Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.56

4.56.1

atha ṣadpañcāśattamo'dhyāyaḥ
nārada uvāca
kimapūrvaṃ śrutaṃ brahmanrahasyaṃ paramādbhutam /
anantacaritaṃ dhanyamanantasyācyutasya ca

4.56.2

kathaṃ kṛṣṇo mahāviṣṇordarpabhaṅga cakāra saḥ /
anyeṣāṃ vā kathamaho tadbhavānvaktumarhati

4.56.3

svataḥ śrīkṛṣṇacaritamatīva madhuraṃ śrutau /
atīva madhuraṃ ramyaṃ kāvyaṃ kavimukhāttataḥ

4.56.4

nārāyaṇa uvāca
mahāviṣṇorahaṃkāro babhūva sahaseti ca /
sarvaṃ mallomakūpeṣu viśvānyevā'hamīśvaraḥ

4.56.5

saṃhārabhairavī bhutvā taṃ sa jagrāsa līlayā /
syite murdhāvaśeṣe ca prasādaṃ taṃ cakāra saḥ

4.56.6

sarvātmanā dhyāyamānaḥ stuto bhītaṃ kṛpānidhiḥ /
taccharīraṃ susaṃpannaṃ punareva cakāra saḥ

4.56.7

brahmaṇaḥ sahasā brahmanniti darpo babhuva ha /
ahaṃ trijagatāṃ dhātā kartā'hamīśvaraḥ svayam

4.56.8

matparaḥ pūjito nāsti matparaśca jitendriyaḥ /
ityevaṃ manasā kṛtvā bahudarpo babhūva ha

4.56.9

taṃ brahāṇāṃ samūhaṃ ca darśayāmāsa tatkṣaṇam /
goloke svasamīpe ca vasantaṃ purato vibhoḥ //
caturvaktraṃ pañcavaktraṃ ṣaḍvaktraṃ ca tato'dhikam

4.56.10

śatavaktraṃ ca pratyekaṃ brahmāṇḍaughaṃ ca līlayā /
tyaktukāmaṃ svadehaṃ ca vrīḍayā natakaṃdharam

4.56.11

punaḥ prasādaṃ kṛpayā taṃ cakāra kṛpānidhiḥ /
kālena mohinīdvārā tamapūjyaṃ cakāra saḥ

4.56.12

svakanyāṃ darśayitvā taṃ sakāmaṃ ca cakāra ha /
punastaddarpabhaṅgaṃ ca śivadvārā cakāra saḥ

4.56.13

tatyāja lajjayā dehaṃ punardehaṃ dadhāra saḥ /
punaścakāra taṃ pūjyaṃ brahmāṇaṃ brahmaṇaḥ prabhuḥ

4.56.14

jñānaṃ dadau mahājñānī jñānānandaḥ sanātanaḥ /
viṣṇorbabhūva garvaśca jagatpātā'hamīśvaraḥ

4.56.15

tamātmavismṛtaṃ kṛṣṇaścakāra rāmajanmani /
ahaṃ viśvaṃ bibharmīti śeṣo darpī babhūva ha

4.56.16

taddarpaṃ garuḍadvārā cūrṇībhūtaṃ cakāra saḥ /
ekadā pūjito nāgairgaruḍaḥ kṛṣṇavāhanaḥ

4.56.17

na pūjitaśca śeṣeṇa svadarpeṇa purā mune /
garuḍena jitaṃ kodhāttamanantaṃ manasvinam

4.56.18

cakāra mokṣaṇaṃ tasya śrīkṛṣṇaśca kṛpānidhiḥ /
svayaṃ śivaḥ svadarpācca vivāhaṃ na cakāra saḥ

4.56.19

taṃ kṛtvā māyayā mohaṃ kārayāmāsa strīyutam /
punarjahāra tatpatnīṃ dakṣakanyāṃ mahāsatīm

4.56.20

varṣa śuśoca taddehaṃ kroḍe kṛtvā ca śaṃkaraḥ /
nānāsthānaṃ ca babhrāma rudañchokānmuhurmuhuḥ

4.56.21

janmāntare punaḥ prāpya tāṃ satīṃ pārvatīṃ mudā /
visasmāra ca svajñānaṃ dakṣaśaptaḥ punaḥ śivaḥ

4.56.22

punaścā''ṅgīrasadvārā smārayāmāsa satvaram /
ekadā sarathaḥ śambhuḥ preritastripure purā

