Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.87

atha saptāśītitamodhyāyaḥ
nanda uvāca
tvāṃ jñātuṃ nahi śaktāśca vedā vedaprabhuṃ svayam /
surā brahmeśaseṣādyā munisiddhādayastathā

ko bhavāniti vijñātuṃ paraṃ kautūhalaṃ mama /
tatsarva svātmayāthārthyaṃ nirjane kathaya prabho

nārāyaṇa uvāca
etasminnantare tatra kṛṣṇaṃ draṣṭuṃ munīśvarāḥ /
ājagmuḥ sahasā vatsa jvalanto brahmatejasā

pulahaśca pulastyaśca kratuśca bhṛguraṅgirāḥ /
pracetāśca vasiṣṭhaśca durvāsāḥ kaṇva eva ca

kātyāyanaḥ pāṇiniśca kaṇādo gautamastathā /
sanakaśca sanandaśca dṛtīyaśca sanātanaḥ

kapilaścā''suriścaiva vāyuḥ pañcaśikhastathā /
viśvāmitro vālmīkiśca kaśyapaśca parāśaraḥ

vibhāṇḍako marīciśca śukrau'triśca bṛhaspatiḥ /
gārgyaśyāpi tathā vātsyo vyāsaśca jaiministathā

mitavāgṛṣyaśṛṅgaśca yājñavalkyaḥ śukastathā /
saubhariḥ śuddhajaṭilo bharadvājaḥ subhadrakaḥ

mārkaṇḍeyo lomaśaśca āsuriśca viṭaṅkaṇaḥ /
aṣṭāvakra śatānando vāmadeśca bhāsuriḥ

saṃvartaścāpyutathyaśca naro'haṃ cāpi nārada /
jābāliḥ parśurāmaścāpyagastyaḥ paila eva ca

yudhāmanyurgau ramukho'pyupamanyuḥ śrṛtaśravāḥ /
maitreyaścyavanaścaiva vararucyarṣireva ca

tāndṛṣṭvā sahasotthāya namaskṛtya puṭāñjaliḥ /
siṃhāsaneṣu ramyeṣu vāsayāmāsa sādaram

pūjayāmāsa vidhivatkuśalapraśnapūrvakam /
parasparaṃ ca saṃbhāṣya madhye kṛṣṇa uvāsa saḥ

etasminnantare kṛṣṇastejorāśiṃ dadarśa saḥ /
daduśuste ca munayo'pyākāśe ca samujjvalam

tejaso'bhyantare vatsa kumāraṃ kanakaprabhām /
yathaiva pañcavarṣīyaṃ nagnaṃ bālakamīpsitam

āvirbabhūva sahasā samāmadhye ca nārada /
uttiṣṭamānaṃ sahasā taṃ dṛṣṭvā munapuṃgavāḥ

praṇemurmunayaḥ sarve śauriśca praṇanāma tam /
sasmitaṃ snigdhanetraṃ cakṛtvā yuktiṃ ca sādaram

sa sarvānāśiṣaṃ kṛtvā samuvāsa ca saṃsadi /
uvāca tāṃśca śauriṃ ca bhagavantaṃ sanātanam

sanatkumāra uvāca
bhadraṃ vo munayaḥ śaśvattapasāṃ phalamīpsitam /
kṛṣṇasya kuśalapraśnaṃ sivabījasya niṣphalam

sāṃprataṃ kuśulaṃ vaśca darśanaṃ paramātmanaḥ /
bhaktānurodhāddehasya parasya prakṛterapi

nirguṇāsya nirīhasya sarvabījasya teyasā /
bhārāvataraṇāyaiva cā''virbhūtasya sāṃpratam

śrīkṛṣṇa uvāca
śarīradhāriṇaścāpi kuśalapraśnamīpsitam /
tatkathaṃ kuśalapraśnaṃ mayi vipra na vidyate

sanatkumāra uvāca
śarīre prākṛte nātha saṃtataṃ ca śubhāśubham /
nityadehe kṣemabīje śivapraśnamanarthakam

śrībhagavānuvāca
yo yo vigrahadhārī ca sa ca prākṛtikaḥ smṛtāḥ /
deho na vidyate vipra tāṃ nityāṃ prākṛtiṃ vinā

sanatkumāra uvāca
raktabindūdbhavā dehāste ca prākṛtikā smṛtāḥ /
kathaṃ prakṛtināthasya bījasya prākṛtaṃ vapuḥ

sarvabījasya sarvādirbhavāṃśca bhagavānsvayam /
sarveṣāmavatāraṇāṃ pradhānaṃ bījamavyayam

kṛtvā vadanti vedāśca nityaṃ satyaṃ sanātanam /
jyotiḥsvarūpaṃ pradhānaṃ bījamavyayam

māyayā saguṇaṃ caiva māyeśaṃ nirguṇaṃ param /
pravadanti ca vedāṅgāstathā vedavidaḥ prabho

