બૃહદ્દેશી · અધ્યાય p1

; અનન્તશયનસંસ્કૃતગ્રન્થાવલિઃ

; શ્રીમતઙ્ગમુનિપ્રણીતા બૃહદ્દેશી
%% એદ્. ક્. સામ્બશિવશાસ્ત્રિ
શ્રીઃ
શ્રીમતઙ્ગમુનિપ્રણીતા બૃહદ્દેશી
*------------------------
૧કખ
નાનાવિધેશુ દેશેષુ જન્તૂનાં સુખદો ભવેત્
૧ગઘ
તતઃ પ્રભૃતિ લોકાનાં નરેન્દ્રાણાં યદ્રુચ્ચયા
૨કખ
દેષે દેષે પ્રવ્ṟત્તોઽસૌ ધ્વનિર્દેશીતિ સંજ્ઞિતઃ
૨ગઘ
મતઙ્ગસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નારદો મુનિરબ્રવીત્
૩કખ
નનુ ધ્વનેસ્તુ દેશીત્વં કથં જાતં મહામુને
૩ગઘ
અમૂર્તત્વાચ્ચ તેષાં હિ ઇતિ મે વક્તુમર્હસિ
મતંગ ઉવાચ -
૪કખ
યથાનુભૂતદેશાચ્ચ ધ્વનેઃ સ્થાનાનુગાદપિ
૪ગઘ
તતો બિન્દુસ્તતો નાદસ્તતો માત્રાસ્ત્વનુક્રમાત્
૫કખ
વર્ણસ્તુ માત્રકોદભૂતા મત્રકા દ્વિવિધા મતાઃ
૫ગઘ
સ્વરવ્યઞ્જનરૂપેણ જગજ્જ્યોતિરિહોચ્યતે
૬કખ
સ્વ(ર્યુ?ર્ય) તે દેશભાષાયામાદિક્શાન્તં યથાવિધિ
૬ગઘ
તેન સ્વરાઃ સમાખ્યાતા અન્યે ષદ્જાદયઃ સ્વરાઃ
૭કખ
વ્યઞ્જનત્વં તુ સર્વેશાં કાદિવર્ગેશુ સંસ્થિતમ્
૭ગઘ
ષક્ત્યભિર્વ્યક્તિમાત્રેણ વ્યઞ્જનં શિવતાં ગતમ્
૮કખ
પદવાક્યસ્વરૂપેણ વાક્યાર્થવહનેન યત્
૮ગઘ
વર્ણા યત્ર(?) જગત્ સર્વં તેન વર્ણાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
૯કખ
વર્ણપૂર્વકમેતદ્ધિ પદં જ્ઞેયં સદા બુધૈઃ
૯ગઘ
પદૈસ્તુ નિર્મિતં વાક્યં ક્રિયાકારકસંયુતમ્
૧૦કખ
તતો વાક્યાન્મહાવાક્યં વેદાઃ સાઙ્ગા હ્યનુક્રમાત્
૧૦ગઘ
વ્યક્તાસ્તે ધ્વનિતઃ સર્વે તતો ગાન્ધર્વસમ્ભવઃ
૧૧કખ
ધ્વનિર્યોનિઃ પરા જ્ઞેયા ધ્વનિઃ સર્વસ્ય કારણમ્
૧૧ગઘ
આક્રાન્તં ધ્વનિના સર્વં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્
૧૨કખ
ધ્વનિસ્તુ દ્વિવિધઃ પ્રોક્તો વ્યક્તાવ્યક્તવિભાગતઃ
૧૨ગઘ
વર્ણોપલમ્ભનાદ્ વ્યક્તો દેશીમુખમુપાગતઃ
ઇતિ દેશ્યુત્પત્તિપ્રકરણમ્
૧૩કખ
અબલાબાલગોપાલૈઃ ક્શિતિપાલૈર્નિજેચ્ચયા
૧૩ગઘ
ગીયતે સાનુરાગેણ સ્વદેશે દેશિરુચ્યતે
૧૪કખ
નિબદ્ધશ્ચાનિબદ્ધશ્ચ માર્ગોઽયમ્ દ્વિવિધો મતઃ
૧૪ગઘ
આલાપાદિ(?) નિબન્ધો યઃ સ ચ માર્ગઃ પ્રકીર્તિતઃ
૧૫કખ
એવમ્પ્રકારો દેશી યઃ જ્ઞાતવ્યા ગીતકોવિદૈઃ
૧૫ગઘ
એવમેતન્મયા પ્રોક્તં દેશ્યા ઉત્પત્તિલક્ષણમ્
ઇતિ દેશીલક્ષણમ્
૧૬કખ
ઇદાનીં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ નાદલક્ષણમુત્તમમ્
૧૬ગઘ
ન નાદેન વિના ગીતં ન નાદેન વિના સ્વરાઃ
૧૭કખ
ન નાદેન વિના ન્ṟત્તં તસ્માન્નાદાત્મકં જગત્
૧૭ગઘ
નાદરૂપઃ સ્મ્ṟતો બ્રહ્મા નાદરૂપો જનાર્દનઃ
૧૮કખ
નાદરૂપા પરા શક્તિર્નાદરૂપો મહેસ્વરઃ
q૧.૧૮ગઘ યદુક્તં બ્રહ્મણઃ સ્થાનમ્ બ્રહ્મગ્રન્થિશ્ચ યઃ સ્મૃતઃ
q૧.૧૯કખ તન્મધ્યે સંસ્થિતઃ પ્રાણઃ પ્રાણાદ્ વહ્નિસમુદ્ગમઃ
q૧.૨૦કખ વહ્નિમારુતસંયોગાન્નાદઃ સમુપજાયતે
q૧.૨૦ગઘ નાદાદુત્પદ્યતે બિન્દુર્નાદાત્ સર્વં ચ વાઙ્ગ્મયમ્
ઇતિ કેચિત્ ।
q૨.૨૧કખ કન્દસ્થાનસમુત્થો હિ સ ચ પન્ચવિધો ભવેત્
q૨.૨૧ગઘ સૂક્શ્મશ્ચૈવાતિસૂક્શ્મશ્ચ સમીરઃ સન્ચરન્નધઃ
q૨.૨૨કખ ઊર્ધ્વં ચ કુરુતે સર્વાં નાદપદ્ધતિમુદ્ધતાં
ઇત્યન્યે વદન્તિ
૨૨કખ
નકારઃ પ્રાણ ઇત્યાહુર્દકારશ્ચાનલો મતઃ
૨૨ગઘ
નાદસ્ય દ્વિપદાર્થોઽયમ્ સમીચીનો મયોદિતઃ
૨૩કખ
નાદોઽયમ્ નદતેર્ધાતોઃ સ ચ પઞ્ચવિધો ભવેત્
૨૩ગઘ
સૂક્શ્મશ્સ્ચૈવાતિસૂક્શ્મશ્ચ વ્યક્તોઽવ્યક્તશ્ચ ક્ર્ત્રિમઃ
૨૪કખ
સૂક્શ્મો નાદો ગુહાવાસી હૃદયે ચાતિસૂક્શ્મકઃ
૨૪ગઘ
કણ્ઠમધ્યે સ્થિતો વ્યક્તઃ અવ્યક્તસ્તાલુદેશકે
૨૫કખ
ક્ર્ત્રિમો મુખદેશે તુ જ્ઞેયઃ પઞ્ચવિધો બુધૈઃ
૨૫ગઘ
ઇતિ તાવન્મયા પ્રોક્તા નાદોત્પત્તિર્મનોહરા
ઇતિ નાદોત્પત્તિઃ ।
૨૬કખ
ઇદાનીમ્ તુ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુતીનાં ચ વિનિશ્ચયમ્
૨૬ગઘ
શ્રુ શ્રવણે ચાસ્ય ધાતોઃ ક્તિપ્રત્યયસમુદ્ભવઃ
૨૭કખ
શ્રુતિશબ્દઃ પ્રસાધ્યોઽયં શબ્દજ્ઞૈર્ભાવસાધનઃ
વ્૧.૧શ્રૂયન્ત ઇતિ શ્રુતયઃ । વ્૧.૨ સા ચૈકાનેકા વા ।
વ્૧.૩ તત્રૈકૈવ શ્રુતિરિતિ । વ્૧.૪ તદ્યથા - તત્રાદૌ તાવાદિહાગ્નિપવનસંયોગાત્ પુરુષપ્રયત્નપ્રેરિતોર્ધ્વં નાભેર્ ઊર્ધ્વાકારદેશમાક્રમદ્ ધૂમવત્ સોપાનપદક્રમેણ પવનેચ્ચયા આહાહરોહન્નતર્ભૂતપૂરણપ્રાતિનિપાર્યાપાદ્યતયા(?) શ્રુત્યાદિભેદભિન્નઃ પ્રતિભાસ ઇતિ મામકીયં મતમ્ ।
વ્૨.૧ અન્યે પુનર્દ્વિપ્રકાશઃ શ્રુર્મન્યન્તે કથમ્ સ્વરાન્ત(ર)વિભાગાત્ । વ્૨.૩ તથાચ વિસ્વ્હાવસુઃ -
q૩.૧કખ "શ્રવણેન્દ્રિયગ્રહ્યત્વાદ્ ધ્વનિરેવ શ્રુતિર્ભવેત્ ।
q૩.૧ગઘ સા ચૈકાપિ દ્વિધા જ્ઞેયા સ્વરાન્તરવિભાગતઃ
q૩.૨કખ નિયતશ્રુતિસંસ્થાનાદ્ ગીયન્તે સપ્ત ગીતિષુ
q૩.૨ગઘ તસ્માત્ સ્વરગતા જ્ઞેયાઃ શ્રુતયઃ શ્રુતિવેદિભિઃ
q૩.૩કખ અન્તઃશ્રુતિ વિવત્રિન્યો હ્યન્તરશ્રુતયો મતાઃ
q૩.૩ગઘ એતાસામપિ ચૈશ્વર્યં ક્રિયાગ્રામવિભાગતઃ "
વ્૩.૧ કેચિત્ સ્થાનત્ર(યં? ય) યોગાત્ ત્રિવિધાં શ્રુતિં પ્રતિપદ્યન્તે ।
વ્૩.૨ અપરે ત્વિન્દ્રિયવૈગુણ્યાત્ ત્રિવિધાં શ્રુતિં મન્યન્તે ।
વ્૩.૩ ઇન્દ્રિયવૈકુણ્યં ચ ત્રિવિધં - સહજં દોષજં અભિઘાતજં ચેતિ ।
વ્૪.૧ અપરે તુ વાતપિત્તકફસન્નિપાતભેદભિન્નાં ચતુર્વિધાં શ્રુતિં પ્રતિપેદિરે ।
વ્૪.૨ તથાચાહ ચતુરઃ (?) -
q૪.૧કખ "ઉચ્ચૌસ્તરો ધ્વની રૂક્ષો વિજ્ઞેયો વાતજો બુધૈઃ ।
q૪.૧ગઘ ગમ્ભીરો ઘન(ની?શી)લશ્ચ જ્ઞાતવ્યઃ પિત્તહો ધ્વનિઃ ॥
q૪.૨કખ સ્નિગ્ધશ્ચ સુકુમારશ્ચ મધુરઃ કફજો ધ્વનિઃ ।
q૪.૨ગઘ ત્રયાણાં ગુણસંયુક્તો વિજ્ઞેયઃ સન્નિપાતજઃ ॥
વ્૫.૧ અપરે તુ ......ંધાદયો નવધા શ્રુતિં પ્રતિપદ્યન્તે
વ્૫.૨ તથાહિ --
q૫.૧કખ દ્વિશ્રુતિસ્ત્રિશ્રુતિશ્ચૈવ ચતુઃશ્રુતિક એવ ચ
q૫.૧ગઘ સ્વરપ્રયોગઃ કર્તવ્યો વંશે છિદ્રગતો બુધૈઃ
વ્૫.૩ ભરતેનાપ્યુક્તં --
q૬.૧કખ"દ્વિક(સ્ત્રિ ?ત્રિ) કચતુષ્કાસ્તુ જ્ઞેયા વંશગતા સ્વરાઃ ।
q૬.૧ગઘ ઇતિ તાવન્મયા પ્રોક્તાઃ સવંશશ્રુતયો નવ" ॥
વ્૬.૧ તત્ર કેચિન્મીમાંસામાંસલિતધિયો ધીરા દ્વાવિંશતિશ્રુતી(યો?)ર્મન્યન્તે । વ્૬.૨ કેચન પુનઃ (ષટ્) ષષ્ટિભેદભિન્નાઃ શ્રુતય
ઇતિ મન્યન્તે । વ્૬.૩ અન્યે પુનરાન્નન્ત્યં વર્ણયન્તિ શ્રુતીનામ્ । વ્૬.૪ યથાચાહ કોહલઃ --
q૭.૧કખ દ્વાવિંશતિં કેચિદુદાહરન્તિ (શ્રુતિઃ) શ્રુતિજ્ઞાનવિચારદક્ષાઃ ।
q૭.૧ગઘષટ્ષષ્ટિભિન્નાઃ ખલુ કેચિદાસામાનન્ત્યમેવ પ્રતિપાદયન્તિ ॥"
વ્૭.૧ નનુ શ્રુતેઃ કિં માનમ્ ઉચ્યતે પઙ્ચમસ્ય શ્રુત્યુત્કર્ષાપકર્ષાભ્યાં માર્દવાદાયતત્વાદ્વા વ્૭.૨ યદન્તરં (તુ ? તત્) પ્રમા (ણાં ?ણમ્) શ્રુ (તિ?તે) રિતિ
વ્૮.૧ ઇદાનીં દ્વાવિંશતિપ્રકારતયા નિદર્શનં યથા - દ્વે વેણી તુલ્યપ્રમાણે તન્ત્ર્યુપપાદન દણ્ડમૂર્છનાસમે કૃત્વા ષડ્જમાશ્રિતે કાર્યે ।
વ્૮.૨ તયોરન્યતરસ્યાં મધ્યમ ગ્રામિકી શ્રુતિં કૃત્વા પઞ્ચમસ્યાપકર્ષાત્ તામેવ શ્રુતિં પઞ્ચમવશાત્ શડ્જગ્રામિકીં કુર્યાત્ । વ્૮.૩ એવં શ્રુતપકૃષ્ટા ભવતિ, પરં વિશેષલાભો નાસ્તિ, ઉચ્ચનીચમાત્રપ્રતીતેઃ । વ્૮.૪ પુનરપિ
તદ્વદેવાપકર્ષયેત્ । વ્૮.૫ યથા ગાન્ધાṟઅનિષાદૌ કર્તારૌ પુનરન્યતરસ્યાં સ્થિ(ત? ર) વીણાયાં ધૈવતર્ષભૌ કર્મતામાપન્નૌ (પ્ર) વેક્ષ્ય (તદ્વિશ્રુત્યેદ્ભ્યાઃ સિકલાત્ ?) પુનરપિ તદ્વદેવાપકૃષ્ટાયાં ચલવીણાયાં ધૈવતર્ષભૌ ઇતરસ્યાં પઞ્ચમષડ્જૌ પ્રવેક્ષ્યતત્ ત્રિશ્રુત્ય(ભિ?ભ્ય) ધિકત્વાત્ પુનરપુ તદ્વદેવાપકૃષ્ટાયાં પઞ્ચમધ્યમશડ્જા ઇતિ અસ્યાં મધ્યમગાન્ધારનિષાદા (ન્ ? ૒) પ્રવિશન્તિ ચતુઃશ્રુત્ય (ભિ ? ભ્ય) ધિકત્વાત્ ।
વ્૯.૧ એવમનેન નિદર્શનેન દ્વાવિંશતિશ્રુતયો ભવન્તિ । વ્૯.૨ એવં મધ્યમગ્રામે દ્રષ્ટવ્યમ્ । વ્૯.૩ પ્રસ્તારો યથા -
ચ ધ્રુ
લ વ
વી વી
ણા ણા
-----------------------------------------------------------------------------------------------
। । । । સ। । ।રિ। । ગ। ગ। ।મ।મ। ।પ। ।પ। ।ધ।ધ। । નિ ।
-----------------------------------------------------------------------------------------------

। । ।સ। । । ।રિ। । ગ। ગ। ।મ।મ। ।પ। ।પ।ધ।ધ। । નિ । ।
-----------------------------------------------------------------------------------------------
। ।સ। । । । ।રિ। । ગ। ગ। ।મ।મ। ।પ। ।પ। ।ધ।ધ। । નિ ।
------------------------------------------------------------------------------------------------
। । । । સ। । ।રિ। । ગ। ગ। ।મ।મ। ।પ। ।પ। ।ધ।ધ। । નિ ।
-----------------------------------------------------------------------------------------------
વ્૧૦.૧ ચલવીણાયાઃ પ્રથમાપકર્ષે શ્રુતિલાભો નાસ્તિ । દ્વિતીયે ચ
(દણ્ડમ ? તુ) શ્રુતિલાભઃ । વ્૧૦.૨ (ચતુર્થે દ્વાદશશ્રુતિલાભઃ ।
એવં દ્વાવિંશતિભેદભિન્નાઃ શ્રુતયસ્ત્રિષુ સ્થાનેષુ પ્રત્યેકા વા
દ્વાવિંશતિપ્રકારતયા શ્રુતિલાભઃ । વ્૧૦.૩ તૃતિયે ષટ્શ્રુતિલાભઃ ચતુર્થ્ĕ દ્વાદશશ્રુતિલાભઃ ।
એવં દ્વાવિંશતિભેદભિન્નાઃ શ્રુતયો દર્શિતાઃ ।
વ્૧૧.૧ ઇદાનીં ષટ્ષષ્ટિભેદભિન્નાઃ શ્રુતયઃ કથ્યન્તે । મન્દ્રમધ્યમતારેષુ ઉરઃ કણ્ઠશ્રસ્સુ ત્રિષુ સ્થાનેષુ પ્રત્યે (કા ? કં) દ્વાવિંશતિપ્રકારતયા ભિદ્યમાનેષુ શ્રુતયો હિ ષટ્ષષ્ટિભેદભિન્ના ભવન્તીતિ કેચિન્મન્યન્તે । વ્૧૧.૨ અધુના શ્રુતીનામાનન્ત્યં દર્શયામઃ ।
૨૯કખ
આનન્ત્યં તુ શ્રુતીનાં તુ દર્શયન્તિ વિપશ્ચિતઃ
૨૯ગઘ
યથા ધ્વનિવિશેષાણામાનન્ત્યં ગગનોદરે
૩૦કખ
ઉ (ક્તારુગ ? ચ્ચણ્ડ) પવનોદ્વેગજલરાશિસમુદ્ભવાઃ
૩૦ગઘ
(કિ) યન્તઃ પ્રતિપદ્યન્તે ન તરઙ્ગપરમ્પરાઃ
વ્૧૧.૩ ઇતિ શ્રુતીનામાનન્ત્યં દર્શિતમ્ । વ્૧૧.૪ ઇદાનીં શ્રુતીનાં તાદાદ્મ્યાદિવિકલ્પઃ કથ્યતે
૩૧કખ
તાદાત્મ્યં ચ વિવર્તત્વં કાર્યત્વં પરિણામિતા
૩૧ગઘ
અભિવ્યઞ્જકતા ચાપિ શ્રુતીનાં પરિકથ્યતે
વ્૧૧.૫ ઇદાનીમેવ વિવૃણોતિ --
૩૨કખ
વિશેષસ્પર્શશૂન્યત્વાચ્ચ્રવણેન્દ્રિયગ્રાહ્યતા
૩૨ગઘ
સ્વરશ્રુત્યોસ્તુ તાદાત્મ્યં જાતિવ્યક્ત્યોરિવાનયોઃ
૩૩કખ
નરાણામ્ ચ મુખં યદ્વદ્ દર્પણે તુ વિવર્તિતમ્
૩૩ગઘ
પ્રતિભાતિ સ્વ(રન્ત ? રસ્ત) દ્દ્વચ્ચ્રુતિષ્વેવ વિવર્તિતઃ
૩૪કખ
શ્રુતીનામ્ શ્રુતિકાર્યત્વમિતિ કેચિદ્ વદન્તિ હિ
૩૪ગઘ
મૃત્પિણ્ડદણ્ડકાર્યત્વં ઘટસ્યેહ યથા ભવેત્
૩૫કખ
શ્રુતયઃ સ્વરરૂપેણ પરીણમતિ (?) ન સંશયઃ
૩૫ગઘ
પરિણમેત (?) યથા ક્ષીરં દધિરૂપેણ સર્વથા
૩૬કખ
ષડ્જાદયઃ સ્વરાઃ સપ્ત વ્યજ્યન્તે શ્રુતિભિઃ સદા
૩૬ગઘ
અન્ધકારસ્થિતા યદ્વત્ પ્રદીપેન ઘટાદયઃ
૩૭કખ
ઇતિ તાવન્મયા પ્રોક્તં શ્રુતીનાં ચ વિકલ્પનમ્
૩૭ગઘ
ઇદાનીં સંપ્રવક્ષ્યામિ વિકલ્પસ્ય ચ દૂષણમ્
૩૮કખ
ભેદઃ સ્વરલક્ષણાનાં (?) સામાન્યેનાનયવસ્તુવત્ સિદ્ધઃ
૩૮ગઘ
તદ્ધિ વિશેષૈઃ શૂન્યં ભવતિ નભઃપુષ્પસઙ્કાશમ્
૩૯કખ
નાનાબુદ્ધિપ્રસાધ્યત્વાત્ સ્વરશ્રુત્યોસ્તુ ભિન્નતા
૩૯ગઘ
આશ્રયાશ્રયિભેદાચ્ચ તાદાત્મ્યં નૈવ સિધ્યતિ
૪૦કખ
યદભાણિ વિવર્તત્વં શ્રુતીનાં તદસઙ્ગતમ્
૪૦ગઘ
વિવર્તત્વે સ્વરાણાં હિ ભ્રાન્તિજ્ઞાનં પ્રસજ્યતે
૪૧કખ
કાર્યકારણભાવસ્તુ સ્વરશ્રુત્યોર્ન સમ્ભવેત્
૪૧ગઘ
શ્રુતીનામિહ સદ્ભાવે પ્રમાણં નૈવ વિદ્યતે
૪૨કખ
અર્થાપત્ત્યા(ય ?) યદિવા વ્યાપ્તિગ્રહણપૂર્વકપ્રમાણબલાત્ (? )
૪૨ગઘ
સિદ્ધસ્વરજનકાનાં ગગનગુણાનાં સ્વરો ભેદઃ
વ્૧૧.૬ સત્યમ્ ।
૪૩કખ
કાર્યકારણભેદોઽસ્તિ યદ્યપિ સ્ફુટમેવ હિ
૪૩ગઘ
તથાપિ કારણત્વં ચ શ્રુતીનાં નૈવ સમ્ભવેત્
૪૪કખ
કાર્યેષુ વિદ્યમાનેષુ કારણસ્યોપલમ્ભનાત્
૪૪ગઘ
ઘટદૌ વિદ્યમાને (પુ ? તુ) મૃત્પિણ્ડો નોપલભ્યતે
૪૫કખ
પરિણામોઽભિવ્યક્તિરસ્ત્ય્ (ના ? ન્યા) ય્યઃ પક્ષઃ સતાં મતઃ ।
૪૫ગઘ
ઇતિ તાવન્મયા પ્રોક્તં તાદાત્મ્યાદિવિકલ્પનમ્
વ્૧૨.૧ ન (તુ ? નુ) શ્રુતિનાં દ્વાવિંશતિપ્રકારતા યત્ ત(દાપ ? દપ્ય) સઙ્ગતં, શ્રુતીનાં
શ્રુત્યવયવાનાં ચાનુલમ્ભાત્ । વ્૧૨.૨ તદુક્તં ---
૪૬કખ
કથં પ્રતીતિશ્ચ ભવેદ્મુષ્યા નાદૌ નભોદ્યાકુલિતશ્રુતિત્વાત્
૪૬ગઘ
ભવેદલક્ષ્યાવયવા શ્રુતિસ્તુ +++નૈવાવયવી પ્રતીતા(?)
૪૭કખ
તાસાં ભવતીતાઃ સ્યુઃ (ક્ય? ક્રિય)ત્યો માત્રકાઃ પ્રતી(?)
૪૭ગઘ
યદિ દ્વાવિંશતિસ્તાસાં વ્યાપારઃ કઃ ક્રમોત્ક્રમાત્
૪૮કખ
શ્રુતીનાં યદ્યનન્ત્યં ચ + નિવાર્યં પ્રસજ્યતે (?)
૪૮ગઘ
એકત્વં વા ભવેત્ તસ્યાં માત્રકાણામસંશયમ્
૪૯કખ
માત્રકા એવ નૌ સન્તિ કથં તાસાં વિકલ્પનમ્
૪૯ગઘ
સતિ ધર્મિણિ ધર્માણામ્ (ચાતે ? સત્તે) ત્યાહુર્મનીષિણઃ
૫૦કખ
+++++ ધર્માણઃ સન્તોઽપ્યાહુર્મનીષિણઃ
૫૦ગઘ
સત્ત્વાસત્ત્વે સદા ગુણદોષાણાં ગુણૌ તુ યદા (?)
૫૧કખ
વિનૈવ કારણં તા(તા? સ્તાઃ) સ્વરાણાં કારણં યદિ
૫૧ગઘ
ભવેયુઃ શ્રુતયસ્તાસામાદિર્નેષ્યેત કારણમ્
૫૨કખ
કિઞ્ચ પ્રમાણગમ્યત્વે સમેઽપિ યદિ માત્રકાઃ
૫૨ગઘ
નિહ્નોતવ્યા(ત ? સ્ત) દા રક્ષા શ્રુતીનામપિ દુર્લ(ભાઃ ? ભા)
અત્રોચ્યતે ----
૫૩કખ
અર્થાપત્ત્યાનુમાનેન પ્રત્યક્ષજ્ઞાનતોઽપિ વા
૫૩ગઘ
ગૃહ્યન્તે શ્રુતયસ્તાવત્ સ્વરાભિવ્યક્તિહેતવઃ
વ્૧૩.૧ એતદેવ સ્પષ્ટીકરણાર્થં પ્રસ્તારેણ દર્શયામિ । તત્ર
કેચિદ્ દણ્ડપ્રસ્તારેણ દર્શયન્તિ દ્વવિંશતયઃ શ્રુતયો રેખાણામિતિ । અન્યે તુ વીણાપ્રસ્તાર્યમાહુઃ । વયં પુર્નર્મણ્ડલપ્રસ્તારં બ્રૂમઃ । તથાહિ - તિર્યગૂર્ધ્વં ચ પઞ્ચ ષડ્ રેખા ઇત્યેકાદશ । ઉભયતો દ્વાવિંશતિઃ । એવં ગ્રામદ્વયેઽપ્યુપયોગિન્યઃ શ્રુતય ઇતિ દર્શિતાઃ । તદ્યથા
ત્રિશ્રુતિરિતિ ક્રમ્યાદૌ(?) દેયઃ ષડ્જશ્ચતુઃશ્રુતિઃ તદૂર્ધ્વં દ્વે શ્રુ (તિત્વા?તી ત્યક્ત્વા) તૄતીય ઋષભો મત(મ્?ઃ) તતશ્ચૈકાં શ્રુતિં ત્યક્ત્વા ગાન્ધારો દ્વિશ્રુતિઃ સ્મૃતઃ
૫૫ગઘ
તદનુ ત્રિશ્રુતીસ્ત્યક્ત્વા કર્તવ્યો મધ્યમસ્વરઃ
૫૬કખ
તદૂર્ધ્વં પઞ્ચમઃ કાર્યઃ પરિત્યજ્ય શ્રુતિત્રયમ્
૫૬ગઘ
શ્રુતિદ્વયં પરિત્યજ્ય કર્તવ્ય્ŏ ધૈવતસ્તતઃ
૫૭કખ
એકાં શ્રુતિં પરિત્યજ્ય નિષાદસ્તદનન્તરમ્
૫૭ગઘ
ષડ્જગ્રામસમુદ્ભૂત ઉક્તોઽસૌ શ્રુતિમણ્ડલઃ
તદ્યથા ષડ્જગ્રામે શ્રુતિમણ્ડલમ્ -----
૫૮કખ
ઇદાનીં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ મધ્યમશ્રુતિમણ્ડલમ્
૫૮ગઘ
(ક્રે ? જ્ઞે)યસ્તિસ્રો હ્યતિક્રમ્ય મધ્ય(મા?મો)ઽયં ચતુઃશ્રુતિઃ
૫૯કખ
શ્રુતિદ્વયમતિક્રમ્ય તૃતીયઃ પઞ્ચમો ભવેત્
૫૯ગઘ
તતસ્તિસ્રો હ્યતિક્રમ્ય ચતુર્થો ધૈવતો ભવેત્
૬૦કખ
જ્ઞેય(ઃસ્વ ? સ્ત્વે) કામતિક્રમ્ય નિષાદસ્તુ દ્વિતીયકઃ
૬૦ગઘ
શ્રુતિત્રયમતિક્રમ્ય તતઃ ષડ્જશ્ચતુર્થકઃ
૬૧કખ
ઋષભસ્તુ દ્વયં ત્યક્ત્વા તૃતીયઃ પરતો ભવેત્
૬૧ગઘ
શ્રુતિમેકામતિક્રમ્ય ગાન્ધારઃ સ્યાદ્ દ્વીતીયકઃ
મધ્યમગ્રામે શ્રુતિમણ્ડલમ્
વ્૧૪.૧ ભરતસ્તુ પુનરૃષભાદિશ્રુતિમણ્ડલં દર્શયતિ । કિમત્ર કારણમ્ । ઉચ્યતે ।
ગ્રામદ્વયેઽપ્યન્તર્મૂર્છનાપ્રતિપાદનાર્થમ્ । યદ્વા ગ્રામદ્વયેઽપિ ષડ્જમધ્યપરૌ ગ્રામણ્યૌ ભવતઃ । અન્યસ્વરા (સ્તે ? સ્ત) દગ્રેસરા ઇતિ । ઇતિ તાવન્મયા પ્રોક્તાઃ શ્રુતયો ગ્રામસંશ્રિતાઃ । ઇતિ શ્રુતિપ્રકરણમ્ ।
૬૨કખ
ઇદાનીં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સ્વરાણાં ચ વિનિશ્ચયમ્
૬૨ગઘ
તત્રાદૌ સ્વરશબ્દસ્ય વ્યુત્પત્તિરિહ કથ્યતે
૬૩કખ
રાજૃ દીપ્તાવિતિ ધાતોઃ સ્વશબ્દપૂર્વકસ્ય ચ
૬૩ગઘ
સ્વયં યો રાજતે યસ્માત્ તસ્માદેષ સ્વરઃ સ્મૃતઃ
વ્૧૫.૧ (તદ ? ન) નુ સ્વર ઇતિ કિમ્ । ઉચ્યતે । રાગજન (રો ? કો) ધ્વનિઃ સ્વર ઇતિ । તથાચાહ કોહલઃ
q૮.૧કખ "આત્મેચ્ચયા મહિતલાદ્ વાયુરુદ્યન્નિધાર્યતે
q૮.૧ગઘ નાદીભિતૌ તથાકાશે ધ્વનિરક્તઃ સ્વરઃ સ્મૃતઃ "
વ્૧૬.૧ નનુ સ્વર એવ સ્યા(ન્ને? દે ) કોઽનેકો વા વ્યાપકોઽવ્યાપકો વા નિત્યોઽનિત્યો વા (સ્યાત્ ?)
અત્રોચ્યતે -- એકોઽનેકો વ્યાપકો નિત્યશ્ચેતિ । તત્ર નિષ્કલરૂપેણૈકઃ સ્વરઃ ષડ્જાદિરૂપેણાનેકઃ સ્વરઃ
। તથાચાહ કોહલઃ ૒ -
q૯.૧કખ "જાતિભાષાદિસંયોગાદનન્તઃ કીર્તિતઃ સ્વરઃ ।
q૯.૧ગઘ નદૈર્યુક્તસ્તાલમિતિ (ક્ર ? કૃ) તૌ યોજ્યો રસેષ્વપિ ॥
ઇતિ । નિત્યોઽવિનાશી । વ્યાપકઃ સર્વગતઃ । તથાચાહ કોહલઃ ૒-

q૧૦.૧કખ "ઊર્ધ્વનાડીપ્રયત્નેન સર્વભિત્તિનિઘટ્ટનાત્ ।
q૧૦.૧ગઘ મૂર્ચિતો ધ્વનિરામૂર્ધ્નઃ સ્વરોઽસૌ વ્યાપકઃ પરઃ"
વ્૧૭.૧ નનુ ષડ્જાદીનાં કથં સ્વરત્વં વ્યઞ્જનત્વાત્ । યદિ વ્યઞ્જનાનાં સ્વરત્વમભિધીયતે , તદાનીં કાદીનામેવાસ્તુ સ્વરત્વમ્ । અત્રોચ્યતે । અસાધારણત્વાત્ ષડ્જાદીનામેવ સ્વરત્વં ન કાદીનામિતિ ।
નનુ ષદ્જાદીનામસાધારણત્વં કથમ્ । આપ્તોપદેશાત્ ષડ્જાદીનામસાધારણત્વમ્ । તથાચાહ કોહલઃ,
મહેશ્વરઃ ૒ -
q૧૧.૧કખ "ષડ્જં *વદતિ મયૂર ઋષભં ચાતકો વદેત્
q૧૧.૧ગઘ અજા વદન્તિ ગાન્ધારં ક્રૌઞ્ચો વદતિ મધ્યમમ્
q૧૧.૨કખ પુષ્પસાધારણે કાલે કોકિલઃ પઞ્ચમં વદેત્
q૧૧.૨ગઘ પ્રાવૃટ્કાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે ધૈવતં દુર્દુરો વદેત્
q૧૧.૩કખ સર્વ(તા ? દા) ચ તથા દેવિ! નિષાદં વદતે ગજઃ"
યદ્વા (દૂ ? ઊ) ર્ધ્વધ્વનિગામિત્વેન ષડ્જાદીનામેવ સાધારણત્વમ્ ઇતિ અથવા ષદ્જાદયઃ સ્વરા ન ભવન્તિ, આકારાદય એવ સ્વરાઃ । ષડ્જાદયસ્તુ તેષામાકારાદીનામુચ્ચારણાર્થમ્
ઇતિ ।
વ્૧૮.૧ નનુ ચતુર્દશાનાં સ્વરાણાં મધ્યે આકારાદીનાં કથં ગ્રહણમ્ ।
સત્યમુક્તમ્ । એતેષામસાધારણત્વેન ગ્રહણં કૃતમ્ । અસાધારણત્વં
ચૈતેષામૂર્ધ્વધ્વનિગામિત્વેન । યદ્વા ષડ્જાદીનાં વ્યઞ્જનાનાં સ્વરત્વમુક્તમ્ ।
ન (નુ ? તુ ) સઙ્કેતમાત્રમેતદુક્તં ભવતિ । આચાર્યાણાં પરિભાષેત્યર્થઃ ।
વ્૧૯.૧ ઇદાનીમવસરપ્રાપ્તં ચા (યુનુ?) તુર્વિધ્યં સ્વરાણાં દર્શયામિ ।
તદ્યથા - વદનાત્ વાદી સ્વામિવત્ । સંવાદનાત્ સંવાદી અમાત્યવત્ । અનુવાદનાદનુવાદી પર્જનવત્ । વિવદનાદ્ વિવાદી શતૃવત્ ।
વ્૨૦.૧ નનુ વદનાદિકં પ્રણિધર્મઃ કથમચેતનાનાં સ્વરાણાં સમ્ભવતિ । સત્યમુક્તમ્ । વદનં હિ નામાત્ર પ્રતિપાદિકત્વં વિવક્ષિતં , ન વચનમિતિ । કિં તત્ પ્રતિપાદયતિ । રાગસ્ય રાગત્વં જનયતિ । ત્રિ (તે ? કે) ચ વાદિનઃ સ્વરાઃ સપ્તૈવ । સ ચ વાદ્યંશવત્ (દા ? દશ) વિધો બોદ્ધવયઃ ।
વાદિમણ્દલં યથા - સરિગમપધની ।
વ્૨૧.૧ સંવાદિનસ્તુ પુનઃ સમશ્રુતિકત્વે સતિ ત્રયોદશ નવાન્તરત્વેનાવબોદ્ધવ્યાઃ । કિં તત્ સંવાદિ(ની?) ત્વં નામ । યદ્ વાદિસ્વરેણ રાગસ્ય રાગત્વં જનિતં તન્નિર્વાહકત્વં નામ સંવાદિત્વમ્ । સંવાદિભણ્ડલં (મણ્ડલં?) યથા -
વ્૨૨.૧ ઇતિ સંવાદિમણ્ડલમ્ । સંવાદિપ્રયોગે યથા - યસ્મિન્ ગીતે યોઽમ્શત્વેન પરિકલ્પિતઃ ષડ્જસ્તસ્ય સ્થાને મધ્યમઃ ક્રિયમાણે રાગહા ન ભવેત્ । યસ્મિન્ સ્થાને મૂર્છનાવશાન્મધ્યમઃ પ્રયુક્તઃ અસ્મિન્ સ્થાને ક્રિયમાણઃ ષડ્જો જાતિરાગહા ન ભવેત્ । ષડ્જપઞ્ચમયોઃ સ્થાને પઞ્ચમષડ્જૌ પ્રયુજ્યમાનૌ જાતિરાગહાનિકરૌ ન ભવતઃ । એવમ્ ઋષભધૈવતયોઃ સ્થાને ધૈવતર્ષભૌ પ્રયુજ્યમાનૌ જાતિરાગવિનાશકરૌ ન ભવતઃ । એવં ગાન્ધારનિષાદયોઃ સ્થાને નિષાદગાન્ધારૌ ।
(કકુ? ઋષ) ભસ્ય ધૈવતાંશત્વેન (રેવગુપ્ત ? ધૈવત) સ્ય ઋષભામ્ષત્વેન તદુભ્યરાગજનન્યાશ્ચર્ષભજાતેરૃષભાંશપરિગ્રહાત્ પરસ્પરસમ્બદ્ધૌ ચ
પ્રયુજ્યમાનૌ જાતિરાગવિનાશકરૌ ન ભવતઃ ।
વ્૨૩.૧ અનુવાદિત્વં ચ પુનરેકશ્રુત્યન્તરહીનત્વેન સ્યાત્ । નનુ કિ(ન્ત્વન ? ન્તદ) નુવાદિત્વમ્ । યત્ સંવાદિના રાગસ્ય રાગત્વં સંપાદિતં તત્પ્રતિપા(દિ ? દકં) નામાનુવાદિત્વમ્ । યથા ---
વ્૨૪.૧ અનુવાદિપ્રયોગો યથા -- ષડ્જસ્થાને ઋષભઃ ઋષભસ્થાને ષડ્જઃ પ્રયુજ્યમાનઃ
સ્વરૂપં ભજન્ જાતિરાગહા ન ભવતિ । પઞ્ચમસ્થાને ઋષભઃ પ્રયુજ્યમાનઃ ઋષભસ્થાને પઞ્ચમઃ પ્રયુજ્યમાનો જાતિરાગહા ન ભવેત્ ।
વ્૨૫.૧ ઇદાનીં ગાન્ધારનિષાદયોરેકશ્રુત્યન્તરહીનત્વાનુવાદિત્વે પ્રાપ્તે દ્વ્યન્તરત્વાદ્ વિવાદિત્વમુક્તમ્ । કિં તદ્ વિવાદિત્વં નામ । વાદ્યાદિભિઃ સ્વરૈર્યદ્ રાગસ્ય વાદિત્વં સંવાદિત્વમનુવાદિત્વં પ્રાપ્તં, તદ્વિનાશકત્વં નામ વિવાદિત્વમ્ । વિવાદિમણ્ડલમ્ યથા ---
વ્૨૬.૧ વિવાદિપ્રયોગે યથા - ઋષભસ્થાને ગાન્ધારઃ પ્રયુજ્યમાનો ગાન્ધારસ્થાને પઞ્ચમ ઋષભઃ પ્રયુજ્યમાનો જાતિરાગહાનિકરો ભવેત્ । ધૈવતસ્થાને નિષાદઃ પ્રયુજ્યમાનો (જા) તિરાગહાનિકરો ભવેત્ । ઇતિ ષડ્જગ્રામે ।
વ્૨૭.૧ ઇદાનીં મધ્યમગ્રામે વાદિત્વં સંવાદિત્વમનુવાદિત્વં ચ પ્રદર્શ્યતે । તત્ર વાદિનો મધ્યમાદિસ્વરાઃ । સપ્તનવકત્રયોદશાન્તાઃ સંવાદિનઃ । એકશ્રુત્યન્તરહીનાદનુવાદિનઃ ।
દ્વ્યન્તરૌ તુ સ્વરૌ વિવાદિનૌ । મધ્યમગ્રામે વાદિમણ્ડલં - મ પ ધ નિ સ રિ ગ । સંવાદિમણ્ડલં યથા ---
મધ્યમગ્રામે અનુવાદિમણ્ડલં યથા ---
મધ્યમગ્રામે વિવાદિમણ્ડલમ્ યથા ---
વ્૨૮.૧ ઇદાનીં સપ્તવિધસ્વરયોગસ્ય નામાનિ કથ્યન્તે । આર્ચિકં, ગાડિકં,
સામિકં, સ્વરાન્તરમ્, ઔડવં, ષાડવં, સમ્પૂર્ણં ચેતિ । તથાચાહ નારદઃ ૒ --
q૧૨.૧ અબ્૒ "આર્ચિકો ગડિકશ્ચૈવ સામિકશ્ચ સ્વરાન્તરઃ ।
q૧૨.૧ ચ્દ્૒ ઔડવં ષાદવશ્ચૈવ સમ્પૂર્ણશ્ચેતિ સપ્તમઃ ॥
q૧૨.૨ અબ્૒ એકસ્વરપ્રયોગે (ભિ ? હિ) આર્ચિકઃ સોઽભિધીયતે ।
q૧૨.૨ ચ્દ્૒ ગાડિકો દ્વિસ્વરો જ્ઞેયસ્ત્રિસ્વરશ્ચૈવ સામિકઃ ॥
q૧૨.૩ અબ્૒ ચતુઃસ્વરપ્રયોગે હિ કથિતસ્તુ સ્વરાન્તરઃ ॥"
q૧૨.૪ગઘ ઔડવઃ *પઞ્ચમેન ધૃતો યસ્માત્ તેનાસૌ ધૈવતૌ મતઃ ।
લલાટે ધૈવત ઇત્યર્થઃ (?) ।
૬૪ગઘ
નિષીદન્તિ સ્વરાઃ સર્વે નિષાદસ્તેન કથ્યતે
૬૫કખ
ચતુઃશ્રુતિસ્વરા વિપ્રાસ્ત્રિશ્રુતી ક્ષત્રિયો મતૌ
૬૫ગઘ
વૈશ્યો દ્વિશ્રુતિકૌ જ્ઞેયૌ શૂદ્રૌ ચાન્તરકૌ સ્વરૌ
૬૬કખ
વર્ગાષ્ટકમ્ તુ સમ્પ્રાપ્ય અકારાદિયશાન્તકમ્
૬૬ગઘ
વર્ણમાત્રસમાયુક્તમુદ્ધરેત્ સ્વરસપ્તકમ્
૬૭કખ
અષ્ટમસ્ય તૃતીયં તુ હરિબીજસમન્વિતમ્
૬૭ગઘ
આદ્યં સ્વરં સ્વરજ્ઞસ્તુ ઉદ્ધરેત્ તુ પ્રયત્નઃ
૬૮કખ
સપ્તમસ્ય દ્વિતીયં તુ કામબીજસમન્વિતમ્
૬૮ગઘ
દ્વિઈતીયં તુ સ્વરમ્ વિદ્ધિ બ્રહ્મસ્થાનસમુદ્ભવમ્
૬૯કખ
દ્વીતીયસ્યાપિ વર્ગસ્ય તૃતીયં વિષ્ણુસંયુતમ્
૬૯ગઘ
ઉદ્ધરેચ્ચ સ્વરં નિત્યં સ્વરભેદમનોહરમ્
૭૦કખ
ષષ્ઠસ્યાપિ હિ વર્ગસ્ય અન્તિ(મશ્ચા? મં ચા)દિસંયુતમ્
૭૦ગઘ
અવિનષ્ટં વિજાનીયાન્મધયમં સ્વરસ(પ્ત ? ત્ત)મમ્
૭૧કખ
તથાદિપ્રથમોપેતં સ્વ(ર ? રં) સંવિદ્ધિ શોભનમ્
૭૧ગઘ
વ્યોમસઙ્ખ્યાસમાયુક્તમોષ્ઠસ્થાનસમુદ્ભવમ્
૭૨કખ
પઞ્ચમસ્યાપિ વર્ગસ્ય ચતુર્થં ચા (તિ ? દિ) સંયુતમ્
૭૨ગઘ
કોદણ્ડદ્વયસમ્ભૂતમુદ્ધરેત્ સ્વરમુત્તમમ્
૭૩કખ
આકારાન્તાતસમ્ભિન્નં પઞ્ચમાન્તં સમુદ્ધરેત્
૭૩ગઘ
બ્રહ્મસ્થાનસમુદ્ભૂતં સુતારધ્વનિસંયુતમ્
૭૪કખ
આગમસ્થં સ્વરોદ્ધારમિ(?)તિ તાવત્ પ્રદર્શિતમ્
૭૪ગઘ
અધુના સમ્પ્રવક્ષ્યામિ કુલવર્ણાદિનિર્ણયમ્
૭૫કખ
દેવકુલસમુત્પન્નાઃ ષડ્જગાન્ધારમધ્યમાઃ
૭૫ગઘ
પિતૃવંશસમુત્પન્નૌ સ્વરા(દિ ? વૃ) ષભધૈવતૌ
૭૬કખ
અસુરાણાં કુલે જાતો નિ(ષસા ? ષા)દઃ સ(નિ)સંજ્ઞિતઃ
૭૬ગઘ
શૂદ્રજાતિસમુત્પન્નૌ તત્ કાકલસ્યન્તરૌ સ્વરૌ (?)
૭૭કખ
પદ્મપત્રપભઃ ષડ્જ ઋષભઃ શુકવર્ણકઃ
૭૭ગઘ
કનકાભાસ્તુ ગાન્ધારો મધ્યમઃ કુન્દસન્નિભઃ
૭૮કખ
પઞ્ચમસ્તુ ભવેત્ કૃષ્ણઃ પીત્વર્ણસ્તુ ધૈવતઃ
૭૮ગઘ
નિષાદઃ સર્વવર્ણોઽયં વિજ્ઞેયઃ સ્વરવર્ણકઃ
૭૯કખ
ષડ્જસ્ય ધૈવતં બ્રહ્મા ઋષભો વહ્નિદૈવતઃ
૭૯ગઘ
ગાન્ધારો ભારતીદેવો મધ્યમો (ભિ?હર)દૈવતઃ
૮૦કખ
પઞ્ચમઃ શતયજ્ઞસ્તુ ધૈવતો ગણનાયકઃ
૮૦ગઘ
નિષાદો ભાનુદેવસ્તુ ઇત્યેતે સ્વરદેવતાઃ
૮૧કખ
અગ્નિગીતઃ સ્વરઃ ષડ્જ ઋષભો બ્રહ્મણોદિતઃ
૮૧ગઘ
સોમેન ગીતો ગાન્ધારો વિષ્ણુના મધ્યમઃ સ્વરઃ
૮૨કખ
પઞ્ચમસ્તુ સ્વરો ગીતો નારદેન મહાત્મના
૮૨ગઘ
ધૈવતશ્ચ નિષાદશ્ચ ગીતૌ તુમ્બુરુણા સ્વરૌ
૮૩કખ
હાસ્યશ્રિન્ગારયોઃ કા(ર્યે ? ર્યૌ) સ્વરૌ મધ્યમપઞ્ચમૌ
૮૪કખ
ષડ્જર્ષભૌ તથા જ્ઞેયૌ વીરરૌદ્રાદ્ભુતેષુ ચ
૮૪ગઘ
ગાન્ધારસ્ચ નિષાદસ્ચ કર્તવ્યૌ કરુણે રસે
૮૫કખ
ધૈવતસ્ચાપિ કર્ત્વયો બીભત્સે સભનાયકે
૮૫ગઘ
કણ્ઠાદુત્તિષ્ઠતે ગાન્ધાર ઉરસો મધ્યમઃ સ્વરઃ
૮૬કખ
નાસાયશ્ચૈવ ગાન્ધાર ઉરસો મધ્યમઃ સ્વરઃ
૮૬ગઘ
ઉરસઃ શિરસઃ કણ્ઠાદુત્થિતઃ પઞ્ચમઃ સ્વરઃ
૮૭કખ
તાલુદેશાત્ સમુત્પન્નો ધૈવતસ્તુ યશસ્વિનિ!