4.56.23

hatvā daityaṃ śivadvārā tripurāriṃ cakāra tam /
sarvaṃ varaṃ ca sarvasmai dātuṃ śaṃbhuḥ kṛpānidhiḥ

4.56.24

svayaṃ kalpatarurbhūtvā pratijñāṃ ca cakāra saḥ /
vṛkāsuro'nuṣṭhānaṃ ca kṛtvā vavre varaṃ vibhum

4.56.25

dāsyāmi hastaṃ yanmūrghni bhasmasādbhavatu kṣaṇāt /
jagāda jagatāṃ nātha īpsitaṃ te bhaviṣyati

4.56.26

iti labdhvā varaṃ rudrādgacchantaṃ śaṃkaraṃ vibhum /
hastaṃ dātuṃ ca taṃ mūrdhni prādhāvatsatvaraṃ purā

4.56.27

atīva bhītaḥ śaṃbhuśca jagāma śaraṇaṃ harim /
bhagavāṃśca śivasyārthe daityaṃ bhasmīcakāra saḥ

4.56.28

śivaṃ yuddhaṃ ca kurvantaṃ bāṇayuddhe purā vibhuḥ /
līlayā jṛmbhaṇāstreṇa jaḍībhūtaṃ cakāra saḥ

4.56.29

samāgataṃ dakṣayajñe śaṃbhuṃ dambhena līlayā /
vārayāmāsa bhagavānhastaṃ dattvā ca tadgale

4.56.30

kedārakanyakādvārā śapto dharmo'tidaivataḥ /
babhūvātikṛśo bhītaḥ kuhvāmeva yathā śaśī

4.56.31

tadā tasyāśca śāpānte satye pūrṇo babhuva ha /
tripādbabhūva tretāyāṃ dvāparaṃ ca dvipāditi

4.56.32

ekapācca kalau so'pi kalerante punaḥ kṣayaḥ /
ṣoḍaśāṃśo'tikliṣṭaśca sasmāra canaṇaṃ vibhoḥ

4.56.33

tadā satyayugārambhe paripūrṇo'bhavatpunaḥ /
punaryugānurodhena krameṇa ca punaḥ kṣayaḥ

4.56.34

yamo māṇḍavaśāpena śūdrayonimavāpa ha /
tadā punaḥ śatābdānte punaḥ śuddho babhūva ha

4.56.35

sāmbo vimātṛśāpena galatkuṣṭhī babhūva saḥ /
tadā sūryavrataṃ kṛtvā punaḥ śuddho babhūva saḥ

4.56.36

candro darpamadenaiva jahāra ca guroḥ priyām /
babhūva darpabhaṅgo'sya yakṣmagrasto babhūva saḥ

4.56.37

sūryo darpāttejasaśca hantuṃ śaṃkarakiṃkaram /
sumālītyabhidhaṃ daityaṃ jagāmā''śu giriṃ prati

4.56.38

aharniśaṃ dīptikaraṃ kurvantaṃ viṣayaṃ raveḥ /
sūryeṇa bhīto daityaśca śaṃkaraṃ śaraṇaṃ yayau

4.56.39

sūryaṃ dṛṣṭvā śaṃkaraśca jagrāha śūlameva ca /
bhīto dudrāva sūryaśca dṛṣṭvā taṃ śūlinaṃ mune

4.56.40

jaghāna kāśyāṃ śūlena śūlīkāśīśvaro ravim /
mūrcchāṃ saṃprāpya śūlena darpaṃbhaṅgo babhūva ha

4.56.41

sāndrāndhakāraḥ sahasā jagrāha pṛthivītalam /
āśutoṣo mahādevo jīvayāmāsa tatkṣaṇam

4.56.42

tuṣṭāva śaṃkaraṃ sūryo lajjito'pi bhayena ca /
kṛtvā tamāśiṣaṃ tuṣṭo yayau gehaṃ kṛpānidhiḥ

4.56.43

vibhurgarutmato darpaṃ babhañja līlayā purā /
niḥśvāsaiḥ preritasyāpi śivasya vṛṣabhasya ca

4.56.44

āgacchantaṃ ca vaikuṇṭhaṃ pṛṣṭhe kṛtvā śivaṃ purā /
draṣṭuṃ samāgataṃ bhaktyā devaṃ nārāyaṇaṃ param