śrīkṛṣṇa uvāca
saṃprataṃ vāsudevo'haṃ raktapīryāśritaṃ vapuḥ /
kathaṃ na prakṛto vipra śivapraśnamabhīpsitam

sanatkumāra uvāca
vāsuḥ sarvanivāsaśca viśvāni yasya lomasu /
tasya devaḥ paraṃ brahma vāsudeva itīritaḥ

vāsudeveti tannāma vedeṣu ca caturṣu ca /
purāṇeṣvitihāseṣu yātrādiṣu ca dṛśyate

raktavīryāśrito dehaḥ kva te vede nirūpitaḥ /
sākṣiṇo munayaścaiva dharmaḥ sarvatra eva ca

sākṣiṇo mama vedāśca ravicandau ca saṃpratam

bhṛguruvāca
satyaṃ vadasi tvameva vaiṣṇavāgraṇīḥ /
svāgataṃ kuśalaṃ śaśvatkiṃnimittamihā''gataḥ

sanatkumāra uvāca
śrūyatāṃ munayaḥ sarve śrūyatāṃ kṛṣṇa sāṃpratam /
aho yena nimittena cātiśīghramihā''gataḥ

śrīkṛṣṇa uvāca
bhagavanmarvadharmajña kiṃnimittamihā''gataḥ /
sarvaṃ jānāsi sarvajña tvameva viduṣāṃ varaḥ

sanatkumāra uvāca
dhanyo'si bhagavañchaśvanmānyo'si jagatāmapi /
sarveśvareśvaro'si tvaṃ tatparo nāsti viśvataḥ

śrīkṛṣṇa uvāca
yajñānāṃ ca vratānāṃ ca tapasyānāṃ dvijeśvara/
satataṃ phaladātā'haṃ dakṣiṇābhiḥ saheti ya

iti śrutvā kumāraśca javena prayayau vane /
matvā''ścarya ca vacanaṃ vārayāmāsa te'pitam

ṛṣaya ūcuḥ
he siddhendra mahābhāga kumāra karuṇāmaya /
kā śaṅkitakathā proktā bhagavatkṛṣṇasaṃnidhau

kiṃ putra dṛṣṭamāścarya śrutaṃ kimapi kutracit /
atīva kṛtvā vistīrṇamasmākaṃ vaktumarhasi

eta sminnnatare brahmā pārvatyā saha śaṃkaraḥ /
anantaścāpi dharmaśca śrīsūryaśca niśākaraḥ

ādityā vasavo rudrā dikpālādyāśca devatāḥ /
śrīkṛṣṇaḥ sahasotthāya saṃbhādhya capṛthakpṛthaku

madhuparkādikaṃ dattvā pūjayāmāsa bhaktitaḥ /
praṇesurṛṣayaḥ sarve śeṣaṃ śaṃbhuṃ vidhiṃ śivām

parasparaṃ ca saṃbhāṣā babhūva dvijadevayoḥ /
samuvāsā''sane madhye kumāraḥ kanakaprabhaḥ //
kathāṃ kathitumārebhe saṃsadi dvijadevayoḥ

mayā gataśca goloko na dṛṣṭo rādhikāpatiḥ /
tato gataṃ ca vaikuṇṭhaṃ tatra nāsti caturbhujaḥ

tato gataśca kṣīrodastatra nāsti hariḥ svayam /
pariśrānto viṣaṇṇaśca snātaṃ kṣīrodadhestaṭe

vistīrṇavālukāmadhye kacchapaḥ śatayojanaḥ /
bhītaśca kampitastatra dṛṣṭo duḥkhī ca śuṣkitaḥ

niḥsārito rāghaveṇa mīnena ca mahātmanā /
dhanyo'sīti mayoktaśca nāhaṃ dhanya uvāca saḥ

kṣīrodaḥ sāgaro dhanyo jantavo yatra madvidhāḥ /
matto mahattarāścāpi hyasaṃkhyāśca mahāmune

bhavāndhanyo'sti kṣīroda tenokto nāhameva ca /
dhanyā vasuṃdharā devī yatraiva saptasāgarāḥ

dhanyā'si vasudhetyuktā nāhamevetyuvāca sā /
dhanyo'nanto mamā''dhāraḥ kṛṣṇāṃśo nāgarāḍvibhuḥ

mahasramūrdhnā madhye'haṃ mūrdhni śūrpe ca sarṣapaḥ /
dhanyo'si śeṣetyukto'yaṃ dhanyo nāhamuvāca vai

dhanyaḥ kūrmo mamā''dhāro gaccha tatraiva vai mune /
dhanyo'si kūrmetyukto'yaṃ nāraṃ dhanyo'smi vai mune

vāyunā dhāryamāṇo'haṃ matto dhanyatamaśca saḥ /
dhanyo'sītyuktaḥ pavano dhanyo nāhamuvāca saḥ

dhanyaśca bhagavānbrahmā vidhātā jagatāmapi /
dhanyo'si tatra dhātā ca dhanyo nāhamuvācasaḥ