૮૭ગઘ
નિષાદસ્તુ સમુત્પન્નો વિજ્ઞેયઃ સર્વસન્ધિતઃ
૮૮કખ
એવં સ્વરાન્ વિજાનીયાદુત્પન્નાન્ ગીતસાગરે
૮૮ગઘ
મહાદેવમુખોદ્ભૂતન્ દેશીમાર્ગે ચ સંસ્થિતાન્
વ્૩૦.૧ અથ કિમુચ્યતે ગ્રમશબ્દેન । નનુ કતિ ગ્રામા ભવન્તિ । કસ્માદ્ત્પદ્યતે ગ્રામઃ કિં વા તસ્ય પ્રયોજનમ્ અત્રોચ્યતે
૮૯ગઘ
સમૂહવાચિનૌ ગ્રામૌ સ્વરશ્રુતિયાદિસંયુતૌ
૯૦કખ
યથા કુટુમ્બિનઃ સર્વ ĕકિભૂત્વા વસન્તિ હિ
૯૦ગઘ
સર્વલોકેષુ સ ગ્રામો યત્ર નિત્યં વ્યવસ્થિતઃ
૯૧કખ
ષડ્જમધ્યમસંજ્ઞૌ તુ દ્વૌ ગ્રામૌ વિશ્રુતૌ કિલ
૯૧ગઘ
ગાન્ધારં નારદો બ્રૂતે સ તુ મત્ર્યૈર્ન ગીયતે
૯૨કખ
સામવેદાત્ સ્વરા જાતાઃ સ્વરેભ્યો ગ્રામસમ્ભવઃ
૯૨ગઘ
દ્વાવેતૌ ચ ઇમૌ જ્ઞેયૌ ષડ્જમધ્યમલક્ષિતૌ
વ્૩૧.૧ પ્રયોજનં ચ યથા - સ્વરશ્રુતિમૂર્છનાતાનજાતિરાગાણાં વ્યવસ્થાપનત્વં
નામ પ્રયોજનમ્ ।
વ્૩૨.૧ નનુ કથં ષડ્જમધ્યમસ્વરાભ્યાં ગ્રામવ્યપદેશઃ
ઉચ્યતે । અસાધારણત્વેન તાભ્યાં ગ્રામવ્યપદેશઃ । અસાધારણત્વં ચ
દેવકુલસમુત્પન્નત્વેન । તથાચાહ નારદઃ --
q૧૩.૧કખ"દેવકુલસમુત્પન્નાઃ ષડ્જગાન્ધારમધ્યમાઃ
q૧૩.૧ગઘ એતેષાં દેવતા જ્ઞેયા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ
q૧૩.૨કખ ઉભયોર્ગ્રામયોર્મધ્યે મુખ્યત્વં કસ્ય ગમ્યતે
q૧૩.૨ગઘ ષડ્જવાહિ ચ મુખ્યત્વં ગમ્યતે વચનાન્મુનેઃ"
એતદુક્તં ભવતિ --
૯૩કખ
દ્વૌ ગ્રામૌ વિશ્રુતૌ લોકે ષડ્જમધ્યમસંજ્ઞિતૌ
વ્૩૩.૧ નનુ કથમ્ દ્વાવેવ ગ્રામૌ । ઉચ્યતે । ઇહ હિ દ્વિસ્વરપ્રયોગમૂલપ્રયોગવશાદ્
દ્વૌ ગ્રમવુપન્યસ્તૌ ।
૯૩ગઘ
જાતિભિઃ શ્રુતિભિશ્ચૈવ સ્વરા ગ્રામત્વમાગતાઃ
વ્૩૪.૧ તત્ર જાતિભિઃ સુદ્ધાભિઃ શ્રુતિભિશ્ચૈવ નાતિકાભિઃ(?) । તસ્માત્ સુદ્ધાસુ જાતિષુ વિકૃતાસુ
ચ યે સ્વરાઃ સન્તિ તેષાં સ્વરાણાં શ્રુતિવૈકલ્યાત્ કિં સ્યાદુત્કર્ષાભ્યાં સંકીર્ણત્વેન ચ સ્વરા ગ્રામત્વમાગતાઃ । તત્ર શુદ્ધાભિઃ ષડ્જો વિકૃતાભિર્મધ્યમ ઇતિ દ્વાભ્યાં ચ સંકીર્ણા જાતાઃ । તાભ્યો તાગસંભવેતિ (?) ગ્રામન્યત્વાજ્જાતિરાગાન્યત્વમ્ ।
વ્૩૫.૧ ઇદનીમિવ સ્વરાઃ પ્રાપ્તા*(?) મૂર્છનાઃ કથ્યન્તે । નનુ મૂર્છનાશબ્દસ્ય વ્યુત્પત્તિ કીદૃશી । લક્ષણમ્ ચ કીદૃશં તસ્ય । ઉચ્યતે । મૂર્છના -- (ના ?) વ્યુત્પત્તિઃ - ઽમૂર્ચા મોહસમુચ્ચાયયોઃઽ,
૯૪કખ
મૂર્છતે (?) યેન રાગો હિ મૂર્છનેત્યભિસંજ્ઞિતા
૯૪ગઘ
આરોહણાવરોહણક્રમેણ સ્વરસપ્તકમ્
૯૫કખ
મૂર્છનાશબ્દવાચ્યં હિ વિજ્ઞેયં તદ્વિચક્ષણૈઃ
વ્૩૬.૧ સા ચ મૂર્છના દ્વિવિધા સપ્તસ્વરમૂર્છના દ્વાદશસ્વરમૂર્છના ચેતિ ।
તત્ર સપ્તસ્વરમૂર્છના ચતુર્વિધા , પૂર્ણા ષાડબા ઔડુબિતા સાધારણા ચેતિ
ષડ્ભિઃ સ્વરૈર્યા ગીત્યતે સા ષાડબા । પઞ્ચભિઃ સ્વરૈર્યા ગીયતે સા ઔડુબિતા ।
કાકલ્યૈરન્તરસ્વરૈર્યા ગીયતે સા સાધારણા ।
વ્૩૭.૧ ઇદાનીં મૂર્છનામણ્દલમુચ્યતે । તત્ર પરિપાટ્યાહિતત્વેન પ્રવૃ(ત્તાસ્તા? ત્તત્વા)ત્
સપ્તસ્વરાણાં મૂર્છનાનાં પ્રતિગ્રામમેકોનપઞ્ચશત્ સ્વરાઃ કોષ્ટાશ્ચ ભવન્તિ । તદથા ---
૯૫ગઘ
એકોના ખણ્ડુ(?) પઞ્ચાશત્ કર્તવ્યાઃ સ્વરસંયુતાઃ
૯૬કખ
તિર્યગૂર્ધ્વં ચ રેખાભિરષ્ટભિશ્ચૈવ કોષ્ટકાઃ
વ્૩૮.૧ તત્ર સ નિ ધ પ મ ગ રીત્યાદ્યાઃ સપ્ત ષડ્જગ્રામે । મગરિસનિધપાદ્યાઃ
સપ્ત મધ્યમગ્રામે । (તિ?) તિર્યગૂર્ધ્વગા અપિ સ્વરાસ્તિર્યક્ કાર્યાઃ । તદ્યથા નિધપમગરિસા ઇતિ ષડ્જ ગ્રામે । ગરિસનિધપમા ઊર્ધ્વા મધ્યમગ્રામે । એવં તાવદુભયગ્રામિક્યશ્વતુર્દશ મૂર્છનાઃ સમ્પૂર્ણાઃ - સરિગમપધનિ ।
નિસરિગમપધ । ધનિસરિગમપ । પધનિસરિગમ । મપધનિસરિગ ।
ગમપધનિસારિ । રિગમપધનિસ ઇતિ ષડ્જગ્રામે । મપધનિસરિગ । ગમપધનિસરિ ।
રિગમપધનિસ । સરિગમપધનિ । નિસરિગમપધ । ધનિસરિગમપ ।
પધનિસરિગમ । ઇતિ મધ્યમગ્રામે । મૂર્છનામણ્ડલમ્ --
--------------------------------------------------------------
નિ ધ પ મ ગ રિ સ
--------------------------------------------------------------
ધ પ મ ગ રિ સ નિ
--------------------------------------------------------------
પ મ ગ રિ સ નિ ધ
--------------------------------------------------------------
મ ગ રિ સ નિ ધ પ
--------------------------------------------------------------
ગ રિ સ નિ ધ પ મ
--------------------------------------------------------------
રિ સ નિ ધ પ મ ગ
--------------------------------------------------------------
સ નિ ધ પ મ ગ રિ
--------------------------------------------------------------
ઇતિ ષાદ્જગ્રામે મૂર્છનામણ્ડલમ્ ।
--------------------------------------------------------------
ગ રિ સ નિ ધ પ મ
--------------------------------------------------------------
રિ સ નિ ધ પ મ ગ
--------------------------------------------------------------
સ નિ ધ પ મ ગ રિ
--------------------------------------------------------------
નિ ધ પ મ ગ રિ સ
--------------------------------------------------------------
ધ પ મ ગ રિ સ નિ
--------------------------------------------------------------
પ મ ગ રિ સ નિ ધ
--------------------------------------------------------------
મ ગ રિ સ નિ ધ પ
--------------------------------------------------------------
ઇતિ મધ્યમગ્રામે મૂર્છનામણ્ડલમ્
વ્૩૯.૧ એવં તાવદુભયગ્રામિક્યશ્ચતુર્દશમૂર્છનાઃ સમ્પૂર્ણાઃ કથિતાઃ । ઇદાનીં તાસાં નામાનિ કથ્યન્તે ---
૯૬ગઘ
ષડ્જે ચોત્તરમદા સ્યન્નિષાદે રજની સ્મૃતા
૯૭કખ
ધૈવતે ચોત્તરા જ્ઞેયા શુદ્ધષડ્જા ચ પઞ્ચમે
૯૭ગઘ
મધ્યમે મત્સરી જ્ઞેયા ગાન્ધારે ચાશ્વક્રાન્તિકા
૯૮કખ
ઋષભેણ ચ વિજ્ઞેયાઃ સપ્તમી ચ ભિરુદ્ગતા ચ (?)
૯૮ગઘ
ષડ્જગ્રામાશ્રિતા તોયં (?) વિજ્ઞેયાઃ સપ્ત મૂર્છનાઃ
૯૯કખ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ મધ્યમગ્રામમૂર્છનાઃ
૯૯ગઘ
મધ્યમેન ચ સૌવીરિ ગાન્ધારે હરિણાહ્વયા
૧૦૦કખ
મૂર્છના શુદ્ધમધ્ય*(?)ષડ્જે સ્યાન્નિષાદે ચૈવ માર્જિકા
૧૦૦ગઘ
પૌરવી ધૈવ(તો?તે) જ્ઞે(યો?યા) હૃષ્યકા પઞ્ચમે તથા
૧૦૧કખ
ઇતિ તાવન્મયા પ્રોક્તા મધ્યમગ્રામમૂર્છનાઃ
૧૦૧ગઘ
સ્યાત્ કલોપનતા ચૈવ ઋષભેણૈવ +++
૧૦૨કખ
ષટ્સ્વરૈઃ ષાડવા જ્ઞેયા ઔડુવા પઞ્ચભિઃ સ્વરૈઃ
૧૦૨ગઘ
ષાડવૌષ્ઠી ચ તા (નાં ? સાં) ચ (?) વ્યુત્પત્તિશ્ચ નિગદ્યતે
વ્૪૦.૧ ષટ્સ્વરા અવન્તિ રક્ષન્તિ યે તે (?) ।
૧૦૩કખ
ઇદાનીં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ ષાડવૌડવમૂર્છનાઃ ।
વ્૪૧.૧ ઉડવો નક્ષત્રાણિ ગચ્ચન્તિ યસ્મિન્નાકાશે તદાકાશમૌડવમ્ ।
તેન પઞ્ચસંખ્યા લક્ષ્યતે ।
૧૦૩ગઘ
પઞ્ચમં હિ મહાભૂતં તત્સ્થા સંખ્યા ચ વિદ્યતે
યસ્ય તદૌડુવિતં ષાડવસ્વરાઃ તેષાં પ્રયોગઃ ષાદવઃ ।
તારકાદિચ્ પ્રત્યયઃ ।
૧૦૪કખ
ષાડવં ષટ્સ્વરં જ્ઞેયં લક્ષણં સપ્તધા મતમ્ ।
૧૦૪ગઘ
(ઇત્યે?એ) કોનપઞ્ચશત્સં(ખ્યા?ખ્યં) તજ્ઞેયં ગીતવેદિભિઃ
૧૦૫કખ
પઞ્ચમસ્વરમૌડુવિતં પઞ્ચધા લક્ષણમ્ સ્મૃતમ્
૧૦૫ગઘ
પઞ્ચત્રિંશચ્ચ સંખ્યં હિ આચાર્યૈર્યદુદાહૃતમ્
વ્૪૨.૧ ષડ્જઋષભૌ મધ્યમગ્રામે ષાડવાઃ
વ્૪૩.૧ સંવાદિલોપાદૌડુવિતત્વમિઽતિ વચનાત્ સંવાદિસ્વરાભ્યામૌડુવિત્વં પ્રાપ્તમિતિ પ્રાયિકં ।
કદાચિદનુવાદિસ્વરાભ્યામૌડુવિત્વં પ્રાપ્તમિતિ પ્રાયિકં । (કદાચિદનુવાદિસ્વરાભ્યામૌડુવિત્વં પ્રાપ્તમિતિ પ્રાયિકં?) કદાચિદનુવાદિસ્વરાભ્યામૌડુવિત્વં ભવત્યેવ । યથા પઞ્ચઋષભયોઃ ષડજગ્રામે મધ્યમગ્રામે ધૈવતૃશભયોરિતિ પઞ્ચમષડ્જવિહીનો દ્વિશ્રુતિકાભ્યાં તથા વિહીનાશ્ચ
પઞ્ચમઋષભવિહીનં ચૌડુવિતૌ ભવતિ । ષડ્જગ્રામે ધૈવત
ઋષભવિહીનો દ્વિશ્રુતિકાભ્યાં વિહીને તા જ્ઞેયા પઞ્ચમસ્વરકર્તા સ્થાના (?) ભવન્તિ ખલુ મધ્યમગ્રામે ।
વ્૪૪.૧ ઇદાનીમે(વ ? ત) દેવ પ્રસ્તારેણ દર્શયતિ । તદ્યથા - ષડ્જહીનાઃ ષાડવાઃ
નિધપમગરિ ।

ધપમગરિનિ ।
પમગરિનિધ ।
મગરિનિધપ ।
ગરિનિધપમ ।
રિનિધપમગ ।
નિધપમગરિ ।
ઋષભહીનાઃ ૒ ---
નિધપમગસ ।
ધપમગસનિ ।
પમગસનિધ ।
મગસનિધપ ।
ગસનિધપમ ।
સનિધપમગ ।
નિધપમગસ ।
સગમપધનિ ।
નિરિગમધ ।
ધનિરિગમ ।
મધનિરિગ ।
ગમધનિરિ ।
રિગમધનિ । (સ્વર ? સપ)-હીનાઃ ।
સરિમપધ ।
ધસરિમપ ।
પધસરિમ ।
મપધસરિ ।
રિમપધસ । નિગહીના ।
સગમધનિ । નિસગમધ । ધનિસગમ । મધનિસગ । ગમધનિસ । પરિહીના યોગાઃ ।
મધ્યમગ્રામેવત્વાત્ (?) । મપધનિરિગ । ગમપધનિરિ । રિગમપધનિ । નિરિગમ્પધ
। ધનિરિમપ । (પધનિરિગમ) ષડ્જહીનાઃ । મપધનિસગ । ગમપધનિસ । સગમપધનિ । નિસગમપધ । ધનિસગમપ । પધનિસગમ । રિહીનાઃ । મપધનિસરિ । રિમપધનિસ । સરિમપધનિ । નિસરિમપધ । ધનિસરિમપ । પધનિસરિમ । ગહીનાઃ । મપનિ(ધ?સ) ગ । ગમપનિસ । સગમપનિ । નિસગમપ । પનિસગમ । ધરિહીનાઃ । મપધસરિ । રિમપધસ । સરિમપધ । સરિમપધ । ધસરિમપ । પધસરિમ । નિગહીનાઃ । ઇત્યૌડુવિતાઃ ।
વ્૪૫.૧ નનુ મૂર્છનાતાનયોઃ કો ભેદઃ ? ઉચ્યતે । મૂર્છનાતાનયોનુનત્વાન્તરત્વમિતિ
વિશાઙ્ખિલ (?) એતચ્ચાસઙ્ગતમ્ । સંગ્રહશ્લોકે તુ મૂર્છનાત્ (આન) યોર્ભેદ(સ્ય)
પ્રતિપાદિતત્વાત્ । તત્ કથમ્ । મૂર્છનારોહક્રમેણ તાનોઽવરોહક્રમેણ ભવતીતિ ભેદઃ ।
અધુના તનાનાં યજ્ઞનામાનિ કથ્યન્તે -
૧૦૬કખ
અગ્નિષ્ટોમોઽત્યગ્નિષ્ટોમો વાજપેયોઽથ ષોડશી
૧૦૬ગઘ
પુણ્ડરીકોઽશ્વમેધશ્ચ રાજસૂયશ્ચ સપ્તમઃ
ઇતિ ષડ્જહીનષાડવતાનનામાનિ સ્વરસૃષ્ટિઃ (?) ।
૧૦૭કખ
તૃડ્બહુઃ +સુવર્ણશ્ચ ગોસવશ્ચ મહાવ્રતઃ
૧૦૭ગઘ
વિશ્વજિદ્ બહુયજ્ઞશ્ચ પ્રાજાપત્યસ્તથૈવ ચ
૧૦૮કખ
અશ્વક્રાન્તો રથાક્રાન્તો વિષ્ણુક્રાન્તસ્તથૈવ ચ
૧૦૮ગઘ
સૂર્યક્રાન્તો ગજક્રાન્તો વલતીનામવજ્રકૌ
ઇતિ પઞ્ચમહીનષાડવતા(ન)નામાનિ ।
૧૦૯કખ
ચાતુર્માસિકસંજ્ઞશ્ચ શાસ્ત્રશ્ચૈકોત્થકસ્તથા
૧૦૯ગઘ
સૌત્રામણિશ્ચ પિત્રા ચ ઉદ્ભિદ્યાગશ્ચ સપ્તમઃ
ઇતિ નિષાદહીનષાડવતાનનામાનિ । ઇતિ ષડ્જગ્રામે ષાડવતાનનમાનિ અષ્ટાવિંશતિઃ
૧૧૦કખ
સાવિત્રી ચાદ્યસાવિત્રી સર્વતોભદ્ર એવ ચ ।
૧૧૦ગઘ
સર્પો યજનસંજ્ઞસ્ચ તથા વૈકુણ્થવાયનઃ
ઇતિ મધ્યમગ્રામે ષડ્જહીનતાનનામાનિ ।
૧૧૧કખ
અગ્નિચિદ્ દ્વાદશાહશ્ચ ઉપાંશુઃ સોમ એવ ચ ।
૧૧૧ગઘ
અશ્વપ્રતિગ્રાહોદ્વહીસ્થાભ્યુદય ઇત્યપિ (?)
ઇતિ ઋષભહીન(તાન) નામાનિ ।
૧૧૨કખ
સર્વસ્વદક્ષિણો દીક્ષા સોમઃ સમિધષંજ્ઞકઃ
૧૧૨ગઘ
સ્વાહાકારશ્ચ નૂનશ્ચ તથા ગોદોહનસ્તથા
ઇતિ ગન્ધારહીનતાનનામાનિ । ઇતિ મધ્યમગ્રામે એકવિંશતિઃ ષાડવ(તાન)નામાનિ । ઇત્યેવમુભયગ્રામાશ્રિતા(હ્યે ન્યે)કોનપઞ્ચશત્તાનનામાનિ ।
૧૧૩કખ
ઇડખ્યઃ પુરુષમેધશ્ચ શ્યેનો યજ્ઞ ઇષુસ્તથા ।
૧૧૩ગઘ
અઙ્ગિરાઃ કંસસંજ્ઞશ્ચ ષડ્જગ્રામેઽપિ ચૌડવાઃ ॥
(ઇતિ) ષડ્જપઞ્ચમહીનતાનનામાનિ ।
૧૧૪કખ
અગ્નિષ્ટોમોઽથ દર્શશ્ચ નાદી વૈ પૂર્ણમાસિકઃ
૧૧૪ગઘ
અશ્વપ્રતિગ્રહો રાત્રિસ્તથા કૌભરતો મતઃ
ઇતિ ગાન્ધારનિષાદહીનતાનનામાનિ
૧૧૫કખ
સૌભાગય્સ્ચ શરીરી શારિકૃ પુષ્ટિકૃત્ તથા ।
૧૧૫ગઘ
વૈનતેયો ભવેદેવ ઉચ્ચાટનવશીકૃતૌ
ઇતિ પઞ્ચ(મ) ઋષભહીનતાનનામાનિ । ઇતિ ષડ્જગ્રામે ઔડુવિતતાનનામાનિ એકવિંશતિઃ ।
૧૧૬કખ
ત્રૈલોક્યમોહનો ધીરઃ કન્દર્પબલશાસનઃ
૧૧૬ગઘ
શઙ્ખપૂગો ગજચ્ચાયો રૌદ્રોઽસૌ વિષ્ણુવિક્રમઃ
(ઇતિ) મધ્યમગ્રામે ધૈવતઋષભહીનૌડુવિતતાનનામાનિ ।
૧૧૭કખ
ભૈરવઃ કામદશ્ચૈવ આકુષ્ટોઽબ્જશ્ચ પાલકઃ
૧૧૭ગઘ
સૃષ્ટિકૃદ્ વર્ષકાન્તારઃ સપ્તમો રક્ષિતઃ સ્મૃતઃ
ઇતિ મધ્યમગ્રામે ઔડુવિતતાનનામાનિ ચતુર્દશ ।
વ્૪૬.૧ ઉભયગ્રામિક્યૌડિવિતાઃ પઞ્ચત્રિંશદ્ ભવન્તિ । ષાડવા ઔડુવિતાશ્ચ મિલિત્વા ચોભયગ્રામિકાસ્તાનચતુરશીતિર્ભવન્તિ ।
વ્૪૭.૧ ઇદાનીં સાધારણકૃતા મૂર્છનાસ્તુ ખ્યાતુમાહ - સાધારણસ્વરૌ નિષાદગાન્ધારવન્તૌ ।
તદાદિકૃતા તત્રિવાન્તર્ભૂતા સાધારણમૂર્છના ભવતિ । કુતઃ । સ્વરાત્મકત્વાન્મૂર્છનાનાં તાનસાધારણતાપિ સાધારણેનૈવ ગતાર્થા ।
ઇત્યેવં ચ મયા પ્રોક્તા મૂર્છનાસ્તુ ચતુર્વિધાઃ ।
વ્૪૮.૧ કથમેષાં તાનાનાં પ્રયોગઃ કાર્ય ઇતિ । ઉચ્યતે
દ્વિવિધસ્તાનપ્રયોગઃ પ્રવેશેન નિગ્રહેણ ચ । પ્રવેશો ઋષભાપ્રેક્ષયા ષડ્જસ્યાધરીભૂતસ્ય લોપનીયસ્ય વિપ્રકર્ષપીડનમ્ । ઋષભાપાવદાનમ્ ઇતિ યાવત્ ।
ઇતિ વિપ્રકર્ષેણ પ્રવેશેન । માર્દવેન યથા - તસ્યૈવ ષડ્જસ્ય નિષાદાપેક્ષયા ઉત્તરીભૂતસ્ય માર્દવં શિથિલીકરણમ્ નિષાદપાદાનં (?) પ્રવેશ ઇતિ દ્વિવિધં પ્રવેશનમ્ ।
વ્૪૯.૧ નિગ્રહસ્વ્ત્વનન્તરઃ સ્વપરિત્યાગાસ્પદં દર્શનમ્ । પ્રયોગસ્તુ યથા - સાસાગરિપાપાપામારિ । તથાચાહ ભરતઃ ૒ ---
q૧૪.૧કખ "દ્વિવિધા તાનક્રિયા તન્ત્ર્યાઃ પ્રવેશનં નિગ્રહસ્તથા
તત્ર પ્રવેશનમ્ અધરસ્વરપ્રકર્ષાદુત્તરસ્વરમાર્દવાદ્વા । નિગ્રહશ્ચાહ સંસ્પર્શઃ "
કુતઃ મધ્યમસપ્તકસ્યાવિનાશિત્વાદિત્યર્થઃ । નનુ ત્રિષુ સ્થાનેષુ સ્વરપ્રયોગ ઇત્યુક્તમ્ । કારિપિધાને તત્ર કતમં સ્વરસપ્તકમવલમ્બ્ય મૂર્છના કાર્યેતિ યે સંશેરતે તાન્ પ્રત્યાહ
-- મધ્યમસપ્તકેન મૂર્છનાનિર્દેશો તાવ (?) મન્દ્રતારસંસિદ્ધ્યર્થમ્ ।
દત્તિલેનાપ્યુક્તં ---
q૧૫.૧કખ "તાનક્રિયા દ્વિધા તન્ત્ર્યાં પ્રવેશાન્નિગ્રહાત્ તથા ।
q૧૫.૧ગઘપ્રવેશો ધ્વનિસાદૃશ્યસંસ્પર્શસ્તુ નિગ્રહઃ ॥"
ભરતેનાપ્યુક્તમ્ --
q૧૬.૧૒ મધ્યમસ્વરેણ મૂર્છનાનિર્દેશે ભવત્યવિનાશિત્વાન્મધ્યમસ્ય
નિગ્રહે પરિગ્રહે વા ।
વ્૫૨.૧ નનુ ષાડવૌડુવિતે ક્રિયમાણે મૂર્છનાપ્રત્યભિજ્ઞાનમસ્તિ વા નવા ।
અસ્ત્યેવ મૂર્છના-પ્રત્યભિજ્ઞામિતિ । તથાચાહ દત્તિલઃ --
q૧૭.૧કખ "એવં કૃતેઽપિ તાનત્વે ગણયિત્વા વિનાશનમ્ ।
q૧૭.૧ગઘ વિદ્યતે તાવતિથ્યેષા મૂર્છનેત્યવધારયેત્ ॥"
વ્

ઇદં તુ પ્રયોક્તૃસુખાર્થમેવ મૂર્છનાતાનાન્યત્વસ્મુક્તમ્ ।
માનાપ્રયોજ્યનમપિ ત્રિસ્થાનપ્રાપ્ત્યર્થમિત્યુક્તમ્ ।
વ્

નનુ મધ્યમસપ્તકેન મૂર્છનાનિર્દેશઃ ક્રિયતે યદિ તદા કિમુક્તં મધ્યમેન સ્વરેણેતિ । સત્યમુક્તમ્ । સ્વરજાત્યપેક્ષયા એકવચનમ્ । કર્ણ્યે સ્વરે મૂર્છના કાર્યેપિ ભાવઃ ।
વૈણગ્રહણં ચ શરીરે અપ્રકીર્તિતઃ તસ્યાપિ સ્થાનસ્ય લાભાર્થમ્ ।
વ્૫૩.૧ નનુ પ્રથમાયાં સપ્તમ્યાં ચ મૂર્છનાયાં ષડ્જલુપ્તે રિગમપધનીતિ એકમેવ રૂપં ભવતિ । તત્ર ન જ્ઞાયતે વિશેષઃ । સત્યં , ભેદો નાસ્તિ વસ્તુગણને પુનરસ્ત્યેવ ભેદઃ ।
મન્દ્રતારકૃતો ભેદઃ ।
વ્૫૫.૧ નનુ મૂર્છનાસ્તાવત્ જાતિરાગેષૂપયોગિન્ય ઇતિ યુક્તં તાસાં કથનમ્ । તાનાસ્તુ કુત્રોપયુજ્યન્તે । ઉચ્યતે । દ્વયોર્ગ્રામયોર્જાતિરાગાન્યત્વપ્રતિપાદનાર્થં પ્રયોગસ્તાનાનામ્ । યદ્વા નષ્ટોત્રન્દ્રષ્ટસંખ્યાસિદ્ધ્યર્થં (?) પ્રયોગસ્તાનાનામ્ ।
વ્૫૬.૧ કૂટતાનાનાં સહસ્રાણિ પઞ્ચમસ્ત્રિંશદધિકાનિ (?) નિષ્પ્રદ્યન્તે । દત્તિલેનાપ્યુક્તં ---
q૧૮.૧કખ પૂર્ણઃ પઞ્ચમસહસ્રાણિ ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ સંખ્યયા ।
q૧૮.૧ગઘ કથયન્તિ પ્રતિગ્રામમુપયોગેણ નૈધુનાઃ ॥"
ગણમાત્રપરેણ તાનપ્રયોગેણ પૂર્વસ્તાનપ્રયોગો હન્યતે । તથાચાહ દત્તિલઃ --
q૧૯.૧કખ "હન્યાદનનન્તરાયેણ પૂર્વા યસ્ય ક્રમોત્ક્રમાત્ ।
q૧૯.૧ગઘ ગુણકારસમાસ્તત્ર ક્રમાચ્ચેષાઃ સ્યુરુત્તમાઃ ॥ "
વ્૫૭.૧ ઇદાનીં ગુણનોપાયં કથયતિ - દ્વાભ્યાં પરાભ્યામેકઃ પૂર્વો હ(રે?ન્યે)ત । દ્વાવેવ ભવતઃ । તૌ ચ દ્વૌ ત્રિભિર્હત્વા ષડ્ ભવન્તિ । તે ચતુર્હતાશ્ચતુર્વિંશતિર્ભવન્તિ । સા ચતુર્વિંશતિઃ પઞ્ચભિર્હતા શતં વિંશત્યધિકં ભવતિ । વિંશત્યધિકં શતં ષડ્ભિર્હતં શતાનિ સપ્ત વિંશત્યધિકાનિ ભવન્તિ । તાનિ સપ્તભિર્હતાનિ પઞ્ચસહસ્રાણિ ચત્વારિંશદધિકાનિ ભવન્તિ ।
વ્૫૮.૧ તત્ર ક્રમકૃતાંસ્તાન્ સંસ્ફોટયિત્વા હ્યુત્ક્રૃતાનિ કૂટતાનાનાં સપ્તસપ્તસ્વરપ્રયોગાત્ પઞ્ચસહસ્રાણિ ત્રયશ્ત્રિંશદધિકાનિ ભવન્તિ । પ્રસ્તારો યથા - તત્ર ષડ્જસ્વરસ્ય સ ઇત્યેકઃ ક્રમઃ । સા ઋષભસ્ય સરિત્યેક એવ ક્રમઃ । સરિસર ઇતિ ચ વ્યુત્ક્રમે દ્વિતીયઃ રીસઃ ગાન્ધારસ્ય સરિગેત્યતઃ ક્રમઃ । સરિગગરિ(કે? સે) ત્યાદયો વ્યુત્ક્રમાઃ પઞ્ચ । ગરિસ રિગસ ગસરિ સગરિ ઇતિ વ્યુત્ક્રમેણ કૂટતાનાઃ પઞ્ચમઃ (?) । તદેવં ગાન્ધારસ્ય ષટ્તાનાઃ । એવં મધ્યમસ્ય સરિગમેત્યેકં રક્રમઃ (?) । સગરિસેત્યેવમાદયોઃ વિંશતિરુક્ત્રમાઃ । તદ્યથા - સરિગમ મસરિગ ગમસરિ ગસરિમ સગરિમ સરિમગ રિસમગ રિગસમ રિમસગ સમગરિ મરિસગ સમગરિ સરિગમ ઇતિ મધ્યમપૂર્વાઃ ષટ્ તાના વ્યુત્ક્રમકૃતાઃ । એવં ગાન્ધારઋષભષડ્જાનાં પ્રત્યેકં ષટ્તના ભવન્તિ । મિલિત્વા ચતુર્વિંશતિર્ભવન્તિ । એવં પઞ્ચમસ્ય સરિગમપેત્યેક એવ ક્રમઃ । પમગરિસેત્યાદિવ્યુત્ક્રમકૃતાનાં શતમેકોનવિંશતિર્ભવન્તિ । તદ્યથા - સરિગમપ પમગરિસ । પમગરિસાનાં પ્રત્યેકં ચતુર્વિંશતિર્ભવન્તિ । મિલિત્વા વિંશત્યધિકં શતં ભવતિ । એવં ધૈવતસ્ય સરિગમપધેત્યેકઃ ક્રમઃ । ધપમગરિસેતિ વ્યુત્ક્રમઃ ।
ધપમગરિસાનાં પ્રત્યેકં વિંશત્યધિકં ભવતિ । મિલિત્વા સપ્ત શતાનિ વિંશત્યધિકાનિ ભવન્તિ । એવં નિષાદસ્યાપિ સરિગમપધનીત્યેકઃ ક્રમઃ । નિધપમગરિસેતિ વ્યુત્ક્રમઃ । નિધપમગરિસાનાં પ્રત્યેકં સપ્તશતાનિ વિંશત્યધિકાનિ ભવન્તિ । મિલિત્વા પઞ્ચમસહસ્રાણિ ચત્વારિંશચ્ચ ભવન્તિ ।
વ્૫૯.૧ તદેવમેતેષાં સ્વરાન્તાનવિધાના ષષષ્ટિતન્ત્ર્યાં શતતન્ત્ર્યાં ચોપલભ્યતે । તયોઃ સ્વભાવા (ઋ ? મ) ધ્યમાદીનાં કુટતાનભેદપ્રદર્શનમિહ ન કૃતમતિપ્રસઙ્ગનિવૃત્યર્થમેતેનૈવ ક્રમેણ બુદ્ધુમદ્ભિઃ સ્વયમેવ લક્ષનીયમિતિ ।
વ્૬૦.૧ તદેષાં તાનાનાં પ્રયોજનં પ્રાપ્ત્યર્થમુક્તં સ્થાનાનિ ત્રીણ્યુક્તાનિ કારુવિન્ધોખ્યસ્તાનિ ષટ્ષષ્ટિં વિદ્યામન્દ્રાદિસિદ્ધયે । તસ્માત્ યત્કિઞ્ચિદ્ ગીયતે તન્મધ્યમધ્વનિવિશેષૈઃ કણ્ઠધ્વનિભિર્મન્દ્રતારવ્યવસ્થાસિદ્ધ્યર્થમેવ । વતુર્વિધા મયા પ્રોક્તા મૂર્છનાઃ સપ્તસ્વરાત્મિકાઃ ।
૧૧૮કખ
ઇદાનીં તુ પ્રવક્ષ્યામિ દ્વાદશસ્વરમૂર્છનામ્
વ્૬૧.૧ તત્ર મૂર્છનાનિર્દેશઃ સ્થાનત્રિતયપ્રાપ્ત્યર્થમિતિ વચનાચ્ચ દ્વાદશસ્વરસમ્પન્ના મૂર્છના દ્રષ્ટવ્યાઃ પ્રયોગકાલે । તથાચાહ કોહલઃ ૒---
q૨૦.૧કખ "યોજનીયો બુધૈર્નિત્યં ક્રમો લક્ષ્યાનુસારતઃ ।
q૨૦.૧ગઘ સંસ્થાપ્ય મૂર્છના જાતિરાગભાષાદિસિદ્ધયે ॥
નન્દિકેશ્વરેણાપ્યુક્તં --
q૨૧.૧કખ "દ્વાદશસ્વરસમ્પન્ના જ્ઞાતવ્યા મૂર્છના બુધૈઃ ।
q૨૧.૧ગઘ જાતિભાષાદિસિદ્ધ્યર્થં તારમન્દ્રાદિસિદ્ધયે"
વ્૬૨.૧ યદ્વાપ્યાચાર્યૈઃ સપ્તસ્વરમૂર્છનાઃ પ્રતિપાદિતાઃ સ્થાનત્રિતયપ્રાપ્ત્યર્થં દ્વાદશસ્વરિરેવ મૂર્છનાઃ પ્રયુક્તા ઇતિ । અન્યથા ચોક્ષષાડવેરિતા ઇતિ પ્રયોગો ન સ્યાત્ । એવઞ્ચ સતિ
સરાગસિદ્ધ્યાન્ત(?) । ષડ્જજાતૌ રિગમધનિપ્રયોગસ્તારમન્દ્રકો ન સ્યાત્ । અન્યેષામપિ રાગાણાં નાશંકરઃ પ્રયોગઃ સ્યાત્ । તેન સરિગમધનિ અન્યા મૂર્છના ધનિગમપાદ્યાસ્ત્રિય મૂર્છના દ્રષ્ટવ્યા (?) । તદ્યથા - ધનિસરિગમપધનિ સરિગ । ઉત્તરમન્દ્રા । નિસરિગમપધનિસરિગમ । રજની । સરિગમપધનિસરિગમપ । ઉત્તારયત્ રિગમપધનિ સરિગમપધ । શુદ્ધશડ્જા ગમપધનિ સરિગમપધનિ । મત્સરીકૃતાઃ મપધની સરિગમપધનિસા । અશ્વક્રાન્તા પધનિ સરિગમપધનિસરિ । અભીરુદ્ગતાઃ ઇતિ ષડ્જગ્રામે ।
વ્૬૩.૧ મધ્યમગ્રામેઽપ્યેવમેવ પધનિસૈર્ગાદ્યા મૂર્છના નિસરિગમપધનિર્યુગાદ્યા(?) રાગકાલે દ્વાદશસ્વામૂર્છના અવગન્તવ્યાઃ । તાશ્ચ ષડ્જગ્રામે મૂર્છનાસુ અન્તર્ગતા જ્ઞેયાઃ । તદ્યથ - નિસરિગમપધનિસરિગમ । સોમરી । સરિગમપધનિ સરિગમપ । હરિણશ્વા । રિગમપધનિ સરિગમપધ । કાલેવનતા । ગમપધનિ સરિગમપધનિ । તુસમધ્યા । મપધનિ સરિગમપધનિસા । માર્ગી । પધનિસરિગમ પધનિસરિ । પૌરવી । ધનિ સરિગમપધનિસરિગ । હૃષ્યકા ।
અતઃ પરં પ્રદર્શ્યન્તે વર્ણાશ્ચત્વાર એવ હિ ॥ ૧૧૯ચ્દ્ ॥
સ્થાયિસઞ્ચારિણૌ ચૈવ તથારોહ્યવરોહિણૌ
વ્૬૪.૧ નનુ વર્ણશબ્દેન કિમુચ્યતે । વર્ણશબ્દેન ગાનમભિધીયતે ।
યત્ર સમાઃ સ્વરા અનુપહતરૂપાસ્તિષ્ઠન્તિ તેભ્યો યદ્ગીતં વર્ણાભિવ્યક્તિકૃત્ યત્ર પદે સ
વર્ણઃ સ્થાયીત્યુચ્યતે । યથા ષા૪જ્જા સારીસા સારીસા૪ । મધ્યમાયાં તુ મામામામા ઇતિ । યત્ર ગીતે
સઞ્ચરન્તિ સ્વરાઃ પરસ્પરમન્તસહિતા એકૈકશો વા સ સઞ્ચારી વર્ણ ઉચ્યતે ।
વ્૬૫.૧ યથા માલવકૌશીકે સાસાસનિ પનિપનિ સાધરી પાપનિનિનીત્યેવમાદિપ્રકારેષુ પરસ્પરસઞ્ચારાદ્
આરોહન્તીયાદિ (?)
વ્૬૬.૧ યત્ર ગેયાઃ સ્વરા આરોહન્તિ એકૈકશઃ સાન્તરા વા સ(ર્વ?)વર્ણ આરોહીત્યુચ્યતે । યથા
માલવપઞ્ચમે પાપસધરી સમગરી પમપમ પધમામા પસારિસા સમમા પારિગા સાધનિ
પારિમ્મધનીનીની પારિમ્મધની પાધનિ રિરિપા ઇતિ પરસ્પરૈકાન્તરહ્યન્તરસ્વરારોહણાદારોહિ ।
-----------------
૧.ર્ય ૨.શ્યા ૩.શુ ૪.ષદ્જાસ્ ૫.સ ૬ંઈ ખ પાથઃ
અવરોહન્તી સ્વરા યત્રૈકેનૈવ ક્રમેણ તુ

સ ચાવરોહી શબ્દે તુ સમનન્તર+સ્વરઃ ।
પામામધ્યમમ ગાગગગમમ રિરિરિપ્રમા મમપ્રપા પપ પ્રમામમમ્મિ૧નિનિ
ધધૃ પપપ મ્રગગારિરિનિનાદ્ધૃપાપા ઇતિ પરસ્પરૈકાન્તરહ્યન્તરસ્વરાવરોહાદવરોહીતિ ।
અત એવોક્તં -
q૨૨.૧કખ "શરીરસ્વરસમ્ભૂતાસ્ત્રિસ્થાનગણશોભિતાઃ ।
q૨૨.૧ગઘ અમી વર્ણાસ્તુ વિજ્ઞેયા (દ ? અ)લઙ્કારાદિસિદ્ધયે ॥"
વ્૬૭.૧ નનુ કથં વર્ણનિષ્પત્તિઃ । ઉચ્યતે । યદા હિ સ્વરા વર્ણકર્ષમાકર્ષયન્તિ
ગીતવશાત્ સ્થાયિત્વેન સઞ્ચારિત્વેન આરોહિત્વેન અવરોહિત્વેન (ત)દા વર્ણસ્ય નિષ્પત્તિઃ ।
યથા ષા૨જ્જા સ્થાયી વર્ણી (?) - સાસાસા । સઞ્ચારી યથા । ધૈવતા । ધધનીનીપધા ।
અરોહી નન્દયન્ત્યાં ગાગાગાગા પાપાધપાનરિરિરિરિ પનિસધનિનિધા । અવરોહી૩ તત્રૈવ
સમનન્તરસ્વરૈઃ પાપાપાપાપાપાપાપા ધનીમાપાગાગાગાગાગા૪દારપ્પવં ભવષતિ (?)
યદર્થમુક્તં યથા એવમેતે પ્રવર્તન્તે પ્રવર્તયન્તીત્યર્થઃ । શરીરસ્વરે ।
વીણાવર્ણાસ્તુ વિજ્ઞેયાશ્ચત્વારો ગીતયોજકાઃ ।
વ્૬૮.૧ ઇદાનીં સુપ્રસિદ્ધાસ્ત્રયસ્ત્રિશદલઙ્કારાપાદેના(?) તતઃ પ્રયોગતશ્ચ કથ્યન્તે । તત્રાલઙ્કારશબ્દેન કિમુચ્યતે । અલઙ્કારશબ્દેન મણ્ડલમુચ્યતે ।
યથા કટકેયૂરાદિનાલઙ્કારેણ નારી પુરુષો વા ંણ્ડિતઃ શોભાભાવહેત્, તથા એતૈરલઙ્કારૈઃ
પ્રસન્ના(દ્યા)દિભિરલઙ્ખૃતા વર્ણાશ્રયા ગીતિર્ગાતૃશ્રોતૃણાં સુખાવાહા ભવતીતિ ।
વ્યુત્પત્તિશ્ચ યથા - ઽડુકૃઞ્ કરણેઽ ધાતુ
---------------
૧.ઽમ્રિ ૨ ષડ્જાંસ્યા ખ. પાઠઃ ૩ઇ ક પાઠઃ ૪.ગાગાદા ખ. પાઠઃ
રલં(કૃત?) શબ્દપૂર્વઃ અલઙ્કૃતમલઙ્કારઃ ધઞન્તોઽયમલઙ્કારશબ્દ ઇતિ ।
વ્૬૯.૧ તત્રાલઙ્કારાણાં નામાનિ કથ્યન્તે - પ્રસન્નાદિઃ પ્રસન્નાન્તઃ પ્રસન્નાદ્યન્તઃ
પ્રસન્નમધ્યમઃ સમઃ બિન્દુઃ નિવૃતઃ પ્રવૃતઃ વ્યુત્પત્તિશ્ચ તથા વર્ણા(?) કમ્પિતઃ
કુહરિતઃ રેચિતઃ પ્રેઙ્ખોલિતઃ તારમન્દ્રપ્રમન્દ્રતારઃ પ્રસન્નનિસનઃ હ્રસ્વારપ્રસાદઃ(?)
ઉદ્વોહિતઃ ઉપલોલકઃ ક્રમઃ નિષ્કૂજિતઃ (પ્રા? હ્ના) દમાનઃ રઞ્જિતઃ આવર્તકઃ પરિવર્તકઃ
ઉદ્ઘટિતઃ આક્ષિપ્તકઃ સમ્પ્રદાનઃ હસિતઃ હુઙ્કારઃ સન્ધિપ્રચ્ચાદનઃ વિ(ધિન ? ધુત)ઃ
ઉદ્ગીતઃ ગાત્રવર્ણશ્ચેતિ ।
વ્૭૦.૧ ઇદાનીમેતેષામલઙ્કારાણામ્ લક્ષણમુચ્યતે । તદ્યથા - મન્દ્રાદારભ્ય મેસારોહણં તારગતિં યાવદસૌ પ્રસન્નાદિઃ । મન્દ્રશબ્દેન પ્રસન્નધ્વનિરુચ્યતે । સારિગામાપાધાનીસા ઇતિ પ્રસન્નાદિઃ ।
વ્૭૧.૧ તારદારાભ્યાવરોહક્રમેણ પ્રસન્નાન્તહ્ । યથા - સાનિધપમગરીસા ઇતિ પ્રસન્નાન્તઃ ।
વ્૭૨.૧ યત્રાદ્યન્તયોઃ પ્રસન્નઃ મધ્યે ચ તારઃ (સ) પ્રસન્નાદ્યન્તઃ । યથા - સરિગમપધનિ (સા)
સાનિધપમગરિસા ઇતિ પ્રસન્નાદ્યન્તઃ
વ્૭૩.૧ નનુ યત્ર મન્દ્રો મધ્યે આદ્યન્તયોશ્ચ તારઃ સ પ્રસન્નમધ્યઃ । યથા - સા૨નિધાપમાગરીસા
સા૩રિગમપધનીસા ઇતિ પ્રસન્નમધ્યઃ । ( ઇતિ । )
--------
૧.લિ ક પાઠઃ ૨.સનીધપમગરિસા ૩.સરિગમપધનિસા ખ. પાઠઃ
વ્૭૪.૧ સ્થાનત્રયેઽપિ સદૃશધ્વનિઃ સપ્તસ્વરોચ્ચારણઃ સમઃ । એતદુક્તં ભવતિ - યસ્ય યાવ(ન્તઃ ? ત્યઃ) શ્રુતયઃ સ્વસ્થાનત્રિતયેષુ તાવત્ શ્રુતિકમેવ(?) કાર્યાઃ । યથા - સરિગમપધનિની દ્વયોર્દ્વયોઃ સ્વરયોઃ સંવાદિનોરુચ્ચારણાત્ સમઃ । તદ્યથા - સમ સપ રિધગની । ગ્રામભેદે તુ રિપજયિતિ (?) વિશેષઃ । ઇતિ સમઃ । નિ ચિરમેકસ્મિન્ સ્વરે ષડ્જાદિરૂપે સ્થિત્વા તદીયતારમગ્નિવત્ (પૃ? સ્પૃ)ષ્ટ્વા કલામે(ન્યઃ?) કાં૧ ચ સ્થિત્વા યત્ર પુનરપિ સમા સા મન્દ્રયા ગમ્યતે સ બિન્દુઃ । સા સા ઇતિ બિન્દુઃ ।
એકકલાન્તરં સ્પૃષ્ટ્વા બિન્દોરેવ વિપર્યયોચ્ચારણાપ્રવૃત્તૌ વિનિવૃત્તત્વાદ્ નિવૃત્તાખ્યઃ । યથા - સાં સાસા નિવૃત્તઃ પ્રવૃત્તઃ (?) । સ્થાનત્રયેઽપિ સદૃશધ્વનિઃ સપ્તસ્વરોચ્ચારણઃ સમઃ ।
એતદુક્તં ભવતિ - યસ્ય યાવ(ન્તઃ ? ત્યઃ) શ્રુતયઃ સ્વસ્થાનત્રિતયેષુ તાવત્ શ્રુતિક્રમેવ(?) કાર્યાઃ । યથા - સરિગમ પધનિની દ્વયોર્ધ્વયોઃ સ્વરયોઃ સંવાદિનોરુચ્ચારણાત્ સમઃ ।
તદ્યથા - સમ સપ રિધગની । ગ્રામભેદે તુ રિપજયિતિ(?) વિશેષઃ । ઇતિ સમઃ । નિ ।
વ્૭૫.૧ ચિરમેકસ્મિન્ સ્વરે ષડ્જાદિરૂપે સ્થિત્વા તદીયતારમગ્નિવત્ (પૃ? સ્પૃ) ષ્ટ્વા કલામે(ન્યઃ?) કાં ચ સ્થિત્વા યત્ર પુનરપિ સમા સા મન્દ્રયા ગમ્યતે સ બિન્દુઃ । સા સા ઇતિ બિન્દુઃ ।
વ્૭૬.૧ એકકલાન્તરં સ્પૃષ્ટ્વા બિન્દોરેવ વિપર્યયોચ્ચારણાપ્રવૃત્તૌ વિનિવૃત્તત્વાદ્ નિવૃત્તાખ્યઃ । યથા - સાં સાસા નિવૃત્તઃ પ્રવૃત્તયઃ (?) ।
વ્૭૭.૧ આક્રીડિતવદારોહાદવરોહક્રમેણ ષ(ષ્ક ? ટ્ક) લો વેણુઃ । યથા - સરિગમપધનિ નિધપમગરિસા । વેણુઃ ।
વ્૭૮.૧ મન્દ્રસપ્તમમધ્યે પવની(?)રોધેન દ્વિશ્રુતેઃ કમ્પનાત્ કમ્પિતસ્ત્રિકલઃ । યથા - સરિગમપધનિસ કમ્પિતઃ ।
વ્૭૯.૧ મધ્યમસપ્તકે ત્રિશ્રુતેઃ કમ્પનાત્ ત્રિકલઃ કુહરિતઃ । યથા - સરિગમપધનિષ્ કુહરિતઃ ।
વ્૮૦.૧ તારસપ્તકે ત્રિશ્રુતેઃ કમ્પનાત્ ત્રિકલો રેચિતઃ । સરિગમપધનિસ (ર ? રે) ચિતઃ ।
-----
૧.ઽક્તાંઽ ખ. પાથઃ
વ્૮૧.૧ (તદ્?) દ્વયોઃ સ્વરયોર્બહૂનાં ચ સ્વગણાં સમકલગમાગમાચ્ચતુર્દેશકલઃ પ્રેઙ્ખોલિતઃ । યથા - સરિરિ સરિગ ગરિગમ મપપ્રપપપત્પનિ૧નિનિધ નીસસનિ । પ્રેઙ્ખોલિતઃ ।
વ્૮૨.૧ અંષાચ્ચતુર્થં પઞ્ચમં વા સ્વરં ગત્વા યત્ર મન્દ્રે પુનરાગમ્યતે તારમન્દ્રપ્રસન્નઃ । યથા સરિગમપ । સરિગમપ । રિરિગમપધનિગમપધગ । ગમપધનિગ । મપધનિમ । મપધનિસમ । અથવા મન્દ્રસ્વરાત્ તારં ગત્વા પુનઃ સહસા મન્દ્ર (વ) શાદ્વા ગમ્યતે સ તારઃ મન્દ્રપ્રસન્નઃ । સરિગમપધનિ સાસા તારઃ ।
વ્૮૩.૧ મન્દ્રપ્રસન્ના મન્દ્રાત્ સહસા તારઃ પ્રાપ્ય મન્દ્રત્વેન ક્રમેણાવરોહા મન્દ્રતારઃ પ્રસન્નઃ(?) । સપઃ મગ૨રિસઃ રિધ પમગરિ ગનિ ધપમગ સમનિધપ । અથવા મન્દ્રસ્વરાદ્વા વર્તારઃ સ્વરાનુચ્ચાર્ય ક્રમેણાવરુહ્ય ચ મન્દ્રેણ વા ગમ્યતે મન્દ્રતારપ્રસન્નઃ । યથા સાસા । નિધપમગરિસ૩ । મન્દ્રતારપ્રસન્નાઃ
વ્૮૪.૧ વિરૂપશ્ચ પ્રસ્તારસ્થાયીત્યારોહણી ચ તત્ર સ્થાયિન્યેકસ્વરઃ સ્વસ્ય(?) ક્રમશસ્તારમન્દ્રાવરોહણેન મન્દ્રતારારોહણેન સ્વરેણ પ્રસ્તારઃ । સરિરિસ । સરિગ । ગરિસ । સરિગમપ । પમગરિસ । સરિગમપધ । ધ૪પમગરિસ । સરિગમપ્ધનિ । નિધપમગરિસ । સરિગમપ્ધનિસ । સનિધપમગરિસ । અથવા વેલષડ્જગ્રામે ષડ્જાદ્યાઃ સપ્ત મૂર્છનાઃ પ્રત્યેકં ચતુર્ધા ભવન્તિ । શુદ્ધા કરકલિકલિતા સાન્તરા તદ્દ્વયોપેતા ચેતિ । એકૈકસ્યા મૂર્છના
-------
૧ંઈનીનીધ ૨ંઆરિ ૩.સ ૪.ધા ખ.પાઠઃ
યાસ્ચતુર્વિધત્વાત્ ષડ્જ પઞ્ચચચત્વારિંશદ્યુતાનિ પઞ્ચસહસ્રાણિ કૂટકૂટતાનામ્ (?)
૧૨૧ગઘ
ષટ્પઞ્ચાશન્મૂર્છનાસ્તાઃ પૂર્ણકૂટાસ્તુ યોજિતાઃ
૧૨૨કખ
લક્ષદ્વયં (સ્યા?) સહસ્રાણિ દ્વ્યસીતિર્દ્વે શતે તથા
૧૨૨ગઘ
ચત્વારિંશાસ્ચ સંખ્યાતા અથાપૂર્ણા(ત્ ? ન્) પ્રચક્ષ્મહે
૧૨૩કખ
એકૈકાદ્યગ્નિવિરહાદ્ ગભજા ષડ્જાદયઃ સ્વરાઃ
૧૨૩ગઘ
એકસ્વરોઽત્ર નિર્ભેદોઽપ્યુક્તો નષ્ટોદિસિદ્ધયે
ક્રમાદકૂટતાનત્વે યુક્તાસ્તેષૂપયોગિનઃ ।
સપ્તસ્થાનાનિ - આધારસ્વાધિષ્ટાનાનાહતમણિપૂરક (અનાહત?) વિશુદ્ધયાજ્ઞાબ્રહ્મરન્ધ્રેષુ
ગમપધનિસ । રિ । સરિગરિગામગ૧ । મપપમધપપધનિધનિધનિસ । પ્રસ્તારઃ ।
વ્૮૫.૧પ્રસ્વસ્તારઃ પવિ૨પરિતઃ (?) પ્રસાદઃ । યથા - સનિ । નિસ । સનિધ । ધનિસા । સ૩નિપ । પધનિસા । સ૪નિધપમ । મપધનિસા । સનિધપમગ । ગમપધનિસા । સનિધપમગરિ । રિગમપધનિસા । સ૫નિધપમગરિસા૬ । સરિગમપધનિસા । અથવા - સનિનિસાનિધાધનિપધા । ધપા । પમા । મપા । માગરિરિસઃ । પ્રસાદઃ ।
વ્૮૬.૧ દ્વૌ દ્વૌ સ્વરૌ વિકલૌ સઞ્ચરન્તાવારોહક્રમેણા(રોહ-ક્રમેણા?) વરોહાદુદ્વાહિતઃ । સરિ । રિસરિ । ગ । ગમપ । પધ । ધનિ । નીસ । સનિધા ધપપમામગાગરિ । રીસા (?) ઉદ્વાહિતઃ ।
---------------------
૧.ગા ૨.પિ ૩.સા ૪., ૫.સાનીધાપ ખ પાઠઃ ૬.સ ક પાઠઃ