4.56.45

vahnirdapīṃ bhṛgoḥ śāpātsarvabhakṣo babhūva ha /
guroḥ svabhāryāhiraṇāddarpaścūrṇo babhūva ha

4.56.46

durvāsaso darpabhaṅgo babhūva hyambarīṣataḥ /
sudarśanena cakreṇa viṣṇordurviṣaheṇa ca

4.56.47

jayasya vijayasyāpi darpabhaṅgaṃ cakāra saḥ /
vaikuṇṭhātpatitasyāpi brahmaśāpacchalena ca

4.56.48

nṛsiṃheṇa hataḥ so'pi hiraṇyakaśipuryathā /
sūkareṇa hiraṇyākṣo līlayā ca rasātale

4.56.49

rāvaṇaḥ kumbhakarṇaśca nihatau rāmabāṇataḥ /
janmāntare ca laṅkāyāṃ brahmaṇā prārthitasya ca

4.56.50

śiśupālo hi nihataḥ kṛṣṇabāṇena līlayā /
dantavakraśca sahasā paripūrṇe'tra janmani

4.56.51

surāṇāṃ darpabhaṅgaṃ ca daityadvārā cakāra ha /
asurāṇāṃ suradvārā virodhena parasparam

4.56.52

vidhidvārā darpabhaṅgaṃ bhavataśca cakāra saḥ /
bhavānāsīnnāradaśca purā putraḥ prajāpateḥ

4.56.53

gandharvaśca pituḥ śāpācchūdrīputrastataḥ kramāt /
tataḥ punarnāradaśca prasādādadhunā vibhoḥ

4.56.54

mama sādhyaṃ viśvamiti kāmadarpo babhūva ha /
taṃ pramataṃ haradvārā bhasmasācca cakāra saḥ

4.56.55

punaḥ kṛtvā prasādaṃ taṃ jīvayāmāsa līlayā /
aikāntikaṃ ca tadbhaktaṃ sa ca nāstraṃ karoti hi

4.56.56

cakāra darpabhaṅgaṃ ca darpiṇo lakṣmaṇasya ca /
raṇe śaṃkaraśūlena rāvaṇapreritena ca

4.56.57

punastaṃ jīvayāmāsa rāmasya stavanena ca /
svayaṃ vismṛtaviṣṇośca brahmaśāpena nārada

4.56.58

cakāra darpabhaṅgaṃ ca kārtavīryārjunasya ca /
jāmadagnyasya śastreṇāmoghena parśunā purā

4.56.59

vipraputrasya maraṇe haraṇe kṛṣṇayoṣitām /
karṇena sārdhaṃ samare pārthadarpaṃ babhañja saḥ

4.56.60

bāṇasya coṣāharaṇe ciccheda ca bhujānvibhuḥ /
bhṛgośca dakṣayajñe ca darpabhaṅgaṃ cakāra saḥ

4.56.61

parśurāmasya rāmasya vivāho pathi gacchataḥ /
babhañja darpaṃ samare rāmadvārā purā vibhuḥ

4.56.62

sumeroḥ śṛṅgabhṛṅgaṃ ca vāyudvārā cakāra saḥ /
samudrāṇāṃ darpabhaṅgaṃ cakārāgastyabhakṣaṇāt

4.56.63

akāle sṛṣṭiharaṇe tatputramaraṇe purā /
kopayuktasya vāyośca darpabhaṅgaṃ cakāra saḥ

4.56.64

uṣāharaṇayātrāyāṃ dvārakāgamane hareḥ /
bāṇasya ca gavāṃ hetovaṃruṇaṃ ca śaśāpa saḥ

4.56.65

kalahe gaṅgayā vāṇyā nārāyaṇāgrataḥ /
sarasvatīṃ ca tatyāja tasyā darpaṃ babhañja saḥ

4.56.66

darpayuktāṃ ca durgāṃ ca tyaktvā śaṃbhurhimālaye /
kāmaṃ ca bhasmasātkṛtvā tapase ca yayau vibhuḥ

4.56.67

lajjāmavāpa sā devī tasyā darpaṃ babhañja saḥ /
sā yayau tapase viṣṇoḥ prāptihetoḥ śivasya ca

4.56.68

bhārate suciraṃ taptvā devī vīṣṇorvareṇa ca /
cakāra svāminaṃ śaṃbhuṃ bhagavantaṃ sanātanam