dhanyo maheśvaro devo yogīndrāṇāṃ gurorguruḥ /
sarvārādhyaḥ sarvapūjyo dharmarūpaḥ sanātanaḥ

kālakālaśca saṃhartā svayaṃ mṛtyuṃjayaḥ prabhuḥ /
dhanyo'si tatra śaṃbhuśca dhanyo nāhamuvāca saḥ

sarvādau pūjanaṃ yasya jñānināṃ ca gurorguruḥ /
dhanyo gaṇeśvaro devo devānāṃ pravaraḥ paraḥ

siddhendreṣu munīndreṣu devendreṣu śrutau śrutam /
yogīndreṣu ca prājñeṣu na gaṇeśātparaḥ pumān

nimnagāsu yathā gaṅagā tīrtheṣu puṣkaraṃ yathā /
vedapraṇihito dharmo hyadharmastadviparyayaḥ

vedo nārāyaṇaḥ sākṣādvayaṃ pūjyā vyavasthayā /
tasmācchāstrāṇi sarvāṇi purāṇāni ca santi vai

yasmānnirūpito dharmaścetihāsaśca saṃhitā /
tasmāddhanyāśca te vedā vadantyatra manīṣiṇāḥ

yūyaṃ dhanyāśca mānyāścetyuktā vedā mayā tataḥ /
ūyuste na vayaṃ dhanyā yajñasaṃghaśya sāṃpratam

vayaṃ vyavasthākartāro yajñaughaḥ phaladaḥ svayam /
tasmāddhanyaḥ sa evāpi gaccha gaccha mahāmune

dhanyo'si yajñasaṃgho'sītyuktastatra mayā vibho /
ūcuste na vayaṃ dhanyā dhanyaṃ karma śubhaṃ mune

śubhakarmāsi dhanyaṃ tvaṃ nāhaṃ dhanyamuvāca tat /
karmaṇāṃ phaladātā yaḥ karmahetuśca sāṃpratam

dhāturvidhātā bhagavānsarvādiḥ sarvakārakaḥ /
śrīkṛṣṇaḥ paramātmā ca dhanyo mānyaścaniścitam

dharmālayaṃ tato gatvā na duṣṭvā jagadīśvaram /
mathurāmāgato draṣṭuṃ paripūrṇatam prabhum

yajñānāṃ tapasāṃ caiva vratānāṃ śubhakarmaṇām /
īśvaraṃ phaladātāraṃ paramātmānameva ca

kāraṇaṃ kāraṇānāṃ ca brahmādīnāṃ puraḥsaram /
dhanyo'sīti mayoktaśca dakṣiṇābhiḥ saheti ca

ityuktena bhagavatā kathitaṃ sarvakāraṇam /
dakṣiṇābhiśca phalado hatayajño ṅyadakṣiṇāḥ

dakṣiṇā vipramuddiśya tatkāle tu na dīyate /
ekarātre vyatīte tu taddānaṃ dviguṇaṃ bhavet

māse śataguṇaṃ proktaṃ dvimāse tu sahasrakam /
saṃvatsare vyatīte tu sa dātā narakaṃ vrajet

varṣāṇāṃ ca sahasraṃ ca mūtrakuṇḍe nipatya ca /
tataścāṇaण़ḍālatāṃ yāti vyādhiyuktaśca pātakī

dātrā na dīyate dānaṃ grahītrā cenna gṛhyate /
ubhau tau narakaṃ prāptau varṣāṇāṃ ca sahasrakam

yajamānaśca cāṇḍālo brahmaṇastatpurohitaḥ /
vyādhiyuktāvubhau tau ca pāpinau karmaṇaḥ phalāt

sarve devāśca munayo jahasurvismayaṃ yayuḥ /
vismayaṃ ca yayau nandastatyāja putrabhāvakam

ruroda ca sabhāmadhye lajjāhīnaḥ śucā''kulaḥ /
tyaja mauhamitītyuktvā bodhayāmāsa pārvatī

nanda uvāca
amūlyaratnaṃ māṇikyaṃ yathā kujanmano gṛhe /
sthitaṃ tena ca deveśa tathā'haṃ vañcitaḥ prabho

mamāparādhaṃ bhagavān kṣamasva prakṛteḥ para /
yāsyāmi na punargehaṃ gokulaṃ yamunātaṭam

vṛndāvanaṃ tathā''vāsaṃ krīḍāvāsaṃ gadāgraja /
tatsarvaṃ ca yaśodāyā gopikāntikameva ca

kiṃ bravīmi yaśodāṃ ya preyasīṃ rādhikāmapi /
premapātraṃ ca bālaughaṃ vada bhoḥ kathayāmi kim

ityuktvā ca sabhāmadhye marcchāṃ saṃprāpa nārada /
kroḍe kṛtvā jagannātho bodhayāmāsa tatkṣaṇam

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo bhagavannandasaṃo
saptāśītitamo'dhyāyaḥ