વ્૮૭.૧ અયમેક દ્વિરભ્યસ્તૌરુપલોલકઃ । સરિસરિ । રિગરિગ । ગમગમ । મપમપ । પધપધ । ધનિધનિ । નિસનિસ । સનિસનિ । નિધનિધ । ધપધપ । પમપમ । મગમગ । ગરિગરિ । રિસરિસ । ઉપલોલકઃ ।
વ્૮૮.૧ એકાદિક્રમેણાન્તરસ્વરેષ્વારુહ્ય પુનર(વ)રોહણક્રમેણ સ્થાયિનં સ્વરં ગત્વા પરિવારક્રમેણૈવ એકૈકાભિવૃદ્ધયા યત્ર સ્વરા ઉચ્ચાર્યન્તે સ ક્રમઃ । અયમેકરૂપત્વાત્ પ્રસ્તા(ર ? રે) ભિદ્યતે । સરિરિસ । સરિગા । ગરિસ । સરિગમા । મગરિસા । સરિગમપા । પમગરિસા । સરિગમપધા । ધપમગરિસા । સરિગમપધની । નીધપમગરિસ । સરિગમપધનિસ સનિધપમગરિસ । ક્રમઃ । અ (થા ? થવા)નતર્સ્વરમારુહ્ય કાકે૧લીમ્ ગત્વા તેનૈવ ક્રમેણાવરુહ્ય સ્થાયિન્યગમ્યતે સ ક્રમઃ । સગનિ નિગસ । ક્રમઃ ।
વ્૮૯.૧ આદ્યં તૃતીયં તતો દ્વિતીયં ત(તતો?)તશ્ચ ચતુર્થમનેનૈવ ક્રમેણાન્યાનપ્યારોહ્ય મન્દ્રાન્નિષ્કૂજિતઃ । કોહલમતે ચ એકાન્તરસ્વરારોહાન્નિષ્કૂજિતઃ । સગારિગમપા । મધાપની । ધસા ।
વ્૯૦.૧ તારાદેકાન્તરસ્વરારોહા(ત્) ત્રિરાવૃત્યા કલાત્રયકરણાત્ સર્વેષાં ક (લ ?લા) ત્રકરણાત્ (પ્રા ? હ્ના) દમાનઃ । સાધાસાધાસાધા । નીપાનીપાનીપા । ધા૨માધા૩માધામા । પાગાપાગાપાગા । મારીમારીમારી । ગાસાગાસાગાસા । હ્રાદમાનઃ । (સાધાસાધાસાધા । નીપા૪નીપા૫નીપા૬ । ધા૭માધા૮માધામા ।
પાગાપાગાપાગા । મારીમારીમારી । ગાસગાસાગાસા હ્લાદમાનઃ । ?)
---
૧.કિ ૨., ૩.ધ ક પાઠઃ ૪, ૫, ૬. પ ખ પાઠઃ ૭, ૮ ધ ક પાઠઃ
વ્૯૧.૧ સમનન્તરસ્વરમારુહ્ય દ્વૈકલે સ્થિત્વા પુનઃ સ્વરોઽન્તરે અર્કકલામારોહ(વ?)તિ । પુનશ્ચાનન્તરમેવાદ્યકલામવરોહતિ સ રઞ્જિતઃ । સરિ । રિગ । રિગમગ । ગમપમ । મપધપ । ધપનિધ । પનિધની ।
વ્૯૨.૧ આરોહાવરોહાભ્યામાદૌ સ્વર(ય?) મુચ્ચાર્ય પ્રાક્સ્વરોચ્ચારણાન્તે ક્રમશોઽષ્ટકલ આવર્તકઃ । સરિગમ । પધનિસ । સનિધપ । મગરિસ । આવર્તકઃ । અથવા સગ । ગપપનિ । સધાસધા । નીપા૧પગા । ગસા । આવર્તકઃ ।
વ્૯૩.૧ પુનરેકસ્વરં ચતુર્થં લઙ્ઘયિત્વા પઞ્ચમં સ્વરં પ્રાપ્ય પુનરપ્યન્તરાન્ ત્રિસ્વરાનવરોહન્ ચતુ૨(ર્થં) લઙ્ઘયન્નાદ્યં સ્વરં ષડ્જં ગચ્ચેત્ । આરોહાઅરોહાભ્યાં ક(લોઽ ? લા) ષ્ટકેન તયૈવં તારાદારભ્ય સર્વસ્વરાનામારોહાનવરોહં(?) ષોડશકલઃ પરિવર્તકઃ ।
સ ચ લો (કો ? કે) ઓહાડીત્યુચ્યતે । સરિગપા । પમગસા । રિગમધ । ધપમરિ । ગમપનિ । નિધપગા । મપસધા । સનિધમા । મપધસા। નિધપગા૩ । ગમનિધ । પમરિરિ । ગમધા । મપસગા । સરિગપા । ઇતિ પરિવર્તકઃ ।
વ્૯૪.૧ સ્વરદ્વયે હિ કકલયઃ આરોહક્રમેણ તૃતીયસ્વરં પરિહરન્નારોહક્રમેણૈવોપરિતનદ્વસ્વરદ્વયમાક્રમાનેનૈવ ક્રમેણાવરોહઃ(?) શેષાનપિ સ્વરાનનેનૈવ ક્રમેણારોહન્નવરોહન્નષ્ટાદશકલ ઉદ્ધટિતઃ । સરિમપા । પમરિસા । રિગપધા । ધ૪પગરી । ગમધની । નીધમગા । મપનિસા । સ૫નિપમા । મપનિસા । નિધમગા ।
-------------
૧.પપાગા ૨.તુર્લઙ્ઘ ૩.ગ ૪.ધા ૫.સાનીપ ખ પાઠઃ
મધની । ધપગરી । રિગપધા૧ । પમરિસા । સરિમપા । મગરિ૨સા । ઉ(દ્વાહિ ? દ્ધટિ) તઃ ।
વ્૯૫.૧ ત્રિભિઃ સ્વરૈરારોહક્રમેણ વા એકકલાદારભ્ય યાવત્ ષટ્કલમિત્યેવં કલામાનાદાક્ષિપ્તકઃ । સરિગા । નુ । રિગમા। નુ । મપ । નુ । પધની । નુ । સનીસા । નુ । ધપમા । નુ । મગરી । નુ । ગરિસા । નુ । ઇત્યાક્ષિપ્તિકઃ ।
વ્૯૬.૧ પ્રથમાત્ સ્વરાન્તરં પરિત્યજ્ય સ્વરદ્વયે ચ ગત્વા તેનૈવ ક્રમેણારોહણાદેકકલાદવરોહણેઽપિ ચૈકકલ ઇતિ દ્વિકલસંપ્રદાનશ્ચ દ્વાવિંશતિકલઃ (સમ્પ્રદાનઃ) । સિગમમ । મરિસ । રિમપ । પગરિગ । પગધ । ધમગ । મધનીનિપમ । પનિસા । ધધપા । ધનિસા । પનિસાનિપમપા । મધની૩સમગા । ગપધા । પગરી । રિપમા । મરિસા । સગમા । ગરિસા । સમ્પ્રદાનઃ । અથવા - સગમ । મગસા । રિમપા । પમરી । ગપધા । ધપગા । મધની । નિધમા । પનિસા૪ । સનિપા । સમ્પ્રદાનઃ ।
વ્૯૭.૧ સમ્પ્રદાનસ્યૈવ દ્વિકલયોગેન હસનાદ્ધસિતઃ । સગમા । મરિસા । રિમપ । પગરિ । ગપધ । ધમગ । મધનિ । નિપમ । પનિસ । સધપ । સનિધ । નિપમ । મધનિ । સધપ । પનિસનિપ । મધનિ । ધમગા । ગમપધા । પગરિ૫ । રિમપા । મરિસા । સગમા । ગરિસા। હસિતઃ ।
વ્૯૮.૧ હસિતવત્ સ્વરત્રયારોહણેન ચતુષ્ટયારોહણેન વા ઉભયથાપ્યેકકલો હુઙ્કારઃ । સરિગ । ગરિસા । રિગમા ।
-----------
૧.ધા । મપરિસા ખ પાઠઃ ૨.રી ક પાઠઃ ૩ંઇ ૪.સા । સમનિ ૫.રી ખ પાઠઃ
મગરી । ગમપા । પમગા । મપધા । ધપમા। પધની । નિધપા। ધનિ૧સા । સનિધા । પધની । નિ૨ધપા । પધની । ધપમા। નિ૩ધપા । પમગા। મગરી । રિગમા। ગરિસા। સરિગા। અથવા -
સરીગમ । મગરિસ । ગમપ । પમગરિ । ગમપધ । ધપમગ । મપધનિ । નિધપમ । પધનિસા।
સનિધપ । નિ૪ધપમ૫ । મપધનિ । નિધપમાગા। ગમપધા । પમગરિ । રિગમપા । મગરિસા।
સરિગમ । અષ્ટાદશકલો હુઙ્કારઃ ।
વ્૯૯.૧ તારાત્ સપ્તમં સ્વરં ગત્વા પુનસ્તત્ર્ત્રૈવમાગત્યાવરોહક્રમેણ સ્વરદ્વયોચ્ચારણેન કલાચતુષ્ટયકારણાત્ (?) સન્ધિપ્રચ્ચાદનઃ । સનિસનિસનિ (સનિ) । નિધનિધનિધ (નિધ) । ધપધપધપધપ । પમપમપમપમ । મગમગમગમગ । ગરિગરિગરિગરિ । રિસરિસરિસરિસ । સરિસરિસરિસરિ । રિગરિગરિગરિગ । ગમગમગમગમ । મપમપમપમપ । ધપધપધપધપ ।
ધનિધનિધનિધનિ । નિસનિસનિસનિસ । સન્ધિપ્રચ્છાદનઃ ।
વ્૧૦૦.૧ અંશસ્વરં ચતુરુચ્ચાર્ય તદનન્તરસ્વરદ્યસ્ય દૃṟઓતોચ્ચારણાદનેનૈવ ક્રમેણારોહણાદેકકલો વિધુતઃ । સાસાસાસાસા । રિગ । રીરીરીરી । ગમ । ગાગાગાગા । મપ । મામામામા । પધ । પાપાપાપા । ધનિ । ધાધાધાધા । રિસ । વિધુતઃ ।
વ્૧૦૧.૧ તારાદેકાન્તરસ્વરાવરોહાત્ ક્રમેણોદ્ગીતિઃ । સધ । નિપધ । મપગ । મરિગ । સ । ઉદ્ગીતઃ ।
વ્૧૦૨.૧ ઓઙ્કારવત્ સમન્તરં સંયુક્તદ્વિસ્વરાક્ષરમારોહતઃ (?) । તતો દ્વૌ દ્વૌ સ્વકમ્પનયુક્તૌ કલાન્તરયો(ગે ? ગા)દેવ પ્રસન્નૌ
---------------------
૧, ૨, ૩, ૪ ની ૫ મા ક પાઠઃ
મન્દ્રૌ કાર્યૌ । ઇત્યેકકલસ્વરયોગાત્ ગાત્રવર્ણઃ । ધાનીસા । નીધા। પાધાની ધપ । માપાધા । મગ ।
ગમપા । ગરિ । સારીગા । રિપા ઇતિ ગાત્રવર્ણઃ । નન્દયત્યલઙ્કારઃ(?) ।
૧૨૪ગઘ
યસ્મિન્ વર્ણે સ્થિતા યે ચ અલઙ્કારા મનોહરાઃ
૧૨૫કખ
તાનિ (ઇ ?)દાનીં પ્રવક્ષ્યામિ ભરતોક્તવિધાનતઃ
૧૨૫ગઘ
પ્રસન્નાદિઃ પ્રસન્નાન્તઃ પ્રસન્નાદ્યન્ત(મે ? એ)વ ચ
૧૨૬કખ
તથા પ્રસન્નમધ્યસ્તુ સમો (ર ?રે)ચિત (મે ?એ) વ
૧૨૬ગઘ
પ્રસાદ+ પ્રસાદશ્ચ સ્થાયિવર્ણાઃ સમાશ્રયા
૧૨૭કખ
જ્ઞેયાદ્યેતદલઞ્કારાદમૌલક્ષણલક્ષિતાઃ (?)
૧૨૭ગઘ
અથ સઞ્ચારિણૌ ભૂતકૃત્યમાના નિબોધતઃ (?)
૧૨૮કખ
મન્દ્રતારપ્રસન્નશ્ચ બિન્દુઃ પ્રેઙ્ખોલિતસ્તથા
૧૨૮ગઘ
રુહરશ્ચૈવ વેણુશ્ચ રઞ્જિતશ્ચોપલાલકઃ
૧૨૯કખ
આવર્તકહ્ પરાવર્ત ઇતિ સઞ્ચારિસમ્ભવાઃ
૧૨૯ગઘ
અલઙ્કારાસ્તુ વિજ્ઞેયા એ(કા) (દે ?દ)શ મનોહરાઃ
૧૩૦કખ
નિષ્કૂજિતશ્ચકોરો હસિતો ન (?) બિન્દુરેવ ચ
૧૩૦ગઘ
પ્રેઙ્ખોલિતસ્તથોત્ક્ષિપ્તો વિધુતોદ્વાહિતૌ તથા
૧૩૧કખ
પ્રા૧દ(ના ? મા) નઃ સમ્પ્રદાનઃ સન્ધિપ્રચ્છાદનસ્તથા
૧૩૧ગઘ
પ્રસન્નાદિઃ પ્રસન્નાન્ત આરોહિણી ત્રયોદશ
૧૩૨કખ
વિ૨ધૃતો ગાત્રવર્ણાશ્ચ ઉદ્ગીતોદ્વાહિતો વેણુઃ
૧૩૨ગઘ
પઙ્ચૈતે ચાપ્યલઙ્કારા વિજ્ઞેયાશ્ચાવરોહિણી
૧૩૩કખ
પ્રસન્નાદિઃ પ્રસન્નાન્તઃ તોબિન્દુઃ (?) કમ્પિતરેચિતૌ
૧૩૩ગઘ
પ્રેઙ્ખોલિતસ્તારમન્દ્રો મન્દ્રતા(સ્સ ? રસ) મસ્તથા
----------
૧લાદમાન ૨. વિધુતઃ ઇતિ પૂર્વ પટિતૌ
૧૩૪કખ
સન્નિવૃત્તઃ પ્રવૃત્તશ્ચ ઉપલોલકવેણુકૌ
૧૩૪ગઘ
દ્વાદશૈતેઽપ્યલઙ્કારાઃ સર્વવર્ણાશ્રયાઃ સ્મૃતાઃ
૧૩૫કખ
મન્દ્રો(ત?) મધ્યશ્ચ તારશ્ચ અવલોકિતમેવ ચ
૧૩૫ગઘ
અપમાખ્યસ્તયોભિશ્ચ સર્વવર્ણનતાઃ (?) સ્મૃતાઃ
૧૩૬કખ
સપ્તરૂપગતજ્ઞેયા(?)દલઙ્કારા બુધૈરિમે
૧૩૬ગઘ
નૈતેષાં તુ ધ્રુવાસ્વિષ્ટ અતિવર્ણા પ્રકર્ષણા(?)
૧૩૭કખ
ધનાહિવર્ણપ્રકર્ષસ્તુ ધ્રુવાણા(? સંપ્રશસ્યતે
૧૩૭ગઘ
સતેમાવાપ્યથવા બિન્દુઃ રેચાન્યે (?) પ્રતિકર્ષણાઃ
૧૩૮કખ
ધ્રુવાણાં ચ પ્રયો(ને ? ગે) તુ કાર્યાશ્ચારોહણસ્વરાઃ
૧૩૯કખ

ગુરુઃ સા++++ભિર્ધ્રુવા કાર્યાર્થદર્શિભિઃ
૧૩૯ગઘ
વર્ણા(ના)ન્તુ પુનઃ કા(ર્યઃ ? ર્યં) કૃશત્વં ચ ધ્રુવાસ્વલમ્
૧૪૦કખ
સ્થાયિવર્ણાદૃતે ચૈષાં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ લક્ષણમ્
૧૪૦ગઘ
ક્રમશો દી૧પ્યતે યસ્તુ પ્રસન્નાદિઃ સ કથ્યતે
૧૪૧કખ
વ્યસ્તોચ્ચારિત(મે? એ)વૈષ પ્રસન્નાન્તોઽભિધીયતે
૧૪૧ગઘ
આદ્યન્તયોઃ પ્રસન્નત્વાત્ પ્રસન્નાદ્યન્ત (મિ ? ઇ) ષ્યતે
૧૪૨કખ
પ્રસન્નમધ્યો મધ્યે તુ પ્રસન્નત્વાદુદાહૃતઃ
૧૪૨ગઘ
સર્વસામાત્(?) સમા જ્ઞેયા સ્થિતશ્ચૈકસ્વરેઽપિ હિ
૧૪૩કખ
બિન્દુરેકકલં તારં સ્પૃષ્ટ્વા તુ પુનરાગતઃ
૧૪૩ગઘ
સ્યાન્નિવૃત્તઃ પ્રવૃત્તશ્ચ મન્દ્રાં (ગ) ત્વા સમાગતઃ
૧૪૪કખ
આક્રીડનીલયો (?) યસ્તુ સ ચ વેણુઃ પ્રકીર્તિતઃ
૧૪૪ગઘ
ઉરોગતઃ કમ્પિતઃ સ્યાત્ કમ્પનાચ્ચ કલાત્રયઃ
--------
૧. દિ ક પાઠઃ
૧૪૫કખ
કણ્ઠે નિરુદ્ધઃ પવનો રુહરો નામ જાયતે
૧૪૫ગઘ
ત્રિકલા કમ્પના તદ્વ(?) રેચિરાખ્યઃ શિરોગતઃ
૧૪૬કખ
ગતાગતપ્રવૃત્તો યઃ સપ્રેઙ્ખોલિત (મુ ? ઉ) ચ્યતે
૧૪૬ગઘ
ક્રમાગતસ્તુ યસ્તાશ્ચેત્ તતઃ પઞ્ચતુમોઽપિ (?) વા
૧૪૭કખ
તારમન્દ્રપ્રસન્નાસ્તુ જ્ઞેયો મન્દ્રગતો બુધૈઃ
૧૪૭ગઘ
લઙ્ઘયિત્વા પરં મ(ન્દ્ર? ન્દ્રં) ક્રમાત્ તારગતિં ગતઃ
૧૪૮કખ
મન્દ્રતારપ્રસન્નસ્તુ વિજ્ઞેયારોહણા બુધૈઃ
૧૪૮ગઘ
એકસ્વરાધિરૂઢઃ ક્રમશઃ પ્રસ્તારસં(જ્ઞિ ? જ્ઞ) કો જ્ઞેયઃ
૧૪૯કખ
સમનન્તરો દ્વૌપત્યુદ્વાહિતો દ્વિક લેવ(?)
૧૪૯ગઘ
આરોહત્યેકકલાં ++++ પ્રસાધ૧યતિ
૧૫૦કખ
ઉદ્વાહિત એવ સ્યાદુપલોલકસંજ્ઞકો દ્વિરભ્યસ્વના(?)
૧૫૦ગઘ
એકં (દ્વૌ ? દ્વે) ત્રીણિ ગચ્ચન્ સ્વરક્રમેણ ક્રમો જ્ઞેયઃ
૧૫૧કખ
એકાન્તરમારુહ્ય પ્રત્યેકાન્તરસ્વરો યસ્તુ (?)
૧૫૧ગઘ
નિષ્કૂજિતસંજ્ઞોઽસૌ જ્ઞેયઃ સૂરિભિરલઙ્કારઃ
૧૫૨કખ
ક્રમયોગેનાસૌ જ્ઞેયઃ સંચાર્યમકાન્તરસ્વરે (?)
૧૫૨ગઘ
ત્રિકલસ્વપરષડ્જમેવમારોહિ (?) હ્લાદમાનઃ સ્યાત્
૧૫૩કખ
અથ રઞ્જિતસ્તુ સમનન્તરસ્વરે દ્વે કલે પુનઃ સ્થિત્વા
૧૫૩ગઘ
અર્થકલામારોહિ પુનરેતત્ ચાપકો(?) હિ સ્યાત્
આરોહતઃ
૧૫૪કખ
આવર્તકશ્ચતુર્ષુ સ્વરેષુ સમનન્તરેષુ સમ્ભવતિ
૧૫૪ગઘ
આરોહણાવરોહણવિધિના ચૈકાન્તરેષ્વપિ વા
------------
૧.દ ખ પાઠઃ
૧૫૫કખ
જ્ઞેયો નિરન્તરરૂર્ધ્વષ્ટકલઃ સાન્તસ્વસ્થ (?) કાર્યઃ
૧૫૫ગઘ
પ્રાજ્ઞૈઃ કલાશ્ચતસ્રઃ સ્વહૃત્યાવર્તતો નિત્યઃ
૧૫૬કખ
અધિરુહ્ય ચ સ્વરાંસ્ત્રીન્ સ્વરાન્તરં લઙ્ઘ્યતતિ ચ નિવૃત્તે
૧૫૬ગઘ
પુનરપિચ પરાવૃત્ત્યા પરીવર્તેષુ કલો(?) જ્ઞેયઃ
૧૫૭કખ
યઃ સ્વરાપતિતૌ તથા પસ્વન્તરસ્વરો ભવતિ
૧૫૮ગઘ
એકકલશ્ચ તથા ભવ તદુદ્વાહિતો નિત્યા(?)
૧૫૯કખ
આક્ષિપ્તવચ્ચતુર્ભિઃ સ્વરૈસ્ત્રિસ્વરૈઃ કલાન્તરોપેતૈઃ
૧૫૯ગઘ
એકાન્તરસ્વરક્રમ ઇહ ગદિતઃ સંપ્રદાનસ્તુ
૧૬૦કખ
દ્વિરપિ દ્વિકલં ગદિતં હસિતમિહોચ્ચારિતતતોઽપહસિતમ્
૧૬૦ગઘ
સમન્તરસ્વરકૃતં ચાક્ષિપ્તમિવ બુધૈર્જ્ઞેયમ્
૧૬૧કખ
સમનન્તરસ્વરેષુ હસિતવદ્યપરશ્ચતુઃ પરો (?) વાપિ
૧૬૧ગઘ
આરોહત્યેકકલો હુઙ્કારાખ્યઃ સ વિજ્ઞેયઃ
૧૬૨કખ
સ્થાનાન્તરમારુહ્ય પ્રત્યેકદ્વયસ્ચતુષ્કલો જ્ઞેયઃ
૧૬૨ગઘ
ક્રમ્નોર્ધ્વપરિક્ષેપઃ (?) સન્ધિપ્રચ્ચાદનો નામ
૧૬૩કખ
આદૌ પદમુચ્ચાર્ય યઃ સ્યાદ્ દ્વિસ્વરો લઘુનિ વર્ણઃ
૧૬૩ગઘ
સમનન્તરમારોહત્યેકકલા તદ્ વિધૂતં તુ
૧૬૪કખ
આદા ++વરોહી સ્યાત્ પ્રસ્તારોઽન્તેઽવરોહતે યત્ર
૧૬૪ગઘ
પ્રમાણતશ્ચ કલાસુ ચ વાન્ત્યાકાર(?) મુદ્ગીતમ્
૧૬૪કખ
હુઙ્કારવદારોહે અનન્તરાંસ્તુ સ્વરાન્ કલાન્તરયોઃ
૧૬૫ગઘ
દ્વૌ દ્વૌ ચ કમ્પમતૌ (?) સ્વરૌ ચ તસ્ય પ્રસન્નુ દ્વૌ
૧૬૬કખ
વર્ણાલઙ્કારવિધૌ વિજ્ઞ્ĕયો ગાત્રવર્ણ ઇત્યેવમ્
૧૬૬ગઘ
આકારોકારતયા દીર્ઘાક્ષરમન્યદપિ યોજ્યમ્
૧૬૭કખ
ગીતાલઙ્કારાણાં કરણવિધિરયં સમુદ્દિષ્ટઃ
૧૬૭ગઘ
એભિરલઙ્કર્તવ્યા ગીતિર્નામાવિરોધેન
૧૬૮કખ
સ્થાને ચાલઙ્કાર કુર્યાદ્ ગાભ્યુરસિ કિઞ્ચિત્ ઉદાવેધ(?)
૧૬૮ગઘ
બહવોઽલઙ્કારાઃ સ્યુર્વર્ણવિહીનાઃ પ્રયોક્તવ્યાઃ
૧૬૯કખ
શશિવિરહિતેવ રજની વિજલેવ નદી લતા હ્યપુષ્પેવ
૧૬૯ગઘ
અનલઙ્કૃતેવ નારી ગીતિરલઙ્કારહીના સ્યાત્
૧૭૦કખ
અલઙ્કારાસ્ત્ર્યસ્ત્રિંશદેવમેતે મયોદિતાઃ
૧૭૦ગઘ
નોદીયોઽપિ (?) તેઽપ્યત્ર પ્રત્યેતવ્યા મનીષિભિઃ
વ્

તત્ર પ્રસ્તાṟઓ યથા - ષડ્જાદિષુ
સરિગમપધનિસા પ્રસન્નાદિઃ ।
સનિધપમગરિસા પ્રસન્નાન્તઃ ।
સરિગમપધનિસા નિધપમગરિસા પ્રસન્નાદ્યન્તઃ ।
સનિધપમગરિસા સરિગમપધનિસા પ્રસન્નમધ્યમઃ ।
સરિગમપધનિસા । સમં
સ સ્યાત્(?) સ બિન્દુઃ ।
સા દ સ સા નિવૃત્તઃ પ્રવૃત્તઃ (?)
સરિગમપધનિ । નિધપમગરિસ । વેણુઃ ।
સરિગમપધનિસા । કમ્પિતઃ ।
સનિરિગમપ ધનિસા । (કુ) હરિતઃ ।
સરિ નુ । ગમપધનિસા । રોચિતઃ ।
સરિરિસ । રિગાગરી । ગમામગા । મપાપમા । પધાધપા । ધનિધા । નિસાસની । સંપ્રેઙ્ખોલિતઃ ।
સરિગમપ । નિરિગમપ । રિગમપધરિ । ગમપધ । ગાગમ । પધનિગ । મપધનિ । મ । મપધનિસમ । તારમન્દ્રપ્રસન્નઃ ।
સપ । મગરિસરિધમપગરિગનિ । ધપ । મગ । સસ । નિધપમ । મન્દ્રતારપ્રસન્નઃ ।
સરિરિસ । રિગગરિસ । સરિગમ । મગરિસ । સરિગમપ । પમગરિસ । સરિગમપધ । ધપમગરિસ । સરિગમપધનિ । નિધપમગરિસ । સરિગમપધનિસા । સનિધપમગરિસા । પ્રસ્તારઃ ।
સનિનિસ । સનિધ । ધનિસ । સનિધપ । પધનિસ । સનિધપમ । મપધનિસા । સનિધપમગરી । રિગમપધનિસા । સનિધપમગરિસ । રિગમપધનિસ । પ્રસાદઃ ।
સરિગમપધનિ । નિસધનિનિધધપ । પમગમ । ગરિરિસા । ઉદ્વાહિતઃ ।
સરિસરિ । રિગરિગ । ગમગમ । નિધનિધ । ધપધપ પમપમ । મગમગ । ગરિગરિ । રિસરિસ । ઉપલોલકઃ ।
સરિરિસ । સરિગ । ગરિસ । સરિગમ । મગરિસ । સરિગમપ । પમગરિસ । સરિગમપધ । ધપમગરિસ । સરિગમપધનિ । નિધપમગરિસ । ક્રમા ।
સગરિમ । ગમપધ । પનિસધ । નિષ્કૂજિતઃ ।
સધસ । ધનિપનિપ । ધમધમ । પગપગ । મરિમરિ । ગસગસ । હ્લાદમાનઃ ।
સરિગરિ । રિગમ । પગ । ગમ । પમ । મપ । ધપ । પધ । નિધ । ધનિ । સરિનિ । રઞ્જિતઃ ।
સરિગમપધનિસા । સૈધપમગરિસા । આવર્તકઃ ।
સરિ । ગપ । પમ । ગસ । રિગ । મધા । ઇધ । ધનિ । સરિનિ । રઞ્જિતઃ ।
સરિગમપ્ધનિસા । સનિધપમગરિસા । આવર્તકઃ ।
સરિ । ગપ । પમ । ગસ । રિગ । મધા । ધપ । મરિ । ગમ । પનિ । નિધ । પગા મપધસા । સનિ । ધમા । ઇધ । પગા । ગમ । ધનિ । ધમ । પરિ । મધા । પમ । ગસા । સરિ । ગપા । પરિવર્તકઃ ।
સરિ । મપા । પમ । રિસા । રિગ । મપધા । ધપ । ગરિ । ગમધનિ । નિધમગા । મપનિસા । પનિપમા । પધનિસા । સનિપમા । મપનિસા । નિધમગા । ગમધનિ । ધપગરિ । રિગપધ । પમરિસા । ઉદ્વાહિતઃ ।
સરિગા રી ગામા । ગામાપા । માપાધા । પધનિ૧ । ધનિસ । સનિધ । નિધપ । ધપમ । પમગ । મગરિ । ગરિસા । આક્ષિપ્તિકઃ ।
સગમા મરિસા । રિમપા । પગરી । ગમધા । ધમગા । મધની । નિ૨પમા । પનિસા । સધપ । ધનિસા । સધપા । પનિસા । નિપમા । મધની । ધમગા । ગપધા । પગરી । રિપમા । મરિસા । સગમા । ગરિસા । સમ્પ્રદાનમ્ ।
મગમ । મરિસ । રિમપ । પગરિ । દક્ષિણે અતીતઃ ચિત્રવૃત્તૌ અગતઃ જાતિપ્રયોગાત્ સમન્વિતા(?)
૧૭૩કખ
*અલઙ્કારા મયા પ્રોક્તા યથાવન્મુનિસત્તમ !
૧૭૩ગઘ
અથ ગીતિં પ્રવક્ષ્યામિ છન્દોઽક્ષર ++++
૧૭૧કખ
પ્રથમા માગધી જ્ઞેયા દ્વિતીયા ચાર્ધમાગધી
૧૭૧ગઘ
સમ્ભાવિતા (સ્તૃ ? તૃ) તિયા ચ ચતુર્થી પૃથુલા સ્મૃતા
૧૭૨કખ
ત્રિર્નિવૃત્તા ચ યા ગીતીઃ સા (મા ગતિઃ ? ગીતિર્માગધી સ્મૃતા
૧૭૨ગઘ
અર્ધકાલનિવૃત્તા ચ વિજ્ઞેયા ત્વર્ધમાગધી (સમ્ભાવિતાઃ ?)
૧૭૪કખ
(સમ્ભાવિતા) ચ વિજ્ઞેયા ગુર્વક્ષરસમન્વિતા
૧૭૪ગઘ
પૃથુલાખ્યા ચ વિજ્ઞેયા લઘ્વક્ષરસમન્વિતા
વ્૧૦૪.૧ દક્ષિણે માર્ગપૃથુલા ગીતિ વાર્ત્તિકે માર્ગે સમ્ભાવિતા ચિત્રૈર્માર્ગે માગધિઃ અષ્ટૌ કલા (?) । તાલ૩પ્રયોગક્રમેણ ।
-----------------
૧ંઇ । પધનિ । ધનિસા ક પાઠઃ ૨ંઈ ૩.લક્ર ખ પાઠઃ
*અસ્થાનસ્થમિદં પદ્યં દક્ષિણે અતીતઃ ઇત્યતઃ પૂર્વં નિવેશનીચમિતિ ભાતિ
૧૭૫કખ
ચિત્રે ચૈકકલે તાલે વિજ્ઞેયા ગીતિર્માગધી
૧૭૫ગઘ
વાર્તિકે દ્વિકલા જ્ઞેયા ગીતિઃ સમ્ભાવિતા બુધૈઃ
૧૭૬કખ
દક્ષિ(ણો ? ણે) પૃથુલા ગીતિસ્તાલૈર્જ્ઞેયા ચતુષ્કલે
૧૭૬ગઘ
અનેનૈવ વિધાનેન ગાતવ્યા ગીતયો બુધૈઃ
વ્૧૦૫.૧ ચિત્રે ચૈકકલે એવ તાલઃ (ર્ક (?) તં દ્વિમાત્રિકપ્રયોગાત્ વાર્તિકે દ્વિકલ૧ એવ તાલઃ ચતુર્માત્રિકપ્રયોગાદ્ દક્ષિણે ચતુષ્કલ૨ એવ તાલઃ અષ્ટમા(ત્ર ? ત્રિક) પ્રયોગાદ્ (દ્વિ ?) ।
૧૭૭કખ
દ્વિગુરુદ્વિનિવૃત્તા ચ ચિત્રે ગીતસ્તુ માગધિઃ
૧૭૭ગઘ
લઘુપ્લુતકૃતા ચૈવ તદર્ધે ચાર્ધમાગધિઃ
૧૭૮કખ
સમ્ભાવિતા ગુરુર્વૃત્તૌ પૃથુલા દક્ષિણે લઘુ
યથા - માગધી । અથ સમ્ભાવિતા પૃથુલા
વ્૧૦૬.૧ વાર્ત્તિકે સઙ્ગ્રહાદ્ દક્ષિણે અધીતઃ ચિત્રવૃત્તૌ અગતઃ । જાતિપ્રયોગાઃ (?) વ્૩ઋત્તિર્નામ ચિકથિતમ્ । તથા દક્ષિણો વૃ૪ત્તિશ્ચેતિ ત્રેતિમાત્રા અષ્ટૌ ચતુ ચતુર્દ્વિ૫ક્રમેણ (?) યથા -
૧૭૮ગઘ
(ધૂ ? ધ્રુ) વકા સર્પિણી કૃષ્ટયા વર્તિન્યથ વિસર્જિતા
૧૭૯કખ
વિક્ષિપ્તા ચ પતાકા ચ પતિતા ચાષ્ટમી સ્મૃતા(ઃ?)
૧૭૯ગઘ
તત્ર ધ્રુવકાચશબ્દસ્યાઃ(?) સર્પિણી વામગા ભવેત્
૧૮૦કખ
કૃષ્ટયા દક્ષિણતો યા (ના ? તા) વર્તિની ચાપ્યધોગતા(ઃ?)
૧૮૦ગઘ
વિવર્તિતા બહિર્યાતા વિક્ષિપ્તા કૂર્ચિતા ભવેત્
૧૮૧કખ
પતાકા ચોર્ધ્વ (કા ? ગા) જ્ઞેયા વનિતાં ભ્રમ્મિગા(?) ભવેત્ ।
વાર્તિકે ચ ।
---------------
૧.લા ૨.લે ખ પાઠઃ ૩. ૪.વિર્તિ ૫.દ્વિઃ ક ક પાથઃ ૬.બ ૭.ત ખ પાઠઃ
"દક્ષિણા ચોર્ધ્વગા ચિત્રે દ્વે તુ ધ્રુવકાસર્પિણી ।
કૃષ્ટયા પદ્મિની +++++++++++(?) ॥
અથવા
૧૮૧ગઘ
પ્રથમે મધ્યમાઙ્ગુલીચો (?) દ્વિતીયે સાર્ધનિ ++
૧૮૨કખ
તૃતીયે મુષ્ટિમોક્ષશ્ચ (ચ)તુર્થે કરપાતના
૧૮૨ગઘ
ધ્રુવકા સર્પિણી ચિત્રે દક્ષિણાવિતિ ચિત ગીતા (?)
વ્૧૦૮.૧ ઉભયવાદ્યપ્રવર્તનવશાત્ પ્રતીતિશ્ચાગીતપ્રધાનદક્ષિણા વૃત્તિઃ ઉભયપ્રધાના વૃત્તિઃ મ૧બિત્તિ(?) વાદ્યપ્રધાના ચિત્રવૃત્તિઃ ।
વ્૧૦૯.૧ ઇદાનીં પ્રાધાન્યં જ્ઞાપયતિ પાણિકૃતં વિવર્તિતમ્ । તદુક્તા તાલયતિમાર્ગપ્રા૨ધા(ન?)ન્યાદાસાં યથાસંખ્યં સ્વરંવ્યઞ્જકાનિ (?) ભવન્તિ । ચિત્રે સમાયાતિ + દ્રુતો લયઃ ઉપરિપાણિઃ માગધી ધનામુખોઽવયવઃ વાર્તિકે સ્રોતોગતા યતિમધ્યો લયઃ સમપાણિઃ સમ્ભાવિતા । અત્ર ગવોવલયવઃ ઉદગ્દ૩ક્ષિણે ગોપુચ્ચા યદિ(?) વિલમ્બિતો લયઃ અધમપાણિઃ પૃથુલા ગીતિતત્ત્વં
ચાવયવઃ
વ્૧૧૦.૧ વૃત્તી૪આં ચ વાદ્યા સમાનાસમાનાગતતીતગ્રહૈઃ કાર્યમ્(?) તત્ર ચિત્રે અનાગતોગ્રહઃ અભિપ્તર્વો(?) વાદ્યપ્રયોગઃ પશ્ચાત્ કલાચતુષ્ટયેઽતીતે સતિ વાદ્યગ્રહયોગ૫ સોઽધઃપાણિરુચ્તતે । તન્માગધી નામ ગીતં વિપરીતયોજન (ત?)યા દૃશ્યતે । તદ્યથા - દક્ષિણે માર્ગે પ્રવૃત્તા ગીતિર્યથા ચિત્રે પ્રયુજ્યતે , તથા પૃથુલા ગીતિ (મના? ર્મા) ગધીત્યુચ્યતે । વૃત્તિમાર્ગે ચ ચિત્રે યદા પ્રયુજ્યતે તદા સા માગધી સમ્ભાવિતાઃ શબ્દાઃ વાદ્યાવ્યા(?) દ્વિઃ૬ પરિવૃત્તક્રમેણ યોજ્યતે । યાવદ્દક્ષિણા ચ ચિત્રો
---------
૧ંઆં ૨.પ્ર ૩.દ ૪.ત્તિ ૫. ગં ૬. દ્વીઃ ખ પાઠઃ
માર્ગઃ પ્રયુજ્યતે । આવાપાદિક્રમેણાષ્ટધ ચતુર્ધા ચેતિ ।
વ્૧૧૧.૧ એવમુક્તં ભવતિ । ચિત્રે ચ દ્વિમાત્રા કાલા(?) સૈવ માગધી ગીતિઃ સમ્ભાવિતયા૧ ગીત્યા પ્રયુજ્યતે । તદા ચતુર્માત્રિકવૃત્તિશબ્દેનોચ્યતે । યદા તુ ચિત્રે માગ(ધીં ? ધી) ગીતિઃ સમ્ભાવિતશબ્દવાચ્યા દ્વિગુણિતા અષ્ટમાત્રા પૃથુલશબ્દવાચ્યા દક્ષિણમાર્ગે ભવતિ । ત્રીત્રીન્નિવૃત્તિસ્ત્રિરાવૃત્તિમાગધી યથા ભવમીશં(?) પદં ગીત્વા પ્રથમે કલાં નિર્વાપ્ય વિલમ્બિતલયેન યદા દ્વિતીયા કલા મધ્યમવયેન(?) દેવમિત્યનેન વરદેન શર્વમિતિ સહિતેન ગાયતિ । તત્રાપિ ચ તૃતીયાં કલાદ્રુતવયેન દેવશર્વપદદ્વયે વન્દે ઇતિ પદદ્વયેન વન્દે ઇતિ પ૨દાન્તરસહિતેન નિર્વાહયતિ કલાવયવ્યાપાતનાદ્(?) । યથા - મામાસાસા । માસાષામ । સસમાસમ । મરિરિનિ ।

વ્૧૧૨.૧ મગધદેશોદ્ભવત્વાન્માગધી । અન્ન્યે તુ નિવૃત્તા માગધીં પઠન્તિ અર્ધમિતિ પદ(સ્સ ? સ) મ્બન્ધ્યર્ધપાદત્વેનાર્ધમાગધી । નચ પાદાદ્યન્નિવૃત્તિનિવૃત્તાવર્ધઃ પ્રવૃત્તિનિવૃત્તિગઃ હેતુર્મન્તવ્યાઃ(?) । યતઃ સામવેદગીતપ્રથાદેવ આવૃત્તિષ્વર્થ આદ્રિયત ઇતિ । તદુક્તં - ય ઉ વૃત્ત્યાત્મા જાતવેદસમિતિ । અત્ર વેદશબ્દપર્યવસિતા સમ્ભાવિતાઃ લઘુપ્રયાવ(?)પૃથુલાભૂયસ્ત્વાત્ પદગ્રામસ્ય પૃથુલેત્યુક્ત્વા સ્વરતાનુ ઇતિ માર્ગલયા
વ્૧૧૩.૧ માર્ગત્રયો ગીતિઃ વિધૌ લયઃ પ્રયોગે નવધા દ્રષ્ટવ્યાઃ(?) । લયસમ્પ્રયોગં દર્શયતિ - દક્ષિણો માર્ગો વાર્ત્તિકો માર્ગસ્ચિત્રમાર્ગ ઇતિ । દક્ષિણાવૃત્તૌ લયત્રયં વાર્તિકમાર્ગસ્ચિત્રમાર્ગોધ્રુવમાર્ગશ્ચેતિ વૃત્તિમાર્ગપ્રવૃત્તૌ લયત્રયં ચિત્રમાર્ગો ધ્રુવમાર્ગઃ
---------------
૧.યાં ૨.પા ખ. પાઠઃ
શૂન્યમાર્ગશ્ચેતિ । ચિત્રે લયત્રયમેવં નવધા લ(ય)યોગાસ્ચિત્રાદિમાર્ગેષુ દ્રષ્ટવ્યઃ । ઇતિ ગીત્યધ્યાયે પ્રતિપાદિતમ્ । યથાચિત્ર એકો ગુરુઃ એકો લઘુઃ એકો દ્રુતમ્ ।
૧૮૩કખ
એકદ્વિગુણો વૃત્તૌ તદ્દ્વિગુણે તથા
૧૮૩ગઘ
દ્વિમાત્રા સ્યાત્ કલાચિત્રચતુર્માત્રા તુ વાર્તિકે
૧૮૪કખ
અષ્ટમાત્રા તુ વિદ્વદ્વ્હિર્દક્ષિણે સમુદાહૃતા(ઃ ?)
વાર્તિકે દક્ષિણે ઇતિ (?) ॥
વ્૧૧૪.૧ ઇદાનીમવસરપ્રાપ્તાનાં જાતીનામુદ્દેશમાહ - તત્ર જાતયોઽષ્ટાદશૈવ । એતા(ઃ) સમાંશભેદેન શતં ચત્વારિંશદધિકં સઙ્ખ્યયા ભવન્તિ । તત્ર સ્વરે -
૧૮૪ગઘ
સાધારણકૃતાસ્ત્રિસ્રો વિજ્ઞેયા જાતયો બુધૈઃ
૧૮૫કખ
મધ્યમા મત્સરી ચૈવ તથા વૈ ષડ્જમધ્યમા
ઇતિ સપ્ત ષડ્જગ્રામાશ્રયાઃ મ(?)
૧૮૫ગઘ
ગાન્ધારી મધ્યમા ચૈવ પઞ્ચમી ચ તથૈવ હિ
૧૮૬કખ
ગાન્ધારોદીચ્યવા ચૈવ તથા ગાન્ધારપઞ્ચમી
૧૮૬ગઘ
તતશ્ચ રક્તગાન્ધારી મધ્યમોદીચ્યવા તથા
૧૮૭કખ
અઙ્ક્ઘ્રી ચ નન્દયન્તી ચ ક૧ર્મારવ્યથ કૈશિકી
૧૮૭ગઘ
એવમેકાદશ જ્ઞેયા મધ્યમગ્રામસંશ્રયાઃ
વ્

આભ્યોઽષ્ટાદશજાતિભ્યઃ સપ્તસ્વરાખ્યાસ્ચોક્તા દ્વિધા શુદ્ધા વિકૃતાશ્ચેતિ ।
તત્ર શુદ્ધા અન્યૂનસ્વરા સ્વરવરગ્રાહા ન્યાસાશ્ચ(?) એભ્યો લક્ષણેભ્યોઽન્યતમેન દ્વાભ્યાં બહુમિર્વા લક્ષણૈર્વાય્યાપિ તુષ્ટા(?) ન્યાસવર્જં વિકૃતસં૨જ્ઞા ભવન્તિ ।
--------------
૧.કા ક પાઠઃ ૨.વર્જા ભ ખ પાઠઃ
વ્૧૧૬.૧ તત્ર ન્યાસવલમાહ -
તત્ર ન્યાસવિધૌ યજ્જાતયઃ શુદ્ધાઃ તાસુ નામકારિ(?) યો ન્યાસઃ નિયમેન મન્દ્રો
ભવતિ । વિકૃતાસુ ચ નામકવિકારી(?) વા મન્દ્રો ભવતીત્યનિયમઃ ।
વ્૧૧૭.૧ તત્ર શુદ્ધાનાં જાતીનાં શુદ્ધત્વં વિકૃતત્વં ચ રૂપદ્વયમસ્તિ । એકાદશાનાં જાતીનાં વિકૃતોદ્ભવત્વાદ્ વિકૃતત્વમેવ રૂપં ભવતિ । નનુ શુદ્ધત્વમિતિ કુત એતત્ । તા હિ પરસ્પરસંસર્ગાજ્જાય(તે ? ન્તે) । તથાચાહ ભરતઃ -
q૨૩.૧કખ "શુદ્ધા વિકૃતાશ્ચૈવ હિ સમવાયાજ્જાતયસ્તુ જાયન્તે ।
q૨૩.૧ગઘ પુનરેવાશુદ્ધકૃતા ભવન્ય્તૈકાદશપરાસ્તુ ॥
તાસાં યાસ્તુ નિવૃત્તાઃ સ્વરેષ્વથાંશેષુ જાતિષુ ચ ।
જાતીસ્તા વક્ષ્યામઃ સંક્ષેપેણ ક્રમેણ ચૈવાત્ર ॥
ષડ્જાયા મધ્યમાયાશ્ચ સંસર્ગાટ્ ષડ્જમધ્યમા ।
ષડ્જાયાશ્ચૈવ ગાન્ધાર્યા જાયતે ષડ્જકૈશિકી ।
તયોરેવ સધૈવત્યોઃ ષડ્જોદીચ્યવા ભવેત્ ॥
ગાન્ધાર્યા મધ્યમાયાશ્ચ પઞ્ચ(મીં ? ભ્યા)શ્ચૈવ સઙ્કરાત્ ।
સધૈવતીનામાસાં તુ મધ્યમોદીચ્યવા ભવેત્ ॥
આસાં સ્યાદ્ રક્તગન્ધારી નૈષાદી ચેચ્ચતુર્થિકા ।
આર્શભ્યાસ્તુ ભવેદ્યન્ધ્રી૨ ગાન્ધાર્યાશ્ચૈવ સઙ્કરાત્ ॥
અનયોસ્તુ સપઞ્ચમ્યોર્નન્દયન્તી પ્રજાયતે ।
સન્નિષાદા સ્વગાન્ધાર્યાઃ કુર્યુઃ કાર્મારવીમિમામમ્ ॥
----------
૧.વૃ ક પાઠઃ ૨.ધ્રી ખ પાઠઃ
જાતયઃ
ગાન્ધારી પઞ્ચમી ચૈવ તથા ગાન્ધારપઞ્ચમી ।
આર્ષભી ધૈવતી વર્જ્યાઃ કૈશિકીમીતિ સઙ્કરાઃ(?) ॥"
ઇદાનીં વિભાગમાહુઃ -
૧૮૮કખ
ચતસ્રો જાતયો નિત્યં જ્ઞેયાઃ સપ્ત સ્વરા બુધૈઃ ।
૧૮૮ગઘ
ચતસ્રઃ ષટ્સ્વરાશ્ચાદ્યા દશ પઞ્ચસ્વરાઃ સ્મૃતાઃ
એતદેવં સ્ફુટં ભવતિ ।
૧૮૯કખ
મધ્યમોદીચ્યવા ચૈવ તથા વૈ ષડ્જકૈશિકી
૧૮૯ગઘ
કાર્મારવી ચ સમ્પૂર્ણા તથા ગાન્ધારપઞ્ચમી
૧૯૦કખ
ષડ્(જ્ય ? જા૧)ન્ધ્રી નન્દયન્તી ચ ગાન્ધારોદીચ્યવા તથા
૧૯૦ગઘ
ચતસ્રઃ ષટ્સ્વરા હ્યેતા જ્ઞેતાઃ પઞ્ચસ્વરા(૒) પરા
૧૯૧કખ
નિષાદવત્યાર્ષભી + ધૈવતી ષડ્જમધ્યમા
૧૯૧ગઘ
ષડ્જોદીચ્યવતી ચૈવ પઞ્ચષડ્જા ત્રિધા સ્મૃતાઃ(?)
૧૯૨કખ
ગાન્ધારી રક્તગાન્ધારી મધ્યમા પઞ્ચમી તથા
૧૯૨ગઘ
કૈશિકી ચેતિ વિજ્ઞેયાઃ પઞ્ચૈતે મધ્યમાશ્રિતાઃ
૧૯૩કખ
ષડ્જગ્રામે તુ વિજ્ઞેયા ગાન્ધારોદીચ્યવા બુધૈઃ
૧૯૩ગઘ
અન્ધ્રી ચ નન્દયન્તી ચ મધ્યમગ્રામસ્ંશ્રયા(ઃ)
૧૯૪કખ
એવમેતા બુધૈર્જ્ઞેયા દ્વૌ ગ્રામી કો(?) વિભાગતઃ
૧૯૪ગઘ
યાસ્તા(ઃ) સપ્ત સ્વરા જ્ઞેયા યાશ્ચૈતાઃ ષટ્સ્વરાઃ સ્મૃતાઃ
૧૯૫કખ
ક્વચિત્ ષાડવિતાસ્તાસ્તુ પક્ષે ચૌડવ્તીકૃતાઃ
વ્