4.56.69

mahāsaubhāgyayuktā sā babhūva śaṃkarapriyā /
viśveṣu sarvadevīṣu pūjyā vandyā stutā suraiḥ

4.56.70

darpayuktā mahālakṣmīrbabhūva sā mahāmune /
parābhūtā purā devī jayena vijayena ca

4.56.71

praviśantīṃ vibhordvāraṃ dattavā bhaktāya vāñchitam /
nivāritā sā dvārācca tena dauvārikeṇa vai

4.56.72

yadātmanastiraskāraṃ sābhimānā mahāsatī /
smṛtvā hareḥ pādapadmaṃ dehaṃ tyaktuṃ samudyatā

4.56.73

tadā brahmā maheśaśca viṣṇurdharmaśca bhāskaraḥ /
candraśca kāmadevaśca vaiśvānaro dhaneśvaraḥ

4.56.74

ṛṣayo munayaścaiva manavo vighnanāśakāḥ /
mahendro varuṇaścaiva jagatprāṇo hutāśanaḥ

4.56.75

samāyayūrudantaste padmāyāḥ purataḥ purā /
tuṣṭuvuśca mahālakṣmīṃ mūlaprakṛtimīśvarīm

4.56.76

devā ūcuḥ
kṣamasva bhagavatyamba kṣamāśīle parātpare /
śuddhasattvasvarupe ca kopādiparivarjite

4.56.77

upame sarvasādhvīnāṃ devīnāṃ devapūjite /
tvayā vinā jagatsarva mṛtatulyaṃ ca niṣphalam

4.56.78

sarvasaṃpatsvarupā tvaṃ sarveṣāṃ sarvarūpiṇī /
rāseśvaryadhidevī tvaṃ tvatkalāḥ sarvayoṣitaḥ

4.56.79

kailāse pārvatī tvaṃ ca kṣīrode sindhukanyakā /
svarge ca svargalakṣmīstvaṃ martyalakṣmīśca bhūtale

4.56.80

vaikuṇṭhe ca mahālakṣmīrdevadevī sarasvatī /
gaṅgā ca tulasī tvaṃ ca vṛndā vṛndāvane vane

4.56.81

kṛṣṇaprāṇādhidevī tvaṃ goloke rādhikā svayam /
rāse rāseśvarī tvaṃ ca vṛndā vṛndāvane vane

4.56.82

kṛṣṇapriyā tvaṃ bhāṇḍīre candrā candanakānane /
virajā campakavane śataśṛṅge ca sundarī

4.56.83

padmāvatī padmavane mālatī mālatīvane /
kṛndadantī kundavane suśīlā ketakīvane

4.56.84

kadambamālā tvaṃ devī kadambakānane'pi ca /
rājalakṣmī rājagehe gṛhalakṣmīrgṛhe gṛhe

4.56.85

ityuktavā devatāḥ sarve munayo manavastathā /
rurudurnamravadanāḥ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukāḥ

4.56.86

iti lakṣmīstavaṃ puṇyaṃ sarvadevaiḥ kṛtaṃ śubham /
yaḥ paṭhetprātarutthāya sa vai sarvaṃ labheddhruvam

4.56.87

abhāryolabhate bhāryāṃ vinītāṃ ca sutāṃ satīm /
suśīlāṃ sunadarīṃ ramyāmatisupriyavādinīm

4.56.88

putrapautravatīṃ śuddhāṃ kulajāṃ komalāṃ varām /
aputro labhate putraṃ vaiṣṇavaṃ cirajīvinam

4.56.89

paramaiśvaryayuktaṃ ca vidyāvantaṃ yaśasvinam /
bhraṣṭarājyo labhedrājyaṃ bhraṣṭaśrīrlabhate śriyam

4.56.90

hatabandhurlabhedbandhuṃ dhanabhraṣṭo dhanaṃ labhet /
kīrtiṃhīno labhetkīrtiṃ pratiṣṭhāṃ ca labheddhruvam

4.56.91

sarvamaṅgaladaṃ stotraṃ śokasaṃtāpanāśanam /
harṣānandakaraṃ śaśvaddharmamokṣasuhṛtpradam

4.56.56

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo bhagavadguṇavarṇane
lakṣmīstotrakathanaṃ nāma ṣaṭpañcāśattamo'dhyāyāḥ

Original text: brahmavaivartapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc