitā sailā lakṣmīriti smṛtā
४८१kakha
ādye pāde dvitīye ca tṛtīye ca caturthake
४८१gagha
varṇadhvanisamāyuktā padminyelā nigadyate
४८२kakha
prathame ca samā srotā dvitīye ca tṛīyake
४८२gagha
gopuccā gamakāḍyā ca rañjinī nāma sā bhavet
४८३gagha
ladhubhirgurubhirvarṇairyā tu prāsairvinirmitā
४८३gagha
yadiṣṭakā(?) catuṣpādā sā cailā mālatī matā
४८४kakha
pañcapādasamāyuktā mūrcanāgamakānvitā
४८४gagha
mohinī nāma sā jñeyā varṇailā saptamī śubhā
४८५kakha
lokaduṣṭaṃ śāstraśāstra +++pañca varjayet
४८५gagha
+goduṣṭam tathā grāmyaṃ gatakramapārthakam
४८६kakha
padaṃ kāpamasanadigdhaṃ kalā cābhañci bhaktakam
४८६gagha
prakāreṇa tatāṣcoktā varṇe tālacatuṣṭayam
४८७kakha
lāṭakarṇāṭagauḍāndhradraviḍānāṃ svabhāṣayā
४८७gagha
pṛthak pṛthag bhavantyelā mārgayuktā manoharā
४८८kakha
ataḥ prāsasamāyuktā madhyādiprāsavarjitā
४८८gagha
rasairbhāvaiśca saṃyuktā laṭailā parikīrtitā
४८९kakha
prāsairmanoharairdivyairādimadhyāntagocaraiḥ
४८९gagha
elā karṇāṭakā proktā lalitadhvanisaṃyutā
४९०kakha
sarvatra prāsasahitā gamakaścaiva vivarjitā
४९०gagha
(nadā ? nāda) bindurasopetā elā sā gauḍadeśajā
४९१kakha
ekekagamakākīrṇāmanekadhvanimiśritām
४९१gagha
anekarāgasaṅkīrṇāmelā(madrīṃ māndhrīṃ) vidurbudhāḥ
४९२kakha
bhāvābhinayatālāḍyā vicitradhvanirañjitā
४९२gagha
prāsahīnā rasasthā ca elā drāviḍadeśajā
iti deśākhyelāpañcakam
४९३kakha
gaṇailā (kta ? tu) catu(rtho ? rdho) ktā pañcamī saṅkarātmikā
४९३gagha
mātrailā ca caturbhedaḥ kathitā gītakovidaiḥ
४९४kakha
caturdaśavibhedena varṇailā parigīyate
४९४gagha
pañcadhā deśabhedena (śailṣa ? deśai)lāḥ samudīritāḥ
४९५kakha
ekatra militāstvetā aṣṭāviṃśatisaṃkhyayā
४९५gagha
(vi) jñātā gītaśāstrajñai(ḥ svasva)lakṣaṇasaṃyutāḥ
४९६kakha
ā (vi ? vṛ) ttayā yatra pādā(rthaṃ ? rdhaṃ) gītvā tadanugīyate
४९६gagha
aṃdhra dvītīyapādasya prāsastu syād dvayorapi
४९७kakha
evameva dvitīyo'pi asya pādaḥ pragīyate
४९७gagha
evaṃ (dvi ? tṛ) tīyapādaśca pādo yaśca caturthakaḥ
४९८kakha
pratyekaṃ sarvapādānāmante'sau yatra gīyate
४९८gagha
sa tu jhoṃbaḍako nāma gītajñairabhidhīyate
४९९kakha
kaṅkālo nāma tāraśca naiva jhoṃbaḍako bhavet
४९९gagha
anye tu deśīsaṃbandhāstālāḥ sarve bhavanti hi
५००kakha
tānā+laṅkṛtā bhedā jhoṃbaḍa'sya bhavanti hi
५००gagha

mātrā samā dhvaniścātra virāmo'(ta?na)ntaraṃ kvacit
५०१kakha
asyaiva yadi tālo'sau tadā sā dhvanikuṭṭa(ti? ni)
५०१gagha
(ye ? sve) cchayā gṛhyate yatra nādo'kṣarasamanvitaḥ
५०२kakha
tālaśūnyastatastālo ḍeṅgikā sā prakīrtitā
५०२gagha
nirantaramanuprāso yatiryatra dṛto dṛte
५०३kakha
kriyate gītatatvajñaiḥ sā smṛtā tvekatālikā
५०३gagha
ādāya gīyate yasyāmekaikaṃ mātṛkākṣaram
५०४kakha
iṣṭenārthena saṃojya mātṛkā sā prakīrtitā
५०४gagha
vāñchitārthasvaraireva yatra samyak pragīyate
५०५kakha
vastvātmakeṣu gīteṣu sa svarārtha iti smṛtaḥ
५०५gagha
nirantaraṃ svaraireva yatra khaṇḍadvayaṃ bhavet
५०६kakha
tadatra kāraṇaṃ proktaṃ yatyā tu kāraṇākhyayā
५०६gagha
nibandho hastapāṭairyaḥ saṃyutaistairnakaiḥ punaḥ
५०७kakha
svaraiḥ padaiśca pāṭaiśca tentakaiśca samanvitaḥ
५०७gagha
gīyate tālayukto yaḥ sa varṇāsarakaḥ smṛtaḥ
५०८kakha
deśīkārapadai ramyaiḥ sānuprāsaiḥ pragīyate
५०८gagha
nāmānuvarṇanīyasya sā muktāvalisaṃm̐jñitā
५०९kakha
utsāhajananaiḥ pādaiḥ svaraiśca +susaṃyutaḥ
५०९gagha
tentakairvirudairyate varṇanīyasya gīyate //
५१०kakha
pratāpavardha(to?no) nāma prabandhaḥ parikīrtitaḥ
५१०gagha
aṣṭābhiradhikā ramyāścatvāriṃśaditi sphuṭam //
५११kakha
vibudhānāṃ vinodāya prabandhā kathitā mayā /
५११gagha
idānīṃ kathayiṣyāmi vādyasya nirṇayo yathā
śubhaṃ bhūyāt
srotaḥ