ઇદાનીં લક્ષણમાહ - શ્રુતિગ્રહસ્વરાદિસમૂહજ્જાયન્તે જાતયઃ । અતો જાતય ઇત્યુચ્યન્તે । યસ્માજ્જાયતે રસપ્રતીતિરારભ્યત ઇતિ જા(યતઃ ? તયઃ) । અથવા સકલસ્ય રાગાદે
------------
૧.જ ખ પાઠઃ
ર્જન્મહેત્વાજ્જાતય ઇતિ । યદ્વા જાતય ઇતિ જાતયઃ । યથા નરાણાં બ્રાહ્મણત્વાદયો જાતયઃ । શુદ્ધાશ્ચ વિકૃ૧તાશ્ચૈવમત્રાપિ જાતિલક્ષણમ્ ।
ઇદાનીં વિશેષલક્ષણમાહ -
૧૯૫ગઘ
ગ્રહાંશૌ તારમન્દ્રૌ ચ ષડવૌડ૨વિતે તથા
૧૯૬કખ
અલ્પત્વં ચ બહુત્વં ચ ન્યાસ્યોઽપન્યાસ એવ ચ
૧૯૬ગઘ
જ્ઞેયતે તદ્યથા જાતિ દેશજાતીયલક્ષણા(?)
૧૯૭કખ
લક્ષણં દશકસ્યાસ્ય સંક્ષેપેણાભિધીયતે
વ્

તત્રાદૌ જાત્યાદિપ્રયોગો ગૃહ્યતે યેનાસૌ ગ્રહઃ । અંશવતત્રીષષ્ટિભેદભિન્નો બોદ્ધવ્યઃ । (તદ્વે ? નન્વે) ગ્રહાંશયોઃ કો ભેદઃ । ઉચ્યતે । અંસો વાદ્યેવ પરં ગ્રહસ્તુ વાદ્યાદિભેદભિન્નશ્ચતુર્વિધઃ । યદ્વા પ્રધાનાપ્રધાનકૃતો ભેદઃ । ગ્રહો હ્યપરધાનભૂતઃ । નનુ કથમંશસ્યૈવ પ્રાધાન્યમુચ્યતે । રાગજનકત્વાદ્ વ્યાપકત્વાચ્ચાંશસ્યૈવ પ્રાધાન્યમ્ । યદ્યપિ સર્વજાતીનાં ગ્રહોઽંશશ્ચ પ્રધાનીભૂત ઇત્ય્યુત્સર્ગસિદ્ધમ્ । તથાપિ સંવાદ્યનુવાદિવિધિના ચોદ્યતે । તથાપિ પ્રથમચતુર્તષષ્ઠગીતેષુ મન્દ્રપ્રકૃતો વિશેષઃ નિયમઃ પ્રથમે સંવાદિત્વાત્ કથં ભેદપ્રયોગઃ । ષડ્જ્ŏદીચ્યવામધ્યમોદીચ્યવારક્તગાન્ધારીગાન્ધારીપઞ્ચમીનાં તુ ગ્રહા વિવાદિ દ્વેન(?) ગ્રહસ્તુ આર્ષભી ધૈવતી નિષાદવત્યન્ધ્રી ષડ્જકૈશિકી ષડ્જમધ્યમા ચેતિ । એવં નન્દયન્ત્યામિતિ ગ્રહવિધિ(ઃ) । તથાચાહ
------
૧.પ્ર ૨ર્̤ઉમ્બિતે ખ
ભરતઃ -
q૨૪.૧કખ "ગ્રહસ્તુ સર્વજાતીનામંશવત્ પરિકીર્તિતઃ।
q૨૪.૧ગઘ યત્પ્રવૃત્તો ભવેદ્ ગેયઃ સોઽમ્શો ગ્રહવિકલ્પકઃ"
વ્૧૨૦.૧ અ(થવાંશખ ? થાંશઃ ક) થ્યતે । અંશવિભાગઃ સ દશવિધો
બોદ્ધવ્યઃ । યસ્મિન્નંશે ક્રિયમાણે રાગાભિવ્યક્તિ(ભિ ?)ર્ભવતિ સોઽમ્શઃ ।
યસ્મા૧દ્વારસ્ય ગીતઃ પ્રવર્તતે । ન ગ્રહસ્વરિતઃ (સ્વં ? સ્વાં) શો દ્વિતીયા
તારમન્દ્રાભિવ્યક્તિહેતુઃ સ્વાંશસ્તૃતીયઃ પઞ્ચમસ્વરમારોહણં તારં
કદાચિત્ ષષ્ઠસ્વરારોહણં પિતારઃ । તથા ગાન્ધાર્યાઃ ષડ્જસ્તારઃ ।
નિધનિ૨ધ સા । તથા તારનિયામકમન્દ્રનિયામકસ્વરોઽપ્૩યંશસપ્તસ્વરાવરોહણા ।
યથા મન્દ્રાંશાયાઃ ષડ્જાસં૪સ્થાને - સાસાસાધા ઇતિ ।
યશ્ચ બહુપ્રયોગતરઃ । સોઽપ્યંશઃ । યો રાગસ્ય વિષયત્વેનાવસ્થિતઃ સ્વરઃ સોઽપ્યંશઃ ।
વ્૧૨૧.૧ યત્ર ગીતમિતિ સમાપ્તિરિતિ સમ્ભાવ્યતે સોઽપન્યાસઃ । સર્વવિદારી મધ્યમો ભવતિ ।
સા ચ વિદારી દ્વિવિધા - ગીતવિદારી પદવિદારી ચેતિ । નનુ વિદારીશબ્દેન કિમુચ્યતે ।
પાદાનાં સ્યાદિત્યાદિ વિદારણા ખણ્ડનમિતિ યાવત્ । ગીતકેશી ગીતખણ્ડમિતિ યાવત્ ।
વ્૧૨૨.૧ ઇદાનીં સ ન્યાસોઽભિધીયતે । તત્ર પ્રથમ૫વિદારી મધ્યે ન્યાસસ્વરાઃ પ્રયુક્તાઃ ।
સંન્યાસઃ સોઽભિધીયતે । અંશસ્ય વિવાદી યથા ન ભવતિ પ્રથમવિદાર્યાન્તેર્યાદિ
પ્રવૃત્તો યદા ભવતિ, તદાસૌ સન્યાસ ઇત્યર્થઃ ।
વ્ ૧૨૩.૧ ઇદાનીં વિન્યાસમાહ - એષ એવ તુ સંન્યાસસ્વરઃ પદાન્તે વિન્યસ્તે તદા વિન્યાસઃ । અત્ચ્વ તદુક્તં ભવતિ ।
----------
૧.લા ૨ંઓ ૩.પ્યાં ૪.સ્ર ૫ મવિ ખ પાઠઃ
અંશસ્ય સંવાદી વા ભવતિ યસ્મા૧ચ્ચૈવ પ્રવર્તતે
૧૯૭ગઘ
નેતા ચ તારમન્દ્રાણાં યો,અત્યર્થમુપલભ્યતે
૧૯૮કખ
ગ્રહાપન્યાસવિન્યાસસંન્યાસસન્યાસગોચરઃ
અનુવૃત્તશ્ચ યશ્ચેહ સોઽમ્શઃ સ્યા(દં? દ્ દ) શલક્ષ(ણં ? ણ) ॥ ઇતિ ।
વ્૧૨૪.૧ ઇદાનીં તારલક્ષણમુચ્યતે - બલવતિ ચ શ્રુતિકેઽંશે દુર્વેર્બલેશાંશો
અંશસ્વરપ્રયોગાદારભ્ય પઞ્ચસ્વરપરા તારગતિઃ । કિમુક્તં ભવતિ ।
પઞ્ચમસ્વરમારોહણં તાર ઇતિ ચતુસ્વરમારોહણમ્ તાર ઇતિ । નન્દયન્તી યથા
- સાસરિગસા । ઇતિ પઞ્ચમાંશત્વાત્ ષડ્જસ્તારઃ । આપઞ્ચમાદિતિ યોજના ।
અષ્ટમ્યા વિદાર્યા બોદ્ધવ્યઃ । પઞ્ચસ્વરં યાવત્ તારવિધિં યથા ગાન્ધાર્યા - નિધનિસા ।
ઇતિ । બાશબ્દાત્ સપ્તસ્વરસ્યાપિ તાṟઅતા ભવતિ । ચતુર્ધા તાર(ગી ? ગ) તિઃ તથાચાહ ભરતઃ -
q૨૫.૧કખ "અંશાત્ તાર(ગીતં? ગતિં) વિદ્યાદાચતુર્થ૨સ્વરાદિભિઃ ।
q૨૫.૧ગઘ આપઞ્ચમાત્ સપ્તમાદ્વા નાતઃ પરમિહેષ્યતે ॥"
વ્૧૨૫.૧ ઇદાનીં મ(ન્દ ? ન્દ્ર) મુચ્યતે - મૃદુસ્વરો મ(ન્દઃ ? ન્દ્રઃ) । સા ચ મન્દ્રગસ્ત્રિધા -
(આં ? અં)શપરા ન્યાસપરા૩ (તપ ? તત્પ) રા ચેતિ । અંશસ્વરસ્ય૪ પરો (યઃ૫ સ્યા ? યસ્મા)
દિતિ બહુવ્રીહૌ તસ્માત્ પૂર્વો યઃ સ્વરઃ સ મન્દ્રઃ । યથા ધૈવત્યાં - ધાધ નિધમ
પધમા । મામામા । એવમત્રા૬પિ ન્યાસસ્વર ઇતિ । ન્યાસસ્વરોઽપ્યેવંમેવ ।
----------
૧.સ્નાત્યૈવ ૨. ર્થ ૩.રા ચે ૪.સ્યા ૫.રા ૬. ત્ર વિ ૭.વ । ખ પાઠઃ
વ્૧૨૬.૧ ઇદાનીં ષાડવમુચ્યતે - ષટ્સ્વરં૧ ષાડવમિતિ ।
ચતુર્દશજાતિવિષયત્વાચ્ચતુર્દશવિ(ધિ ? ધ)ઃ । ચતસૃણાં જાતીનાં નિત્યસમ્પૂર્ણત્વે

(ન) તદભાવાજ્જાત્યંશભેદેન તુ સપ્તચત્વારિંશત્પ્રકારં ચ તદ્ ભવતિ ।
તથાચાહ ભરતઃ - ષટ્સ્વરં ષાડ(વ ? વં) ચતુર્દશવિધં
સપ્તચત્વારિંશત્પ્રકારં પૂર્વોક્તં લક્ષણમ્ચાસ્ય ।
વ્૧૨૭.૧ ચતુઃસ્વરાત્ પ્રભૃતિ ન માર્ગઃ શબરપુલિન્ગકામ્બોજવઙ્ગા(ઙ્ગ)
કિરાતબાહ્લી(કર ? કા)ન્ધ્રદ્રવિડવનાદિષુ પ્રયુજ્યતે ।
અનિયમાચ્ચ્રુતિમાત્રમત્ર ગ્રાહ્યમ્ । યદા ચતુઃસ્વરપ્રયો(ગ? ગોઽપિ)
સ્વરાન્તર (મહા ? માહ) અવકૃષ્ટધ્રુવાસ્વેવ વેદિતવ્યમ્ । (તમ૩ ?) ધ્રુવં મધ્યે૪ યે
સ્ફુટીકરિષ્યામઃ । તથાચાહ ભરતઃ -
q૨૬.૧કખ "ષટ્સ્વરસ્ય પ્રયોગોઽસ્તિ તથા પઞ્ચસ્વરસ્ય ચ ।
q૨૬.૧ગઘ ચતુઃસ્વરપ્રયોગોઽપુ હ્યવકૃષ્ટધ્રુવાસ્વપિ ॥"
અપિશબ્દાદત્ર સંપૂર્ણોઽપિ ગ્રાહ્યઃ । એવં ચતુર્વિધઃ પ્રયોગો ધ્રુવાણાં વેદિતવ્યઃ ।
વ્૧૨૮.૧ ઇદાનીમલ્પત્વબહુ (તે ? ત્વે) બ્રવીમી । તત્ર સ્વરાણામલ્પશઃ પ્રયોગાદલ્પત્વં,
બહુશઃ પ્રયોગાદ્ બહુત્વમ્ । તથાલ્પત્વં બહુત્વં ચ દ્વિવિધં સન્યાસાદિગતો ભવેત્
તદાન્તરમાર્ગેણોતિ । અન્તરમાર્ગસ્ય લક્ષણમ્ યથા જાતિષુ ક્વચિદ્વા અનંશો
વિનાલ્પઃ । તથાચ કાર્મારવ્યાં ગાન્ધારસ્ય સર્વમ્બરસઙ્ગત્યા બહુત્વેનાન્તરમાર્ગપ્રયોગ ઇતિ વક્ષ્યતે ।ગાન્ધારસ્ય વિશેષેણ સર્વતો ગમનં ભવેત્ ।
----------
૧.શ ખ પાઠઃ ૨.ત્વ ક પાઠ ૩અǣ ૪.ધ્ય ખ પાઠઃ
ઇતિ ।
વ્.

અથ બહુત્વમાહ - અલ્પવદત્ર બહુત્વમિતિ । લક્ષ્યેદિતિ વિશેષઃ । કથમિત્યાઃ -
બલવદબલવતોર્વિપર્યાસો બલમલ્પં તદ્વિપર્યયે બલવદ્તિતિ બલવલ્લક્ષણં
ગમ્યતે એવ । અત એવાહ -
૧૯૯ગઘ
જાતિસ્વરૈસ્તુ નિત્યં (સ્યાત્) જાત્યલ્પ (ત્વ ? ત્વં) દ્વિ વિધં ? ધા) ચ તત્
૨૦૦કખ
સઞ્ચા(રસ્ય ? રોઽમ્શ) બલસ્થાનમલ્પત્વં દુર્બલાસુ ચ
૨૦૦ગઘ
દ્વિવિધાન્તરમાર્ગસ્તુ જાતીનાં વ્યક્તિકાર(કમ્ ? કઃ)
વ્.૧૩૦ ઇદાનીં ન્યાસમાહ - ન્યસ્યતે ત્યજ્યતે યસ્મિન્ યેન વા ગીતં તન્ન્યાસ ઇતિ । સ ન્યાસઃ સ
એકવિંશતિસંખ્ય ઇતિ તદ્યથા ષડ્જાયા એકષડ્જો નામ ન્યાસઃ । એવમાદિ
બોદ્ધવ્યમ્ । અષ્ટાદશજાતિષુ ચ ન્યાસાઃ । અંશઃ સમાપ્તૌ કાર્ય ઇત્યર્થઃ ।
વ્ ૧૩૧ ઇદાનીમપન્યાસમાહ - અપન્યાસોઽન્તે પ્રયોગસમાપ્તૌ અપન્યાસઃ । સચ
ષટ્પઞ્ચાશદ્ભેદભિન્નો ભવતિ ગીતાનાં મધ્યે બોદ્ધવ્યઃ । યથા યત્ર સમાપ્તમિવ
ગીતં પ્રતિભાસતે સોઽપન્યાસઃ સ ચ વિદારીમધ્યે ભવતિ । ગીતશરીરમધ્યમ
ઇત્યર્થઃ યથા ષડ્જગ્રામે ષડ્જમધ્યાયાઃ સપ્તાપન્યાસા ભવ(તિ ? ન્તિ)
ષડ્જોદીચ્યવાયાશ્ચ દ્વૌ પઞ્ચાનાં પ્રત્યેકં ત્રયં ત્રયમિતિ ચતુર્વિંશતિઃ
શેષાસ્તુ મધ્યમગ્રામે । તથાચાઃ ભરતાઃ -
q૨૭.૧કખ "ન્યાસો હ્યંશસમાપ્તૌ સ ચૈકવિંશતિવિધો વિધાતવ્યઃ ।
q૨૭.૧ગઘ ષટ્પઞ્ચાશત્સંખ્યો ભવેદપન્યાસસંજ્ઞોઽસૌ ॥"
દશવિધજાતિલક્ષણમિતિ ।
૨૦૧કખ
અંશાઃ સ્યુઃ પઞ્ચષડ્જાયાં નિષાદર્શભવર્જિતાઃ
૨૦૧ગઘ
અપન્યાસસ્તુ ગાન્ધા(રા? રઃ) પઞ્ચમશ્ચાથ સ (ઙ્ગ)તિઃ
૨૦૨કખ
ષડ્જગાન્ધારયોસ્તુ સ્યાદ્ ષડ્જધૈવતયોસ્તથા
૨૦૨ગઘ
ષાડવં ચ નિષાદે સ્યાદ્ નાસ્યાદૌડુવિતં ભવેત્
૨૦૩કખ
આર્શભ્યાસ્તુ સ્મૃતા અંશા નિષાર્ષભધૈવતાઃ
૨૦૩ગઘ
ષડ્જપઞ્ચમહીને ચ ષાડવોરદ્વિતે ક્રમાત્
૨૦૪કખ
ધૈવત્યાં ગુરુભિઃ પ્રોક્તવંશાવૃષભધૈવતૌ
૨૦૪ગઘ
સમધ્યમા (ચવના ? વપન્યા)સૌ પ્રાગુ(પ્તા ? ક્તૌ) હીનતોત્ક્રમાત્
૨૦૫કખ
અંશો નિષાદવત્યાસ્તુ દ્વિશ્રુતી સર્ષભૌ સ્મૃતૌ
૨૦૫ગઘ
ધૈવતીવદ્ ભવેચ્ચેષો ન્યાસો નામકૃદેવ તુ
૨૦૬કખ
અંશાસ્તુ ષડ્જકૈશિ(ક્યાત્ ? ક્યો) ષડ્જગાન્ધારપઞ્ચમાઃ
૨૦૬ગઘ
સનિષાદા અગાન્ધારા અપન્યાસત એવ તુ
૨૦૭કખ
ઋષભોઽલ્પપ્રયોગઃ ચેયમાચાર્યઃ પરિકીર્તિ(તાઃ ? તા)
૨૦૭ગઘ
નિત્યં પૂર્નસ્વરા ચેયમાર્ચાર્યૈઃ પરિકીર્તિ(તાઃ ? તા)
૨૦૮કખ
સ્યાત્ ષડ્જોદિચ્યવત્યંશૈઃ ષડ્જમધ્યમધૈવતૈઃ
૨૦૮ગઘ
સનિષાદૈરપન્યાસૌ વિજ્ઞેયૈ ષડ્જધૈવતૈઃ
૨૦૯કખ
ઋશભેણ વિહીને (યાં ? યં) દ્વાભ્યાં દ્વે પઞ્ચમેન ચ
૨૦૯ગઘ
મન્દ્રગાન્ધારભૂયસ્ત્વમપન્યાસસ્તુ મધ્ય(મા મઃ)
૨૧૦કખ
સર્વાંશાન્નામકૃન્ન્યાસાં વિજ્ઞેયા ષડ્જમધ્યમા
૨૧૦ગઘ
સ્યાતાં નિષાદગાન્ધારાવસ્યાં ગીતત્વકારિણૌ
૨૧૧કખ
યથેષ્ટં સ્યાત્તુ સઞ્ચારો યથા ગ્રામાવિરોધકૃત્
૨૧૧ગઘ
ષડ્જગ્રામે તુ સપ્તૈ(નાઃ ? તાઃ) શેષા મધ્યમજાતયઃ
૨૧૨કખ
ગાન્ધાર્યા દ્વાવનંશૌ ચ (ગેઆ ? હેયા) વૃષભધૈવતૌ
૨૧૨ગઘ
ક્રમાન્નિત્યં ત્વપન્યાસૌ વિજ્ઞેયૌ ષડ્જપઞ્ચમૌ
૨૧૩કખ
ધૈવતાદૃષભં ગચ્ચેદે(વ ? વં) સ્યાત્ સર્વમેવ તત્
૨૧૩ગઘ
પ્રાયશો રક્તગાન્ધાર્યામપન્યાસસ્તુ મધ્ય(મા ? મ)
૨૧૪કખ
બહુપ્રયોગઃ કર્તવ્યો ધૈવતોઽથ નિષાદવાન્
૨૧૪ગઘ
ષડ્(જં ? જ) ગાન્ધારસઞ્ચા( ર ? રઃ) કા (ર્યં ચા ?ર્યશ્ચા) સ્યાઃ
પ્રયોક્તૃભિઃ
૨૧૫કખ
ગાન્ધારોદીચ્યવા પ્રા(ય?યઃ) ષડ્જ્ŏદીચ્યવતીસમા
૨૧૫ગઘ
ષડ્જશ્ચ મધ્યમશ્ચાંશો ન ચૌડુવિભમિષ્યતે
૨૧૬કખ
પઞ્ચાંશા મધ્યમાયાસ્તુ જ્ઞેયા દ્વિશ્રુતિવર્જિતાઃ
૨૧૬ગઘ
ક્રમાત્ તાભ્યાં ચ હીનત્વં બહુલૌ ષડ્જમધ્ય(મૌ)
૨૧૭કખ
ગાન્ધારોદીચ્યવા (તુલ્યા મધ્યમોદીચ્યવા) ભવેત્
૨૧૭ગઘ
સાપ્તસ્વર્યં તુ નિત્યં સ્યાદન્યાદંશસ્તુ પઞ્ચમઃ
૨૧૮કખ
પઞ્ચમ્યાં ગુરુભિઃ પ્રોક્તાવંશાવૃષભધૈવતૌ
૨૧૮ગઘ
સમધ્યમાવપન્યાસૌ મધ્યમર્ષભસઙ્ગતિઃ
૨૧૯કખ
ષડ્જમધ્યમગાન્ધારા અલ્પાશ્ચ પરિકીર્તિતાઃ
૨૧૯ગઘ
સ્યાન્નિષાદાચ્ચ ગાન્ધારો અલ્પસ્ય પરિકીર્તિતા
૨૨૦કખ
સ્યાન્નિષાદાચ્ચ +++મધ્યમા ચચ્ચ હીનતા(?)
૨૨૦ગઘ
જ્ઞેયો ગાન્ધારપઞ્ચભ્યાઃ પઞ્ચમોઽંશઃ પ્રયોક્તૃભિઃ
૨૨૧કખ
સર્ષભઃ સ્યાદપન્યાસો (નાસૌ? ન્યાસો) ગાન્ધાર ઇષ્યતે
૨૨૧ગઘ
ગાન્ધાર(મથ) પઞ્ચમ્યા સ્વત્સઞ્ચારાદિ કીર્તિતઃ
૨૨૨કખ
તદસ્યામપિ વિજ્ઞેયં કિન્તુ પૂર્ણસ્વરા સદા
૨૨૨ગઘ
અન્ધ્ર્યામનંશા વિજ્ઞેયાઃ ષડ્જમધ્યમધૈવતાઃ
૨૨૩કખ
ષાદવમ્ ષડ્જહીનં સ્યાન્ન્યાસો ગાન્ધાર ઇષ્યતે
૨૨૩ગઘ
નન્દયન્ત્યામપન્યાસો જ્ઞેયૌ મધ્યમપઞ્ચમૌ
૨૨૪કખ
ગ્રહો ન્યાસશ્ચ ગાન્ધારઃ પઞ્ચમોઽમ્શઃ પ્રકીર્તિતઃ
૨૨૪ગઘ
અન્ધ્રીવત્ ષોડવં જ્ઞેયમનોડુબિતમેવ ચ
૨૨૫કખ
સ્યાન્મ(ન્દ ? ન્દ્ર) ર્ષભસઞ્ચારો લઙ્ઘનીયશ્ચ સ ક્વચિત્
૨૨૫ગઘ
કાર્મારવ્યામનંશાસ્તુ ષડ્જગાન્ધારમધ્યમાઃ
૨૨૬કખ
પૂર્ણતા પઞ્ચમો ન્યાસો ગાન્ધારગમનં બહુ
૨૨૬ગઘ
કૈશિક્યામૃષભોઽનંશો ન્યાસૌ તુ દ્વિશ્રુતૌ++
૨૨૭કખ
ઋષભો ધૈવત્શ્ચૈવ હેયાવસ્યા યથાક્રમમ્
૨૨૭ગઘ
પઞ્ચમોઽપિ ભ(વ ? વે)ન્યા )(સૌ ? સો) નિષાદેઽંશેઽથ ધૈવતે
૨૨૮કખ
ઋષભઃ સ્યાદપન્યાસઃ કૈશ્ચિદુક્તોઽમ્શવત્ તથા
અસ્મદ્ગુરુમતે ઋષભસ્તાવદપન્યાસો ભવતિ । અનંશત્વાત્ ।
૨૨૮ગઘ
કૈશ્ચિત્ પુનઃ અંશ્વદ્ (વૃ ? ઋ) ષભોઽપ્યપન્યા(સવી ? સઃ સ્વી) કૃ(તમ્ ?
તઃ)
૨૨૯કખ
પઞ્ચમો બલવા ન સ્યાત્ સ્યાન્નિષાદસ્તથૈવ ચ
૨૨૯ગઘ
ઇતિ ત્રિષષ્ટીરંશા યે તેષામેકૈકશોઽમ્શતામ્
૨૩૦કખ
પ્રકલ્પ્યાપોદ્યતે પ્રાપ્તષાડવોડુબિતં ક્વચિત્ અષાડવા એતે ।
૨૩૦ગઘ
ત્રિષ્ટષ્ટિરંશા એતેષામંશો ન જાતિ+++++
૨૩૧કખ
અંશવચ્ચ ગ્રહા જ્ઞેયા સર્વાસામેવ નિત્યશઃ
૨૩૧ગઘ
સર્વાસામેવ જાતીનાં ત્રિ(ષષ્ટિ ? જાતિ) સ્તુ ગણઃ સ્મૃતઃ
૨૩૨કખ
લક્ષણાત્ સ ચ વિજ્ઞેયો વર્ધમાનઃ સ્વરો બુધૈઃ
૨૩૨ગઘ
એકસ્વરો દ્વિસ્વરશ્ચ ત્રિસ્વરશ્ચ ચતુઃસ્વરઃ
૨૩૩કખ
પઞ્ચસ્વરશ્ચતુર્ધા ચ એકધા સપ્ત ષટ્સ્વરાઃ
વ્ ૧૩૩.૧ અસ્યાર્થઃ - ત્રિજાતિકો (ગુ ? ગ) ણ ઇતિ સંખ્યા નિદર્શનં તત્રૈકસ્વરાંશાસ્તિસ્રઃ
મધ્યમોદીચ્યવા ગાન્ધારપઞ્ચમી નન્દયન્તી ચેતિ । પપપ । દ્વિસ્વરાંશાસ્તિસ્રઃ ।
ધૈવતી ગાન્ધારોદીચ્યવા પઞ્ચમી ચેતિ । ધરિ સમ પરિ । ત્રિસ્વરાંશાસ્તિસ્રઃ આર્ષભી
નૈષાદી ષડ્જકૈશિકી ચેતિ । ધનિસાગરિસસગ(પઃ ? પાઃ) । ચતુઃસ્વરાંશાસ્તિસ્રઃ । ષડ્જોદીચ્યવ(ત્ય ? ત્યા)ન્ધ્રી કાર્મારવી ચેતિ । સમધનિ નિગપનિ ।
પરિધનિ । પઞ્ચસ્વરાંશાશ્ચતસ્રઃ । ષડ્ (જ ? જા) ગાન્ધારી રક્તગાન્ધારી મધ્યમા ચેતિ । સગમપધ । સગમપનિ સરિગમપધ । સરિમપધ । ષડ્જસ્વરાંશા કૈશિકી ।
સમગપધનિ । સપ્તસ્વરાંશા ષડ્જમધ્યમા । સરિગમપધનિ । એવં
તિષષ્ટિરંશા વ્યાખ્યાતાઃ ।
૨૩૩ગઘ
મધ્યમોદીચ્યવા ચૈવ તથા ગાન્ધારપઞ્ચમી
૨૩૪કખ
નન્દયન્તી ચ તિસ્રસ્તાઃ પઞ્ચમૈકાંશતઃ સ્મૃતાઃ
૨૩૪ગઘ
ધૈવતી પઞ્ચમી ચૈવ જ્ઞેયે ધરિદિવાંશકે
૨૩૫કખ
ગાન્ધારોદીચ્યવા દ્વાભ્યાં મધ્યા (મ)ર્ષભ ઇત્યપિ
૨૩૫ગઘ
આર્ષભ્યાં (તિરિ ? નિરિ) ધા અંશા નૈષાદ્યાં નિરિગાસ્ત્રયઃ
૨૩૬કખ
સગ(લાઃ ? પાઃ) ષડ્જકૈશિક્યાં ત્રિસ્રસ્ત્ર્યંશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
૨૩૬ગઘ
ચતુરંશા સમનિધૈઃ ષડ્જોદીચ્યવતી સ્મૃતા
૨૩૭કખ
કાર્મારવી રિપનિધૈરાન્ધ્રી (ચ?) ગપનિપૈરપિ
૨૩૭ગઘ
સગમપધૈઃ ષાડ્જી સ્યાત્ પઞ્ચભિશ્ચાપિ મધ્યમા
૨૩૮કખ
સરિમપધૈરંશૈઃ સ્યાદ્ ગાન્ધારી સગમાનિપૈઃ
૨૩૮ગઘ
તદ્વત્ સ્યાદ્ રક્તગાન્ધારી પૂર્વૈરંશૈશ્ચ પઞ્ચભિઃ
૨૩૯કખ
કૈશિક્યેક ષડંશા સ્યાત્ સગમપનિધૈઃ સ્મૃતા
૨૩૯ગઘ
ષડ્જમધ્યમા તુ સપ્તાંશા ત્રિષષ્ટિરિતિ તેઽંશકાઃ
૨૪૦કખ
અંશકૈ(ગ્રા ? ર્ગ્રા) મરાગાંસ્તુ જનયન્તીતિ જાતયઃ
૨૪૦ગઘ
આસાં પ્રયોગકાલે તુ યુગ્માયુગ્માશ્રયો વિધિઃ
૨૪૧કખ
માર્ગૈસ્ત્રિભિઃ પ્રયોક્તવ્યાસ્ચિત્રવાર્તિકદક્ષિણૈઃ
૨૪૧ગઘ
પૂર્વરઙ્ગે કૃતે શુદ્ધા કર્તવ્યં ગીતયોક્તૃભિઃ
૨૪૨કખ
આસારિકં વાણિકાદિ તતો વાત્યંશકલ્પનમ્
૨૪૨ગઘ
સ્વરાણામઙ્ગહારૈર્યત એવાસારિતક્રમૈઃ
૨૪૩કખ
વર્ધમાનપદે તાસાં કાર્યા સ્યાદંશકલ્પના
૨૪૩ગઘ

ઇતિ ત્રિષષ્ટિરંશા યે તેષામેકૈકશોઽમ્શાતામ્
૨૪૪કખ
પ્રકલ્યાપોદ્યતે પ્રાપ્તં ષાડ(વો ? વૌ) ડુબિતં ક્વચિત્
વ્ ૧૩૪.૧ ઇતિ ત્રિષષ્ટિરંશા યે ઉક્તાસ્તેષાં મધ્યે યે અનંશાસ્તેષામનંશાનાં જાતિવિષયે અપોદ્યતે । એતદેવ સ્ફુટયતિ
૨૪૪ગઘ
અષાડબા નિષાદેઽમ્શે સનિ સ્યાત્ ષડ્જમધ્યમા
૨૪૫કખ
ગાન્ધારે ચ યતો લોપો નાંશસંવાદિનો મ(તં ? તઃ)
વ્ ૧૩૫.૧ અસ્યાર્થઃ - નિષાદેઽંશે ષડ્જમધ્યા જાતિરષાડવા । કથમ્ ।
ષડ્જગ્રામે ષડવવિધૌ ગાન્ધારસ્ય લોપો નાસ્તિ ।
ગાન્ધારેઽમ્શે નિષાદેન અષાડવા બોદ્ધવ્યાઃ । અંશ(સઞ્ચા ? સંવા)
દિનો લોપાભાવાત્ ।
૨૪૫ગઘ
કૈશિકી રક્તગાન્ધારી ગાન્ધારી ચૈવ પઞ્ચમે
૨૪૬કખ
તથા ષાડવા તુ ગાન્ધારે ધૈવતા તદાદીચ્યવા
નિશ ઋષભેણ ષડ્જોદીચ્યવા..શે અષાડવા વિજ્ઞેયા ।
વ્ ૧૩૬.૧ ઇદાનીમૌડુબિતં પ્રાપ્તમપોદ્યતે -
૨૪૬ગઘ
ગાન્ધારીરક્તગાન્ધાર્યોઃ ષડ્જમધ્યમપઞ્ચમાઃ
૨૪૭કખ
સનિષાદાઃ સ્મૃતા અંશ અનૌડુબિતભાગિનઃ
વ્ ૧૩૭.૧ એતચ્ચાસઙ્ગતમ્ । ઔડુબિતપ્રાપ્તેરભાવાત્ । સત્યમુક્તમ્ । ઔડુબિતનિષેઢવચનાનિ વિધેશ્ચાપ્રાપ્તમેવૌડુબિતત્વં
નિષિધ્યતે ।
૨૪૭ગઘ
ષડ્જમધ્યમજાતૌ તુ ગાન્ધારોઽથ નિષાદવાન્
૨૪૮કખ
કૈશિક્યામથ પઞ્ચમ્યાં ક્રમા વૃષભધૈવતૌ
ગાન્ધારોઽથ નિષાદવાનૌડુબિતભાગી । કૈશિક્યામૃષભઃ પઞ્ચમ્યાં ધૈવતશ્ચાનૌડુબિતભાગી સ્યાત્ । તત્ર પ્રાપ્તમેવાનૌડુબિતત્વં નિષિધ્યતે અંશતા ચાપ્રાપ્તૈવ કલ્પ્યતે ।
વ્ ૧૩૮.૧ ઇદાનીં યે અપવાદીભૂતા સ્વરાઃ ષાડવૌડુબિતવિધૌ તાનુદસ્યતિ ।
૨૪૮ગઘ
યોજ્યાઃ સપ્તાધિકાશ્ચૈવ ચત્વારિંશચ્ચ ષાડવે
વ્ ૧૩૯.૧ અસ્યાર્થઃ - ષાડવે વિધૌ ક્રિયમાણે સપ્તાધિકશ્ચૈવં ચત્વારિંશચ્ચ ષાડવે અસ્યાર્થવિધૌ ક્રિયમાણે સપ્તાધિકાશ્ચત્વારિંશદંશકા અપવાદસ્વરરહિતા યોજનીયા ઇત્યર્થઃ । ચતસૃણાં જાતીનાં નિત્યસમ્પૂર્ણાનાં નવાંશાઃ પાતનીયાઃ ત્રિષષ્ટિમધ્યે । તદ્યથા - રિપધનિપસગ । પધ । એષુ નવાંશેષુ પાતિતેષુ ચતુષ્પઞ્ચાશદંશ વશિષ્યન્તે । તત્રાપિ ષડ્જમધ્યમા ષડ્જોદીચ્યવા કૈશિકી ગાન્ધારી રક્તગાન્ધારી ધૈવતી આસાં ષડ્જાતીનાં સપ્તાંશાઃ પાતનીયાઃ । તેષુ સપ્તાંશેષુ પાતિતેષુ સપ્તચત્વારિંશદંશા ભવન્તિ । તદ્યથા -
૨૪૯કખ
મધ્યમોદીચ્યવાયાં વા તથા ગાન્ધારપઞ્ચમિ
૨૪૯ગઘ
કાર્મારવી રિપનિધૈઃ સગપૈઃ ષડ્જકૈશિકી
સગમપધૈઃ સ્મૃતા +++++++++
નન્દયન્તી ભવેત્ પાગા ગાન્ધારોદીચ્યવાસમા
વ્ ૧૪૦.૧ તેષુ ચત્વારિંશદંશેષૂક્તપરૈઃ ષાડબવિધિઃ કર્તવ્યઃ
ઇદાનીમૌડુબિતવિધૌ યેષુ અનપવાદિનઃ સ્વરાસ્તાન્ દર્શયતિ
૨૫૦ગઘ
તથાપવાદનિર્મુક્તસ્ત્રિંશદૌડુબિતે ભવેત્
વ્ ૧૪૧.૧ અસ્યાર્થઃ - તથા તેન પ્રકારેન અપવાદનિર્મુક્તસ્ત્રિંશત્પ્રકા(રં ? રો) બોદ્ધ(વ્યમ્ ? વ્યઃ) । તદ્યથા - ત્રિષષ્ટિમધ્યે નિત્યસંપૂર્ણાનાં ચતસૃણાં જાતીનાં નવાંશાઃ પાતનીયાઃ । તેષુ પાતિતેષુ ચતુષ્પઞ્ચાશદંશાસ્તત્રાવશિષ(સ્ત ?ન્તે) । તત્રાપિ ચતુષ્પઞ્ચાશન્મધે ચતસૃણાં જાતીનાં નિત્યસંપૂર્ણષાડબાનાં દ્વાદશ સપ્તાંશાઃ પાતનીયાઃ । તેષુ પાતિતેષુ દ્વિચત્વારિંશદંશેષૂક્તસ્વરૈરૌડુબિતવિધિર્ભવતીતિ ।
તથાચાહ ભરતઃ -
q૨૮.૧કખ "ષટ્સ્વરા સપ્તમે ત્વંશે નેષ્યતે ષડ્જમધ્યમા ।
q૨૮.૧ગઘ સંવાદ્યલોપાદ્ ગાન્ધારે તદ્વદ્ ધૈવતહીનતા ॥
q૨૮.૨કખ ગાન્ધારીરક્તગાન્ધારીકૈશિકીનં ચ પઞ્ચમઃ ।
q૨૮.૨ગઘ ષડ્જાયાશ્ચૈવ ગાન્ધારમંશો મધ્યમષાડબૌ ॥
q૨૮.૩કખ ષાડવં ધૈવતે નાસ્તિ ષડ્જ્ŏદીચ્યંશકે દ્વિજાઃ ।
q૨૮.૩કખ ગાન્ધારીરક્તગાન્ધાર્યોઃ ષડ્જમધ્યમપઞ્ચમાઃ ॥
q૨૮.૪કખ સપ્તમશ્ચૈવ વિજ્ઞેયો યૈઃ સ્વનૌડુબિતં ભવેત્ ।
q૨૮.૪કખ દ્વૌ ષડ્જમધ્યમાંશૌ તુ ગાન્ધારઃ સ નિષાદવાન્॥
q૨૮.૫કખ ઋષભશ્ચૈવ પઞ્ચમ્યાં કૈશિક્યાં ધૈવતસ્તથા ।
q૨૮.૫ગઘ એવં ચ દ્વાદશૈવૈતે વ(ર્ગાઃ ? ર્જ્યાઃ) પઞ્ચસ્વરે સદા ।
q૨૮.૬કખ સર્વસ્વરાણાં નાશોઽત્ર વિહિતઃ સર્વજાતિષુ ।
q૨૮.૬ગઘ ન મધ્યમસ્ય લોપો હિ કર્તવ્યસ્તુ કદાચન ॥
q૨૮.૭કખ સર્વસ્વરાણાં પ્રવર અનાશી મધ્યમસ્વરઃ ।
q૨૮.૭ગઘ ગાન્ધર્વકલ્પો વિહિતઃ સામસ્વાપિ ચ મધ્યમઃ ॥"
વ્ ૧૪૨.૧ ઇદાનીં ષાડબૌડુબિતવિધિસ્તુ ઉત્સર્ગાપવાદવિધિસ્તુ વિકૃતાસ્વેવ જાતિષુ બોદ્ધવ્યઃ ।
નનુ શુદ્ધાસુ જાતિષુ તાસાં શુદ્ધાનામન્યજાત્યુત્પત્તૌ મૂલત્વાદ્ એતા એવ શુદ્ધા વિકૃતા ભવન્તિ ।
કથં -
૨૫૧કખ
તદ્ગ્રહા તદપન્યાસા તદંશા ચ યદા ભવેત્
૨૫૧ગઘ
મન્દ્રન્યાસા ચ પૂર્ણા ચ શુધા જાતિસ્તથોચ્યતે
ઇતિ શુદ્ધલક્ષણમુક્તમ્ ।
વ્

એતેન લક્ષણેનૈકેન દ્વાભ્યાં વા વિકૃતા ભવન્તિ । પુનર્ન્યાસવર્જ્યામિતિ ।
ન્યાસેન વિકૃતં ચ નાસ્તિ ન્યાસવર્જ્યમિતિ વચનાત્ ।
વ્ ૧૪૪.૧ વિકૃતા ષાડ્જી(દ્વિ)વિધા નિત્યસમ્પૂર્ણા ષાડવચેતિ । નામાંશેન ષાડ્જી શુદ્ધવિકૃતા
ષાડ્જી ગાન્ધારાંશેન સમ્પૂર્ણા અંશસંવાદ્યલોપાત્ । મધ્યમપઞ્ચમધૈવતાંશે
નિષાદેન ષાડબા
વ્ ૧૪૫.૧ યથા તુ ષાડ્જી શુદ્ધા ગીયતે તદા પઞ્ચમસ્યાંશત્વેન શેષાણાં
સ્વરાણાં બહુત્વમ્ । બહુત્વેન ષડ્જપઞ્ચમયોસ્ત્રિંશદંશા ભવન્તિ । ષડ્ભિશ્ચતુર્દશવિધો ભવતિ । ગાન્ધારશ્ચૈકોનવિંશતિવિધઃ । મધ્યમ્શ્ચતુર્ધશવિધઃ । મિલિત્વા સપ્તસ્વરા અષ્ટાવિંશત્યાધિકં શતં ભવતીત્યલમ્ ॥
વ્૧૪૬.૧ ઇદાનીં દશલક્ષણમધ્યે યદ્યસ્યાં જાતૌ ભવતિ તત્ તસ્યા દર્શયતિ ।
તત્ર ષાડ્જ્યાઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધાયા અંશા ગ્રહાઃ પઞ્ચ ભવન્તિ ।
તદ્યથા ષડ્જગાન્ધારમધ્યમપઞ્ચમધૈવતા (ગ્રહાઃ અંશાઃ ?)
ગ્રહા અંશાશ્ચ । ગાન્ધારપઞ્ચમાવપન્યા(સો ? સૌ) ।
નિષાદહીના ષાડબો ષડ્જો ન્યાસઃ । ષડ્જગાન્ધારયોઃ ષડ્જધૈવતયોશ્ચ સઙ્ગતિઃ ।
ગાન્ધારોઽતિવેલાપાદિત્વાત્ પરસ્પરગમનં ચ સઙ્ગતિઃ ।
ગાન્ધારોઽતિવેલાપાદિત્વાત્ પરસ્પરગમણં
ચ સઙ્ગતિઃ । ષડ્જધૈવતોશ્ચ ઔડુબિતત્વં ચ સર્વથૈવ નાસ્તિ ।
સમ્પૂર્ણા ષાડબા ।
યદા સમ્પૂર્ણા ગીત્યતે તદા ઋષભપઞ્ચમયોર્નિષાદપઞ્ચમયોરલ્પત્વં કાર્યમ્ ।
કુતઃ -
૨૯.૧અબ્૒ યં વિના હીનતા યસ્યાં સ્યાત્ ચેત્તસ્યાં તુ સોઽલ્પકઃ
ઇતિ વચનાત્ ।
ય(થા ? દા) ષાડબા ગીયતે તદા ઋષભસ્યાલ્પત્વં કાર્યં । શેષાણાં સ્વરાણાં બહુત્વમ્ ।
વ્ ૧૪૭.૧ અસ્યાશ્ચ દશાંશકાઃ । તદ્યથા । શુદ્ધા વિકૃતાશ્ચ પઞ્ચ પૂર્ણાશ્ચત્વારઃ ષાડબાઃ
ગાન્ધારેઽમ્શે ષાડબાપવાદાત્ તેનાંશાઃ સ્ફુટયન્તે
તેન લિખિતાઃ ષડ્જાંશેન શુદ્ધત્વં ષડ્જશ્ચાપન્યાસઃ
સંપૂર્ણાવસ્થાયામષ્ટવિધલક્ષણમ્ ।
ષાડબાવસ્થાયાં ન(ય ? વ) વિધત્વમ્ ।
શુદ્ધં પરિત્યજ્ય ચતુર્વિધા ષાડ્જી વિકૃતા બોદ્ધવ્યા ।
અસ્યાશ્ચ ધૈવતાદિમૂર્છના પઞ્ચપાણિશ્ચિત્રે માર્ગે માગધી
ગીતિઃ પઞ્ચપાણિદ્વિકલઃ વાર્તિકમાર્ગે સમ્ભાવિતા
ગીતિશ્ચતુષ્કલઃ પઞ્ચપાણિઃ દક્ષિણે માર્ગે પૃથુલા ગીતિઃ ।
અનેન ક્રમેણ સર્વાસાં જાતીનાં બોદ્ધવ્યમ્ ।
વીરરૌદ્રાદ્ભુતા રસાઃ કાર્યાઃ । પ્રથમોપક્ષેપગે
ધ્રુવાગાને વિનિયોગઃ ॥
આર્ષભી શુદ્ધા ગીયતે ।
વ્ ૧૪૮.૧ નિષાદપઞ્ચમાલ્પત્વં ઋષભાન્ધારમધ્યમપઞ્ચમધૈવતનિષાદાઃ
ષડ્જષડ્જઃ મિલિત્વા...ષભ્યામ્ । ઋષભધૈવતનિષાદાઃ ગ્રહાઃ સ્વયમેવાંશાઃ । ત એવાપન્યાસાઃ ।
પઞ્ચસ્વરપરસતારઃ નિષાદઃ ઋષભો ન્યાસઃ ન્યાસપરસ્તત્પરો વામન્દ્રઃ ષડ્જધૈવતપઞ્ચમઃ
ઋષભગાન્ધારયોશ્ચ સઙ્ગતિઃ । ષડ્જહીનં ષાડબમ્ । ષડ્જપઞ્ચમહીનમ્ ઔડુબિતમ્ ।
પૂર્ણાવસ્થાયાં ષડ્જગાન્ધારપઞ્ચમાનામલ્પત્વમ્ । ઔડુબિ ગાન્ધારમધ્યમયોરલ્પત્વં
શેષાણાં ચ બહુત્વમ્ ।
વ્ ૧૪૯.૧ દશવિધત્વં ચાસ્યાઃ દશાંશાઃ શુદ્ધવિકૃતાઃ પૂર્ણાસ્ત્રયઃ । પઞ્ચમાદિમૂર્છના ચચ્ચત્પુટસ્તાલઃ । એકકલેન ચિત્રેણ માગધી । દ્વિકલેન વાર્તિકેન સમ્ભાવિતા ।
ચતુષ્કલેન દક્ષિણેન પૃથુલા માત્રા ॥ દક્ષિણે કલા । વીરરૌદ્રાદ્ભુતા રસાઃ ।
પ્રથમપ્રેક્ષણકે નૈષ્ક્ṟઅમિકી ધ્રુ(વં ? વા) ગાને વિનિયોગઃ ।
વ્૧૫૦.૧ ધૈવતાદિમૂર્ચના ધૈવ(ન્યા ? ત્યા) ધૈવતં મહૌ ગ્રહૌ અંશૌ ચ । શુદ્ધાવસ્થાયાં
ધૈવત્યેવ ન્યાસઃ । વિકૃતાવસ્થાયાં ચ ધૈવત્ર્ષભમધ્યમા અપન્યાસાઃ । ધૈવતો ન્યાસઃ ।
પઞ્ચમહીનં ષાડબં । પઞ્ચમષડ્જહીનં ષાડબં પઞ્ચમષડ્જહીનમૌડુબિતમ્ ।
તાવેવ ષડ્જપઞ્ચમસ્વરૌ તુ બલૌ કર્ત(વ્ય ? વ્યૌ) । ક્વચિલ્લઙ્ઘનીયૌ । પઞ્ચસ્વરપ્રસ્તારઃ ।
ન્યાસપરસ્તત્પરો વા મન્દ્રઃ ।
વ્૧૫૧.૧ પૂર્ણાવસ્થાયાં ષડ્જગાન્ધારમધ્યમપઞ્ચમનિષાદાનામલ્પત્વં
પઞ્ચમષડ્જવર્જં ચ । એતેષામૌ(ડુ)બિતે અલ્પત્વમ્ । શેષાણાં ચ બહુત્વમ્ । વિવિધત્વમસ્યાઃ
સપ્તાંશકાઃ શુદ્ધા વિકૃતાઃ પૂર્ણા ઋષભાદિમૂર્ચના તાલઃ પઞ્ચપાણિઃ એકકલશ્ચિત્રો માર્ગઃ
માગધી ગીતિઃ । દ્વિકલો (વા)ર્તિકઃ સમ્ભાવિતા । ચતુષ્કલો દક્ષિણઃ પૃથુલા કલા (ધતર?)
દક્ષિણે કલાઃ દ્વાદશ વાર્તિકે કલા અષ્ટચત્વારિંશદ્ । રસા વીરબીભત્સભયાનકાઃ ।
ધ્રુવગાને પ્રથમે પ્રેક્ષણકે વિનિયોગઃ ।
વ્૧૫૨.૧ નિષાદવત્યાઃ નિષદર્ષભગાન્ધારા ગ્રહાઃ અં(શા)શ્ચ । અપન્યાસાશ્ચ નિષાદગન્ધારર્ષભાઃ ।
નિષાડ એકો ન્યાસઃ । પઞ્ચમહીનં ષાદબં પઞ્ચમષડ્જહીનમૌડુબિતમ્ । પૂર્ણાવસ્થાયાં
ષડ્જગાન્ધારમધ્યમપઞ્ચમાનામલ્પત્વમ્ । ઔડુબિતે મધ્યમધૈવતયોરલ્પત્વમ્ ।
પઞ્ચમસ્વરપરા તારગતિઃ । ન્યાસ(પ) રસ્તત્પરો વા મન્દ્રઃ ।
વ્૧૫૩.૧ ગાન્ધારાદિમૂર્છના તાલશ્ચચ્ચત્પુટઃ દક્ષિણે કલા ચતુષ્ષષ્ટિઃ ચિત્રેઽષ્ટૌ । દશવિધત્વં
ચાસ્યાઃ દશાંશાઃ શુદ્ધાસ્ત્રયો વિકૃતાઃ પૂર્ણા । રસશ્ચ કરુણઃ । ધ્રુવાગાને પ્રથમપ્રેક્ષણકે
વિનિયોગઃ ॥
વ્૧૫૪.૧ ષડ્જકૈશિક્યા ષડ્જગાન્ધારપઞ્ચમા ગ્રહાઃ અંશાશ્ચ પઞ્ચસ્વરપરસ્તારઃ ।
ન્યાસપરસ્તત્પરો વા મન્દ્રઃ । નિત્યસમ્પૂર્ણા ચ । ધૈવતનિષાદગ્રહા ।
મધ્યમાનામલ્પત્વમ્ । ઋષભસ્યાલ્પતરત્વં શેષાણાં બહુત્વમ્ ।
(ના ? ન્યા) સસ્તુ ગા(માગા ? ન્ધા) રઃ ષડ્જનિષાદપઞ્ચમાઃ અષ્ટધૈવ
વ્ ૧૫૫.૧ અસ્યાઃ શુદ્ધત્વમંશકાઃ પૂર્ણાશ્ચચ્ચત્પુટસ્તાલઃ । એકકલે ચિત્રે માગધી ગીતિઃ ।
દ્વિકલે વાર્તિકે સમ્ભાવિતા । ચતુષ્કલે દક્ષિણે પૃથુલા । રસશ્ચ કરુણઃ । પ્રથમપ્રવેશગીતે
દ્વિતીયપ્રેક્ષણકે વિનિયોગઃ ।
વ્૧૫૬.૧ ષડ્જોદી(વ્ય ? ચ્ય) વાયાઃ ષડ્જમધ્યમધૈવતનિષાદા ગ્રહાઃ અંશાશ્ચ । પઞ્ચસ્વરપરસ્તારઃ ।
ન્યાસપ્રસતત્પરો વા મન્દ્રઃ । ઋષભહીનં ષાડબં ઋષભપઞ્ચમહીનમૌડુબિતમ્ ।
પૂર્ણાવસ્થાયામૃ....ષડ્જગાન્ધારપઞ્ચમયોરલ્પત્વં ગાન્ધારસ્યાંશત્વે પ્રાપ્તૌ બાહુલ્યં
ષાડબે પઞ્ચમસ્યાલ્પત્વં ઔડુબિતે ન કસ્યાપ્યલ્પત્વમશેષાણાં બહુત્વં મધ્યમો ન્યાસઃ ।
ઋષભધૈઅતાવપન્યાસૌ । અંશાનાં પરસ્પર ગમનમ્ ।
વ્૧૫૭.૧ દશવિધત્વમસ્યાઃ સપ્તાંશક....તત્ર સપ્ત પૂર્ણા પઞ્ચષાડવાઃ પઞ્ચ
ઔડુબગાન્ધારમૂર્ચનાતાલઃ પઞ્ચપાણિઃ । એકકલેન ચિત્રેણ માગધી । દ્વિકલેન વાર્તિકેન સમ્ભાવિતા ।
ચતુષ્કલેન દક્ષિણેન પૃથુલા । રસૌ શૃઙ્ગારહાસ્યૌ । ધ્રુવાગાને દ્વિતીયપ્રેક્ષણકે વિનિયોગઃ ।
વ્૧૫૮.૧ ષડ્જમધ્યમાયા ગ્રહાઃ અંશાશ્ચ સપ્તૈવ સ્વરાઃ । પઞ્ચસ્વરપરસ્તારઃ । ન્યાસપરસ્તત્પરો
વા મન્દ્રઃ । નિષાદહીના ષાડબા । નિષાદગાન્ધાર્હીના ઔડુબિતા । ગ્રામા વિરોધેન યથેષ્ટં સઞ્ચારઃ ।
પૂર્ણાવસ્થાયાં નિષાદગાન્ધારયોરલ્પત્વમ્ । ષડ્જમધ્યમો ન્યાસૌ । સપ્તસ્વરાપન્યા (સઃ ? સા)
વ્૧૫૯.૧ દશબિધત્વમ્ અસ્યા એતદંશકશ્ચત્વારઃ ષાડબાઃ । તથૈવ ધૈવતેઽમ્શે ષાડબાનાં
ઔડુવિતાંશ્ચ શુદ્ધત્વં નાસ્તિ । મધ્યમાદિમૂર્ચ્ચના તાલઃ પઞ્ચપાણિઃ એકકલેન ચિત્રેણ
માગધી દ્વિકલે(ન) વાર્તિકેન સમ્ભાવિતા ચતુષ્કલેન દક્ષિણેન પૃથુલા સર્વરસાત્મિકા
ધ્રુવાગાને દ્વિતીયે પ્રેક્ષણકે વિનિયોગઃ । એતાઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધાઃ સપ્ત જાતયઃ ।
વ્૧૬૦.૧ ઇદાનીં મધ્યમગ્રામસંબન્ધા જાતયઃ ઉચ્યન્તે । તત્ર ગાન્ધાર્યા
ગાન્ધારષડ્જમધ્યમપઞ્ચમનિષાદા ગ્રહાઃ ત એવાંશાઃ । પઞ્ચસ્વરપરસ્તારઃ
ન્યાસપરસ્તત્પરો વા મન્દ્રઃ । ઋષભહીનં ષાડવમ્ ઋષભહીનં ષાડવમ્,
ઋષભધૈવતહીનમૌડુબિતમ્ । પૂર્ણાવસ્થાયામૃષભધૈવતયોરલ્પત્વં શેષાણાં બહુત્વમ્ ।
સ્વરજાતિત્વાદ્ ગાન્ધારો ન્યાસઃ ષડ્જમધ્યમાવપન્યાસૌ । ધૈવતર્ષભયોઃ સઙ્ગતિઃ ।
તદ્યથા - ગાન્ધારી યદા સંપૂર્ણા ગીયતે તદા માધારિગા ઇતિ ગાયન્તિ ઇતિ પ્રયો(ગિ ? ગઃ) સ્યાત્ ।
યદા ઋ(ષ) ભહીના ગીયતે ધરસ્વરપવેશનં(?) માધાધાગા ઇતિ પ્રયોગઃ સ્યાત્ ।
યદા ઔડુબિતા ગીયન્તે તદા ઉત્તર(સ્વર?) સ્વરપ્રવેશે માગાગા ઇતિ પ્રયોગઃ સ્યાત્ , માપરિધ ઇતિ પ્રયોગઃ
કદાચિદપિ ન સ્યાત્ ।
વ્૧૬૧.૧ દશવિધત્વમસ્યાઃ એકાદશાંશકાઃ શુદ્ધા વિકૃતાઃ પૂર્ણાઃ પઞ્ચ ચત્વારઃ

ષાડબાઃ ઔડુબિત એકઃ મૂર્ચના ધૈવતાદિઃ ચચ્ચત્પુટસ્તાલઃ એકકલવિધઃ ચિત્રમાર્ગે માગધી
દ્વિકલે વાર્તિકે સમ્ભાવિતા ચતુષ્કલે દક્ષિણે પૃથુલા રસઃ કરુણઃ માત્રા દક્ષિણે વાર્તિકે ચિત્રે કલા
ધ્રુવગાને તૃતીયપ્રેક્ષણકે વિનિયોગઃ ।
વ્૧૬૨.૧ રક્તગાન્ધા(ર્યપ્વ ? ર્યાષ્ષ) ડ્જમધ્યમપઞ્ચમગાન્ધારનિષાદા ગ્રહા અંશાશ્ચ ।
પઞ્ચસ્વરપરસ્તારઃ ન્યાસપરસ્તત્પરો વા મન્દ્રઃ । ઋષભહીનં ષાડબમ્
ઋષભધૈવતહીનમૌડુબિતમ્ । પૂર્ણાવસ્થાયામૃષભધૈવતયોરલ્પત્વં શેષાણાં બાહુલ્યમ્ ।
નિષાદસ્યાંશત્વાદબહુત્વે પ્રાપ્તે વચનાદબહુત્વં (?) , ધૈવતસ્યાનંશત્વાદલ્પત્વે પ્રાપ્તે
વચનાદ્ બાહુલ્યં, ષાડવે ધિઅવતસ્યાબાહુલ્યમ્ । ઋષભસ્ય ન કદાચિદપિ । ઔડુબિતે
સર્વેષામંશત્વાન્ન તસ્યાલ્પ(શ ?)ત્વમ્ । ઉક્તભઙ્ગ્યા શેષાણાં બાહુલ્યમ્ । ન્યાસો ગાન્ધાર એવ ચ ।
અપન્યાસસ્તુ મધ્યમ એવ । ષડ્જગાન્ધારયોસ્તુ સઞ્ચારઃ
વ્૧૬૩.૧ દશવિધત્વમસ્યાઃ દ્વાદશાંશક્રમઃ પૂર્ણાઃ પઞ્ચચત્વારઃ ષાડબે
પઞ્ચપ્યંશો,અપવાદ(?) । ઋષભાદિ મૂર્ચના । કરુણો રસઃ । તાલઃ
પઞ્ચપાણિઃ । એકકલે ચિત્રે માગધી । દ્વિકલે વાર્તિકે સમ્ભાવિતા*।
૨૫૨ગઘ
(ષટ્ ? અંશાઃ) સપ્ત સ્વરાઃ ષડ્જમધ્યમાયા મિશ્રશ્ચ તે
૨૫૩કખ
સઙ્ગચ્ચન્તે ન્નિરલ્પોઽંશા(ગા? ઙ્ગા)દૃતે વા (નિ?દિ) તાં વિના
૨૫૩ગઘ
નિલોપે નીગલોપે ચ ષાદવૌડુબિતે મતે
૨૪૪કખ
ષાડબૌડુબયોઃ સ્યાતાં દ્વિશ્રુતી તુ વિરોધિનૌ
૨૪૪ગઘ
મધ્યમાદીરિહ જ્ઞેયા પૂર્વવદ્ વિનિયોજનમ્
અસ્યાં ષડ્જમધ્યમૌ ન્યાસૌ । સપ્તવરા અપન્યાસાઃ । પ્રસ્તારઃ - સાગાસગપ (ધપ)
સાનિધનિમા (૧) । ગામાસરીગરિનિ(ધ)પધાપા (૨) । માગારીગા મામાસાસા (૩) ।
ધાગધપરિરિગગરિગસધસધા । રિગરિગસાસા । સાસારિગરિગ(૫) (?) ।
-------------
* ઇત પરમાદર્શે ૪ પત્રાણિ લુપ્તાનિ
નિધરીમમ મામામામા (૬) । માંમાંમગમમ પપધપનિમગ (૭) । ધાપધપરિગમ ગારિગસ + સગ (૮) । મામાધનિધસ ધપપમપાપા (૯) । મામગમામા પધપમગમગસ (૧૦) । ધાગધપરિરિગગરિગશધસ (૧૧) । નિધસરિસગમમામામામા । ષડ્જમધ્યમા । સ ॥
૨૫૫ગઘ
ગાન્ધારોદીચ્યવાયાં તુ દ્વાવંશૌ ષડ્જમધ્યમૌ
૨૫૬કખ
રિલોપાત્ ષાડવં જ્ઞેયં પૂર્ણત્વેઽં (શોન્તરાત્મના ? શેતરાલ્પતા)
૨૫૬ગઘ
અલ્પા નિધપગાન્ધારાઃ ષાડબત્વે પ્રકીર્તિતાઃ
૨૫૭કખ
રિધયોઃ સ(ગનિજ્ઞાઇ ? ઙ્ગતિર્જ્ઞૈ) યા ધૈવતાદિશ્ચ મૂર્ચના
૨૫૭ગઘ
તાલશ્ચચ્ચત્પુટો જ્ઞેયઃ કલા ષોડશ કીર્તિતાઃ
૨૫૮કખ
વિનિયોગો ધ્રુવાગાને ચતુર્થપ્રેક્ષણે મતઃ
અસ્યાં મ(ધ્ય)મો ન્યાસઃ । ષડ્જધૈવતાવપન્યાસૌ। પ્રસ્તારઃ - સાસાપામા પાધપમામા (૧) । ધાપામામા સાસાસાસા (૨) । ધાનીસાસા મામાપાપા (૩) । નીનીનીની નીનીનીની (૪) । મામાધાનિસ નીનીનીની (૫) । માપામાપરિ ગાગાસાસા(૬) । ગાગમપાપધ માધનિપાપા (૭) । રિગસાસાધ નીનીધાધા
(૮) । (ગારિગસાસનિ) ગારિગસાસા (૯) । સાસાસામા મનિધનીનીની (૧૦) । ધામા પાપાપરિ ગાગાસાસા (૧૧) । ગાસાગાસા માપામાપરિગા (૧૨) । ગાગાગાગા ગાગાગાસાસા (૧૩) । નીનિપાધા નીગાગાગા (૧૪) । નીનીધાપા ધાપામાપા (૧૫) । ધાપામામા મામામામા (૧૬) । ગાન્ધારોદીચ્યવતી । મ ॥
૨૫૮ગઘ
અંશાઃ સ્યૂ રક્તગાન્ધાર્યાં પઞ્ચ (મ ? ધ)ર્ષભ (પૂજિ?વર્જિ)તાઃ
૨૫૯કખ
રીમતિક્રમ્ય સગયોઃ કાર્યે સન્નિધિમેલને
૨૫૯ગઘ
રિલોપરિધલોપાભ્યાં ષાદબૌડુબમિષ્યતે
૨૬૦કખ
બહુત્વં નિધયોરંશઃ પઞ્ચમો દ્વેષ્ટિ ષાદબમ્
૨૬૦ગઘ
દ્વિષ(જ્જૌ ? ન્ત્યૌ) ડુબિતં ષડ્જનિમપાઃ સઙ્ગતૌ સગૌ
૨૬૧કખ
પઞ્ચપાણ્યાદિ ષાડ્જીવદૃષભાદિસ્તુ મૂર્ચના
૨૬૧ગઘ
તૃતીયપ્રેક્ષણગતં ધ્રુવાયાં વિનિયોજનમ્
(તસ્યા?) તસ્યા ગાન્ધારો (ન્યાસઃ , મધ્યમોઽ)પન્યાસઃ । પ્રસ્તારઃ - પાનીસાસા ગાસાપાની (૧) । સાંસાંપાપા મામાગાગા (૨) । માપાધાપા માપાધપ(મ)ગ (૩) । મામામામામા મામામામા (૪) । ધાનીપાપધધાનીપાપા (૫) માં પા માં પા પાપા પામા (૬) રીગાંઆંપા પાપામાપા (૭) । રીગામાપા પાપામાપા (૮) । પાપાપાપા પાપાપાપાપા (૯) । રીગાંધાધા રીગાગાગા (૧૦)। ગાપાપાધં ધાનિધપાપા (૧૧) । માપરિમાગા ગાગાગાગા (૧૨) । રક્તગાન્ધારી ॥
૨૬૨કખ
કૈશિક્યામૃષભન્યાંશા નિધાવંશૌ (પ ? ય) દા તદા
૨૬૨ગઘ
ન્યાસઃ પઞ્ચમ એવ સ્યાદન્યદા(વિ ? દ્વિ) શ્રુતી મતૌ
૨૬૩કખ
અન્યે તુ નિગપન્યાસા(ન્) નિધયોરંશયોર્વિદુઃ
૨૬૩ગઘ
રિલોપરિધલોપેન ષાડબૌડુબિતં મતમ્
૨૬૪કખ
રિરલ્પો નિપબાહુલ્યમંશાનાં સઙ્ગતિર્મિથઃ
૨૬૪ગઘ
ષાડબૌડુબિતે (દૃ ? દ્વિ) ષ્ટઃ ક્રમાત્ પઞ્ચમધૈવતૌ
૨૬૫કખ
ષાડ્જીવત્ પઞ્ચપાણ્યાદિ ગાન્ધારાદિસ્તુ મૂર્ચના
૨૬૫ગઘ
પઞ્ચમ(પ્રો ? પ્રે)ક્ષણગતં ધ્રુવાયાં વિનિયોજનમ્
અસ્યા (ગાન્ધા) રપઞ્ચમનિષાદા ન્યાસાઃ રિવર્જાઃ ષટ્જપ્ત વા સ્વરા અપન્યાસાઃ । પ્રસ્તારઃ -
પાધનિપાધનિ ગાગામાગા (૧) । પાપામાધનિ નિધપાપાપા (૨) । ધાનિસાસા રીરીરી (૩) । સાસાસારી ગામામામા (૪) । માધાનીધા (મા)ધામાપા (૫) । નિગરીસાધનિ રીરીરીરી (૬) । ગારીસાસા પાધામામા (૭) । ગાગાગામા માનીધનીની (૮) । ગાગાનીની ગાગાગાગા (૯) । ગાગાનીની ધાપાપાપા (૧૦) । માપામાપા પાપામામા (૧૧) । ધામાગાનિધાનીનીગાગા (૧૨) । કૈશિકી । મ ।
૨૬૬કખ
પઞ્ચ (માઃ ? માં) શા (સાદના ? સદા) પૂર્ણા મધ્યમોદીચ્યવા મતા
૨૬૬ગઘ
લક્ષ્મ શેષં વિજાનીયાદ્ ગાન્ધારોદીચ્યવાગત(મ્)
૨૬૭કખ
મધ્યમાદિ (ર્મરીણ ? ર્મૂર્ચના) સ્યાત્ તાલશ્ચચ્ચત્પુટો મતઃ
૨૬૭ગઘ
ચતુર્થસ્ય પ્રેક્ષણકે ધ્રુવાયાં વિનિયોજનમ્
અસ્યા મધ્યમો ન્યાસઃ । ષડ્જધૈવતાવપન્યાસૌ ।
પ્રસ્તારઃ - પાધનિનીની મામાનીપા (૧) રીરીરીગા સારિગગાગા (૨) । નીનીનીની (નીનીનીની) (૩) । નીનિધપમા નિધનિધપાપા (૪) । પાપારીરીર્ રીરીરીરી (૫) । મારિગસાસધ નીનીનીની (૬) । સાપાનીમા પાપાગાગા (૭) । ગાપામાનિ ધાનીનીસાસા (૮) । પાપામાધનિ પાપાપા (૯) । માપામારિગ ગાગાગાગા (૧૦) । ગાપામાપા । નીનીનીની (૧૧) । માપામાપરિ ગાગાગાગા (૧૨) । ગાગાગામા મનિધનીની (૧૩) । નીનીધપમા નિધનિધપાપા (૧૪) । રીગાસાગા માનિધનીની (૧૫) । નીનીધાપા ધાપામામા (૧૬) । મધ્યમોદીચ્યવા । મ ॥
૨૬૮કખ
કાર્મારવ્યાં ભવન્ત્યંશા નિષાદરિપધૈવતાઃ
૨૬૮ગઘ
બહવોઽન્તરમાર્ગત્વાદનંશાઃ પરિકીર્તિતાઃ
૨૬૯કખ
ગાન્ધારોઽત્યન્તબહુલઃ સર્વાંશસ્વં (?) સ્વસઙ્ગતૈઃ
૨૬૯ગઘ
ચચ્ચત્પુટઃ ષોડશાત્ર કલાઃ ષડ્(જા)દિ મૂર્ચનાઃ
૨૭૦કખ
પઞ્ચમસ્ય પ્રેક્ષણસ્ય ધ્રુવાયાં વિનિયોજનમ્
અસ્યાં પઞ્ચમો ન્યાસ, અંશા એ (વ ? વા) પન્યાસઃ । પ્રસ્તારઃ - રીરીરીરીરીરીરીરી (૧) માં ગાં સાં ગાં સા નીનીનીની (૨) । નીમાનીમા પા (પાગાગા) (૩) । ગાપામા નીનીનીની (૪) । રીંગાંસાની રીંગાંરીંગાં (૫) રીગારીસા નિધનીપાપા (૬) માપામાપરિ ગાગાગાગા (૭) રીંરીંગાંસમ મામાપાપા (૮) । માપામાપરિ ગાગાગાગા (૯) ધાનીપામા ધાનીસાસા (૧૦) । નીનીનીની નીનીનીની (૧૧) । મામાધાની નીધાપાપા (૧૨) । માપામાપરિ ગાગાગાગા (૧૩) । નીનીપાધનિ ગાગાગાગા (૧૪) । સારીસાસા નીનીનીની (૧૫) । નીનીધાપા પાપાપાપા (૧૬) । કાર્મારવી । મ ॥
૨૭૦ગઘ
અંશો ગાન્ધારપઞ્ચમ્યાં પઞ્ચમઃ સ(ઙ્ગ)તિઃ પુનઃ
૨૭૧કખ
કર્તવ્યાત્રાપિ ગાન્ધારીપઞ્ચમ્યોરિવ સૂરિભિઃ
૨૭૧ગઘ
ચચ્ચત્પુટઃ ષોડશાત્ર કલા ગાદિશ્ચ મૂર્ચના
૨૭૩કખ
તુર્યપ્રેક્ષણસમ્બન્ધિ ધ્રુવાગાને નિયોજનમ્
અસ્યાં ગાન્ધારો ન્યાસઃ । ઋષભપઞ્ચમાવપન્યાસૌ । પ્રસ્તારઃ - પામપમધન ધપમાધાની (૧) । સનિધાપાપા

પાપાપાપા (૨) । ધાનીસાસા મામાપાપા (૩) । નીનીનીની નીનીનીની (૪) । નીનીધપમા નિધનિધપાપા (૫) । પાપારીરી રીરીપાપા (૬) । સઆરિગસાસધ નીનીનીની (૭) । નીરીસારિસ રીરીરીરી (૮) । નીગાસાનિગ સાનીનીની (૯) । નીમામ્ નીમાં પાપાગાંગાં (૧૦) । ગાંપામાંપા નીનીનીની (૧૧) । માપામાપરિ ગાગાગાગા (૧૨) । નીનીપાધા નીગાંગાંગાં (૧૩) । નીનીનીની નીનીનીનીની (૧૪) । સાંસાંધાની સનિધપાપા (૧૫) । માંપાંસાંપરિ । ગાંગાંગાંગાં (૧૬) । ગાન્ધારપઞ્ચમી ॥
૨૭૨ગઘ
અન્ધ્ય્રા (મઙ્ગા ? મંશા) નિરગપા રિગયોર્નિધયોસ્તથા
૨૭૩કખ
સઙ્ગતિર્ન્યાસપર્યન્તમંશાનુક્રમતો વ્રજેત્
૨૭૩ગઘ
ષાડવં ષડ્જલોપેન મધ્યમાદિશ્ચ મૂર્ચના
૨૭૪કખ
પૂર્વાવત્ તુ કલાતાલવિનિયોગાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
અસ્યામન્ધ્ર્યાં ગાન્ધારો ન્યાસઃ । અંશા એવાપન્યાસાઃ । પ્રસ્તારઃ - ગારીરીરી રીરીરીરી (૧) રીગારીગા રીરીરીરી (૨) ।
રીરીગાગા રીરીમામા (૩) । રીગાસાધનિ નીનીનીનીની (૪) । નીરીનીરી ધનિધનિપાપા (૫) માપામારિગ ગાગાગાગા (૬)
રીરીગાસમ મામા પાપા (૭) । માપામારિગ ગાગાગાગા (૮) । ધાનીગાગા ગાગાગાગા (૯) । પાપામારિગ ગાગાગાગા (૧૦) । નીનીનીની રીરીરીરી (૧૧) રીરીમાનિ સાસાનીની (૧૨) । પપામાગરિ ગાગાગાગા (૧૩) । રીરીગાસમ મામાપાપા (૧૪) । મામાનીની સારીગાપા (૧૫) । રિગગાગાગા ગાગાગાગા (૧૬) । અન્ધ્રી । મ ॥
૨૭૪ગઘ
નન્દયન્ત્યા પઞ્ચમોઽમ્શો ગાન્ધારસ્તુ ગ્રહઃ સ્મૃતઃ
૨૭૫કખ
કૈશ્ચિત્તુ પઞ્ચમઃ પ્રોક્તો ગ્રહોસ્યાં ગીતવેદિભિઃ
૨૭૫ગઘ
(મન્દ્ર)ર્ષભસ્ય બાહુલ્યં ષાડવં ષડ્જલોપતઃ
૨૭૬કખ
હૃષ્યના મૂર્છના તાલઃ પૂર્વવદ્ દ્વિગુણાઃ કલાઃ
૨૭૬ગઘ
વિનિયોગો ધ્રુવગાને પ્રથમપ્રેક્ષણે ભવેત્
અસ્યાં ગાન્ધારો ન્યાસઃ । મધ્યપઞ્ચમાવપન્યાસૌ । પ્રસ્તારઃ
- ગાગાગાગા પાપાધપમ (૧) । ધાધાધાધા ધનિસનિધા (૨) ।
પાપાપાપાપા પાપાપા (૩) । ધાનીમાપા ગાંગાંગાંગાં (૪) ।
મારીગાગા ગાગાગાગા (૫) । માપામાપા ધાધનિપાપા (૬) ।
ધાનીમાપા ગાગાગાગા (૭) માપાપાપા મામાગાગા (૮) । ધાનીમાપા
ગાગાગાગા (૯) । મામામામા મામામામા (૧૦) । રીગામાપા
પામપાપાની (૧૧) । રીરીરીરી પાપામામા (૧૨) । ધાનીસનિધા પાપાપાપા
(૧૩) । ધાનીમાપા ગાગાગાગા (૧૪) । ગાપાપાપા ધામાગામા (૧૫) ।
ધાધાનિધા પાપાપાપા (૧૬) । રીગામાપા પમાપાપામ (૧૭) । રીરીરીરી
પાપાપાપા (૧૮) । પાપાપાપા ધામામામા (૧૯) । નિપાગાગમ
ગાંગાંગાગાં (૨૦) । રીંરીંગાગા મામામામા (૨૧) । નીપાનીમા
નીધાપાપા (૨૨) । સાસાધનિધા પાપાપાપા (૨૩) । માપા (મા)પા
(રિગ) ગાગાસાંસાં (૨૪) । રીરીગાગા મામાપામા (૨૫) । રીંરીંરીંગા
મારિગમા (મા) (૨૬) । માનીપાની ગાગાગાગા (૨૭) । મામાપાપા
ધાધનિનિધમા (૨૮) । ધાધાસાની ધાનીપાપ (૨૯) । રીંરીંરીંરીં
માપાધામા (૩૦) । નીનીનીની ધાપામામા (૩૧) ।
માપરિગાગાગાગાગાગા (૩૨) । નન્દયન્તી । મ ॥
૨૭૭કખ
ભં જ્યોતિસ્તદ્રતો હંસતસ્માત્ તં ભરતં વિદુઃ
૨૭૭ગઘ
તદ્ભ(વં) ભરતજ્ઞાનં તદ્ભવા ભારતી શુભા
૨૭૮કખ
કિમુચ્યતે રાગશબ્દેન કિંવા રાગસ્ય લક્ષણમ્
૨૭૮ગઘ
વ્યુત્પત્તિલક્ષણં તસ્ય યથાવદ્ વક્તુમર્હસિ
મતઙ્ગ ઉવાચ -
૨૭૯કખ
રાગમાર્ગસ્ય યદ્ રૂપં યન્નોક્તં ભરતાદિભિઃ
૨૭૯ગઘ
નિરૂપ્યતે તદસ્માભિર્લક્ષ્ય(તે ? લ)ક્ષણસંયુતમ્
તત્રાદૌ
૨૮૦કખ
સ્વરવર્ણવિશેષેણ ધ્વનિભેદેન વા પુનઃ
૨૮૦ગઘ
રજ્યતે યેન યઃ કશ્ચિત્ સ રાગઃ સંમતઃ સતાં
અથવા
૨૮૧કખ
યોઽસૌ ધ્વનિવિશેષસ્તુ સ્વરવર્ણવિભૂષિતઃ
૨૮૧ગઘ
રઞ્જકો જનચિત્તાનાં સ ચ રાġઅ ઉદાહૃતઃ
૨૮૨કખ
સામાન્યં ચ વિસેષશ્ચ લક્ષણમ્ દ્વિવિધં મતમ્
૨૮૨ગઘ
ચતુર્વિધં તુ સામાન્યં વિશેષશ્ચાંશકાદિકમ્
૨૮૩કખ
ઇત્યેવં રાગશબ્દસ્ય વ્યુત્પત્તિરભિધીયતે
૨૮૩ગઘ
રઞ્જનાજ્જાયતે રાગો વ્યુત્પત્તિઃ સમુદાહૃતા
૨૮૪કખ
અશ્વક્રર્ણાદિવદ્ રૂઢો યોગિકો વાપિ વાચકઃ
૨૮૪ગઘ
યોગરૂઢોઽથવા રાગા જ્ઞેયઃ પઙ્કજશબ્દવત્
૨૮૫કખ
ઇદાનીં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સપ્ત ગી(તિ?તી)ર્મનોહરાઃ
૨૮૫ગઘ
પ્રથમા શુદ્ધગી(ત? તિઃ) સ્યાત્ દ્વિતીયા ભિન્નકા ભવેત્
૨૮૬કખ
તૃતીયા ગૌડિકા ચૈવ રાગગીતિસ્ચતુર્થિકા
૨૮૬ગઘ
સાધારણી તુ વિજ્ઞેયા ગી(ત? તિ) જ્ઞાઇઃ પઞ્ચમી તથા
૨૮૭કખ
ભાષાગીતિસ્તુ ષષ્ઠી સ્યાદ્ વિભાષા ચૈવ સપ્તમી
૨૮૭ગઘ
સપ્તગીત્યો મયા પ્રોક્તા ઇદાનીં ભેદ ઉચ્યતે
૨૮૮કખ
ગીતયઃ પઞ્ચ વિજ્ઞેયાઃ શુદ્ધા ભિન્નાથ વેસરા
૨૮૮ગઘ
ગૌડા સાધારિતા પ્રોક્તા યાષ્ટિકેન મહાત્મના
ઇતિ તેષાં લક્ષણમુચ્યતે દુર્ગાશક્તિમતમ્।
q૨૯.૧કખ "પ્રથમા માગધી જ્ઞેયા દ્વિતીયા ચાર્ધમાગધી ।
q૨૯.૧ગઘ સમ્ભાવિતા તૃતીયા ચ ચતુર્થી પૃથુલા સ્મૃતા ॥"
ઇતિ ભરતમતે ।
૨૮૯કખ
ભાષા ચૈવ વિભાષા ચ તથા ચાન્તરભાષિકા
૨૮૯ગઘ
તિસ્રસ્તુ ગીતયઃ પ્રોક્તા યાષ્ટિકેન મહાત્મના
૨૯૦કખ
ભાષાગીતિર્વિભાષા ચ મતઙ્ગેનાપ્યુદાહૃતા
૨૯૦ગઘ
ભાષાગીતિસ્તથૈકેવ શાર્દૂલમતસમ્મતા
૨૯૧કખ
ઇદાનીં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ રાગલક્ષણમુત્તમમ્
૨૯૧ગઘ
મન્દ્રા મન્દ્રૈશ્ચ તારૈશ્ચ ઋજુભિર્લલિતૈઃ સમૈઃ
૨૯૨કખ
સ્વરૈશ્ચ શ્રુતિભિઃ પૂર્ણા ચોક્ષા ગીતિરુદાહૃતા
૨૯૨ગઘ
સૂક્ષ્મૈશ્ચ પઞ્ચલૈર્વ્વક્રૈરુલ્લાસીત (?) પ્રસારિતૈઃ
૨૯૩કખ
લલિતૈસ્તારમન્દ્રૈશ્ચ ભિન્ના ગીતિરિદાહૃતા
૨૯૩ગઘ
ઓહાલલિતૈશ્ચાપિ ત્રયો ગૌડાશ્ચ (ભો ? શો) ભનાઃ
૨૯૪કખ
હકારોકારયો(ર્યા ? ર્યો) ગાદોહાલી પરિકીર્તિતા
૨૯૪ગઘ
ચિબુકં હૃદયે ન્યસ્ય ઓહાડી મન્દ્રજા ભવેત્
૨૯૫કખ
દ્રુતા દ્રુતતરા કાર્યા સહ કમ્પેન પીડિતા
૨૯૫ગઘ
ઓહાડી લલિતા ચાપિ દૃષાદૃષ્ટેન પાણિના
૨૯૬કખ
ત્રિસ્થાનકરણૈર્યુક્તા સ્વસ્થાનચલનાકુલા
૨૯૬ગઘ
ચતુર્વિધા તથોહાદી કર્તવ્યા ગેયવેદિભિઃ
૨૯૭કખ
સમાક્ષરા સમા ચૈવ કાર્યારો(ગા? હા)વરોહિણ્ŏ
૨૯૭ગઘ
અવિશ્રામેણ ત્રિસ્થાને ગૌડી ગીતિરુદાહૃતા
૨૯૮કખ
પ્રયોગૈસ્ચ દ્રુતૈઃ કાર્યા મિશ્રામિશ્રૈશ્ચ
૨૯૮ગઘ
ઈષત્પ્રકમ્પિતૈઃ કિઞ્ચિદ્વલિતૈસ્તારદીપિતૈઃ
૨૯૯કખ
સોચ્ચ્વાસૈઃ ખણ્ડખણ્દૈશ્ચ ભિન્ના ગીતિરુદાહૃતા
૨૯૯ગઘ
++++++++ ઓહાડી પરિગીયતે
૩૦૦કખ
લલિતૈર્ગમૈશ્ચિત્રૈઃ પ્રસન્નૈરૌરસૈઃ સમૈઃ
૩૦૦ગઘ
રઞ્જકૈઃ સુરસન્દર્ભૈ રાગગીતિરુદાહૃતા
૩૦૧કખ
ચતુર્ણામપિ વર્ણાનાં યો રાગઃ શોભનો ભવેત્
૩૦૧ગઘ
સ સર્વો દૃશ્યતે યેષુ તેન રાગા ઇતિ સ્મૃતાઃ
૩૦૨કખ
ઋજુભિર્લલિતઃ કિઞ્ચિત્ સૂક્ષ્માસૂક્ષ્મૈશ્ચ સુશ્રવૈઃ
૩૦૨ગઘ
ઈષદ્રુતૈશ્ચ કર્તવ્યા મૃદુભિર્લલિતૈસ્તથા
૩૦૩કખ
પ્રયોગૈર્મસૃણૈઃ સૂક્ષ્મૈઃ કાકુનિશ્રેઃ સુયોજિતૈઃ
૩૦૩ગઘ
(સુ ? સ્વ)રૈઃ સાધારણા ગીતિર્ગીતિજ્ઞૈઃ સમુદાહૃતા
૩૦૪કખ
એવં સાધારણા જ્ઞેયા સર્વગીતિસમાશ્રયા
૩૦૪ગઘ
પ્રયોગૈર્ગાત્રજૈઃ શ્લક્ષણૈઃ કાકુરક્તૈઃ સુયોજિતૈઃ
૩૦૫કખ
કમ્પિતૈઃ કોમલૈર્દીપ્તૈર્માલવી કાકુનાન્વિતૈઃ
૩૦૫ગઘ
લલિતૈઃ સુકુમારૈશ્ચ પ્રયોગૈશ્ચ સુ(સીં ? સં)યતૈઃ
૩૦૬કખ
ભાષાગીતિઃ સમાખ્યાતા એષા ગીતિવિચક્ષણૈઃ
૩૦૬ગઘ
યથા વૈ રજ્યતે લોકસ્તથા વૈ સંપ્રયુજ્યતે
૩૦૭કખ
લલિતૈર્બહુભિર્દીપ્તૈઃ કમ્પિતૈ(ર ? રૌ) રસૈઃ સમૈઃ
૩૦૭ગઘ
તારાતિતારૈર્મસૃણૈર્મધ્યે મધ્યદીપિતૈઃ
૩૦૮કખ
ગમકૈઃ શ્રોત્રસુખદૈર્લલિતૈસ્તુ યદ્રુચ્ચયા
૩૦૮ગઘ
વિભાષાગીતિસ્તુ સંયોજ્યા યથા લોકોઽનુરજ્યતે
૩૦૯કખ
ગીતાનાં લક્ષણં પ્રોક્તં રાગસંખ્યોચ્યતેઽધુના
૩૦૯ગઘ
પઞ્ચચોક્ષાઃ સમાખ્યાતાસ્તત્પ્રમાણાશ્ચ ભિન્નકાઃ
૩૧૦કખ
ગૌડાસ્ત્રયસ્તુ કથિતા રાગાસ્ચાષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ
૩૧૦ગઘ
સપ્ત સાધારણાઃ પ્રોક્તા ભાષાશ્ચૈવાત્ર ષોડશ
૩૧૧કખ
દ્વાદશૈવ વિભાષાઃ સ્યુર્નામાનિ ચ નિબોધ મે
૩૧૧ગઘ
ષાડબઃ પઞ્ચમશ્ચૈવ તથા કૈશિકમધ્યમઃ
૩૧૨કખ
ચોક્ષસાધારિતસ્ચૈવ ચોક્ષકૈશિક ઇત્યપિ
૩૧૨ગઘ
એતે ચોક્ષાસ્તુ વિજ્ઞેયા ભિન્નકાન્ સામ્પ્રતં શ્રુણુ
૩૧૩કખ
ભિન્નષડ્જશ્ચ તાનશ્ચ ભિન્નકૈશિકમધ્યમઃ
૩૧૩ગઘ
ભિન્નપઞ્ચમ ઇત્યુક્તસ્ત્રયો ગૌડાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
૩૧૪કખ
ટકુરાગશ્ચ સૌવીરસ્તથા માલવપઞ્ચમઃ
૩૧૪ગઘ

ષાડબો બોટ્ટરાગશ્ચ તથા હિન્દોલકઃ પરઃ
૩૧૫કખ
ટકકૈશિક ઇત્યુક્તસ્તથા માલવકૈશિકઃ
૩૧૫ગઘ
એતે રાગાઃ સમાખ્યાતા નામતો મુનિપુઙ્ગવૈઃ
૩૧૬કખ
(ગર્તઃ) શકાખ્યઃ કકુભસ્તથા હર્માણપઞ્ચમઃ
૩૧૬ગઘ
રૂપસાધારિતશ્ચૈવ તથા ગાન્ધારપઞ્ચમઃ
૩૧૭કખ
ષડ્જકૈશિકસંજ્ઞશ્ચ સપ્ત સાધારણાઃ સ્મૃતાઃ
ઇદાનીં શુદ્ધાનાં લક્ષણમાહ -
૩૧૭ગઘ
નિરપેક્ષાન્યજાતીર્યે સ્વજા(?) સ્વજાતિમનુવર્તકાઃ
૩૧૮કખ
સ્વજાત્યન્ત્યતમાશ્ચૈવ તે શુદ્ધાઃ પર્કીર્તિતાઃ
તત્ર ષાડબ ઇતિ કસ્માત્ । કિં ષડ્ભિઃ સ્વરૈર્ગીયત ઇતિ ષાડબઃ,
યદ્વા ષટ્સુ રાગેષુ મુખ્ય ઇતિ ષાડબઃ । તત્ર નાયમાદ્યઃ
પક્ષઃ । કુતઃ । સમ્પૂર્ણત્વાદમુષ્ય રાગસ્ય ।
તસ્માદુત્તરપક્ષ એવ જ્યાયાન્ । નનુ (કથનુકથન ? કથં) ન
ષટ્સુ રાગેષુ મુખ્યોઽયમુચ્યતે । પૂર્વે શુદ્ધષાડબઃ
પ્રયોક્તવ્ય ઇતિ વચનાત્ । પૂર્વરઙ્ગે પ્રચુરપ્રયોગત્વાદસ્ય
શુદ્ધષાડબસ્યાદૌ નિર્દેશઃ ।
૩૧૯ગઘ
વિકારમધ્યમાજાતેઃ સમ્ભૂતઃ શુદ્ધષાડબઃ
૩૨૦કખ
(ગર્તઃ શકાખ્યઃ કકુભસ્તથા હમ્માર્(લવ) ણ પઙ્ચમઃ
રૂપસાધારિતશ્ચૈવ તથા ગાન્ધારપઞ્ચમઃ ષડ્જકૈશિકસંજ્ઞાશ્ચ ++++++++ ?)
ન્યાસોઽસ્ય મધ્યમાંશ્ચ ગાન્ધારેણ ચ (તુ ? દુ)ર્બલઃ
અસ્યાર્થઃ - શુદ્ધષાદબો મધ્યમગ્રામસંબન્ધઃ । તારમધ્યમોગ્રહઃ । મધ્યમોઽમ્શો ન્યાસશ્ચ । ગાન્ધારસ્ય ચાલ્પત્વમ્ । નિષાદગારયોરલ્પત્વમ્ । પૂર્ણાશ્રયમ્ । ગર્ભસન્ધૌ વિનિયોગઃ । વીરરૌદ્રાદિકો રસઃ । ષડ્જા (તિ ? દિ) મૂર્ચના । અવરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નાન્તોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે
કલા વૃત્તૌ કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૨૦ગઘ
કૈશિકીષડ્જમધ્યાભ્યાં શુદ્ધકૈશિકમધ્યમઃ
૩૨૧કખ
ષડ્જાંશો મધ્યમન્યાસત્યુક્ત(સ્ત્રિ ? ત્રિ)
શ્રુતિપઞ્ચમઃ
અસ્યાર્થઃ - શુદ્ધકૈશિકમધ્યમો રાગઃ
ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધઃ । કૈશિકીષડ્જમધ્યમાજાત્યોઃ સમુત્પન્નત્વાત્ । (નનુ ?) કૈશિકી મધ્યમગ્રામસમ્બદ્ધા, ષડ્જમધ્યમા ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધા, અત ઉભયગ્રામતાસ્તીતિ
ભાવઃ । તારષડ્જોઽસ્ય ગ્રહોઽંશશ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ । નિષાદગાન્ધારયોરલ્પત્વમ્ । પઞ્ચમર્ષભયોર્લોપઃ । નિષાદોઽત્ર કાકલિષાડવશ્ચ । નિર્વહણે ચાસ્ય પ્રયોગઃ ।
ષડ્જાદિમૂર્છના । રૌદ્રવીરાદિકો રસઃ । પ્રસન્નાન્તોઽલઙ્કારઃ ।
૩૨૧ગઘ
ષડ્જાંશૈઃ પઞ્ચમો ન્યાસઃ કૈશિકીજાતિસમ્ભવઃ
૩૨૨કખ
તથા કાર્મારવીજાતેઃ સ્વરૈઃ પૂર્ણૈશ્ચ કૈશિકઃ
અસ્યાર્થઃ - શુદ્ધકૈશિકો નામ મધ્યમગ્રામસમ્બન્ધઃ । કૈશિકીકાર્મારવીજાત્યોઃ સમુત્પન્નત્વાત્ । તારષડ્જોઽસ્ય ગ્રહઃ અંશ(સ્વ? શ્ચ) । પઞ્ચમોન્યાસઃ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણસ્વરસ્ચાયમ્ । ચિત્રસ્યાષાતદશ્ઙ્ગસ્ય નિર્વહણે વિનિયોગઃ । વીરરૌદ્રાદિકો રસઃ । ષડ્જાદિમૂર્છના । આરોહી
વર્ણઃ । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વૃત્તૌ કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ । નનુ એતે ગ્રામવિશેષસમ્બન્ધાઃ । કુ (તોઽ) યં વિશેષલાભઃ । ઉચ્યતે । ભરતવચનાદેવાસૌ વિશેષો લભ્યતે । તથાચાહ ભરતમુનિઃ - "જાતિસમ્ભૂતત્વાદ્ ગ્રામરાગાણામિ" તિ । યત્ કિઞ્ચિદેતદ્ ગીયતે લોકે
તત્ સર્વજાતિષુ સ્થિતમિતિ વચનાત્ । તથા કાશ્ય્પેનાપ્યુક્તં -
"ષાડબે મધ્યમગ્રામે પઞ્ચમઃ કકુભસ્તથા ।
ષડ્જે સાધારિતસ્ચૈવ તથા કૈશિકમધ્યમઃ ॥"
નનુ અ(યં ? મી) વિનિયોગવિશેષાઃ કસ્માલ્લભ્યન્તે । વચનાદેવ લભ્યન્તે । તથાચાહ ભરતઃ -
"મુખે તુ મધ્યમગ્રામઃ ષડ્જઃ પ્રતિમુખે ભવેત્ ।
ગર્ભે સાધારિતશ્ચૈવાવમર્શે +તુ પઞ્ચમઃ ॥
સંહારે કૈશિકઃ પ્રોક્તઃ પૂર્વરઙ્ગે તુ ષાડબઃ ।
ચિત્રસ્ત્યાષ્ટાદશાઙ્ગસ્ય ત્વન્તે કૈશિકમધ્યમઃ ।
શુદ્ધાનાં વિનિયોગેઽયં બ્રાહ્મણા સમુદાહૃતઃ ।"
ઇદાનીં ભિન્નાનાં લક્ષણમાહ -
૩૨૨ગઘ
શ્રુતિભિન્નો જાતિભિન્નઃ શુદ્ધભિન્નઃ સ્વરૈસ્તથા
૩૨૩કખ
ચતુર્ભિર્ભિદ્યતે યસ્માત્ તસ્માદ્ ભિન્નક ઉચ્યતે
નનુ ભિન્નશબ્દેન કિમભિધીયતે । કિં વિદારિતોઽર્થઃ , એતસ્માદયં વ્યતિરિક્ત ઇત્યર્થો વા ભિન્નશબ્દઃ । એતન્ન વાચ્યમ્ । ભિન્નોઽત્ર વિકૃત ઉચ્યતે । વિકૃતત્વં ચ પૂર્વોક્તશ્રુતિભિન્નોત્યાદિલક્ષણાત્ । નનુ પઞ્ચસુ રાગેષુ મધે ભિન્નષડ્જસ્ય લક્ષણમુચ્યતે ।
"યદા વાદી ગૃહીતઃ સ્યાત્ સંવાદી ચ વિમોક્ષ્યતે । "ઇત્યાદાવેવાભિધાનં કુતઃ । સત્યમુક્તં મુખ્યત્વાદસ્ય । મુખ્યત્વં ચ યથા શુદ્ધગીતિષુ શુદ્ધષાડબસ્ય એવં ભિન્નગીતિષુ ભિન્નષડ્જસ્યેતિ તદ્ભેદાદસ્યેતિ । ઇદાનીં ભિન્નાનાં પ્રાગુક્તલક્ષણ પ્રકટનાર્થં તત્રાદૌ
સ્વરભિન્નસ્ય લક્ષનમુચ્યતે -
૩૨૩ગઘ
યદા વાદી ગૃહીતઃ સ્યાત્ સંવાદી ચ વિમોક્ષ્યતે
૩૨૪કખ
વિવાદી વાનુવાદી વા સ્વરભિન્નઃ સ ઉચ્યતે
અસ્યાર્થઃ - મધ્યમગ્રામાશ્રિતસ્ય શુદ્ધષાડબસ્ય યોઽસા મધ્યમો ગ્રહાંશઃ તત્સ્થાને ધૈવતોઽપિ વાદિત્વે(ન?) નાનુવાદિત્વેન વા ગૃહિતો ભવતિ । મધ્યમસ્વરસ્ય સંવાદી
ત્યજ્યતે ન્યસ્યતે વા તદાસૌ સ્વરભિન્ન ઉચ્યતે । ભિન્નષડ્જઃ અત્ર વચનાદ્ વાદી ધૈવતઃ પુનર્બહુપ્રયોગો ભવતિ ।
૩૨૪ગઘ
ધૈવતાંશો મધ્યમાન્તઃ પઞ્ચમર્ષભવર્જિતઃ
૩૨૫કખ
ષડ્જોદીચ્યવતી (જમા ? જાતો) ભિન્નષડ્જઃ સ્મૃતો બુધૈઃ
ભિન્નષડ્જઃ (ષડ્જઃ ?) ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ ષડ્જોદીચ્યવતીજાતેર્જાતત્વાત્ । ધૈવતો ગ્રહોઽંશશ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ । ઋષભપઞ્ચમહીન ઔડુબિતઃ । નિષાદગાન્ધારૌ કાકલ્યન્તરૌ । સર્વોપકરણપ્રવૃત્તસ્ય વિજાતીયો નિરણાનિવૃત્તસ્ય(?) મૃગયાયાં પ્રવૃત્તસ્ય નાયકસ્ય
પ્રવેશાદિકાસુ અસ્ય વિનિયોગઃ । બીભત્સભયાનકૌ રસૌ । ધૈવતાદિમૂર્ચના । સઞ્ચારી વર્ણઃ । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વૃત્તૌ કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતલઃ । પઞ્ચમસ્ય સ્થાને સ્થાને વિવાદિત્વેન ગૃહીતો ભવતિ । પઞ્ચમસ્ય સ્ચસંવાદિત્વેન(?) વર્જ્યતે કદાચિદસૌ
ભિન્નપઞ્ચમઃ સ્વરભિન્નોઽભિધીયતે । લક્ષણં ચ તદ્યથા -
૩૨૫ગઘ
શુદ્ધપઞ્ચમવત્ પ્રોક્તઃ સ્વર(ન્ધરૈ ? જ્ઞૈ) ર્ભિન્નપઞ્ચમઃ
૩૨૬કખ
ધૈવતાંશઃ પઞ્ચમાન્તહ્ સૂત્રધારપ્રવેશને
અસ્યાર્થઃ - ભિન્ન(સં?) પઞ્ચમો મધ્યમગ્રા(મ)સંબન્ધઃ ષડ્જોદીચ્યવતીજાતેઃ મધ્યમા (પઞ્ચમી ) જાત્યોર્જાતત્વાત્ । ગ્રહોઽંશશ્ચ ધૈવતઃ । પઞ્ચમોન્યાસઃ । નિષાદોઽત્ર કાકલી
। ક્વચિન્નિષાદસ્યાપિ પ્રયોગઃ । સમ્પૂર્ણસ્ચાયમ્ ।
સૂત્રધારપ્રવેશેઽસ્ય વિનિયોગઃ । બીભત્સભયાનકૌ રસૌ । ધૈવતાદિ મૂર્ચના । સઞ્ચારિ વર્ણઃ । પ્રસન્નાદિરલઞ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વૃત્તૌ કલા ચિત્ર કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
ઇદાનીં જાતિભિન્નસ્ય લક્ષણમાહ -
૩૨૬ગઘ
જાતીનામંશકં સ્થાય(?) સ્વકલ્પસ્તુ બહુસ્તથા
૩૨૭કખ
અલ્પત્વં ચ બહુત્વં ચ પ્રયોગાલ્પબહુત્વતઃ
૩૨૭ગઘ
સૂક્ષામતિસૂક્ષ્મૈર્વક્રૈશ્ચ જાતિભિન્નઃ સ ઉચ્યતે
અસ્યાર્થઃ - શુદ્ધકૈશિકમધ્યો હિ કૈશિકીષડ્જમધ્યમાજાત્યોર્જાત(ય?)ઃ । ભિન્નકૈશિકમધ્યસ્તુ
ષડ્જમધ્યમજાતેર્જાતત્વાત્ તદંશગ્રાહિત્વેન મસ્થાયિવર્ણગ્રાહિત્વેન ચ સૂક્ષ્મા(તિ)સૂક્ષ્મૈઃ રયોગૈશ્ચ જાતિભિન્નો ભવે(દિ)ત્યર્થઃ । લક્ષણં ચાસ્ય યથા -
૩૨૮કખ
સ્યાત્ ષડ્જમધ્યમાજા(તૈ ? તે) ર્ભિન્નકૈશિકમધ્યમઃ
૩૨૮ગઘ
ષડ્જાંશો મધ્યમન્યાસો મન્દ્રૈસ્તુ ગમકૈર્યુતઃ
ભિન્નકૈશિકમધ્યમઃ ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ ષડ્જમધ્યમજાતેરુત્પન્નત્વાત્ । ષડ્(જોઽંશ ? જો)
સ્યગ્રહોઽંશશ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ । મન્દ્રગમકશ્ચ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । દાનવીરે ચાસ્ય પ્રયોગઃ । વીરરૌદ્રાદિકો રસઃ । ષડ્જાદિ મૂર્છના । વર્ણઃ સઞ્ચારી । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્તિકે કલા ચિત્રે કલા । ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ । શુદ્ધભિન્નસ્ય લક્ષણમાહ -
૩૨૯કખ
પરિત્યજન્નન્યજાતિં સ્વજાતિકુલભૂષણઃ
૩૨૯ગઘ
સ્વકં કુલં તુ સંગૃહ્ણઞ્ શુદ્ધભિન્નઃ પ્રકીર્તિતઃ

અસ્યાર્થઃ - અન્યાં જાતિં પરિહરન્ સ્વજાતિકુલભૂષિતં સ્વમૂલં તુ સંગૃહ્ણન્નિતિ । શુદ્ધસ્ય લક્ષણં સમગ્રં ભિન્નકૈશિકસ્યાપિ વિદ્યતે । તર્હિ કો ભેદઃ । (કટી ? ગી)તિકૃતો ભેદઃ । શુદ્ધકૈશિકો હિ શુદ્ધગીત્યા ગીયતે , ભિન્નકૈશિકસ્તુ ભિન્નગીત્યા ગીયતે । એતદુક્તં ભવતિ - યેન સંસ્થાનેન રાગિયન્તે
શુદ્ધકૈશિકેન તેન (સ્થં ?) સંસ્થાનેન ભિન્નકૈશિકે રાગીયત (?) ઇતિ । લક્ષણં ચાસ્ય યથા -
૩૩૦કખ
શુદ્ધકૈશિકવદ્ રૂપસ્વરજ્ઞૈર્ભિન્નકૈશિકઃ
૩૩૦ગઘ
ષડ્જાંશઃ પઞ્ચમન્યાસઃ સમ્પૂર્ણઃ સપ્તભિઃ સ્વરૈઃ
અસ્યાર્થઃ - ભિન્નકૈશિકો મધ્યમગ્રામસમ્બન્ધઃ કૈશિકીકાર્મારવીજાત્યુત્પન્નત્વાત્ । ગ્રહોઽંશશ્ચ ષડ્જઃ । પઞ્ચમો ન્યાસઃ । નિષાદોઽત્ર કાકલિઃ । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । શુદ્ધકૈશિક ઉદયં (?) યદ્યપિ રાગઃ તથાપિ ભેદોઽસ્તિ । મન્દ્રબહુલોઽયમ્ । યેન સંસ્થાને(ન) શુદ્ધકૈશિકે સ્વરાલાપઃ ક્રિયતે તત્સંસ્થાનં વિહા(ય) તૈરેવ સ્વરૈરાલાપઃ કર્તવ્યઃ । વિભિન્નકૈશિકે હિ તારસ્વરરિરાલાપઃ કર્તવ્ય ઇતિ ।
રૂપાન્યત્વેનાયં ભિદ્યતે । દાનવીરે ચાસ્ય વિનિયોગઃ । વીરરૌદ્રાદિકો રસઃ । ષદ્જાદિમૂર્છના । વર્ણઃ સઞ્ચારી । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
સામ્પ્રતં ભિન્નતાનસ્ય લક્ષણમાહ -
ચતુશ્શ્રુતિસ્વરો યત્ર ભિન્નો દ્વિશ્રુતિકેન તુ ।
(આદ્યા ? ગાન્ધા) રો દ્વિશ્રુતિશ્ચૈવ શ્રુતિભિન્નઃ સ ઉચ્યતે ॥
અસ્યાર્થઃ - ચતુશ્શ્રુતેઃ પઞ્ચમસ્ય યદા શ્રુતિદ્વયં ગૃહ્ણાતિ નિષાદઃ તદાસૌ શ્રુતિભિન્નોઽભિધીયતે । નનુ મધ્યમગ્રામે પઞ્ચમસ્ય ત્રિશ્રુ(તિ)કત્વાત્ કથં શ્રુતિદ્વયં ગૃહ્ણાતિ નિષાદઃ । ઉચ્યતે । ભૂતપૂર્વન્યાયેન ચતુશ્શ્રુતિરુચ્યતે । યથા ભિન્નકૈશિકરાગે ત્રિશ્રુતિપઞ્ચમસ્ય ચશ્શ્રુતિત્વમાશ્રિત્ય લોપઃ કૃતઃ ષડ્જગ્રામે એવમત્રાપિ ભવિષ્યતીતિ ન દોષઃ । લક્ષણં ચાસ્ય તદ્યથા -
૩૩૨કખ
તાનસ્તુ મધ્યમન્યાસઃ પઞ્ચમાંશોઽપ્લસપ્તમઃ
૩૩૨ગઘ
મધ્યમાપઞ્ચમજાત્યોરૃષભેણ તુ દુર્બલઃ
અસ્યાર્થઃ - ભિન્નનાસિકા(?) મધ્યમગ્રામસંબન્ધઃ , મધ્યમાપઞ્ચમીજાત્યુત્પન્નત્વાત્ । પઞ્ચમો ગ્રહોઽંશશ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ । મધ્યમનિષાદયોરલ્પત્વમ્ (?) । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । પ્રૌઢકરુણેઽસ્ય પ્રયોગઃ । પઞ્ચમાદિમૂર્ચના । સઞ્ચારીવર્ણઃ । પ્રસન્નાદિલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ । ભિન્નાનાં ગ્રામવિભાગસ્તુ કાશ્યપેનોક્તઃ । તથાચ -
"ભિન્નષડ્જસ્તુ ષડ્જે સ્યાદ્ ભિન્નકૈશિકમધ્યમઃ ।
પઞ્ચમઃ કૈશિકસ્તાને મધ્યમગ્રામસંશ્રિતઃ ।"
ઇતિ ભિન્નાઃ સમાખ્યાતા ગૌડકાઞ્ શ્રુણુ સામ્પ્રતમ્ । નનુ ગૌડાઃ કથમ્ । ઉચ્યતે ગૌડગીતિસંબન્ધત્વાત્ । કિં લક્ષણમ્ । ઉચ્યતે । તદ્યથા -
ઓહાડી મન્ત્રજા(?) +તુ પ્રયોગૈ(ર્દૂ ? ર્દ્રુ) તકમ્પિતૈઃ ॥
૩૩૪કખ
અવિશ્રામેણ ત્રિસ્થાને ગૌડગીતિરુદાહૃતા
ગૌડપઞ્ચમસ્ય લક્ષણં -
૩૩૪ગઘ
ગૌડપઞ્ચમનિષ્પત્તૌ ધૈવતીષડ્જમધ્યમે
૩૩૫કખ
ધૈવતાંશો મધ્યમાન્તો (વિ ? ર) હિતઃ પઞ્ચમેન તુ
અસ્યાર્થઃ - ગૌડપઞ્ચમઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધઃ , ધૈવતીષડ્જમધ્યમજાત્યોઃ સમુત્પન્નત્વાત્ । ધૈવતોઽંશો ગ્ર(હ)શ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ । નિષાદગાન્ધારૌ કાકલ્યન્તરૌ । પઞ્ચમરહિતોઽયં ષટ્સ્વરઃ । ઉદ્ભટનાટ્યે વિપ્રલમ્ભશૃઙ્ગારે ચાસ્ય વિનિયોગઃ । બીભત્સભયાન(ક) રસૌ રસઃ । ધૈવતાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નમધ્યોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા
। સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટતાલઃ ।
૩૩૫ગઘ
ઉત્પન્નઃ કૈશિકીષડ્જમધ્યમજાતિતો મતઃ
ષડ્જાંશઃ પઞ્ચમન્યા(સઃ) સમ્પ્રોક્તો ગૌડકૈશિકઃ
અસ્યાર્થઃ - ગૌડકૈશિકો રા(મો ? ગો) મધ્યમગ્રામસમ્બન્ધઃ । કૈશિકીષડ્જમધ્યમાભ્યાં જાતઃ । ષડ્જોઽસ્ય ગ્રહો.આંશશ્ચ । પઞ્ચમો ન્યાસઃ। નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । તથા પ્રયોગોઽસ્તિ । ત્રિશ્રુતિકત્વાત્ પઞ્ચમસ્ય ચતુઃશ્રુતિકત્વાદ્ ધૈવતસ્ય મધ્યમગ્રામસમ્બન્ધ એવાસૌ રાગઃ । યદ્યપિ ગ્રામદ્વયજાતૌ જાતઃ તથાપિ ષડ્જોઽસ્ય ગ્રામઃ ન મધ્યમઃ । તથા દર્શનાત્ । કરુણે ચાસ્ય વિનિયોગઃ । વીરાદિકો રસઃ । ષડ્જાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
ષડ્જાંશો મધ્યમન્યાસઃ ષડ્જમધ્યમ(વા ? યા) કૃતઃ
પરિપૂર્ણસ્વરઃ પ્રોક્તો ગૌડકૈશિકમધ્યમઃ
અસ્યાર્થઃ - ગૌડકૈશિકમધ્યમઃ ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ । ષ(ડ્જ) મધ્યમજાતે(ત?) ર્જાતત્વાત્ । ષડ્જોઽસ્ય ગ્રહોઽંશશ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ । નિષાદોઽત્ર કાકલિઃ । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । ભયાનકેચાસ્ય વિનિયોગઃ । વીરાદિકો રસઃ । ષડ્જાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નમધ્યોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
ઇદાનીં ગૌડાનાં ગ્રામવિભાગમાહ -
૩૩૭ગઘ
ગૌડકૈશિકરાગસ્તુ મધ્યમગ્રામસંશ્રયઃ
૩૩૮કખ
ત્રયો ગૌડાઃ સમાખ્યાતા રાગાન્ વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્
નનુ વેસરાણાં કથં રાગશબ્દઃ પ્રવર્તતે । આ(ટો ? પ્તો) પદેશાત્ । તથાચાહ કાશ્યપઃ -
"ચતુર્ણામપિ વર્ણાનાં યોગા રાગઃ +શોભના ।
સ સર્વો દૃશ્યતે યેન તેન ઇતિ સ્મૃતાઃ ॥"
દુર્ગશક્તિમતે રાગા એવ વેસરા ગણ્યતે । તથાચાહ દુર્ગશક્તિઃ -
"સ્વરાઃ સરન્તિ યદ્વેગાત્ તસ્માદ્ વેસરકાઃ સ્મૃતાઃ"
દુર્ગશક્તિમતે વેસરષાડબ એવ મુખ્યઃ , ષાડબત્બેન ક્રમાયાતત્વાત્ । કશ્યપમતે તુ ટક્કરાગ એવ મુખ્યઃ લક્ષ્મીપ્રિતિકરત્વાત્ । તદ્યથા -
૩૩૯કખ
ષડ્જાંશન્યાસસંયુક્તષ્ટરાગોઽલ્પપઞ્ચમઃ
૩૩૯ગઘ
કાર(ણા ? ણમ્ ચા)સ્ય નિર્દિષ્ટે ધવતીષડ્જમદ્યમે
અસ્યાર્થઃ - ટક્કરાગઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધઃ , ધૈવતીષડ્જમધ્યઆસમુત્પન્નત્વાત્ । ષડ્જોઽસ્ય ગ્રહોઽંશશ્ચ ન્યાસશ્ચ । નિષાદપઞ્ચમયોરત્રાલ્પત્વમ્ । નિષાદગાન્ધારાવત્ર કાકલ્યન્તરૌ । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । શુદ્ધવીરોઽસ્ય પ્રયોગઃ । વીરાદ્ભુતૌ રસૌ । ષડ્જાદિમૂર્ચના । વર્ણઃ સઞ્ચારી । પ્રસન્નાન્તોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૪૦કખ
અંશશ્ચ ષડ્જો ન્યાસશ્ચ કારણં ષડ્જમધ્યમા
૩૪૦ગઘ
સૌવીરકસ્ય ગાન્ધારો નિષાદશ્ચાપિ દુર્બલઃ
અસ્યાર્થઃ - સૌવીરકઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધઃ ષડ્જમધ્યમજાતેર્જાતત્વાત્ । ષડ્જોઽસ્ય ગ્રહોઽંશો ન્યાસશ્ચ । ગાન્દારનિષાદયોરલ્પત્વમ્ । નિષાદઃ કાકલી । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । ગૃહમેધિનાં સંયમિનાં ચ પ્રવેશાદિકે ચરિતે શાન્તરસેવાસ્ય વિનિયોગઃ । વીરાદિકો રસઃ
ષડ્જાદિમૂર્ચના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટે તાલઃ ।
૩૪૧કખ
પઞ્ચમાંશસ્તદન્તશ્ચ પઞ્ચમીમધ્યમોદ્ભવઃ
૩૪૧ગઘ
સ્વલ્પદ્વિશ્રુતિકશ્ચૈવ જ્ઞેયો માલવપઞ્ચમઃ
અસ્યાર્થઃ - માલવપઞ્ચમો મધ્યમગ્રામસમ્બન્ધઃ , મધ્યમાપઞ્ચમીસમુત્પન્નત્વાત્ । પઞ્ચમોઽમ્શો ગ્રહો ન્યાસશ્ચ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણસ્વરસ્ચાયમ્ । વિપ્રલમ્ભશૃઙ્ગારહાસ્યૌ । આરોહ્યાદિવર્ણઃ । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૪૨કખ
મધ્યમાંશસ્તથા ન્યાસઃ કારણં ષડ્જમધ્યમા
૩૪૨ગઘ
દ્વિશ્રુતિભ્યાં વિહીનસ્તુ ભવેદ્ વેસરષાદબઃ
અસ્યાર્થઃ - વેસરષાડબઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધઃ ષડ્જમધ્યમજાતત્વાત્ । મધ્યમોઽંશો ગ્રહો ન્યાસશ્ચ । (ગાન્ધાર નિષાદયોરલ્પત્વમ્ । ) ગાન્ધારનિષાદૌ કાકલ્યન્તરૌ । નિત્યં પૂર્ણસ્વરસ્ચાયમ્ । ગાન્ધારનિષાદૌ કાકલ્યન્તરૌ । નિત્યં પૂર્ણસ્વરસ્ચાયમ્ । શાન્તરસે ચાસ્ય
પ્રયોગઃ । શૃઙ્ગારહાસ્યૌ રસૌ । મધ્યમાદિ મૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિ તાલઃ ।
૩૪૩કખ

સ્યાત્ ષડ્જમધ્યમાજાતેઃ પઞ્ચમ્યાશ્ચ વિનિર્ગતઃ
૩૪૩ગઘ
બોટ્ટરાગશ્ચ વિજ્ઞેય પઞ્ચમોઽંશો(ઽન્ત)
મધ્યમઃ
અસ્યાર્થઃ - બોટ્ટરાગઃ ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ ષડ્જમધ્યમાપઞ્ચમીજાત્યોર્જાતત્વાત્ ।
યદ્યપ્યુભ્યગ્રામસંભૂતજાતિદ્વયસમુત્પન્નઃ, તથાપિ પઞ્ચમસ્ય ચતુઃશ્રુતિ (શ્રુતિ?) કત્વાત્
ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ । પઞ્ચમો ગ્રહોઽમ્શશ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ । નિષાદગાન્દારયોરલ્પત્વમ્ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । ઉત્સવે ચાસ્ય વિનિયોગઃ । શાન્તાદિકો
રસઃ । પઞ્ચમાદિમૂર્ચના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નાન્તોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કાલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ
૩૪૪કખ
ષડ્જાંશન્યાસસંયુક્તો ધૈવત(ન્ત?) ર્ષ(ભ) વર્જિતઃ
૩૪૪ગઘ
ધૈવત્યાર્ષ(ભી ? ભિકા) ત્યુક્તો ભિન્દોલઃ પ્રેક્ષકે ભવેત્
અસ્યાર્થઃ - ભિન્દોલકો મધ્યમગ્રામસંબન્ધઃ ધૈવત્યાર્ષભીરહિતઃ । ભયગ્રામસંબન્ધશેષસ્વરાખ્યજાતિસમુત્પાન્નત્વાદુભયગ્રામિકત્વમેવ યુક્તમ્ । કથં મધ્યમ્ગ્રામાશ્રિત ઇતિ । ધૈવતર્ષભી(હી)નત્વાન્મધ્યમગ્રામસંબન્ધ એવ । ભરતકોહલાદિભિરાચાર્યૈઃ ષડ્જગ્રામધૈવતર્ષભલોપસ્યાનિષ્ટત્વાત્ કેચિત્ ષડ્જગ્રામાશ્રિત એવાયામિતિ મન્યન્તે । ચતુઃશ્રુતિકસ્ય પઞ્ચમસ્યત્રોપલમ્ભાત્ । ધૈવતસ્ય ચાનાશિત્વં
તાનવિષયમેવ દ્રષ્ટવ્યં ન સર્વત્રેતિ । એતચાયુક્તમ્ । એવં હિ સતિ ગ્રામમૂ(ર્છ)નાભેદો ન સ્યાદિતિ । ષડ્જોઽસ્ય ગ્રહોઽંશો ન્યાસશ્ચ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । ધૈવતઋષભહીન(સ્ચ?)મૌડુબિતમ્ । સમ્ભોગશ્રૃઙ્ગારેઽસ્ય વિનિયોગઃ । વીરાદિરસઃ । મૂર્છના (દિ?) ષડ્જાદિઃ । વર્ણ આરોહી । પ્રસન્નાદિરલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ
૩૪૫કખ
ધૈવતાંશસ્તદન્તશ્ચ સ્વલ્પાદ્વિશ્રુતિકસ્વરઃ
૩૪૫ગઘ
ધૈવતીમધ્યમાજાત્યોઃ સઞ્જાતષ્ટકકૈશિકઃ
અસ્યાર્થઃ - ધૈવતીમધ્યમજાત્યોર્જાતત્વાટ્ટકકૈશિકઃ ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ । નનુ (યસ્યાજ ? ઉભય) ગ્રામસંબન્ધિન્યો ર્જા(ન્યો ? ત્યોઃ) સમુત્પન્નોઽયં રાગઃ ષડ્જગ્રામસંબન્ધ ઇતિ (કથં) વક્તું યુક્તમ્ । અસ્ય પ્રયોગે ચતુઃશ્રુતિસંબન્ધઃ પઞ્ચમ ઉપલભ્યતે । (પઞ્ચમે ધૈવતેન ભિગ્રામયોર્ભેદકારિણૌ) । અતઃ પઙ્ચમસ્ય ચતુઃશ્રુતિકત્વાત્ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધ એવાયં રાગઃ । ગ્રહો.આંશો ન્યાસશ્ચ ધૈવતઃ । નિષાદગાન્ધારૌ ચાત્ર કાકલ્યન્તરૌ । પૂર્ણસ્વરશ્ચાયમ્ । કશ્યપમતે નિષાદગાન્ધારયોર્લોપાદયમૌડુબિતઃ । ઉદ્ભટનાટ્યે કામગ્રસ્તતત્કઞ્ચુકિપ્રવેશે ચાસ્ય વિનિયોગઃ । બીભત્સાદિરસઃ । મધ્યમાદિધૈવતા(?) મૂર્છના । આરોહી વર્નઃ । દક્ષિણે
કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ
૩૪૬કખ
કૈશિકીજાતિસમ્ભૂતિઃ ષદ્જાંશન્યાસસંયુતઃ
૩૪૬ગઘ
દુર્બલો ધૈવતેન સ્યાદ્ રાગો માલવકૈશિકઃ
૩૪૭કખ
પઞ્ચમં કેચિદિચ્છન્તિ હાસ્યાદ્યા ++કર્મણિ
૩૪૭ગઘ
ગાન્ધારં ચ તથા ચાન્યે તદ્ધિ લક્ષ્યે ન દૃશ્યતે
અસ્યાર્થઃ - માલકૈશિકે મધ્યમગ્રામસમ્બન્ધઃ કૈશિકીજાતેર્જાતત્વાત્ । ષડ્જો ગ્રહોઽંશો ન્યાસશ્ચ । ધૈવતસ્યાત્રાલ્પત્વમ્ । પ્રયોગો નિષાદોઽત્ર કાકલિઃ । પૂર્ણસ્વરશ્ચાયમ્ । વુપ્રલમ્ભે શૃઙ્ગારે ચાસ્ય વિનિયોગઃ । વીરાદિકો રસઃ । ષડ્જાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । અલઙ્કારઃ પ્રસન્નમધ્યમઃ । દક્ષિણેકલા વાર્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિ તાલઃ ।
ઇદાનીં વેસરાણાં ગ્રામવિશેષો દૃશ્યતે -
૩૪૮કખ
ટક્કરાગશ્ચ સૈવીરસ્તથા વૈ ટક્કકૈશિકઃ
૩૪૮ગઘ
બોટ્ટરાગશ્ચ ષડ્જાખ્યે ભવેદ્ વેસરષાડવઃ
૩૪૯કખ
હિન્દોલકસ્તુ વિજ્ઞેયો મધ્ય(મ) ગ્રામસમ્ભવઃ
૩૪૯ગઘ
માલપઞ્ચમશ્ચૈવ માલવકૈશિકસ્તથા
૩૫૦કખ
ઇતિ વેસરકાઃ પ્રોક્તાઃ સર્વે નિસ્ચિતલક્ષણાઃ
૩૫૦ગઘ
સ્વરાણાં દૃશ્યતે વેગસ્તેન વેગસ્વરાઃ સ્મૃતાઃ
૩૫૧કખ
શુદ્ધા ભિન્નાશ્ચ ગૌડાશ્ચ તથા વેગસ્વરાઃ પરે
૩૫૧ગઘ
કથિતાઃ સામ્પ્રતં વક્ષ્યે સપ્ત સાધારણાંસ્તતઃ
નનુ સાધારણા(નાં) કથં સાધારણત્વમ્ । ઉચ્યતે । પૂર્વોક્તાનાં સર્વેષાં રાગાણાં ગીતયસ્તાભિ (ર્જી ? ર્જા) યમાનત્વાત્ તેષાં સાધારણત્વમ્ । એતત્ સાધારણગીત્યા ગીયમાનત્વાત્ । તથા ચાહ કાશ્યપઃ -
"પઞ્ચસાધારણાઃ પ્રોક્તાઃ સર્વગીતિસમાશ્રયાઃ"
નનુ કાશ્યપમુનિના ન(ક?)ર્તરાગસ્ય કિમિત્યાદૈ નિર્દેશઃ કૃતઃ । ઉચ્યતે । ઉદ્ભટચારિમણ્ડલાદૌ વિનિયુજ્યમાનત્વાદ્ મુખ્યત્વમિતિ કશ્યપમતે । દુર્ગશક્તિમતે તુ ષડ્જકૈશિક એવ મુખ્યઃ । કુતઃ । ષાડબત્વેન ક્રમાયાતત્વાટ્ । તદ્યથા
૩૫૨કખ
પઞ્ચમાંશો મધ્યમાન્તઃ પઞ્ચમીમધ્યમોદ્ભવઃ
૩૫૨ગઘ
નર્તરાગસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સ્વલ્પ(વિ ?દ્વિ) શ્રુતિકસ્વરઃ
અસ્યાર્થઃ - નર્તરાગઃ મધ્યમગ્રામસમ્બન્ધઃ , પઞ્ચમીમધ્યમોદ્ભવત્વાત્ । પઞ્ચમો ગ્રહોઽંશશ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ નિષાદગાન્ધારયોરત્રાલ્પત્વમ્ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । ઉદ્ભટચારિમણ્ડલા (જૌ ? દૌ) ચાસ્ય વિનિયોગઃ । શૃઙ્ગારાદિરસઃ । પઞ્ચમાદિમૂર્છના અલઙ્કારઃ પ્રસન્નમધ્યમઃ । વર્ણઃ સઞ્ચારી ઇતિ કશ્યપમતે । દુર્ગાશક્તિમતે તુ અયમેવ રાગઃ પઞ્ચમીધૈવતીજાત્યોર્જાયતે । ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધ એવ બોદ્ધવ્યઃ । કુતઃ । પઞ્ચમસ્ય ચતુઃશ્રુતિકત્વાત્, ધૈવતસ્ય ત્રિશ્રુતિકત્વાત્ ષડ્જગ્રામસબન્દહઃ ।
૩૫૩કખ
સ્યાત્ ષા(જિ ? ડ્જી) ધૈવતીજાત્યોઃ ષડ્જન્યાસાંશસંયુતઃ
૩૫૩ગઘ
દુર્બલઃ પઞ્ચમો યત્ર *કાકલ્યઃ (?) પરિકીર્તિતઃ
અસ્યાર્થઃ - શકઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધઃ ષાદ્જીધૈવતીસમુત્પન્નત્વાત્ । ષડ્જોઽસ્ય ગ્રહોઽંશો ન્યાસશ્ચ । (પઞ્ચમસ્યાલ્પત્વમ્ । ) નિષાદગાન્ધારૌ ચાત્ર
----
સ શકઃ ઇતિ પાઠ સ્યાત્ ।
કાકલ્યન્તરૌ । પૂર્ણસ્વરશ્ચાયમ્ । વીરાદભુ(તો ? તે) હાસ્યે નિર્વઃણે ચાસ્ય વિનિયોગઃ । વીરાદિકો રસઃ । ષડ્જાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નમધ્યોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૫૬કખ
મધ્યમાપઞ્ચમીજાત્યોર્ધૈવત્યાશ્ચ વિનિરસ્રુતઃ
૩૫૬ગઘ
કકુભઃ પઞ્ચમન્યાસો ધૈવતાંશસ્તુ નિર્મિતઃ
અસ્યાર્થઃ - કકુભઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધઃ મધ્યમાપઞ્ચમીધૈવતીસમુત્પન્નોઽપિ ષડ્જગ્રામ એવ । કુતઃ । પઞ્ચમસ્ય ચતુઃશ્રુતિકત્વાદ્ ધૈવતસ્ય શ્રુતિકત્વાચ્ચ ધવતોઽસ્યાંશો ગ્રહશ્ચ । પઞ્ચમોન્યાસઃ । પૂર્ણસ્વરશ્ચાયમ્ । મધ્યમકરણેઽસ્ય વિનિયોગઃ । કરુણોઽસ્ય રસઃ । ધૈવતાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નમધ્યોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૫૫કખ
ષડ્જાંશો મધ્યમન્યાસઃ સ્વલપદ્વિશ્રુતિ(ક)સ્વરઃ
૩૫૫ગઘ
શુદ્ધમધ્યમિકાજાતેર્ભવેદ્ ભમ્માણપઞ્ચમઃ
અસ્યાર્થઃ - ભમ્માણપઞ્ચમો મધ્યમગ્રામસમ્બન્ધઃ , શુદ્ધમધ્યમજાતેઃ સમુત્પન્નત્વાત્ । ષડ્જો । ગ્રહોઽંશશ્ચ મધ્યમો ન્યાસઃ । નિષાડગાન્ધારયોરલ્પત્વમ્ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણસ્વરશ્ચાયમ્ । પથિ ગ્રીષ્મે શ્રાન્તેષ્વરણ્યેષુ ચાસ્ય વિનિયોગઃ । વીરાદીરસઃ । ષડ્જાદિમૂર્છના । આરોહિ વર્ણઃ । પ્રસન્નમધ્યમોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૫૬કખ
ષડ્જમધ્યાનિષાદાભ્યાં રૂપસાધારિતો ભવેત્
૩૫૬ગઘ
ષડ્જાંશો મધ્યમન્યાસઃ પઞ્ચમર્ષભસ્વલ્પકઃ
અસ્યાર્થઃ - રૂપસાધારિતઃ ષડ્જગ્રામસમ્બન્ધઃ , ષડ્જમધ્યમનિષાદકાશાદુત્પન્નત્વાત્ । ષડ્જોઽસ્ય ગ્રહોઽંશશ્ચ । મધ્યમન્યાસઃ । (પઞ્ચમર્ષભયોરલ્પત્વમ્ ) । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । વીરકરુણેઽસ્ય પ્રયોગઃ । વીરાદિરસઃ । ષડ્જાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । અલઙ્કારઃ પ્રસન્નમધ્યઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૫૭કખ
ગાન્ધારીરક્તગાન્ધાર્યોર્જાતો ગાન્ધારપઞ્ચમઃ
૩૫૭ગઘ
ગાન્ધારોઽસ્ય ભવેદંશો ન્યાસો ગાન્ધાર એવ ચ

અસ્યાર્થઃ - ગાન્ધારપઞ્ચમો મધ્યમગ્રમસમ્બન્ધઃ , ગાન્ધારીરક્તગાન્ધારીસમુત્પન્નત્વાત્ । યદ્યપિ દુર્ગશક્તિમતે ધૈવતી સમુત્પન્નૌઽસૌ તથાપિ પઞ્ચમસ્ય ત્રિશ્રુતિકરત્વાદ્ ઉભયગ્રામજાતિજાતોઽપિ મધ્યમસમ્બન્ધ એવ । ગાન્ધારોઽસ્ય ગ્રહોઽંશો ન્યાસશ્ચ । પ્રયોક્તૃપ્રેક્ષયા ગાન્ધારો ધૈવતો ભવેત્ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણશ્ચાયમ્ । અદ્ભુતે(ઽસ્ય વિનિયોગઃ? ।) વિસ્મયે હાસ્યે ચાસ્ય વિનિયોગઃ । કરુણો ર(સઃ) । ગાન્ધારાદિમૂર્છના । સઞ્ચારી વર્ણઃ । પ્રસન્નમધ્યોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૫૮કખ
ધૈવત્યાર્ષ(ભી ? ભિકા) જાત્યોર્જાતઃ પઞ્ચમષાડબઃ
૩૫૮ગઘ
ઋષભાં (શ) સમાયુક્તો મધ્યમો ન્યાસ એવ ચ
અસ્યાર્થઃ - પઞ્ચમષાડ(બઃ) ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ । ઋષભોઽસ્ય ગ્રહોઽંશશ્ચ । મધ્યમો ન્યાસઃ , પ્રયો (ક્ત ? ક્તૃ) - પ્રેક્ષયા ક્વચિદંશોઽપિ નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણસ્ચાયમ્ । ઉદ્ભટચારિમણ્ડલા(જૌ ? દૌ) વિનિયોગઃ । વીરાદિરસઃ । ઋષભાદિમૂર્છના । પ્રસન્નાદ્યન્તોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
૩૫૯કખ
ઋષભાંશો મધ્યમાન્તઃ સંપૂર્ણસ્વ(ર) કસ્તથા
૩૫૯ગઘ
આર્ષભીમધ્યમાજાત્યો રેવગુપ્તઃ પ્રકીર્તિતઃ
અસ્યાર્થઃ - રેવગુપ્તઃ ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ । આર્ષભીમધ્યમજાત્યોરુત્પન્નોઽપિ ષડ્જગ્રામસંબન્ધ એવ । પઞ્ચમસ્ય ચતુઃશ્રુતિકત્વાત્ । ઋષભોઽસ્ય ગ્રહોઽંશશ્ચ । ન્યાસો મધ્યમ એવ ચ । નિષાદોઽત્ર કાકલી । પૂર્ણસ્વરસ્ચાયમ્ । ઉદ્ભટચારિમણ્ડલા (જૌ ? દૌ) વિનિયોગઃ । વીરાદિરસઃ । ઋષભાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નાદ્યન્તોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વરપદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતલઃ ।
[ઇદાનીં સાધારણાનાં ગ્રામવિભાગઃ પ્રદર્શ્યતે - ૩૬૦અબ્૒ હર્માણપઞ્ચમે જ્ઞેયો મધ્યમગ્રામસમ્ભવઃ
૩૬૦ગઘ
ગાન્ધારપઞ્ચમો નર્તઃ ષડ્(જ)કૈશિક એવ ચ
રૂપસાધારણઃ ?]
૩૬૧કખ
સ્યાત્ ષાડ્જીધૈવતીજાત્યોષ્ટક્કરાગસ્તુ સૈન્ધવઃ
૩૬૧ગઘ
ષડ્જાંશન્યાસસંયુક્તઃ પઞ્ચમેન તુ દુર્બલઃ
અસ્યાર્થઃ - ટક્કસૈન્ધવરાગઃ ષડ્જગ્રામસંબન્ધઃ, ષાડ્જીધૈવતીસમુપ્તન્નત્વાત્ । ષડ્જોઽસ્ય ગ્રહોઽંશો ન્યાસશ્ચ નિષાદગાન્ધારૌ (ચિત્રે ? ચાત્ર) કાકલ્યન્ત(રેણ ? રૌ) પઞ્ચમસ્યાલ્પત્વમ્ । પૂર્ણસ્વરશ્ચાયમ્ । શુદ્ધવી(ર્ય ? રે) ઽસ્ય વિનિયોગઃ । વીરાદિકો રસઃ । ષડ્જાદિમૂર્છના । આરોહી વર્ણઃ । પ્રસન્નાન્તોઽલઙ્કારઃ । દક્ષિણે કલા વાર્ત્તિકે કલા ચિત્રે કલા । સ્વર પદગીતે ચચ્ચત્પુટાદિતાલઃ ।
ઇદાનીં સાધારણાનાં ગ્રામવિભાગઃ પ્રદર્શ્યતે -
૩૬૨કખ
ભમ્માણપઞ્ચમો જ્ઞેયો મધ્યમગ્રામસમ્ભવઃ
૩૬૨ગઘ
ગાન્ધારપઞ્ચમો નર્તઃ ષડ્જકૈશિક એવ ચ
૩૬૩કખ
રૂપસાધારિતો રાગઃ શકઃ કકુભઃ એવ ચ
૩૬૩ગઘ
રેવગુપ્તસ્તુ ષડ્જાખ્યે જ્ઞેયઃ પઞ્ચ(મ) ષાડવઃ
૩૬૪કખ
સપ્ત સાધારણાઃ પ્રોક્તા ગ્રામદ્વયસ(માશ્ર)યાઃ
નનુ પૂર્વોક્તાનાં મૂર્છનાવિશેષનિર્દેશઃ કસ્માજ્જ્ઞાયત ઇતિ । ઉચ્યતે । (આપ્તવચનાદ્) મૂર્ચ્ચનાવિશેષો જ્ઞાયતે તથાચાઃ કાશ્યપઃ -
"ક્વચિદંશઃ ક્વચિન્ન્યાસઃ ષાડબૌડુબિતે ક્વચિત્ ।
અલ્પત્વં ચ બહુત્વં ચ ગ્રહાપન્યાસસંયુતમ્ ॥
મન્દ્રતારૌ તથા જ્ઞાત્વા યોગનિયં મનીષિભિઃ ।
ગ્રામરાગાઃ પ્રયોક્તવ્યા વિધિવદ્ દશરૂપકે ॥
પ્રવેશાક્ષે(મ ? પ) નિ (ષઃ ? ષ્ક્રામ) પ્રાસાદિકમથાન્તરમ્ ।
ગાનં પઞ્ચવિધં યત્ તદ્ રાગૈરેભિઃ પ્રયોજયેત્ ॥
પૂર્વરઙ્ગે (તુ) શુદ્ધા સ્યાદ્ ભિન્ના પ્રસ્તાવનાશ્રયા ।
વેસરામુખ્યોઃ કાર્યા ગર્ભે ગૌડી વિધીયતે ॥
*સાધારિતાવમર્શે સ્ય+હણે સ્યાત્ + સર્વદા(?) । "
ઇતિ મતઙ્ગમુનિવિરચિતબૃહદ્દેશ્યાં રાગલક્ષણં તૃતીયં સમાપ્તમ્ ॥
અથ ભાષાલક્ષણમ્
૩૬૪ગઘ
ગ્રામરાગા મયા સર્વે કથિતા લક્ષણાન્વિતાઃ
૩૬૫કખ
ભાષાણાં તુ પ્રવક્ષ્યામિ લક્ષણં ચ તતહ્ શૃણુ
૩૬૫ગઘ
ભાષા ચતુર્વિધા પ્રોક્તા મૂલસઙ્કીર્ણદેશજાઃ
૩૬૬કખ
છાયામાત્રાશ્રયાઃ પ્રોક્તા ગ્રામરાગે વ્યચસ્થિતાઃ
કાશ્યપ ઉવાચ ।
"કીદૃશી તુ ભવેદ્ ભાષા સઙ્કિર્ણા દેશજાતરે(?) ।
છાયામાત્રાનુગાઃ પ્રોક્તા ગ્રહાંશન્યાસસંયુતાઃ ॥
કતમા ષાડબા તત્ર કતમૌડુબિતા ભવેત્ ।
પૂર્ણા તુ કતમા જ્ઞેયા સાધારણકૃતા તુ સા ॥
ગ્રામરાગેષુ કા કુત્ર કીદૃશી ગી (તયે ? યતે) જનૈઃ ।
કતમા પ્રાપ્યતે ભાષા વિભાષા કતમા ભવેત્ ॥
-----
* ઽસાધારિતાવમર્શે સ્યાત્ સન્ધૌ નિર્વહણે તથાઽ ઇતિ સઙ્ગીતરત્નાકરોદ્ધૃતં ભરતવાક્યં દૃશ્યતે ।
કતમાન્તરભાષા વૈ કતમા સ્યાદનુક્રમાત્ ।
એતન્મે બ્રૂહિ તત્ત્વેન મહત્ કૌતૂહલં હિ મે ॥"
યાષ્ટિક ઉવાચ ।
શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા ભાષાલક્ષણમુત્તમમ્ ।
યત્ પ્રૃથિવ્યાં પ્રયત્નેન ગીયતે ગીતવેદિભિઃ ॥
પ્રકાશં નચ લક્ષ્યન્તે યત્નહીનૈસ્તુ ગાયકૈઃ ।
પ્રગીતાસ્ત્ય્ પ્રસિધ્યન્તિ સુસ્વરાણાં વિશેષતઃ ॥
અહં તે કથયિષ્યામિ સર્વં તત્વેન લક્ષણમ્ ।
પૂર્વં ગ્રામદ્વયં પ્રોક્તં ગ્રામરાગસ્તદુદ્ભવાઃ ॥
ગ્રામરાગોદ્ભવા ભાષા ભાષાભ્યશ્ચ વિભાષિકાઃ ।
વિભાષાભ્યશ્ચ સઞ્જાતાસ્તથા ચાન્તરભાષિકાઃ ॥
ટક્કરાગે દશ દ્વે ચ કેચિદિચ્છન્તિ ષોડશ ।
તત ઊર્ધ્વં નિગદ્યન્તે ચાષ્ટૌ માલવકૈશિકે ॥
કકુ (ભૈઃ ? ભે) સપ્ત ચૈ પ્રોક્તાઃ પઞ્ચ હિન્દોલકે સ્મૃતાઃ ।
પઞ્ચમે દશ વિખ્યાતા ભિન્નષડ્જે નવ સ્મૃતાઃ ॥
સૌવીરકે ચતસ્રસ્તુ ચતસ્રો ભિન્નપઞ્ચમે ।
બોટ્ટરાગે તથાપ્યેકા તથા માલવપઞ્ચમે ॥
ટક્કકૈશિકજાસ્તિસ્ત્રો દ્વે ચ વેસરષાડબે ।
ભિન્નતાને તથા હ્યેકા ચૈકા ગાન્ધારપઞ્ચમે ॥
પઞ્ચ(મા ? મ) ષાડબે હ્યેકા ઇત્યેતાસ્તુ સમાસતઃ।
ભાષા વિભાષાઃ કથિતાસ્તત્રયધિકા સપ્તતિર્બુધૈઃ ॥
ભાષાણાં ચૈવ નામાનિ લક્ષણં ચ નિબોધત ।
પ્રથમા ત્રવણા જ્ઞેયા દ્વિતીયા ત્રવણોદ્ભવા ॥
વેરઞ્જિકા તૃતીયા તુ છેવાટી ચ ચતુર્થિકા ।
માલવેસરિકા તત્ર પ્રયોક્તવ્યા તુ પઞ્ચમી ॥
ષષ્ઠી ચ ગૂર્જરી જ્ઞેયા સૌરાષ્ટ્રી સપ્તમી તથા ।
અષ્ટમી સૈન્ધવી ચૈવ વેસરી નવમી તથા ॥
પઞ્ચમાખ્યા તુ દશમી રવિચન્દ્રિકા તથા ભવેત્ ।
અમ્બાહીરી તુ લલિતા સ્મૃતા કોલાહલી તતઃ ॥
મધ્યમગ્રામદેશા ચ તથા ગાન્ધારપઞ્ચમી ।
ઇત્યેતાઃ પ્રકટા ભાષાષ્ટ(ક્ક)રાગસ્ય ષોડશ ॥
શુદ્ધા તુ પ્રથમા જ્ઞેયા ચાદ્યવેસરિકા તતઃ ।
હર્ષપુત્રી તૃતીયા તુ માઙ્ગાલી ચ ચતુર્થિકા ॥
પઞ્ચમી સૈન્ધવી જ્ઞેયા આભીરિ ષષ્ટિકા મતા ।
ખઞ્જરી કુઞ્જરી ચૈવમષ્ટૌ માલવકૈશિકે ॥
કામ્બોજા પ્રથમા જ્ઞેયા મધ્યમગ્રામિકા મતા ।
સાલવાહાનિકા ચૈવ તદન્તે ભોગવર્ધની ॥
પઞ્ચમી મુહરી જ્ઞેયા ષષ્ટી ચ શકમિશ્રિતા ।
પ્રયોક્તવ્યા પ્રયત્નેન સપ્તમી ભિન્નપઞ્ચમી ॥
એતાસ્તુ કકુભે સપ્ત ભાષા જ્ઞેયા મનોહરાઃ ।
પ્રથમા વેસરી જ્ઞેયા દ્વિતીયા ચૈવ મઞ્જરી ।
તતઃ કાર્યા ચ ચેવાટી ચતુર્થી ષડ્જમધ્યમા ।
પઞ્ચમી મધુરી જ્ઞેયા પઞ્ચ હિન્દોલકોદ્ભવાઃ ॥
આભીરિ ભાવિની ચૈવ માઙ્ગાલી સૈન્ધવી તથા ।
ગૂર્જરી દાક્ષિણાત્યા ચ આન્ધ્રી ત્વાન્નોદ્ભવા પરા ॥
નવમી ત્રાવણિ જ્ઞેયા કૈશિકી દશમી સ્મૃતા ।
એતા ભાષાસ્તુ વિજ્ઞેયા ગાયકૈઃ પઞ્ચમોદ્ભવાઃ ॥
વિશુદ્ધા દક્ષિણાન્યા તુ ગાન્ધારી તદનન્તરમ્ ।
શ્રીકણ્ઠી ચૈવ પૌરાલી માઙ્ગાલી સૈન્ધવી તથા ॥
કાલિન્દી ચ પુલિન્દી ચ ભિન્નષડ્જોદ્ભવા નવ ।
સૌવીરિ પ્રથમા જ્ઞેયા દ્વિતીયા વેગમધ્યમા ॥
સાધારિતા તૃતીયા તુ ગાન્ધારી ચ ચતુર્થિકા ।
ભાષા સૈન્ધવિકી જ્ઞેયા જ્ઞેયાઃ સૌવીરકોદ્ભવાઃ ॥
શુદ્ધા ભિન્ના તુ વારાહી તથા ધૈવતભૂષિતા ।
વરાટી ચ તતઃ પ્રોક્તા ભિન્નપઞ્ચમસમ્ભવાઃ ।
માલવપઞ્ચમે જાતા ભાવિની લોકભાવિની ।
મઙ્ગલ્યાખ્યા તુ યા ભાષા બોટ્ટરાગોદ્ભવા તુ સા ॥
ટક્કકૈશિકજા જ્ઞેયા તૄતીયા વેગમધ્યમા ।
માલવા ભિન્નબાલિકા ++++++++ ॥
તૄતીયા દ્રાવિડી તત્ર ભાષા લક્ષિત્લક્ષણા ।
બાહ્યષાડનદાખ્યા +જાતા વેસરષાડબે ॥

તાનોદ્ભવા તુ વિજ્ઞેયા ભિન્નતાને વ્યવસ્થિતા ।
ગાન્ધારપઞ્ચમે હ્યેકા ભાષા ++++++ ॥
ગાન્ધારી +++++ પઞ્ચ + લોક્રઞ્જિકા ।
રેવગુપ્તે શકાખ્યૈકા પ્રોક્તા પઞ્ચમષાડબે ॥
ઇત્યેતાઃ પ્રકટા ભાષાઃ પ્રજાયન્તે હ્યેનકશઃ
સોદાહરણમેતાસાં લક્ષણમ્ ચાધુના શૃણુ ॥
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાતા પઞ્ચમેન વિવર્જિતા ।
ધૈવતસ્ય નિષાદસ્ય ષડ્જસ્યેવ તયોસ્તથા ॥
પરસ્પરં તુ ગમનં દૃશ્યતેઽત્ર પુનઃ પુનઃ ।
સ્યાદિયં ષાડવા જ્ઞેયા મૂલાખ્યા ત્રવણા ભવેત્ ॥
ઉદાહરણમ્ - માસાસાસાસાનિધાનિધાનીધાગાસાસા । ધાનિસામાગાગાગામાસાતથાસાસાસાગામા
ધાનીધાધામારીગારીરીમરિગાસાસાનિધાસાસા । નીધગાસાસાનિધનિમામાનિધાસાસાનિધાસગમા
ગાસાનીધનીસા । ત્રિપણા ।
ષડ્જાતા મધ્યમાંશા વૈ ગાન્ધારબહુલા સદા ।
પઞ્ચમેન વિહીના તુ મુહરી ષડ્જધૈવતઃ ॥
સઙ્કીર્ણેયં સદા જ્ઞેયા ષાડબા ત્રવણોદ્ભવા ।
ઉદાહરણં - માનીનીનીસાસ । સારીરીરીગાગાગમામ । મામારી । ગરિનિનિધા । ધાધામામગારિગા ।
સામાગારી । સનિનિગાગાનિનિધાસરિગારીમા । ગામામાનીનીસસા ત્રપણોદ્ભવા ।
(ધે ? વે)રઞ્જિકા તુ વિજ્ઞેયા ગાન્ધારાંશાલ્પપઞ્ચમા ।
ષડ્જન્યાસા તુ કર્તવ્યા ષડ્જધૈવતયોસ્તથા ॥
ગમનં સંપ્રયુજ્યા તુ(?) ગાન્ધારર્ષ(ભ)યોસ્તથા ।
એવં ભાષા તુ વિજ્ઞેયા ષાડબા તુ નિગદ્યતે ॥
ઉદાહરણં - ગાનિગાગાધરિમામાગામામાગારીગાસસાસાનિગારીનિનિધાધાધનિગારીમાગારિસનીધની ।
સાસાગમામાધાસાસંગનિગાનિગાનિગધરીગરીરિગાગિરીગમમમધમમમધરીગસાસાસાસનીગારી
ગાનિનિધામાધાનિધાસનીગારીમમરિસાનિધાનિસાસા । વેરઞ્જિકા ।
ષડ્જાદ્યન્તસમાયુક્તા સંપૂર્ણા મધ્યમોજ્જ્વલા ।
ષડ્જમધ્યમ્સંવાદો દ્વિશ્રુતીનાં પરસ્પરમ્ ॥
મૂકભાષા તુ વિજ્ઞેયા ચોહારી ગેયવેદિભિઃ।
ઉદાહરણં - સાગાગાપા । વામબામગામામારાગસાસાસાસમાગપાપા । પાધનીધા ।
ભવાપામાપામામામગાસસારિધાનિસાસાસધાનીગારીગામાવાગનિસાનીગારીનિસાસા । નિધાવામાગારીગાસા ।
માનીધનીદાસા । છેવાજ ષડ્જન્યાસા નિષાદાંશા દુર્બલા પઞ્ચમેન તુ ।
ષડ્જગમારસંવાદઃ ષડ્જ(મધ્યમં) મધ્યમયો તથા ॥
ભાષેયં ષા(ડ)વા જ્ઞેયા મૂલાખ્યા માલવેસરી ।
ઉદાહરણં - નિધાનિનીસદિસાસાગામાગાધારિસમામાસાગાસારિસાસાગધરિસા । ગામાધામામાગાધાગા ।
સાસાસા । માલવેસરી ।
નિષાદર્ષભષડ્જાન્તા સમ્પૂર્ણા ષડ્જમધ્યમા ।
સંગ+તત્ર વિજ્ઞેયા પઞ્ચમર્ષભયોસ્તથા ॥
દેશભાષાત્ર વિખ્યાતા ગૂર્જરી પરમોજ્જ્વલા ।
ઉદાહરણં - નિસાસાનિપાપાનીધાનીનીસાનીસાસા । સાṟઇસારિરિ । સામાગા । રિરિ । નીનીની । વાવાવા । નિધાનિ । નીગાસા ।
ગૂર્જરી ।
નિ(ષા)દાંશા તુ ષડ્જાન્તા સંપૂર્ણા નિત્યમેવ હિ ।
સૌરાષ્ટ્રિકા તુ ભાષેયં દેશ્યાખ્યા ગીયતે જનૈઃ ॥
ઉદાહરણં - નિનિધાનિદેસાસાનિરિગાસાસાસાગાગાસાધનિનિનિધામામાનિનિનિનિધાસાસાગાસાસાગાસાસ ધાનિધાનિધામામામારિગાસાસાગાસનીસાસાસા । સૌરાષ્ટ્રી । (પ સૈવમી મધ્યમા ?)
સૈ(વમી ? ન્ધવી) મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા ધૈવતોજ્જ્વલા ।
સુસમ્પૂર્ણસ્વરા હ્યેષા ષડ્જધૈવતયોસ્તથા ॥
ગ્રામાṟઅમથ્યમાનાં તુ ગમકં દૃશ્યતે ઘનમ્ ।
દેશભાષા તુ દેશાખ્યા સૈન્ધવી ટક્કરાગજા ॥
ઉદાહરણં - સાસાસાસા । સનીનીનીની
ધાધાસરીસાનીધાધાધરિનિધાધા । ધાનિસા । ગારીમામામા । ગમાગામાસાધાસારીમામા
મામાસારિગામાપાપાધાનિપધાપામાગારીરી નિરિનિધાધાધનિસારીગામામાગામામાગામામામાસાસા
। સૈન્ધવી ।
ષડ્જાન્તસમાયુક્તા પઞ્ચમેન વિવર્જિતા ।
ધૈવતનિષાદયોશ્ચ ષડ્જધૈવતયોસ્તથા ॥
પરસ્પરં તુ ગમનં દૃશ્યતે ચ ક્ષણે ક્ષણે ।
ભાષેયં ષાડબા જ્ઞેયા વેસરિકા પ્રયોક્તૃભિઃ ॥
ઉદાહરણં - સાસા । સધાની । ધાસાસાસાસામામાગામાગામાસાધામાગારીસાસાસા । વેસરિકા ।
પઞ્ચમાંશા તુ ષડ્જાન્તા સમ્પૂર્ણા લોકરઞ્જિકા ।
પઞ્ચમર્ષભસંવાદઃ ષડ્જમધ્યમયોસ્તથા ॥
ભાષેયં પઞ્ચમાખ્યા તુ સમ્પૂર્ણા સમુદાહૃતા ।
ઉદાહરણં - પાપાપારિપા । રિપાપાપાવમાપાપામપમા સાસાસરીરિરિ । નિધાધપાપા ।
પસામામાગિરીગગરિસપાસપાવ ગારિસાગારિસારિપાપારિરિગરિ । ગાધામાગરિરિ ધવરિગસાસા ।
પઞ્ચમાખ્યા । રદ્વિ ચ (?) ।
મધ્યમન્દ્રા તુ ષડ્જાન્તા ગાન્ધારાંશાલ્પસપ્તમા ।
+ ર્ષગાન્ધારયોસ્તુ +ષડ્જમધ્યમયોસ્તથા॥
પરસ્પરં તુ ગમનં યત્ર તત્ સમ્પ્રયોજયેત્ ।
સા સઙ્કીર્ણાદયો જ્ઞેયા ભાષા વૈ રવિચન્દ્રિકા ॥
ટક્કરાગજા ।
ઉદાહરણં - માગાગામા । સાસા । માગામામાગામાસાસાસા ।
ગાગાધાનિસાસાગાધનિસા ધાધામારીમાગારીગસાસાસાસામાસારી
ધાધાધાધા ધમાગરીગાગા ધારીસાસાસા । માગામામાગા ।
માસાસામાગા ધાધાધાપરીગમરીગમસાસાસામા ગારીધાધમગરિગમધની ।
સાસાગાધાનિસાસા । રવિચન્દ્રા ।
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા બાહુગાન્ધારધૈવતા ।
અસમ્પૂર્ણસ્વરા નિત્યમ્બોહેરી પ્રકીર્તિતા ॥
ભાષેયં કૈ++ન્નિત્યં દેશાખ્યા સમ્પ્રકીર્તિતા ।
ઉદાહરણં - સાસાસા । નીની । નિધાધાની તથાનિ ।
ધાનિધાધાની । સાગાગારી । સનીસનીધા । નિધાનિગાગામાગાનિસાસાનિ ।
સાધાનીગાગાનિસાસા । સાનિનીસનિધા ધામાનીમાધાસનિની ।
નીસાધાનીમાધાધામાગાસાનિસાનિધા । માધાધા ।
સાધાનીધાનીસાસા । મામાધાસાસા । મામાગારીમાગાસાસા ।
માસામામામાગારીમાગાસાસા । મસાનીનિનિમાનિ ધાધાનિધામાગા ।
સાનીમાધા । સાસનીધા ધનિસાધાધા । ધનિધાનીસા । અમ્બોહરી ।
ષડ્જાદ્યન્તસમાયુક્તા બાહુલાદ્યમધૈવતા ।
વિશ્રુતિભ્યાં તુ ગમનં (ભીત ? હીન)ત્વમૃષભેણ તુ ॥
ભાષા ઔડુબિતા હ્યેષા સઙ્કીર્ણા લલિતા ભવેત્ ।
ઉદાહરણં - સાગાગાધાગામામાગા । ધમધાનીસાસા । નિધાગાગા । સાસાસામાપાધાની ધાપામાસા
સાધાપાધાની ધાધાસાનીધાગારીગાધની સરસા લલિતા ।
ષડ્જાદ્યન્તસમાયુક્તા સરસા લલિતા ।
વિનિહિતા સપ્તમેન તુ ષડ્જે મધ્યમસઙ્ગતા ॥
ભાષા ઔડુબિતા ++સઙ્કીર્ણા ટકરાગજા ।
કોલાહલી તુ વિખ્યાતા ગીયતે ગાનવેદિભિઃ ॥
ઉદાહરણં - સામાસામા । મામાગાધામાગારિસાસા ।
ધાસાગાગારિસાસા । માધસાસારિરીરિગાગામામાગારીગાધામારીસાસા । ધાનીસાસામા ધનીમાધનીનીધાપાગરીગાસાસામાગારીસાસાગારીમાગારીસાધાધામાગારીસા । કોલાહલી ।
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા ષડ્જમધ્યમસઙ્ગતા ।
અસમ્પૂર્ણા સ્મૃતા નિત્યં મધ્યમગ્રામિકા મતા।
સઙ્કીર્ણેયં સદા ભિન્નટક્કરાગે વ્યવસ્થિતા ।
ઉદાહરણં - માધાની । ગાધાની । સાનિધા । મામામાધાનીમાધાનીસાસામાધાની । મા । ધાનીની ।
ધાપાગારી ગાસાસા । ગાસાસા ।
નીનીસાની । ધાધા । નિધામામામાધાનીધામામા ધનીમાધાનીસાસા । આલાપાકં મધ્યમદેહા (?) ।
ધૈવતાંશા તુ ષડ્જાન્તા ગાન્ધારસ્વરભૂષિતા ।
ગાન્ધારપઞ્ચમી જ્ઞેયા ષડ્જમધ્યમસંયુતા ॥
પૂર્ણા ચ++સઙ્કીર્ણા ગીયતે પાલકિન્નરૈઃ ।
ઉદાહરણં - પધાપાપાધામામા । ધાપામામા ધાપામાગારી । ગાગા । ધાપમાગાસા । સામાસાનીધાધા । માધાનીસાસા । સાગાગસાગાગધરિધામામાધારીગાગામાધાપામાગાસાનીધાની સાસાપાસા । ગાન્ધારપઞ્ચમીકા ।
એતાશ્ચ યાષ્ટિકે પ્રોક્તાઃ ટક્કરાગસ્ય ષોડશ ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ લક્ષણં ચ સમાસતઃ ॥
પઞ્ચમાંશા તુ ષડ્જાન્તા શુદ્ધા મધ્યમભૂષિતા ।
વિભાષા ટક્કરાગોત્થા ભાશાન્તેષુ ચ ગીયતે ॥
ઉદાહરણં - પાપાનીસાનીસરીમા ધારીધાપાપામાગાગા ।
અથ માલવકૈશિકે -
ષડ્જાદ્યન્તસમાયુક્તા બાહુલૌ ષડ્જમધ્યમૌ ।
+સંપૂર્ણસ્વરા જ્ઞેયા પૌરાલીદેશસમ્ભવા ॥
ભાષેયં પ્રથમા જ્ઞેયા મધ્યમા માલવકૈશિકે ।
ઉદાહરણં - સાગાસાગાગાધરિગરિગરિમા । મમમ્મગ । ગરિસાનીધાધા સાગાગા ।
ગારીગારી । સાસાગામાનીધાધાપામારીસાસાગાનીધાની સાસાપાસા । શુદ્ધાઃ । ગમા । માગા ।
ગાગાપાપા । મામાગાગા । સામામામા । મામા । મામારીરી । રિગાગારીસાસાસારી । મગસાસામાગારીસાની ।
સાસા । પૌરાલી ।
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા વિભાષા પૂર્ણસ્વરા ।
ગીયતેર્ષ +(?) સંયુક્તા શુદ્ધમાલવકૈશિકે ॥
ઉદાહરણં - મામાધાસાગરીસાસા । નિધાસાસાધાનિમામાધાનીસા । રિગામાસા । સાધામાગારિગાસાસા ।
શુદ્ધા ।

મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તસંપૂર્ણા ચાદ્યવેસરી ।
દુર્બલા ચ નિષાદેન બહુલૌ ષડ્જમધ્યમૌ ॥
સઙ્કીર્ણેયં યદા જ્ઞેયા ભાષા ગાન્ધર્વ વેદિભિઃ ।
ઉદાહરણં - મામાગામાસાસા । સામાપાપાધાસાધા । પાપામામા । ગમગમાગ ।
સાસાસાસા । ગામાપાપાધપાપાધમ્મપામા । ગમગમગારીસા ધાસાસાગાગધરી ।
મામાગરિ । સાધાસાસા । સરિરિરિગાગારી । સાસાસધામગાસસસાસ ।
સાસાધાધાપાપાસપાપઞ્ચમધાધાપઞ્ચસાપાધાધાધાપા । પમાગાસા ।
સાસાગારીગારી ગાધાસાસા । અદ્યવેસરી ।
ષડ્જાદ્યન્તસમાયુક્તા મધ્યમર્ષભસંગતા ।
દ્વિશ્રુતિભ્યાં તુ રૂઢા તુ કાકલ્યન્તરસઙ્કરઃ ॥
સાધારણકૃતા હ્યેષા દેશાખ્યા હર્ષપૂરિ(મ)તા ।
ઉદાહરણં - સાનીધાનીસાસામાપા । માગાધામા । ગાસાસાગા । ગધાની । સાસાધાસા । નીધાપાપાગગામગામસાસાનીધાસાસા । પામાગાધામાગાસાસા । પામાપાપાસરિસાસાસામાગા । ગપાપાનિધા । સરિનીપામાગાગાનિધાસાસા સરીસરી । સાસારિધાપાપા । માગારિસાસાસારીસાસાસાસમા ।
ગમાગમાગગપાપામાગારીસઈર્સાસા । સાપામાગારિસાગગ । સૈર્માગારીસાનીસસા । હર્ષપૂરી ।
ભાઙ્ગાલી મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાતા મધ્યમોજ્જ્વલા ।
મધ્યમર્ષભસંપૂર્ણા +++લોકરઞ્જિકા ॥
એષા ભાષા તુ વિજ્ઞેયા ભાઙ્ગાલી ગેયવેદિભિઃ ।
ઉદાહરણં - માગામા । ગાસામાપમા । ગમપાપાસનિસાસાનીપાપાપામ । ગમમગગગમામા ।
સગમ । પાપાનીસાનિસાસાસનીસાસાસનીપાપા .......પામ । પાપામપા । પમગાપમગા । મામામગ ।
સાસાગમાપાપાસનીરીરી । માગારી । સનિસસા । ભાઙ્ગાલી ।
સૈન્ધવી ચૈવ કર્તવ્યા ષડ્જાદ્યન્તવિભૂષિતા ।
ષડ્જમધ્યમબહુલા નિષાદર્ષભયોસ્તથા ॥
સબન્ધુવિષ્યસમ્ભૂતા દેશાખ્યાં સૈન્ધવીં વિદુઃ ।
ઉદાહરણં - સારી । મામા । માધાપાપાપાગા । પામાગારી । પામાગારી । સની । સાધાસારીમરીમા । મામાધાપાપા । પાધમાપાધાપામાગારીસનીસાસા । સૈન્ધવી ।
ષડ્જાદ્યન્તસમાયુક્તા સમ્પૂર્ણદેશસમ્ભવા ।
+++ ષડ્જાસંવાદો દ્વિશ્રુતિચાલ્પરૂપિણૌ (?) ॥
સાધારણકૃતા હ્યેષા આભીરી ગીયતે જનૈઃ ।
ઉદાહરણં - સાસારીરી । સાસારીરી । સાસારીસારી । સાસાનીસારીરી । સારીસારીસાસાનીસરીરીગારીગારી । સનિસાસા। ગારીરી ।
ગામાગરી । ગપાપગારી । સનિસાસા । સનીસાસાધારીગગમાસા । પમાગારી । સનીસાસા ।
ધનીધાની । સાધનિસા । રિરિગામા । ગામારિરિ । ગાપામાપા । માગારીરી । સાષરિસારી । સાસાનીસારી ।
રીરીસાસાસાનિરીરિગારી । રિગાગિરિ । સનિ । સાસાગારીરિ । ગામગારી । સાનિ । ગારીરી । માગાગારી । ગાપાગારી ।
સનીસાસાસની । સાસા । રિગગમાસા । પમાગારી । સનિસસા । સધનિસાસા । સનિધાનિધાધનિસારીરી ।
ગામાગમારિરી । ગાપામાપા । મપમા । મગારિરી । મપાગારિ । સનિસાસા । આભીરી ।
ખણ્ડની પઞ્ચમાંશા તુ ષડ્જાન્તા ધૈવતોજ્ઝિતા ।
ષડ્જનિષાદસંવાદો મધ્યમર્ષભયોસ્તથા ॥
સઙ્કીર્ણા ષાડબા જ્ઞેયા સર્વલોકસ્ય રઞ્જિકા ।
ઉદાહરણં - પાનીમારીસરિ । સાસાસરીરિ । સનિ । રિરી । સનિસનિ । રિ । પાપાપાનિ । સરિસનિ । સગસસા ।
સનિરીસનીરીરી । માગારિગમા । નીપાપાનીસનીપાપામગ । પાપા । નિ । નિમનિસરિસગસાસા । ખણ્ડની ।
નિષાદાંશા તુ ષડ્જાન્તા ગૂર્જરીદેશસમ્ભવા ।
નિષાદર્ષભસંયોગો મધ્યમર્ષભયોસ્તથા ॥
સંપૂર્ણા ચૈવ વિજ્ઞેયા ષાડબા ગેયવેદિભિઃ ॥
ઉદાહરણં - નિધાનીની । રિગાનિધા । નિસાસાધનિ । ધાગ । રિ । સાગરી । સાનીધાની ।
ગધાસારી । ગારીમાગારી } સનિધાધાનિધાસરિગારી । સનીસાસા । નિધાસાનીગરી ।
મગરિ । મગારિ । પાપાગારીમામા । રિધાનિધાનિધાસરિ । ગરિસાનીસાસાનીધાસરીરિ ।
નિધાસાસા । ધનીસાગા । ગારીરિ । મગરીમગરિ । માપાગરિ । મગરિસની । ધાધાનિધાસરિગરિ ।
સનિસાસા । એતા યાષ્ટિકેન પ્રયુક્તાઃ ।
અથ કકુભે -
ધૈવતાદ્યન્તસંયુક્તા કામ્બોજા પૂર્ણસુસ્વરા ।
ષડ્જધૈવતસંવાદઃ પઞ્ચમર્ષભયોસ્તથા ॥
એષા ભાષા તુ દેશાખ્યા પ્રથમા કકુભોદ્ભવા ।
ઉદાહરણં - ધાસાગાગા । માગારીસાસાસનિસાસા । ધાપાપા । ધામાસારિગા ।
માગારીસાસા । સનિધાધાપાપા - મધાનિરિસનિધાધા । કામ્બોજા ॥
મધ્યમાંશા ધૈવતાન્તા પૂર્વમધ્યમગ્રામિકા ।
પરસ્પરં તુ દૃશ્યેત સહિતાવૃષભધૈવતૌ ॥
એષા ભાષા ચ સઙ્કીર્ણા રમ્યા કકુભસંભવા ।
ઉદાહરણં - મામા । ગરિધાસારીસામા । નિગરિસનિસાનિધા ।
સાધાસાધનિરિસા । ધનિરિરિ । માપાપમાગા । રિરિરિરિ । ગામ । ગામ ।
ધાધામાપામાગારીસાસાધા ધધધ । મધ્યમગ્રામિકા ।
ઋષભાંશા ધૈવતાન્તા વિજ્ઞેયા સાતવાહિની ।
પરસ્પરં તુ દૃશ્યન્તે મધ્યમર્ષભસઙ્ગતૌ ॥
સપ્તમં કિઞ્ચિદિચ્ચન્તિ કેચિત્ તેનૈવ દુર્બલમ્ ।
ઉદાહરણં - ગધરિરિમા । મામાનિમાધાધધાધાપમપમમરિમમાસરિ ।
મામપપામપપાપાપાપમરિમરિમામાસરિ । પાપપસસસાનિ । ધાધારિ ।
સાસાસાસારીમનિધાધાધાપધાસાધપાધાપમપાપામરિમામાસારિમાપાપામાસાનિધાધા ।
સાતવાહિની ।
મધ્યમાંશા નિષાદાન્તા ઋષભેણ તુ દુર્બલા ॥
સઙ્ગતિર્દૃશ્યતે યત્ર દ્વિશ્રુત્યોઃ પઞ્ચમસ્ય ચ ।
ભાષેયં ષાડબા જ્ઞેયા કકુભે ભોગવર્ધની ॥
ઉદાહરણં - નિની । ગગમા । પામાપમા । ધાધા । સનિસનિ ।
ધપધાધપમાપામ । ગગગગ । મપધાધાની । સસસસ ।
માગસાનિધાધાધા । ભોગવર્ધની ।
પઞ્ચમાંશા તેન બહુલા ++ મધુકરી શુભા ।
પરસ્પરં તુ સંવાદો ગાન્ધારે પઞ્ચમસ્ય તુ ॥
ધૈવત + નિષાદ + સંયોગો દૃશ્યતે યતઃ ।
એષા પૂર્ણા ચ સઙ્કીર્ણા ભાષા કકુભસંભવા ॥
ઉદાહરણં - નિનિનિનિપધપાધનિસાસનિસનિ ।
સપધાનિધાધપાધરિસાસાગરિમગરિસસમ । ગરિસાનિનિનિધપાપાસાગા । પાપામાધા ।
માધાધામા । નીસાસાધાધા । મધુકરી ।
નિષાદાંશા તુ ષડ્જાન્તા ++++++++ ।
++ઋષભહીના તુ વિજ્ઞેયા શકમિશ્રિતા।
નિષાદપઞ્ચમાનાં તુ સંવાદઃ સ્યત્તુ ધૈવતે ॥
મજુવત્યંશજા છાયા છાયા શકવિમિશ્રિતા ।
ઉદાહરણં - નીસાનિગધમાગારિ રિનિનિનિસાધાધાનિધાગમામામપાસાસનિસાસાધાધામની
ધાધામાનીધાપામાધાનીસાસાસાનીસા સાસારિગારીસાનીસાનીસાનિધાધામાસાની માગારીરિ ।
શકમિશિર્તા
ધૈવતાંશા મધ્યમાંશા વિજ્ઞેયા ભિન્નપઞ્ચમી ।
નિષાદઃ કાકલી ભૂયો ધૈવતેન વિમિશ્રિતઃ ॥
સંયોગો દૃશ્યતે યત્ર કાક(લ્યોદ્યૈ ? લ્યા ધૈ) વતસ્ય ચ ।
પઞ્ચમર્ષભસંવાદો યત્રૈવ સંપ્રયોજયેત્ ॥
સાધારણકૃતા હ્યેષા પૂર્ણા છાયા ચ કાકલી ।
ઉદાહરણં - ધનિધાધાનિધાપાપામારિપાપાપપમાધા
ધાપાસાસનિસાસનિરિરિસારી । ધાધા । પરિમાપાપા ।
પમધાધામાનીધાપાપાપરીધાપાપાપાધાધાસનિધા ।
ભિન્નપઞ્ચમી ।
એતા ભા(ષા)સ્સમુદ્દિષ્ટા અથ ભિન્દોલકે ++ ॥
ષડ્જાંશન્યાસસંયુક્તા ધૈવતેન ચ દુર્બલા ।
ષડ્જગાન્ધારસઞ્ચારસ્તત્ર યો(ન્ય ? જ્યઃ) પ્રયોક્તૃભિઃ ॥
ઉદાહરણં - સાસાગાસાસનિપાનિ । માધામાગાસમાસાસાસા । સમગાસપમરિગાસાનિનિમાસ્ષ્ગાસાસા ।
ધનિપાપાપનિસાગા । વેસરી ।
ગાન્ધારસ્ય પ્રયોગેણ ભાષેયં તસ્ય વૈસરી ।
પઞ્ચમાંશા ઋષભહીના ષડ્જાન્તા ષાડબા ભવેત્ ॥
ષડ્જપઞ્ચમસઞ્ચારો દ્વિશ્રુતીનાં તથૈવ ચ ।
ભાષા ભિન્દોલકે હ્યેષા કથિતા પ્રથમમઞ્જરી ॥
ઉદાહરણં - પાપાપાપાધમપાનીસાપઞ્ચમપાધનિ
ધાસાસાપાપાનિસાસાસાગાસાપાગામાનિસનિપાપાનિસાપાનિસા
ગાનિસાનિસાસા । પ્રથમમઞ્જરી ।
ષડ્જાંશન્યાસસંયુક્તા સંપૂર્ણા ધેન દુર્બલા ।
સંવાદશ્ચૈવ કર્તવ્યઃ ષડ્જમધ્યમયોસ્તથા ॥
ષડ્જગાન્ધારયોર્નિત્યં ચેવાટી સંપ્રકીર્તિતા।
ઉદાહરણં - સાપાસા । માગાસાસાગામનિમાપામાસા
સામામાનીમામાનીમામાનીમામાપાપાગામાસાસાસાગાસની ।
સાગાસાનીસનિધામધામાપાપાપાધામામાધમપમગરિસાસાની
નીનીસાગારીમામારીનીસાસા । છેવાદી
ષડ્જાંશા મધ્યમાન્તા ચ નિષાદર્ષભદુર્બલા ।
ષડ્જમધ્યમસંવાદસ્તથા ગાન્ધારપઞ્ચમે ॥
ષાડબૌડુબિતા જ્ઞેયા પ્રકૃત્યા ષડ્જમધ્યમા ।
એષા ભાષા તુ કથિતા કિન્નરૈરપિ ગીયતે ॥
ઉદાહરણમ્ સાપાપાધામામાપાગામગાપધાધાપાગ
માગાપાપાપાધાપાસાસાપાધાપમગામામ્ગામસાસાસાગાગામા
ગામામા । ષડ્જ+++ ।
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા દુર્બલા પઞ્ચમેન તુ ।
ધૈવતનિષાદબાહુલ્યં ષડ્જધૈવતયોસ્તથા ॥
ભાષેયં ષાડબા જ્ઞેયા પ્રેક્ષકે મધુકરા ભવેત્ ।

ઉદાહરણં - માપાપાધાધામાધનિનિપાસાનિધસાસા
માપાધનિસનિસાસામાપાનિસાસારિરીગમગારીસાસાનિધાપાપા
પાધનિધા સાસારિરીગમાગરિસાસા । મધુ (ક)રી ॥
ઇતિ હિન્દોલકે ભાષા સમાપ્તા ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પઞ્ચમષાડબે ભાષાઃ ।
પઞ્ચમાંશા તદન્તા ચ નિષાદબહુલા સદા ।
પરસ્પરં તુ દૃશ્યેત ષડ્જધૈવતસઙ્ગતિઃ।
પૂર્ણપઞ્ચમજા હ્યેષા આભીરીદેશસમ્ભવા ।
એષા ભાષા તુ વિજ્ઞેયા પ્રથમા પઞ્ચમોદ્ભવા ॥
ઉદાહરણં - પાધામાધનિધાપાપાપાપધનિધામામા
ધાનિસાસાસનિધનિસધાનિસાનિધાસાધરિમામાધાનિનિધાપા
પાપમમધનિસાસાસનિનિસાસાસાસનિગરિમમમમગરિસસસ
ધનિપાધામામાસરિમાધારિમપાપા । આભીરિ ।
ભાવિની પઞ્ચમન્યાસા ગાન્ધારાંશાલ્પધૈવતા।
મધ્યમપઞ્ચમયોર્યત્ર ગમનં દૃશ્યતે ઘનમ્ ।
ભાષા તુ ભાવિની જ્ઞેયા પૂર્ણા ગાન્ધર્વવેદિભિઃ ।
ઉદાહરણં - ગામાપાગમપાનિધા । ગમપામાગાગારી
રીગાનીધાપાપાપાપા । મામાગામાપાપામાપાપામાધારીસગગ
માપામાગારીરીપાપા । ભાવિની ।
ભાઙ્ગાલી પઞ્ચમાન્તા ચ ધૈવતાંશા પ્રકીર્તિતા।
ષડ્જધૈવતસંવાદો મધ્યમર્ષભયોસ્તથા ।
સઙ્કીર્ણા ચ મતા નિત્યં જ્ઞેયા વૈદેશસમ્ભવા ।
એષા ભાષા ચ ગીતજ્ઞૈરુક્તા પઞ્ચમસમ્ભવા ॥
ઉદાહરણં - સાસાસાસધાસારિરિધાસારિરિધાસાધાસાધાસાસારિમારિમામામધમપ્ધપાપાપાધામપાપમસાસાનિધ
સારિરિમાગરિસાસારિમારિમામમધમપપાપાપામાપાપમસાસાનિધસસારિરિગારિમારીસાધાસાસાધમાસાસાસાસામ । પમામાપાપા । ભાઙ્ગાલી ।
પઞ્ચમાંશા તદન્તા ચ સંપૂર્ણા પઞ્ચમોજ્જ્વલા ।
સૈન્ધવી ષડ્જસંભૂતાં વિભાષાં સૈન્ધવીં વિદુઃ ॥
ષડ્જપઞ્ચમસંવાદો દૃશ્યતે ચ મુહુર્મુહુઃ ।
ઉદાહરણં - પાપાધસારિગાગાગરિમારિ । સસાનિધાધાસનિધાધામસરિગાગાગારિસાધાધાપાપા
ધાપાધસારિગારિપપારિગાગારિરીસાધાસાધાપામાપાપાધાપાધાપામામામાપાધાધાસારીરિસાધાપામાપાપા ।
સૈન્ધવી ।
ગૂર્જરી પઞ્ચમાન્તા ચ ગાન્ધારાંશાલ્પમધ્યમા ।
ષડ્જમધ્યમસંવાદઃ સંપૂર્ણા નિત્યમેવ હિ ॥
વિભાષેયં સમાખ્યાતા સંપૂર્ણા પઞ્ચમોદ્ભવા ।
ઉદાહરણં - ગરીમામામધાનિધાપાપાધાધાનીધામા
મામાધાગારીરીસરિગરિમાધામાપાધપધનિધાધાધધપરીરીસારિ
માગારિમામામાધાનીધરિપધાનીધાપાપાનીધામામામધમધમ
ગારિરીમામારીસાસાગારીમામાપાધાનીસનીસનીધામપાપા । ગૂર્જરી
પઞ્ચમાદ્યન્તસંયુક્તા દાક્ષિણાત્યા મનોરમા ।
સંપૂર્ણરા++હ્યેષા જાતા ગાન્ધારપ(ઞ્ચ)મે ॥
વિભાષેયં સદા જ્ઞેયા દેશાખ્યા પઞ્ચમોદ્ભવા ।
ઉદાહરણં - પાપાનીરી । નિરિગારિગરિમામરિરિનિનિરિ । ધાપાપાપપાનિરિરિગરિગરિમગરિરિરિ।
ધનિધધનિધાધનિધાપાપાનિરિરિગારિગાધામાગારિરિસાનિરિગામાગારીનિ ધાપા ।
દાક્ષિણાત્યા ।
ઋષ્યભાઙ્ગા પઞ્ચમાન્તા વિજ્ઞેયા ષડ્જદુર્બલા ।
નિષાદકાકલીરુપા કર્તવ્યા સા તુ નિત્યશઃ ॥
સાધારણકૃતા હ્યેષા વિભાશા ગીતવેદિભિઃ ।
અમાલી વિશ્રુતા લોકે કિન્નરાણાં ચ વલ્લભા ॥
ઉદાહરણં - રીમામાપાધાધાધાધાપાધાધાસાપાપાપા
ધાનિનિપાપાસાપાધાપાપામારીરીરિધાધાપધપસાધાધાપાપા
ધધપધપાપાધાપાપામારિરિગ? પાપાપાપામપધગમારિધાધ
પપાપ । મામાધપપાપમમરિરિમપાપાધપાપાપધપધસાસારિગરિધપાપાપા ।
અન્ધાલી ।
મધ્યમાંશાલ્પઋષભા પઞ્ચમન્યાસસંયુતા ।
મધમધૈવતસંવાદસ્તુલ્યં સ્યાત્ પઞ્ચમસ્ય તુ ॥
સંપૂર્ણષાદ(બા) ચેયં ભાષા તાનોદ્ભવા ભવેત્ ।
ઉદાહરણં - મામામગાસારિરિનિસાગરિ । સાનિનિગાગાગસાનિપાપાપાસાનિસાસાસાનિસાનિનિધધનિનિસાગરિ
સાસાસાનિનિસાધાનિપાપાધાનિનિગગસાસાસાસાગાસાનીધામાપાપા ।
ત્રાપણી પઞ્ચમન્યાસા પઞ્ચમર્ષભદુર્બલા ।
દ્વિશ્રુતિનાં તુ રૂપેણ ગમનં તત્પ્રયોક્તૃભિઃ ॥
ષડ્જમધ્યમબાહુલ્યં પઞ્ચમર્ષભયોસ્તથા ।
સાધારણકૃતા હ્યેષા ત્રાપણીદેશસમ્ભવા ॥
ઉદાહરણં સાસાસાપાપાપાધાધાધાધાનીનીનીસા
સાનિધાનિધાધારિસાસાનીધાનીધાસામમરિમારિમાગાગારિસા
સનિપાપાપાનિધાનિસાસનિસનિમધધસનિધામાગામાધાનીસા
સાધાનીસામધામાગામાધાનીસાસ । સસસનિસાસાનિગાસનિધામામામા
ધારીસાસાસધાનીધાપા । ત્રાપણી ।
કૈશિકી પઞ્ચનન્યાસા મધ્યમાંશા નિદુર્બલા ।
મધ્યમધૈવતમાત્રં બાહુલ્યં પઞ્ચમસ્ય તુ
એષા ભાષા તુ સઙ્કીર્ણા નિત્યં પઞ્ચમસમ્ભવા ।
ઉદાહરણં - પામાધાનિધાપાપાપાધાનીધાધાધામામામા ધામાધાધાનીસાસારિરીપાપામાધામાધમધધમામાધા ।
નિરિપાપા । કૈશિકી ।
એષા વર્ષ્ટિકનિર્દિષ્ટા એકાદશ ચ પઞ્ચમે ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ભાષા વૈ ભિ(ન ? ન્ન)ષડ્જકે ॥
ધૈવતાંશા તદન્ત ચ પઞ્ચમર્ષભવર્જિતા ।
ષડ્જગાન્ધારસઞ્ચારા પઞ્ચમસ્ય પ્રયોક્તૃભિઃ ।
એષા વિશુદ્ધા વિજ્ઞેયા ષડ્જહીનૌડુબા ભવેત્ ।
ઉદાહરણં - ધાધામાગામામાગગસનસનિસનિધનિ
ધાધાનિમામામાગામાગસાનિધિનિનિધાધાનિસાપામાગાસનિ
નિનિધાધાધાગામધમાગાસગસગામાગમધમધસાગાસાસામા
ધામા(મ્મ ? મ) ધમગાગમસાસાસાગાસાનિનિનિસનિધાધાધા
નિધામમધમધમસાગામધામામાસાસાનિધાનિધાનીગાસાનિધાનિધા ।
વિશુદ્ધા દક્ષિણાત્યા ।
ધૈવતાંશા ધૈવતાન્તા ષડ્જધૈવતસઙ્ગતા।
ષડ્જધૈવતયોસ્તુ +ઋષભમધ્યમયોસ્તથા ॥
વિભાષા ષાડબા ચેયં દેશાખ્યા ષડ્જસમ્ભવા ॥
ઉદાહરણમ્ - ધાધાસાસાગધરિગારિસાગનિરીસાસા
ધાસાનીનીનીની । ધાધાધાનિધાપાપામાધાસાધાનિનિધાધા
પાગાગાધારિધામામાધાનિનિધાધા । દાક્ષિણાત્યા ।
ધૈવતાદ્યન્તસંયુક્તા ગાન્ધાṟઅસ્વરભૂષિતા ।
ગાન્ધારો ધૈવતાશ્ચાત્ર ગમનં દૃશ્યતે ઘનમ્ ॥
ભાષાહા +તુ સઙ્કીર્ણા ગાન્ધારી સમુદાહૃતા ।
ઉદાહરણાં - ધાધાગાગાગારિરિગમગામાધરિરિરિરિ
ગામાપામા । માપામાપામાપાસગરિરિગાગાગાધાપાધાગાગારી
સાસાસા । નિસાસાનિગામાપાસાસાનીગારીમાગમાગામામામા
માનિનિનિનિ । મધાધાધાધા । ગાન્ધારી ।
ધૈવતાદ્યન્તસંયુક્તા ષાડબા પઞ્ચમા હિતા।
મધ્યમર્ષભસંવાદો દ્વિશ્રુતીનાં ચ ગીયતે ॥
વિભાષા ચૈવ શ્રીકણ્ઠે પ્રયોગેલલિતાસ્તુતે ।
ઉદાહરણં - ધાનિમાગાગાધારિમાગાગાધારિમાગ
રિગારિરિગારિરિગામાગારિગાધારિરિરીનિસાનિનિધાધા । શ્રીકણ્ઠી ।
મધ્યમાંશા ધૈવતાન્તા ઋષભેણ (તુ) દુર્બલા ।
મધ્યમર્ષભપઞ્ચમગમનં દૃશ્યન્તેન્ધનન્ (?) ॥
એષા વિભાષા પૌરાલી રમ્યા ચા (નિ ? તિ) મનોહરા ।
ગીયતે નાગલોકેન ગબકૈર્મધુરસ્વરા ।
ઉદાહરણં - પાપાધાનિનિસાસામાનિધાપાધાધાધા
ધાનિસારિરિમાગારિસારિમાગાસારિસારિમામારિગારિકાસાસા
સાસાનિનિનિનીધાધામાપામાપાપાપાનિનિરિરિસાનિધાપાધા
ધાનિનિધાનિનિરિરિનિરિરિ મગારિસાનિરિસાનિસાસાનિનિધા
ધાગમાપાધાનિનિસાનિસાનિધાધા । પૌરાલી ।
ધૈવતાદ્યન્તસંયુક્તા સંપૂર્ણા લોકરઞ્જિકા ।
ધૈવતનિષાદસંવાદિ ષડ્જ??રયોસ્તથા ॥
બઙ્ગાલદેશસમ્ભૂતા વઙ્કાલી દિવ્યરૂપિણી ।
એષા ભાષા રસા ચ + ધૈવતસ્યાપિ વલ્લભા ॥
પ્રયોગે શ્લક્ષણસૂક્ષ્મશ્ચ ગાયકૈઃ સ્વરશોભિતૈઃ ।
ઉદાહરણં - ધારીસારીગાગાધારીસારીમાનીસાનીનીસાસાસારિધામાપાધાધારિ
સામાધાનિધાધા । વઙ્કાલી
મધ્યમાંશા ધૈવતાન્તા પઞ્ચમર્ષભદુર્બલા ।
ષડ્જમધ્યમસંવાદઃ ષડ્જગાન્ધારયોસ્તથા ।
સિન્ધુવિષ્યસંભૂતા દેશાખ્યાં સૈન્ધવીં વિદુઃ ।
ઉદાહરણં - ની । માધાનીધાનીસાગાસામાસાસાગામાગામાગાસાનિસાનિ
ધામાપામામામાસામાધામાનિસાસાસા - સાગારીધાનિધાધાસાધાનીધા
માધાધાધા । સૈન્ધવી । (સૈન્ધવી ?) ।
ગાન્ધારાંશા તુ કાલિન્દી ધૈવતાન્તા ચતુઃસ્વરા ।
પઞ્ચમર્ષભહીના ચ નિષાદેન ચ દુર્બલા ॥
એષા હ્યન્તરભાષા વૈ કાલિઙ્ગે સા તુ ગીયતે ।
હૃદ્યા મનોહરા હ્યેષા પઞ્ચમાદાનુગીયતે ॥
ઉદાહરણં - ગાસામાગાસાગાસાસાસાસાધામાસા
સાધામાનીમામાસા સાસાસામાધામામાધાસાસાધાનીગાધા ।
કાલિન્દી ।
ષડ્જાન્તા ધૈવતાન્યાસા હીનૌ ગાન્ધારપઞ્ચમૌ ।
ષડ્જ++++++++ધૈવતયોસ્તથા ॥
એષા હ્યન્તરભાષા વૈ પુલિન્દેન તુ ગીયતે ।
પુલિન્દકે તુ વિખ્યાતા ષડ્જાઉડુબિતાસ્તથા ॥
ઉદાહરણં - સાસાસાધાનિસારિસાધાનિ । ધાધાધારિરિસાસાસારિરિધાધાધારિસાધાનિ
સાસારિસારિસાધનિપા । એતા યાષ્ટિકેન નિર્દિષ્ટા ભાષાઃ ।
અતઃ પરં (રૌરવીર? સૌવીર)કે ભાષાઃ -
ષડ્જાદ્યન્તસમાયુક્તા મૂલભાષા મનોહરા ।
સુસંપૂર્ણસ્વરા હ્યેષા બહુલૌ ધનિપઞ્ચમૌ ॥

ષડ્જધૈવતસંવાદ ઋષભધૈવતયોસ્તથા ।
એષા સૌવીરકે પ્રોક્તા સૌવીરી દ્રવ્યરૂપિણી ॥
ઉદાહરણં - સાગાસાસાસાધાનીધાપાપાપારીપાધા
માગમમપાપામાધાધાસાસાસાનિધાનિગારિમામાગારિસાસાધા
નિધાસાસા ।
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા સંપૂર્ણા મધ્યમોજ્જ્વલા ।
મધ્યમપઞ્ચમાનાં તુ વેગવત્વં ન દૃશ્યતે ॥
એષા ભાષા તુ વિજ્ઞેયા ગીતજ્ઞૈર્વેગપઞ્ચમા ।
ઉદાહરણં - પામામામધાપાપાપમામાનિ । ધાસાસાનિમ
સાનિસાનિધાનિપાપાનિનિસાનિસાસારિગારિસાસાસા -
ગાસાનિપાપાધાનિનિસાસા । વેગમધ્યમા ।
ષડ્જાંશા મધ્યમન્યાસા જ્ઞેયા સાધારિ (ધા ? તા) તુ સા।
સાધારિતા ।
નિષાદાંશા તુ ષડ્જાન્તા ગાન્ધારી પૂર્ણસુસ્વરા ।
ભાષા સૌવીરકે હ્યેષા ગીયતે કરુણે સદા ॥
ઉદાહરણં - નિનિગાગાપામામાનિસામાગાની । ધાસાસા । ગાન્ધારી ।
સૌવીરકભાષાઃ સમાપ્તાઃ ॥
અતઃ પરં ભિન્નપઞ્ચમેઽસ્ય ભાષાઃ કથ્યન્તે -
ધૈવતાંશા તદન્તા ચ સમ્પૂર્ણા શુદ્ધભિન્નકે ।
ધૈવતર્ષભસંવાદઃ ષડ્જમધ્યમયોસ્તથા ।
ભિન્નપઞ્ચમજા હ્યેષા શુદ્ધભિન્ના પ્રકીર્તિતા ।
લોકસ્ય રઞ્જકં દૃષ્ટ્વા કિન્નરૈર્ગીયતે સદા ।
ઉદાહરણં - ધાનિધાનિસસધાનીધાનીસાગાસનિગાનિધા
પાપાનિનિમપામાપાપમાધાધાપાધાવાધાપાધાધા ।
શુદ્ધભિન્ના ।
મધ્યમાંશા ધૈવતાન્તા ઋષભેણ તુ દુર્બલા ।
ષડ્જધૈવતસંવાદો દ્વિશ્રુતીનાં સધૈવતમ્ ॥
ભાષા તુ ષાડબા હ્યેષા બહુધૈવતમધ્યમા ।
વરાતી ચેતિ વિખ્યાતા ગીતા વિદ્યાધરૈઃ કિલ ॥
ઉદાહરણં - માધાસધાનિધાપાનિમામાગાસાસાગામા
ગાસાધાનીધા । ધાધાધાધાસાધાનીયાપામાગાસાસાગામા ।
(વરાટી)
મન્દ્રેઽત્ર ઋષભઃ કાર્યો ++++મુહુર્મુહુઃ ।
સ્ફુરિતં તત્ર કર્તવ્યં દ્રુતં મધ્યવિલમ્બિતમ્ ॥
તારમ(ન્ત્ર ? ન્દ્ર) ગતિં કુર્યાત્ તથારોહાવરોહણમ્ ।
તથા ભાષા ચ વિજ્ઞેયા ભિન્નપઞ્ચમસમ્ભવા ॥
ઉદાહરણં - ધાધાનિધાસાસાનિધાધાનિધાધાધાપામા
ગારિરિરિગામપાપાધાપગારિરિધમાધાપાપાધાપામરિગામાનીધા
વાધાધાધામપાધાપાનિરિગરિસારિધારિધારિધારિપાધાધાધાધા
નિ । સાસારિગગામસામપમાધાધાધાપાધાસાનિધૈવતધાધા ।
ધૈવતભૂષિતા ।
વિશાલા પઞ્ચમાંશા તુ ધૈવતાન્તા મનોહરા ।
સુસંપૂર્ણસ્વરા હ્યેષા સઞ્ચારો ધૈવતસ્તતઃ।
એષા ભાષા તુ વિગ્ઞેયા કિન્નરૈર્ગીયતે સદા ।
ઉદાહરણં - પાધાસાસાધાનીગાસાનિધાધા ।
પાધાધા । નિસાસાનીધાપામાગાનિનિનિરિગામામાગામમ
ધાનીધાનિસારિગારિસાસાનિધારિગસાસનિસાનિધાનિની
ધાપધધધપાપામાગારિરિધારિરિમમધ્યમગમાપાપા
પાપાનિધધધધપાનિનિનિ । સાસામધાપાધાનિધા ।
વિશાલા । એતા યાષ્ટિકપ્રયોક્તા ભિન્નપ(ઞ્ચ)મભાષા(ઃ) ।
અથ પોટ્ટરાગે -
પઞ્ચમાંશા મધ્યમાન્તા સંપૂર્ણા મધ્યમોજ્જ્વલા ।
ધૈવતનિષાદઃસઞ્ચારો દૃશ્યતે બહુલઃ સદા ॥
એષા વઙ્ગાલભાષા (તુ) પોટ્ટરાગે પ્રગીયતે ।
સર્વેષાં મઞ્ગલાનાં ચ ગાયકૈર્ગીયતે સદા ॥
મઙ્ગલ્યા ચ પ્રશસ્તા ચ તેનાસૌ મઙ્ગલા સ્મૃતા ।
ઉદાહરણં - પાધાપાધા । માધાપામાગારિરિરિગમપા
ધાસાગાસાનિધાપાપામા । માઙ્ગાલી
અથ ટક્કકૈશિકે -
ધૈવતાદ્યન્તસંયુક્તા જ્ઞેયા માલવપ્ઞ્ચમી ।
ષડ્જઋષભસંવાદો બહુધૈવ તયોસ્તથા ॥
સંપૂર્ણા સુસ્વરા હ્યેષા દેશભાષા મનોહરા ।
ઉદાહરણં - ધૈવત । ધાપાધૈવતધાધાધારિમામાધા ।
પામધાધાપામાગરિમાધાપાધા । માલવા ।
ષડ્જાંશા ધૈવતન્યાસા વિજ્ઞેયા ભિન્નલાલિકા ।
ધૈવતનિષાદબાહુલ્યા દૃશ્યતે ચ પરસ્પરમ્ ॥
કિઞ્ચિદ્ હૃષ્ટં ન દૃષ્ટં ચ ભિન્નપઞ્ચમસંજ્ઞિતા ।
એષા તુ કથિતા લોકે ભાશા સઙ્કીર્ણશોભના ॥
ઉદાહરણં - સાસાસાગાસાધાનીસાસાધાનીમધાનિ
ધાધાધાનિધામાધાનિમધાપાધાધાધા । ભિન્નલલિતા ।
ગાન્ધારાંશા ધૈવતાન્તા દ્રાવિડી સંપ્રકીર્તિતા।
દ્વિશ્રુતીનાં ચ ગમનં ષડ્જધૈવતયોસ્તથા ॥
દ્રાવિડવિષયે હ્યેષા દેશાખ્યા સુમનોહરા ।
ઉદાહરણં - ધાનિમધાનિધાધાધાનિધામધાપાધાધા
ધાપામાધાધાગામાધાધાસાગાસાનિધાધાપામાગામમનિ ।
દ્રાવિડી । એતાષ્ટક્કકૈશિકભાષાસ્તિસ્રઃ ।
અથ વેસરષાડબે -
મધ્યમાદ્યન્તસંયુક્તા વિજ્ઞેયા બાહ્યષાડ(બે ? બા) ।
(વિ ? દ્વિ) શ્રુતિભ્યાં ચ સંવાદો મધ્યમર્ષભયોસ્તથા ॥
સુસંપૂર્ણસ્વરા હ્યેષા ક્રિયા વૈ ગીયતે જનૈઃ ।
બાહ્યષાડબિકા તત્ર ભાષા વેસરષાડબે ॥
ઉદાહરણં - સાસાસારિસારિગારિસાસાસારિમાપાધૈવત
ધાપાસામાગાપામધ્યમાગાગાગારિગાગગધરિમાગાનિસાનિ
સાધપામામા । બાહ્યષાડબમ્ ।
ષડ્જાંશા મધ્યમન્યાસા ગાન્ધા(રં ? રે) મન્દ્રભૂષિતા ।
કર્તવ્યા ષાડબા હ્યેષા નાદાખ્યા રાગષાડબે ॥
પઞ્ચમેન વિહીના તુ ષાડબા સંપ્રકીર્તિતા ।
સઙ્કીર્ણેયં સદા ખ્યાતા લોકિની રઞ્જિકામિકા (?) ॥
ઉદાહરણં - સાસાનિમામાસારિમામાધામામારિગારિ
રિનિગાસાનિધામામા । નાદાખ્યા ।
ભાવેસરષાડબે (?) ।
પઞ્ચમાંશા તદન્ત ચ ભિન્નતાને પ્રકીર્તિતા ।
ઋષભેણ વિહીના તુ કર્તવ્યા સાધારણા (ઉદા?) ॥
સાધારણકૃતા હ્યેષા ભાષા તાનોદ્ભવા મતા ।
ઉદાહરણં - પાસાગમમાધાધાપામારીસાનિસાનિ
સાનિમગમામાપાધામપામારીસાનીસાનિધાપામહમામાધાનીરિરિ
રિસાગારિઋષભારિરિષકા । રેવગુપ્તા ।
ઋષભાંશા મધ્યમાંશા શકભાષા પ્રકીર્તિતા ।
સુસંપૂર્ણસ્વરા હ્યેષા બહુગાન્ધારપઞ્ચમા ॥
ધૈવતર્ષભબાહુલ્યં દૃશ્યતે ચ મુહુર્મુહુહ્ ।
શકરાગે તુ સંપૂતા ભાષા પઞ્ચમષાડબે ॥
ઉદાહરણં - રિરિસાનિનિ । પાનિનિરિરિ । શકભાષા પઞ્ચમષાડબે ।
ઇત્યેતાઃ પ્રકટા લોકે ભાષા બહુમતાઃ સ્મૃતાઃ ।
યથા યથા પ્રયુઞ્જીત તસ્ય સા તુ વિવર્તિતા ॥
તથા સર્વપ્રયત્નેન ગીયતે લક્ષણાન્વિતા ।
શ્રોતવ્યા ગાયકૈર્નિત્યં પરિહાસાર્થકૌશિલિ (?) ॥
યત્કિઞ્ચિદાહ્વયે ++સમસ્તં નાશયેત્ +તત્ ।
સર્વ+ન્ત્રામરાગેષુ ભાષાણામુપલભ્યતે ॥
સર્વાગમસંહિતાયાં યાષ્ટિકપ્રમુખ્યભાષા(ધ્યા લક્ષણાધ્યાઃ ચતુર્થઃ )॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ શાર્દૂલમતે ભાષાલક્ષણં -
પઞ્ચમાંશા તુ ષડ્જા(તા? ન્તા) ભાષાભાષે પ્રયોજયેત્ ।
દેવાલવર્ધની પૂર્ણા ભાષ ચૈષામનુક્રમાટ્ ॥
ઉદાહરણં - પાપાનીસાસા । નીસારીરીધાપાપામામા
મામાધાસાસાસાનિસારરિરીનિધમાગાપાધાસાસાનીધાનીધા
દેવાલવર્ધની ।
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા પૌરાલી દેશસમ્ભવા ।
સંપૂર્ણા ગીયતે નિત્યં ભાષા વૈ ટક્કરાગજા ॥
ઉદાહરણં - મામામામાગારીરીરીસારિમારિગાગારિગ
રિગસાસાનિધામાધામામાધાધનિસાનિગાગાગાગાનિધાનિસા
સામાનીગમાપધાનીનિધપધાનિ ધાપામમામામામાગામાગારિરિ ।
ગાસાનિસા । પૌરાલી ।
(વૈધ ? ધૈવ) તાંશા તુ ષડ્જાન્તા પઞ્ચમર્ષભવર્જિતા ।
શકભાષા ત્વૌડુવિતા ત્રાવણી કામિનીષુ ચ ॥
ઉદાહરણં - ધામગાધામાગમામાગધાનિસાસા ।
ગાગામધામાગસાસા । માગા । સાગા । મામામાધમાગસાસાસા ।
ત્રાવણી ।
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા માનવલિતિકા વિપા ।
વિભાષા ટક્કરાગસ્યૈષા ગીયતે મૂડલાલિતા (?) ॥
ઉદાહરણં - માપાધાપામાસાપધાનીધાપાપા ।
મામાગરિસા ધામાધાધામાધાધામાધાની ।
સાસા । રિરિધારિરિમા ગામારીસાસા । સાધાધનિસાસા ।
તાનલલિતિકા ।
સાધારણા તુ ષડ્જાંશાન્તા દોહ્યા પઞ્ચમસ્વરા શુભા ।
પઞ્ચમર્ષભહીનં તુ ઞ્ચ (?) દેશાખ્યા ટક્કરાગજા ॥
ઉદાહરણં - ગાસાનીધધાનીસાનીસાધાધા ।
મામાધાનિ । સામાગામાધાધામાગામાનીસાસા । દોહ્યા ।
નિષાદાંશા તુ ષડ્જેન વિ(હી)ના પઞ્ચમસ્વરા ।
ટક્કરાગે (તુ) શાર્દૂલી ++ઋષભ દુર્વલા (જ્ઞેયા)॥
ઉદાહરણં - નીનિનિ । સારીરીમારીરીપાનિધાપાનિસારિરિમધામારિધાનિરિસા ।
શાર્દૂલી ।
ષડ્જાદ્યન્તસમાયુક્તા અલઘ્વી દેશસમ્ભવા ।
સંપૂર્ણા ટક્કરાગજાયા સ્વપાણિનિ ગીયતે(?) ॥
ઉદાહરણં - સાસાસાસા । ધસાસાસારીમામાસાનિ
ધાસાસાનિધાપાસામામા । માપાધાસાસાધાગારિસારિસાનિધા
નિસાસા । અલઘ્વી ।
ટક્કરાગે શાર્દૂલમતે ભાષા સમાપ્તા ।
ભિન્નવલિતકા રવિચન્દ્રા ભિન્નપૌરાલી દ્રાવિડી પિઞ્જરી પાર્વતી (ચૈ ? ચ) હિન્દોલકે ભાષાઃ ।
ગાન્ધારાંશા તુ ષડ્જાન્તા ષાડબા ધૈવતવર્જિતા ।
હિન્દોલે ભિન્નવલિતા ગીયતે વિદ્રુમૈર્જનૈઃ ॥
ઉદાહરણં - ગાગારીસનિનિધાસનીપાપાપનીસાસાગાસાની ।

સાસાપાનીસાગામાપાપાનીપામાસારીસાનિનિનિનીનીમાગાગાસાનીનીનીનીસામાગા
સાનિસાસા । ભિન્નવલિતકા ।
નિષાદાંશા તુ +++ષટ્સ્વરા ધૈવતાન્વિતા ।
રવિચન્દ્રા તુ +++++++++ક્રમાત્ ॥
ઉદાહરણં - નિનિપાસામાગારી । સાગારીસાસાસામામા
ગાનિનિનિસાસાનિસાસાનિપાપાપનીસાનિસાસાનિગાગા । પમ
મમારીમાપાધાપાપાપમમપારીમપાનિસારિનિસાસા ।
રવિચન્દ્રા ।
મધ્યમાંશા તુ ષડ્જાન્તા સંપૂર્ણા પ્રોક્ષકે સ્મૃતા ।
ભાષા સા ભિન્નપૌરાલી ગીયતે સુસ્વરા સદા ॥
ઉદાહરણં - મામામધ્યમામામામાપામાપાનિસાસાગ
મગાનિસાધાધાગામામપરિસાનિનિસામાગરિસામાગરિસાનિસા ।
ભિન્નપૌરાલી ।
પઞ્ચમાંશા તુ ષડ્જાન્તા પૂર્ણા દ્રાવિડદે(શા ? શજા)
ગીયતે નિત્યમેવેષા પરિષ્ટસ્ય + ગીયતે(?) ॥
ઉદાહરણં - પાનિનિધાસાસાગારિમાગારિસાસાનિરિ
નિપાપાનિસાગરિમાસરિ । સાસાસાનિ રિમધાપાપાનિનિનિ
ધાસાસા । દ્રાવિડી ।
ગાન્ધારાંશા તુ ષડ્જાન્તા પૂર્ણા દ્રાવિડદેશજા ।
ગીયતે નિત્યમેવેષા વિભાષા (વિજરા ? પિઞ્જરી) શુભા ॥
ષટ્સ્વરા નિષાદહીના ઉમાદેવ્યા ચ ગીયતે ।
ઉદાહરણં -
ગાન્ધારાં(શ ? શા) મધ્યમાન્તા ગાન્ધારી મધ્યમાશ્રિતા ।
એકાન્તવાસિભિર્ગીતા મૂલભાષા તુ ષડ્જગા ॥
ઉદાહરણં - ગામાપાનીસાસા । નિધાધામામામાગામાધા ।
નિસારી । સાપામામા । ધાનીસારી । ગારીસાની । ધામામા । ગાન્ધારી ।
ધૈવતાદ્યન્તષડ્જર્ષભહીના ષાડવસ્વરા ।
++વલિતગા એષા ગીયતે દૃઢમાનસૈઃ ॥
ઉદાહરણં - ધાધામાપા । ગાગામાધાનિસાનિધાધા
પાપાગામાધાસનિધાનિસાસાગામાપાપાધાધા । મધા
પામામાગધગામધાનિસાસા । નિસાનિગાગામાસાનીધાધાપમા
માગાધા । સામાધાનીસસાધાપામાધાધા । સ્વરવલિતા ।
ધૈવતાદ્યન્તલલિતા ષડ્જપઞ્ચમવર્જિતા ।
પઞ્ચસ્વરા તુ ગીયતે પ્રકૃષ્ટ સા મતા ક્રમાત્ ॥
ઉદાહરણં - ધાસાધાગાસાનિસામાનિ । માનિધામાગા ।
ગામાધાની । ધામામાગા । રિનિધાધા । લલિતા ।
ગાગાગારિસાધાસાસારિગાગામાગારિસા ।
ધાસાપાધાપગાપાધાસરરિગાપા ।
માગરિસામાનિસાધરીસાસારિ । ધાસારિગાગામામાગરિસાṟઇરિગારિ
રીસારીસાપા । ધાસપા । સારીમાપા । ધાપાસારિગામારિરિસા ।પિઞ્જરી ।
ષડ્જાંશન્યાસસંયુક્તા પૂર્ણા પર્વતદેશજા ।
ગીયતે ત્રપવીરાણાં ભાષા હિન્દોલકે શુભા ॥
ઉદાહરણં - સાસાનિમ । પામાનિધાનિધાપામાપા ।
રીસાપાનિનિમારિમાગનિસાનિનિસાગાપાનિસાસાનિનિપામાપાનિમા ।
ધાનિધાપામામારિમામાપાનિસામાગા । રિસામાગારિસાનીસાસાસા ।
પાર્વતી ।
ઇતિ શાર્દૂલમતે હિન્દોલિકભાષા સમાપ્તાઃ ।
વિભાવિની તુ *પો પાપા વેગવન્તી તુ પઞ્ચમા ।
અન્ધ્રી ગાન્ધારિકા ચૈવ ષટ્સ્યુર્માલવપઞ્ચમે ॥
પઞ્ચમાદ્યન્તસંપૂર્ણા +દેશં ભા(?)વિભાધિની ।
ગીયતે કેશરચનાકામિનીમિતિ(?) સઙ્ગમે ॥
**[ઉદાહરણં - સાસાસાસા ધસાસાસાસારીમામામાસા
નીધાસાસાનીધાપસામામામાપાધા । સાસા ।
ધાગારિસારિસા નિધાનિ । સાસા । અલઘ્વી ।
ટક્કરાગે શાર્દૂલમતે ભાષાઃ સમાપ્તાઃ ।
*પૌરાલી ઇતિ સ્યાટ્ । + વલયાન્તર્ગતં વાક્યજાતં લેખકપ્રમાદાત્
પ્રક્ષિપ્તમિતિ ભાતિ ।
ભિન્નવલિતિકા રવિચન્દ્રા ભિન્નપૌરલી દ્રાવિડી ।
પિઞ્જરી પાર્વતિ ચૈવ હિન્દોલકે ?]
*ષનિનિમાગારિસાનિરિનિસારિગામાપાપામાગારિસાનિનિધાનીનીધામાપાપા ।
પૌરાલી ।
પઞ્ચમાંશા તુ સંપૂર્ણા ++++++++ ।
+ભાષાકરણે ચૈવમુદ્વારે ચૈવ ગીયતે ॥
ઉદાહરણં - પાપાનિધાધાનિધાગાસાસાસાનિધાધાનિનિપાધમા ।
ગાગાધામામાપાપાધાનીસાસારીગારી । સનિધાપાપા । વેગવતી ।
પઞ્ચમાર્ધં તુ સંપૂર્ણા મૂલભાષા તુ પઞ્ચમા ।
પ્રગલ્ભમનસે ગીતે ભાષા માલવપઞ્ચમે ॥
ઉદાહરણં - પાપાપામામારિરિગારિનિધાધા । ધાધારિનિગારિમાગરિનીધાપાપાપા
ધાપામામાપામાધાનિરિમાગામાગારીસાસાનિસાનિધાપાપા । પઞ્ચમા ।
મધ્યમાંશા પઞ્ચમાન્તા ભાવનાસ્થા ધ્રુવેશજા ।
અન્ધ્રી તુ વિશ્રુતા લોકે વ્યાધા દુષ્ટેષુ (?) ગીયતે ॥
ઉદાહરણં - સામપામાપાપાનિધાધાનિપાપાનિપમા
રિસાનિધાપામા । સામાધાનિધાપાપાપાસાપાનિગારિસાનિનિ
સાનિસાનિધામામાનિધાપાપા । અન્ધ્રી ।
ગાન્ધારાંશા તુ ગાન્ધારી સંપૂર્ણા પઞ્ચમાનુગા ।
વિભાષા ચ સાનુના ગીયતે(?) માલવપઞ્ચમે ॥
ઉદાહરણાં - ગાગાનિનિધાધાધાનિરિરિગાપમાગારિરિસનીસાસા ।
ધાધાસાધાની । સાગાસાનિધાપાપા । ગાન્ધારી ।
ઇતિ શાર્દૂલમતે પઞ્ચમભાષાઃ સમાપ્તાઃ ॥
*વિભાવન્યા ઉદાહરણાં પૌરાલ્યા લક્ષણં ચ ન દૃશ્યતે ।
ત્રાવણી ષડ્જભાષા ચ માલવી ગુર્જરી તથા ।
બાહ્ય(ષોડકૈસન્ધ્યે ? ષાડબકૌસલ્યૌ) ગન્ધારી પરવન્દિતા ॥
લલિતા નિષાદવત્યા ચ સ્વરગાન્ધારવર્જિતા ।
દેશાખ્યા ત્રાવણી ચૈવ નીપોમુપ ચ(?) ગીયતે ॥
ઉદાહરણં - રિરિધાધાનીનીધાધા । મધાનિરિધા ધાનિનિસાનિનિધાધાનિધામાધા
। નિરિધાધામધાધાનિરિરિનિગામાગાધામારીસાનિધાનિધાનિધામામધાનિનિરિધાધા । ત્રાવણા ।
ધૈવતાદ્યન્તસંયુક્તા મૂલભાષા તુ દુર્બલમ્ ।
દેવતારાધને ગીતા ષડ્જભાષા તુ ષટ્સ્વરા ॥
ઉદાહરણં - પાનિધાધા । સાનિધાધા । સમાનિધા ।
માગાગામા । નિધાધા । ગામાગામા । ગમાધાધા । ગરિસાનિધા ।
પમામા । પામાધાની । ધાધા । ષડ્જભાષા ।
*મધ્યમાંશા ધૈવતાન્તા ષાડબા ઋષભાન્વિતા ।
ગીયતે યજ્ઞકાલે યા સા ખ્યાતા બાહ્યષાડબા ॥
ઉદાહરણં - માધા । માનિનિપામાપા । ધાધા ।
માધામાગા । ગાગાગામા । મમનિધ । માપાપાનિ ।
ધાધાધા । બાહ્યષાડબા ।
નિષાદાંશા ધૈવતાન્તા ષાડબા ષડ્જવર્જિતા ।
કોસલદેશસમ્ભૂતા પ્રતીહારેષુ ગીયતે ॥
ઉદાહરણં - નિનિધા । પામામા । માગમા । સાસાસાસાસા । માગમાનિધાધા ।
કૌસલી
માલવીગુર્જર્યોર્લક્ષણમુદાહરણમ્ ન દૃશ્યતે ।
નિષાદપતરખ્યાતા(?) ધૈવતાદ્યન્તરા ++ ।
+++ભ્યા +ભાષા ચ ગીતાન્ત્યેન વિવર્જિતા ॥
ઉદાહરણં - ધામાગાપા । પાસાપાપા । ગમામાપાનિધાવાધાધા ।
પામાધાગાગા । સનિધાધાપાપા । ધાસાગમાગાપ
નિધાધાનીસરિસામાપાનિધાપામામાગાપસધાનિધાધા ।
નિષાદવતી ।
ધૈવતાદ્યન્તસંયુક્તા ષાડબા તુમ્બુરુ સ્મૃતા ।
ઋષભેણ વિહીના તુ ગીયતે બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥
ઉદાહરણં - ધાનિસાગાગામાધાપામાગરિસનીધાધા । તુમ્બુરુ
ગાન્ધારલલિતા પૂર્ણા મધ્યમાંશાલ્પધૈવતા ।
ગીયતે પિતૃકાર્યેષુ ષડ્જધૈવતમક્રમાત્ ॥
ઉદાહરણં - માધાપા । પાસાસામગસાસાકારીસાનિધાધાસાસારિગામાગારિરિ ।
સાગરીસારી । સાધા । ગાન્ધારવલિતા । ધાધાધાપા । ગરિરિધાપધાનિનિરિગાપપાનિધાધા
રિગરિગધાપધારિપાગિરિનિધાપાધાપા ।
કલિઙ્ગા ધૈવતાન્તરભાષા ધૈવતમધ્યમા શુભા ।
મૂલભાષા ભિન્નષડ્જે ગીયતે નારદતુમ્બુરૂ (?) ॥
ઉદાહરણં - ધાપાનિનિસાનિધાનિગામાપાપારિપાપાધાનિનિ ।
ધાનીગારીગાસાગાસાસાસાસાપાપામાપાપા । ગમસાનિગાગગમ
સાગાસાધામાગામામા । મધ્યમા ।
પઞ્ચમાંશા તુ પાર્વત્યા ધૈવતાન્તા ચ દેશજા ।
હૃષ્ટા ક્ષત્રપરિષદિ ગીયતે પૂર્ણશડ્જસમુદ્ભવા (?) ॥
ઉદાહરણં - પાપાપાગામારિરિનિરિમધાપાપાપાસારિમા । પાગારિરિસનિધાપાપાધા । પાર્વતી । "
ઇતિ શાર્દૂલમતે ભાષાઃ ષોડશ સમાપ્તાઃ
૩૬૬ગઘ
લક્ષ્યલક્ષણસંયુક્તાઃ પ્રસ્તારેણ સમન્વિતાઃ
૩૬૭કખ
ઉક્તા ભાષાઃ સમીચીના વિભાષા(પિ ? ભિ)ર્વિભૂષિતાઃ
ઇતિ ભાષાલક્ષણં સમાપ્તમ્
બન્ધૂકાભાં ત્રિનેત્રામમૃતકરકલાશેખરાં રક્તવસ્ત્રા
પીનોત્તુઙ્ગપ્રવૃત્તસ્તનભરનમિતાં યૌવનારમ્ભરૂઢામ્
સર્વાલઙ્કારભૂષાં સરસિજનિલયાં બીજસઙ્ક્રાન્તમૂર્તિં
દેવીં પાશાઙ્કુશાભ્યામભયવરકરાં વિશ્વયોનિં નમામિ
૩૬૮કખ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દ્ĕશીરાગકદમ્બકમ્
૩૬૮ગઘ
રિપધામન્ત્રમધ્યા(?) +++++++++
૩૬૯કખ
મધ્યમાંશગ્રહન્યાસા રિમન્દ્રા તારતત્પરા
૩૬૯ગઘ
કચ્ચેલ્લીગતિહીના ચ વિġયે(યા) પરિભૂરિજા
૩૭૦કખ
ગાન્ધારગ્રહન્યાસા ચ ષડ્જાંશા તારવર્જિતા
૩૭૦ગઘ
સમન્દ્રા સસ્વરા ચૈવ પરિહીનાસિકા ભવેત્
૩૭૧ગઘ
સમસ્વરા ચ સમ્પૂર્ણા માઙ્ગાલી (પી ? ગી) યતે જનૈઃ
૩૭૨કખ
પઞ્ચમાંશગ્રહન્યાસા ગમન્દ્રા ષડ્જતારકા
૩૭૨ગઘ
રિહીના ચ ધગસ્વલ્પા જ્ઞેયા હમ્માણિકા બુધૈઃ
૩૭૩કખ
ષડ્જાંશા ધૈવતન્યાસા ગપહીના પુલિન્દિકા
૩૭૩ગઘ

ષડ્જધૈવતસંવાદા ધૈવતર્ષભયોસ્તથા
૩૭૪કખ
ગાન્ધારસિન્ધુષડ્જન્યાસગ્રહા ધાંશધારિતા
૩૭૪ગઘ
++++++++++++મન્દ્રમધ્યમા
૩૭૫ગઘ
સમસ્વરા ચ સમ્પૂર્ણીં કર્ણાટી નામતો (દ્ભ ? ભ)વેત્
ઇતિ મતઙ્ગમુનિવિરચિતબૃહદ્દેશ્યાં ભાષાલક્ષ(ણો? ણા)ધ્યાયો નામ પઞ્ચમઃ સમાપ્તઃ ॥
૩૭૬કખ
દેશિકારપ્રબન્ધોઽયં(?) હરવક્ત્રાભિનિર્ગતાઃ
૩૭૬ગઘ
અસઙ્ખ્યાતાસ્તુ કથિતો ન જ્ઞાયન્તેઽલ્પબુદ્ધિભિઃ
પ્રબન્ધઃ
૩૭૭કખ
તેષાં મધ્યાત્ સમુદ્ધુત્થ યુક્તલક્ષણટક્ષિતાન્
૩૭૭ગઘ
શ્રીમતઙ્ગમુનિઃ પ્રાહ મુનીનાનુદ્દિશ્ય તદ્યથા
૩૭૮કખ
*આદ્ય પ્રબન્ધઃ ક(જા ? ન્દા) ખ્યો વૃત્તા નામ દ્વિતીયકઃ
૩૭૮ગઘ
ગદ્યરૂપસ્તૃતીયઃ સ્યાદ્ દણ્દકઃ સ્યાચ્ચતુર્થકઃ
૩૭૯કખ
સ્પઞ્ચમો વર્ણકઃ ખ્યાતઃ ષષ્ટ આર્યાપિધાયકઃ
૩૭૯ગઘ
સપ્તમી કર્શિતા ગાથા તતો દ્વિપથકોઽષ્તમઃ
૩૮૦કખ
વર્ધટીં નવમીં પ્રાહુરદ્ધિલા દશમી ભવેત્
૩૮૦ગઘ
એકાદશ મયેસ્થાતે(?)ગદિતા સા ચતુષ્પદી
૩૮૧કખ
દોથકો દ્વાદશઃ પ્રોક્તસ્તોટકઃ સ્યાત્ ત્રયોદશ
૩૮૧ગઘ
તતસ્ચતુર્દ(શા ? શો) જ્ઞેયો વસ્ત્વાખ્યસ્તુ પ્રબન્ધકઃ
૩૮૨કખ
તતઃ ક્રૌઞ્ચપદસ્તૂર્ધ્વં હંસપાત્ ષોડશઃ સ્મૃતઃ
૩૮૨ગઘ
સપ્તદશઃ પ્રબન્ધસ્તુ શુકસારિતસંજ્ઞકઃ
૩૮૩કખ
અષ્ટાદશસ્ચાશ્મલીલા એકોનો દશલીલકઃ (?)
૩૮૩ગઘ
દ્વાવિંશતિ સિંહલીલઃ શરભલીલૈકવિંશતિઃ (?)
૩૮૪કખ
દ્વાવિંશતિ મઃ સ્યાત્તુ શુકચુઁચુરિતીહ યઃ
૩૮૪ગઘ
ત્રયોવિંશ્ વિચિત્રઃ સ્યાચ્ચતુર્વિંશસ્ત્રિભઙ્ગિકઃ
૩૮૫કખ
પઞ્ચવિંશતિમસ્થાને ચતુરઙ્ગ ઉદાહૃતઃ
૩૮૫ગઘ
જયવર્ધનસંજ્ઞશ્ચ તતઃ પરતરો ભવેત્
૩૮૬કખ
સપ્તવિંશતિમા સા સ્યદઙ્કચારિણિકા મતા
૩૮૬ગઘ
+ દ્વાત્રિંશતિમસ્થાને +ત્રિપદી ષટ્પદી ક્વચિત્
૩૮૭કખ
ત્રયસ્ત્રિંશત્તમં પ્રોક્તં (તં ? તદ્) બન્ધકરણં પુનઃ
૩૮૭ગઘ
ચતુસ્ત્રિંશત્તમઃ પાટકરણં સમુદાહૃતમ્
૩૮૮કખ
પઞ્ચત્રિંશત્તમઃ પ્રોક્તઃ કૈવાટ ઇતિ દદ્વિધૈઃ(?)
૩૮૮ગઘ
ષટ્ત્રિંશત્તમસંજ્ઞસ્તુ દ્વિપદીતિ સતાં મતા
---
*અત્ર પ્રકરણે ઉદ્દુષ્ટેષુ કેષાઞ્ચિલ્લક્ષણાદર્શનં લક્ષિતેષુ ચ કેષાઞ્ચિદનુદ્દેશઃ ઉદ્દેશલક્ષનવાક્યેશુ નામભેદશ્ચ વર્તતે । +અષ્ટાવિંશાદિકં લુપ્તં સ્યાત્
૩૮૯કખ
સપ્તત્રિંશત્તમા યા તુ મુનિના વર્તની મતા
૩૮૯ગઘ
અષ્તત્રિંશત્તમા ત્વેલા બહુભેદપ્રવિસ્તરા
૩૯૦કખ
ચત્વારિંશદથૈકોના(?) મતો ઝોમ(ન્ધ ? ડ) કસ્તથા
૩૯૦ગઘ
ચત્વારિંશત્ તતો જ્ઞેયા તતોઽથ ધ્વનિકુટ્ટની
૩૯૧કખ
એકાધિકો ભવેડ્ ડેઙ્કી દ્યથેકા (?) ચૈકતાલિકા
૩૯૧ગઘ
એતેષામધિકઃ ખ્યાતઃ પ્રબન્ધો માતૃકાહ્વયઃ
૩૯૨કખ
ચતુર્ભિરધિ +++ ચત્વારિંશત્તમઃ પુનઃ
૩૯૨ગઘ
પ્રબન્ધોઽયં સ્વરાર્થઃ સ્યાદ્ જ્ઞેયોઽસૌ ગીતવેદિભિઃ
૩૯૩કખ
ચત્વારિંશત્તમં પ્રોક્તં કરણં પઞ્ચભિર્યુતમ્
૩૯૩ગઘ
ચત્વારિંશદ્યુ(તાઃ ? તઃ) ષડ્ભિશ્ચાસૌ વર્ણસ્વરઃ સ્મૃતઃ
૩૯૪કખ
ચત્વારિંશત્ સપ્તયુતા જ્ઞેતા મુક્તાવલીતિ યા
૩૯૪ગઘ
પ્રતાપવર્ધ(ત ? ન) શ્ચાષ્ટચત્વારિંશત્ પ્રકીર્તિતઃ
૩૯૫કખ
પઞ્ચધા મુનિના ખ્યાતા ચત્વારિંશત્ સુસંયુતા
૩૯૫ગઘ
એતેષાં લક્ષણં ચચ્ચિસમાસાદ્ વિદૂષાત્તમમ્
૩૯૬કખ
યથોક્તં ચાત્ર નિયમૈ++++++++
૩૯૬ગઘ
રાગૈરથાવદુક્તૈરસ્તુ ગાતવ્યા ગીતકોવિદૈઃ
૩૯૭કખ
તાલશૂન્યાદિ તુ યઃ પાટૈર્વિરુતૈશ્ચ સમન્વિ(તાઃ ? તઃ)
૩૯૭ગઘ
સ કન્દ ઇતિ કર્ણાટભાષાદિપદમિશ્રિતઃ
૩૯૮કખ
ક(દા ? ન્દા) દિપ્રબન્ધા લક્ષ્યતઃ પ્રસિદ્ધા એવ
૩૯૮ગઘ
આર્યાયા દ્વિપથે વૃત્થે ગાધાયા જેથકે તથા(?)
૩૯૮ચછ તોટકેન ચ તાલસ્ય નિયમો નાસ્તિ કદાચન
૩૯૯કખ
મુક્યતા તેષુ નિર્દિષ્ટા મુનિભિશ્છન્દસા સ્ફુટમ્
૩૯૯ગઘ
અન્તઃસ્વર + વિન્યાસઃ ++++++++
૪૦૦કખ
+++++++++ક્ષોન્તિ તદપિ સમ્મતઃ
૪૦૦ગઘ
વ્રાતો યસ્ય ભવેત્ તાલો વર્ણનીયસ્ય સંજ્ઞયા
૪૦૧કખ
ગીયતે યત્ તદત્રાહુર્ગદ્યં ગીતવિશારદાઃ
૪૦૧ગઘ
તાલયુક્તં સ્વરોપેતં મધ્યે પાટવિરાજિતમ્
૪૦૨કખ
પુનઃ પદસમાયુક્તં ગાનં + દણ્ડકો બુધૈઃ (?)
૪૦૨ગઘ
વિભૂત્યાગ + સૌભાગ્યવિરુતૈઃ સમલઙ્કૃ(તમ્ ? તઃ)
૪૦૩કખ
તાલેનાપિ ચ યુક્તઃ સ્યાદ્ વર્ણઃ કર્ણાટભાષયા
૪૦૩ગઘ
સ્વરાવાટસમાયુક્તા તાલેન તુ સમન્વિતા
૪૦૪કખ
કયા વિભાષયા યુક્તા વિરુતૈઃ સા તુ પાટલી
૪૦૪ગઘ
યત્ર સ્યાત્ સ્વરવિન્યાસઃ પ્રતિપાદાન્ત(દુ ? મુ) જ્જ્વલઃ
૪૦૫કખ
તાલેન ચ સમાયુક્તઃ અર્ધિલા નામ સો ભવેત્(?)
૪૦૫ગઘ
પરૂપ્રતિપદાર્થં તુ ગીતં તાલયુતં ભવેત્
૪૦૬કખ
તાતેન્તકૈસ્વાસંયુક્તૈ સ્વાચતુષ્પીટિકા ભવેત્ (?)
૪૦૬ગઘ
અર્થં ગીત્વા પરાર્થં તુ તતાપરિ તતસ્વરા(?)
૪૦૭કખ
++++શ્ચતેન્નાશ્ચ (?) શેષં ભવેત્ તતો વરી
૪૦૭ગઘ
દેશીગીતેઽપિ વસ્તુ સ્યાન્નાટકેઽપિ પ્રયુજ્યતે
૪૦૮કખ
ગીતે તુ પ્રતિ(ના ? તા)લેન પદસ્વરસમાયુતઃ
૪૦૮ગઘ
મતઃ ક્રૌઞ્ચપદો નામ સ તુ ગાન્ધર્વવેદિનામ્
૪૦૯કખ
સંકૃતં પાદમેકં તુ દ્વિતીયં દેશસંયુતમ્
૪૦૯ગઘ
સપ્રાસં ગીયતે યત્ર ગીતં હંસપદં વિદુઃ
૪૧૦કખ
યસ્તુ તાલદ્વયોપેતપદ્પાટવિરાજિતઃ
૪૧૦ગઘ
પ્રશ્નોત્તરસમાયુ(ક્તેઃ ? ક્તઃ) સદોક્તઃ શુકસારિતઃ
૪૧૧કખ
++કર્ણાટભાષાયામયથવા મિશ્રિતા યદિ
૪૧૧ગઘ
સંવાદકપદોપેતઃ સ ભવેચ્છુકશારિકઃ
૪૧૨કખ
અ (ર્થ ? ર્ધં) યત્ર સ્વરૈર્ગીત્વા યત્યાસ્તુરગલીલયા
૪૧૨ગઘ
ગીયતે વિરુતૈર(ર્થં ? ર્ધં) હયલીલેતિ સા સ્મૃતા
૪૧૩કખ
ગજલીલાકૃતં સર્વં તાલોઽપિ ગજલીલકઃ
૪૧૩ગઘ
ક્રિયતે યત્ર સા જ્ઞેયા ગજલીલેતિ નામતઃ
૪૧૪કખ
છન્દસા સિંહલીલેતિ સ્વ(ર ? રા)ન્તે નત સંયુતઃ
૪૧૪ગઘ
ગીયતે યસ્તુ વિરુતૈઃ સ ભવેત્ સિંહલીલકઃ
૪૧૫કખ
સ્વરપાટૈર્નિબદ્ધં ચ ભવેત્ યત્ર પદાષ્ટકમ્
૪૧૫ગઘ
મતઃ શરભલીલોઽસુ રાગતાલાષ્ટકાન્વિતઃ
૪૧૬કખ
આદૌ રાગઃ સ(ગ)મકસ્તાલેન તુ સમન્વિતઃ
૪૧૬ગઘ
સ્વરપાટપ્રગીતસ્તુ નાનાદેશાદિભાષયા
૪૧૭કખ
ગીયતે યઃ સ ઉદ્દિષ્ટઃ શુકચઞ્ચુર્જનપ્રિયઃ
૪૧૭ગઘ
અનેકદેશભાષાભિઃ પાદૈર્વિરુદતેનકૈઃ
૪૧૮કખ
ચિત્રિતઃ સ્વરતાલૈશ્ચ વિચિત્ર ઇતિ કીર્તિતઃ
૪૧૮ગઘ
પદૈઃ સ્વરૈસ્તથા પાદરિવૃત્તત્રયપદેન ચ
૪૧૯કખ
તાલત્રયવિભિશ્રેણ ત્રિભાઙ્ગિરભિધીયતે
૪૧૯ગઘ
રાગતાલચતુષ્કેણ યત્ર ભાષાચતુષ્ટયમ્
૪૨૦કખ
ગીયતે ગીતચતુરેશ્ચતુરઙ્ગઃ સ ઉચ્યતે
૪૨૦ગઘ
જયમાલાપદૈર્યુક્ત ++સ્તુ વિજયા જયઃ
૪૨૧કખ
જયાર્થં ગીયતે યત્ર જ્ઞેયોઽસૌ જયવર્ધનઃ
૪૨૧ગઘ
આદિતાલેન સંયુક્તં યવ ખણ્ડ(શ્ચ? ચ)તુષ્ટયમ્
૪૨૨કખ
પદપાદાષ્ટકં સ સ્યાત્ સિંહવિક્રાન્તસંજ્ઞકઃ
૪૨૨ગઘ
એકં પાદં પુરો ગીત્વા ગીયન્તે ચ સ્વરાસ્તતઃ
૪૨૩કખ
ઝંપાદિતાલસંયુક્તઃ સ ભવેત્ કલહંસકઃ
૪૨૩ગઘ
યત્રાર્ધ તેન્તકોપેતદ્વિપદીવદ્ ભવેદ્ધલઃ
૪૨૪કખ
પદમન્ત્યં ગૃહીત્વા તુ યમકસ્થિતિભૂષિતઃ
૪૨૪ગઘ
આવૃત્યા ગીયતે યોઽસૌ ચક્રવાલઃ પ્રકીર્તિતઃ
૪૨૫કખ
તાલેન યેનકેનાપિ વિરુત્તૈઃ કેવલૈરપિ
૪૨૫ગઘ
યદ્યદાપિ તથાભૂતા યાવૃત્તયા ગીયતે દ્વિધા
૪૨૬કખ
તાલેન કરણસ્યૈવ સ્વરૈઃ સમુરજાક્ષરૈઃ
૪૨૬ગઘ
ગન્ધર્વૈર્ગીયતે યત્તુ તદ્ બન્ધકરણં પુનઃ
૪૨૭કખ
પાદાખ્યં કરણં પ્રોક્તં હસ્તપાટસ્વરાન્વિતમ્
૪૨૭ગઘ
અક્ષરૈર્ગીત્યતે સમ્યક્ પાટૈરેવ હિ કેવલૈઃ
૪૨૮કખ
કૈવાટ ઇતિ સ જ્ઞેયો ગન્ધર્વૈસ્તાલસંયુતઃ
૪૨૮ગઘ
(યઃ ? યા) સ્યાત્ કરણતાલેન દ્વિપદીવૃત્તસઙ્ગતા
૪૨૯કખ
સા ભવેદ્ દ્વિપદી નામ પ્રોક્તા વસ્તુવિચક્ષણૈઃ
૪૨૯ગઘ
ગ્રહસ્ત્વભિમતો યત્ર ન્યાસસ્ચાંશેન કેવલમ્
૪૩૦કખ
વર્ણનીયસ્ય ગાતુશ્ચ તસ્યાદ્વામપ્રવેશ્યતે (?)
૪૩૦ગઘ
કઙ્ગાલઃ પ્રતિતાલશ્ચ દ્રુતમઠઃ કુટુક્કકમ્
૪૩૧કખ
વિહાય ગીયતે યા તુ સ્વરૈઃ સા વર્તની મતા
૪૩૧ગઘ
આદ્યં પાદદ્વયં યત્ર સ્યાદનુપ્રાસવર્જિતમ્
૪૩૨કખ
અનુપ્રાસસ્તૃતીયેઽપિ ચતુર્થે વા(દ ? થ) ગીયતે
૪૩૨ગઘ
ત+++++++સાનુપ્રાસશ્ચ પઞ્ચમઃ
૪૩૩કખ
ચતસ્રો ગીતયો યત્ર પાદે પાદે ભવન્તિ ચ
૪૩૩ગઘ
ગીત્વા તદીયપાદાર્ધમનુપ્રાસો વિધીયતે
૪૩૪કખ
ત્યાગસાઉભાગ્યસૌન્દર્યશૌર્યધૈર્યાદિવર્ણના
૪૩૪ગઘ
યસ્યાં ભવતિ ગીતજ્ઞાસ્તામેલાં સમ્પ્રચક્ષતે
૪૩૫કખ
સ++વહિ ગાતવ્યા ગીતજ્ઞૈર્ગીતિવસ્તુષુ
૪૩૫ગઘ

મ્હટ્ટેનાથ પ્રતિતાલેન કર્તવ્યૈલા મનીષિભિઃ
૪૩૬કખ
સંયુક્તા પ્રતિતાલેન કર્તવ્યૈલા મનીષિભિઃ
૪૩૬ગઘ
વર્ણનીયસમાયુક્તા મતે કેષાઞ્ચિદિષ્યતે
૪૩૭કખ
રમ્યગીતગુણૈર્યુક્તા ચન્દોગણસમન્વિતા
૪૩૭ગઘ
અલઙ્કારરસોપેતા કર્તય્વૈલા મનીષિભિઃ
૪૩૮ગઘ
આદૌ નાદવતી પ્રોક્તા તતો હંસાવતી મતા
૪૩૯કખ
નન્દાવતી તૃતીયા ચ તુર્યા ભદ્રાવતી સ્મૃતા
૪૩૯ગઘ
ઋગ્વેદાદિસમુદ્ભૂતા વિચિત્રધ્વનિરઞ્જિતા
૪૪૦કખ
ઇત્યેલા ગણમાર્ગેણ બુધૈરુક્તા ચતુર્વિધા
૪૪૦ગઘ
એલા નાદાવતી રમ્યા વર્ણાલઙ્કારશોભિતા
૪૪૧કખ
ગીયતે મટ્ટતાલેન નાદયુક્તા પદે પદે
૪૪૧ગઘ
ટક્કરાગો ભવેત્ તત્ર સર્વેષામનુરઞ્જકઃ
૪૪૨કખ
શ્વેતો વર્ણશ્ચ વિજ્ઞેયઃ શૃઙ્ગારઃ કથિતો રસઃ
૪૪૨ગઘ
કૈશિકીવૃત્તિરાખ્યાતા પાઞ્ચાલી રી(તિરિષ્ય) તે
૪૪૩કખ
ભારતી દેવતા તસ્યા બ્રાહ્મણાનાં કુલં તથા
૪૪૩ગઘ
યત્ર ચન્દ્રગણાઃ પઞ્ચ સ્વ(ર્ગે ? ર્ય) ણેકેન સંયુતા
૪૪૪કખ
એલા નાદાવતી નામ સા સ્મૃતા પૂર્વસૂરિભિઃ
૪૪૪ગઘ
હંસ્યેવ ગતિં કા સા(?) નાદેન ચ પદેન ચ
૪૪૫કખ
સમં પ્રવર્તતે યસ્માત્ તતો હંસાવતી સ્મૃતા
૪૪૫ગઘ
તાલો દ્વિતીયકસ્તત્ર હિન્દોલેન તુ ગીયતે
૪૪૬કખ
રક્તો વર્ણઃ સમાખ્યાતશ્ચણ્ડિકા દેવતા ભવેત્
૪૪૬ગઘ
વૃત્તિરારભટી પ્રોક્તા લાટીયા રીતિરિષ્યતે
૪૪૭કખ
ક્ષત્રિયાણાં કુલં ચૈવ રસો રૌદ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ
૪૪૭ગઘ
યત્રાનલગણાઃ પઞ્ચ ષષ્ટઓ વાયુગણસ્તથા
૪૪૮કખ
એલા હંસાવતી હન્ત સ્મૃતા ગીતપારગૌઃ
૪૪૮ગઘ
લઘુભિર્ગમકૈર્યુક્તા રાગા માલવકૈશિકે
૪૪૯કખ
એલા નન્દાવતી નામ પ્રતિતાલેન ગીયતે
૪૪૯ગઘ
ઇન્દ્રાણી દેવતા વૃત્તિઃ સાત્વતી તત્ર કીર્તિતા
૪૫૦કખ
ગૌડીયા કથ્યતે રીતિઃ પીતો વર્ણઃ સ્મૃતો બુધૈઃ
૪૫૦ગઘ
રસો વીરઃ સમાખ્યાતો વૈશ્યાનાં કુલસમ્ભવઃ
૪૫૧કખ
(ન ? ના) દાવત્યમિવ સર્વં કર્તવ્યં રાગપૂર્વકમ્
૪૫૧ગઘ
યત્રામ્બરગણાઃ પઞ્ચ માર્તાણ્ડગણસંયુતાઃ
૪૫૨કખ
એલા નન્દાવતી સા તુ વિજ્ઞેયા ગીતવેદિભિઃ
૪૫૨ગઘ
એકૈકપદસંયુક્તા મૂર્ચનાધ્વનિસઙ્કુલા
૪૫૩કખ
કઙ્કાલતાલસંબન્ધા કકુભેન પ્રગીયતે
૪૫૩ગઘ
એલા ભદ્રાવતી નામ શૂદ્રજાતિસમુદ્ભવા
૪૫૪કખ
કૃષ્ણવર્ણા ચ વિજ્ઞેયા વૈદર્ભીંરીતિશોભિતા
૪૫૪ગઘ
ભારતીવૃત્તિયુક્તા ચ બીભત્સરસભૂષિતા
૪૫૫કખ
આરાહિદેવતોપેતા કથિતા ગીતકોવિદૈઃ
૪૫૫ગઘ
યત્ર ભૂમિગણાઃ પઞ્ચ ષષ્ઠો કલગણાસ્તથા
૪૫૬કખ
ભદ્રાવતીતિ વિખ્યાતા સા સ્મૃતા પુટપુઙ્ગવૈઃ(?)
૪૫૬ગઘ
ત્રિપદં પાદસંખ્યાનમૂર્છનાબિન્દુસઙ્કુલમ્
૪૫૭કખ
ય(ત)સ્થિતં ગમકં કુર્યાદેતદેલાસુ લક્ષણમ્
૪૫૭ગઘ
તતશ્ચ વર્ણ્યમાનસ્ય નામ સવ્વત્(?) પ્રવેશયેત્
૪૫૮કખ
લલિતા રસસંયુક્તા સ્વાભિધાનમતઃપરમ્
ઇતિ ગણૈલાચતુષ્ટયમ્
૪૫૮ગઘ
તૃતીયપાદવત્ પાદશ્ચતુર્થો યદિ વર્ધતે
૪૫૯કખ
એલા સઙ્કરતામેતિ મતઙ્ગમુનિભાષિતમ્
૪૫૯ગઘ
પઞ્ચમીદ્વિ(ત)યં સઙ્કરનામ્ની એલા +++
૪૬૦કખ
રતિલેખા કામલેખા બાણલેખા તથૈવ ચ
૪૬૦ગઘ
કથ્યતે ચન્દ્રલેખા ચ માત્રૈલામાહ વલ્લભઃ
૪૬૧ગઘ
રુદ્રહસ્તમાશ્ચૈવ રત્યાખ્યગણસમ્મિતા(ઃ)
૪૬૨કખ
ભવન્તીતિ યતસ્તજ્જ્ઞાઇર્ધાતુસન્માતૃભાભિ ચ(?)
૪૬૨ગઘ
કથિતા ગીતશાસ્ત્રજ્ઞૈઃ રતિલેખેતિ નામતઃ
૪૬૩કખ
દ્વિગુણિતરુદ્રાઃ પ્રથમે માત્રા યુજિ સમ્ભવન્તિ તા એકઃ
૪૬૩ગઘ
વિંશતિ વિષમે(?) ચરમે યસ્યાઃ સા કામલેખેતિ
૪૬૪કખ
(દ્વિ) દ્વિગુણિતકલા યદિ સ્યુર્માત્રાઃ પાદદ્વયેઽપિ + વિશિષ્ટમ્
૪૬૪ગઘ
........ બાણગણોપેતં યસ્યાં સા બાણલેખેતિ
૪૬૫કખ
ચત્વારિંશત્ ત્રતધિકા માત્રાસંખ્યાઙ્ઘ્રિયુગ્મેષુ
૪૬૫ગઘ
એકોના સા વિષમે યસ્યાં સા ચન્દ્રલેખેતિ
ઇતિ માત્રૈલાચતુષ્ટયમ્
૪૬૬કખ
નૈવાત્ર તાલનિયમો રસનિયમો રાગનિયમસ્તુ
૪૬૬ગઘ
ભવતિ++વર્ણનિયમો વર્ણૈલા કથ્યતે તસ્માત્
૪૬૭કખ
મદનવતી શશિલેખા પ્રભાવતી માલતી (ચ) તથા
૪૬૭ગઘ
હેમવતી કુસુમવતી વર્ણાનિબન્ધ ભવન્તિ સપ્તૈલાઃ
૪૬૮કખ
એકાદશાદિવર્ણૈઃ સપ્તદશાન્તૈઃ ક્રમેણ સપ્તૈતાઃ
૪૬૮ગઘ
ગીયન્તે ગન્ધર્વૈરલલિતપદૈર્જગતિ સન્નાદૈઃ
૪૬૯કખ
અલલિતનામોપેતા મદનવતી લઘુગણેન શશિલેખા
૪૬૯ગઘ
ગુરુગણબહુલા પ્રભાવતી ........ ભવતિ રમ્યતરા
૪૭૦કખ
એલા ગુરુલઘુ (વિ?) રચિતા મધુરધ્વનિશોભિતા તથા સરસા
૪૭૦ગઘ
બહુગ(ય?) મ (કા)લઙ્કારા રમણીયા માલતી ભવતિ
૪૭૧કખ
ગાતવ્યા ગન્ધર્વૈર્લલિતા લલિતેન વર્ણનિયમેન
૪૭૧ગઘ
પ્રથમમિવ ચરણયુગલં સયમકમથ બિન્દુમૂર્ચનાયુક્તમ્
૪૭૨કખ
લલિતપદં વિરુતાં કથં(?) તથાચ યતિસંસ્થિતં ગમકમ્
૪૭૨ગઘ
ચરણયુગત્રયમેવં નામ તતો ભવતિ વર્ણનીયસ્ય
૪૭૩કખ
લઘુવર્ણપદનિબદ્ધં તત્ પુનરપિ ગીયતે ગીત્વા
૪૭૩ગઘ
ગાતૃજનનામધ્યં વીરવિલાસાદિવર્ણનાપૂર્વમ્
૪૭૪કખ
યસ્યાં વર્ણૈલા સા કથિતા ક્રમતો મતઙ્ગેન
૪૭૪ગઘ
પ્રતાપોત્સાહધૈર્યાદિવર્ણનાગુણગૌરવમ્
૪૭૫કખ
ક્રમશો દૃશ્યતે યસ્યાં વર્ણૈલા સા પ્રકીર્તિતા
૪૭૫ગઘ
મટ્ટદ્વિતીયં (કં) કાલપ્રતિતાલેન ગીયતે
૪૭૬કખ
પ્રકારેણૈકેન કથિતા યેનાધુના સ્ફુટમ્
૪૭૬ગઘ
કથ્યતે તુ સમરસેન વર્ણૈલસપ્તકં પુનઃ
૪૭૭કખ
રમણી ચન્દ્રિકા લક્ષ્મીઃ પદ્મિની રઞ્જિની તથા
૪૭૭ગઘ
માલતી મોહિની ચેતિ વર્ણૈલાસપ્તકં તથા
૪૭૮કખ
સમા યત્ર યતિઃ પાદે પ્રથમે દ્વિનિદ્વિતીયત્કે(?)
૪૭૮ગઘ
પાદે પાદે ચ નાદ્યાઢ્યા ષટ્પદી રમણીતિ સા
૪૭૯કખ
સ્રોતોગતા સમા ચૈવ યત્ર પાદદ્વયે ભવેત્
૪૭૯ગઘ
બિન્દુભિર્ગમકૈર્યુક્તા ચન્દ્રિણીતિ પ્રકીર્તિતા
૪૮૦કખ
ગોપુચ્ચા ચ સમા સ્રોતા યત્ર પાદત્રયેઽપિ ચ
૪૮૦ગઘ
મૂર્ચના નાદસહિતા સૈલા લક્ષ્મીરિતિ સ્મૃતા
૪૮૧કખ
આદ્યે પાદે દ્વિતીયે ચ તૃતીયે ચ ચતુર્થકે
૪૮૧ગઘ
વર્ણધ્વનિસમાયુક્તા પદ્મિન્યેલા નિગદ્યતે
૪૮૨કખ
પ્રથમે ચ સમા સ્રોતા દ્વિતીયે ચ તૃઈયકે
૪૮૨ગઘ
ગોપુચ્ચા ગમકાડ્યા ચ રઞ્જિની નામ સા ભવેત્
૪૮૩ગઘ
લધુભિર્ગુરુભિર્વર્ણૈર્યા તુ પ્રાસૈર્વિનિર્મિતા
૪૮૩ગઘ
યદિષ્ટકા(?) ચતુષ્પાદા સા ચૈલા માલતી મતા
૪૮૪કખ
પઞ્ચપાદસમાયુક્તા મૂર્ચનાગમકાન્વિતા
૪૮૪ગઘ
મોહિની નામ સા જ્ઞેયા વર્ણૈલા સપ્તમી શુભા
૪૮૫કખ
લોકદુષ્ટં શાસ્ત્રશાસ્ત્ર +++પઞ્ચ વર્જયેત્
૪૮૫ગઘ
+ગોદુષ્ટમ્ તથા ગ્રામ્યં ગતક્રમપાર્થકમ્
૪૮૬કખ
પદં કાપમસનદિગ્ધં કલા ચાભઞ્ચિ ભક્તકમ્
૪૮૬ગઘ
પ્રકારેણ તતાષ્ચોક્તા વર્ણે તાલચતુષ્ટયમ્
૪૮૭કખ
લાટકર્ણાટગૌડાન્ધ્રદ્રવિડાનાં સ્વભાષયા
૪૮૭ગઘ
પૃથક્ પૃથગ્ ભવન્ત્યેલા માર્ગયુક્તા મનોહરા
૪૮૮કખ
અતઃ પ્રાસસમાયુક્તા મધ્યાદિપ્રાસવર્જિતા
૪૮૮ગઘ
રસૈર્ભાવૈશ્ચ સંયુક્તા લટૈલા પરિકીર્તિતા
૪૮૯કખ
પ્રાસૈર્મનોહરૈર્દિવ્યૈરાદિમધ્યાન્તગોચરૈઃ
૪૮૯ગઘ
એલા કર્ણાટકા પ્રોક્તા લલિતધ્વનિસંયુતા
૪૯૦કખ
સર્વત્ર પ્રાસસહિતા ગમકશ્ચૈવ વિવર્જિતા
૪૯૦ગઘ
(નદા ? નાદ) બિન્દુરસોપેતા એલા સા ગૌડદેશજા
૪૯૧કખ
એકેકગમકાકીર્ણામનેકધ્વનિમિશ્રિતામ્
૪૯૧ગઘ
અનેકરાગસઙ્કીર્ણામેલા(મદ્રીં માન્ધ્રીં) વિદુર્બુધાઃ
૪૯૨કખ
ભાવાભિનયતાલાડ્યા વિચિત્રધ્વનિરઞ્જિતા
૪૯૨ગઘ
પ્રાસહીના રસસ્થા ચ એલા દ્રાવિડદેશજા
ઇતિ દેશાખ્યેલાપઞ્ચકમ્
૪૯૩કખ
ગણૈલા (ક્ત ? તુ) ચતુ(ર્થો ? ર્ધો) ક્તા પઞ્ચમી સઙ્કરાત્મિકા
૪૯૩ગઘ
માત્રૈલા ચ ચતુર્ભેદઃ કથિતા ગીતકોવિદૈઃ
૪૯૪કખ
ચતુર્દશવિભેદેન વર્ણૈલા પરિગીયતે
૪૯૪ગઘ
પઞ્ચધા દેશભેદેન (શૈલ્ષ ? દેશૈ)લાઃ સમુદીરિતાઃ
૪૯૫કખ
એકત્ર મિલિતાસ્ત્વેતા અષ્ટાવિંશતિસંખ્યયા
૪૯૫ગઘ
(વિ) જ્ઞાતા ગીતશાસ્ત્રજ્ઞૈ(ઃ સ્વસ્વ)લક્ષણસંયુતાઃ
૪૯૬કખ
આ (વિ ? વૃ) ત્તયા યત્ર પાદા(ર્થં ? ર્ધં) ગીત્વા તદનુગીયતે
૪૯૬ગઘ
અંધ્ર દ્વીતીયપાદસ્ય પ્રાસસ્તુ સ્યાદ્ દ્વયોરપિ
૪૯૭કખ
એવમેવ દ્વિતીયોઽપિ અસ્ય પાદઃ પ્રગીયતે
૪૯૭ગઘ
એવં (દ્વિ ? તૃ) તીયપાદશ્ચ પાદો યશ્ચ ચતુર્થકઃ
૪૯૮કખ
પ્રત્યેકં સર્વપાદાનામન્તેઽસૌ યત્ર ગીયતે
૪૯૮ગઘ
સ તુ ઝોંબડકો નામ ગીતજ્ઞૈરભિધીયતે
૪૯૯કખ
કઙ્કાલો નામ તારશ્ચ નૈવ ઝોંબડકો ભવેત્
૪૯૯ગઘ
અન્યે તુ દેશીસંબન્ધાસ્તાલાઃ સર્વે ભવન્તિ હિ
૫૦૦કખ
તાના+લઙ્કૃતા ભેદા ઝોંબડઽસ્ય ભવન્તિ હિ
૫૦૦ગઘ

માત્રા સમા ધ્વનિશ્ચાત્ર વિરામોઽ(ત?ન)ન્તરં ક્વચિત્
૫૦૧કખ
અસ્યૈવ યદિ તાલોઽસૌ તદા સા ધ્વનિકુટ્ટ(તિ? નિ)
૫૦૧ગઘ
(યે ? સ્વે) ચ્છયા ગૃહ્યતે યત્ર નાદોઽક્ષરસમન્વિતઃ
૫૦૨કખ
તાલશૂન્યસ્તતસ્તાલો ડેઙ્ગિકા સા પ્રકીર્તિતા
૫૦૨ગઘ
નિરન્તરમનુપ્રાસો યતિર્યત્ર દૃતો દૃતે
૫૦૩કખ
ક્રિયતે ગીતતત્વજ્ઞૈઃ સા સ્મૃતા ત્વેકતાલિકા
૫૦૩ગઘ
આદાય ગીયતે યસ્યામેકૈકં માતૃકાક્ષરમ્
૫૦૪કખ
ઇષ્ટેનાર્થેન સંઓજ્ય માતૃકા સા પ્રકીર્તિતા
૫૦૪ગઘ
વાઞ્છિતાર્થસ્વરૈરેવ યત્ર સમ્યક્ પ્રગીયતે
૫૦૫કખ
વસ્ત્વાત્મકેષુ ગીતેષુ સ સ્વરાર્થ ઇતિ સ્મૃતઃ
૫૦૫ગઘ
નિરન્તરં સ્વરૈરેવ યત્ર ખણ્ડદ્વયં ભવેત્
૫૦૬કખ
તદત્ર કારણં પ્રોક્તં યત્યા તુ કારણાખ્યયા
૫૦૬ગઘ
નિબન્ધો હસ્તપાટૈર્યઃ સંયુતૈસ્તૈર્નકૈઃ પુનઃ
૫૦૭કખ
સ્વરૈઃ પદૈશ્ચ પાટૈશ્ચ તેન્તકૈશ્ચ સમન્વિતઃ
૫૦૭ગઘ
ગીયતે તાલયુક્તો યઃ સ વર્ણાસરકઃ સ્મૃતઃ
૫૦૮કખ
દેશીકારપદૈ રમ્યૈઃ સાનુપ્રાસૈઃ પ્રગીયતે
૫૦૮ગઘ
નામાનુવર્ણનીયસ્ય સા મુક્તાવલિસંઁજ્ઞિતા
૫૦૯કખ
ઉત્સાહજનનૈઃ પાદૈઃ સ્વરૈશ્ચ +સુસંયુતઃ
૫૦૯ગઘ
તેન્તકૈર્વિરુદૈર્યતે વર્ણનીયસ્ય ગીયતે ॥
૫૧૦કખ
પ્રતાપવર્ધ(તો?નો) નામ પ્રબન્ધઃ પરિકીર્તિતઃ
૫૧૦ગઘ
અષ્ટાભિરધિકા રમ્યાશ્ચત્વારિંશદિતિ સ્ફુટમ્ ॥
૫૧૧કખ
વિબુધાનાં વિનોદાય પ્રબન્ધા કથિતા મયા ।
૫૧૧ગઘ
ઇદાનીં કથયિષ્યામિ વાદ્યસ્ય નિર્ણયો યથા
શુભં ભૂયાત્
સ્રોતઃ