Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.56
atha ṣadpañcāśattamo'dhyāyaḥ
nārada uvāca
kimapūrvaṃ śrutaṃ brahmanrahasyaṃ paramādbhutam /
anantacaritaṃ dhanyamanantasyācyutasya ca
kathaṃ kṛṣṇo mahāviṣṇordarpabhaṅga cakāra saḥ /
anyeṣāṃ vā kathamaho tadbhavānvaktumarhati
svataḥ śrīkṛṣṇacaritamatīva madhuraṃ śrutau /
atīva madhuraṃ ramyaṃ kāvyaṃ kavimukhāttataḥ
nārāyaṇa uvāca
mahāviṣṇorahaṃkāro babhūva sahaseti ca /
sarvaṃ mallomakūpeṣu viśvānyevā'hamīśvaraḥ
saṃhārabhairavī bhutvā taṃ sa jagrāsa līlayā /
syite murdhāvaśeṣe ca prasādaṃ taṃ cakāra saḥ
sarvātmanā dhyāyamānaḥ stuto bhītaṃ kṛpānidhiḥ /
taccharīraṃ susaṃpannaṃ punareva cakāra saḥ
brahmaṇaḥ sahasā brahmanniti darpo babhuva ha /
ahaṃ trijagatāṃ dhātā kartā'hamīśvaraḥ svayam
matparaḥ pūjito nāsti matparaśca jitendriyaḥ /
ityevaṃ manasā kṛtvā bahudarpo babhūva ha
taṃ brahāṇāṃ samūhaṃ ca darśayāmāsa tatkṣaṇam /
goloke svasamīpe ca vasantaṃ purato vibhoḥ //
caturvaktraṃ pañcavaktraṃ ṣaḍvaktraṃ ca tato'dhikam
śatavaktraṃ ca pratyekaṃ brahmāṇḍaughaṃ ca līlayā /
tyaktukāmaṃ svadehaṃ ca vrīḍayā natakaṃdharam
punaḥ prasādaṃ kṛpayā taṃ cakāra kṛpānidhiḥ /
kālena mohinīdvārā tamapūjyaṃ cakāra saḥ
svakanyāṃ darśayitvā taṃ sakāmaṃ ca cakāra ha /
punastaddarpabhaṅgaṃ ca śivadvārā cakāra saḥ
tatyāja lajjayā dehaṃ punardehaṃ dadhāra saḥ /
punaścakāra taṃ pūjyaṃ brahmāṇaṃ brahmaṇaḥ prabhuḥ
jñānaṃ dadau mahājñānī jñānānandaḥ sanātanaḥ /
viṣṇorbabhūva garvaśca jagatpātā'hamīśvaraḥ
tamātmavismṛtaṃ kṛṣṇaścakāra rāmajanmani /
ahaṃ viśvaṃ bibharmīti śeṣo darpī babhūva ha
taddarpaṃ garuḍadvārā cūrṇībhūtaṃ cakāra saḥ /
ekadā pūjito nāgairgaruḍaḥ kṛṣṇavāhanaḥ
na pūjitaśca śeṣeṇa svadarpeṇa purā mune /
garuḍena jitaṃ kodhāttamanantaṃ manasvinam
cakāra mokṣaṇaṃ tasya śrīkṛṣṇaśca kṛpānidhiḥ /
svayaṃ śivaḥ svadarpācca vivāhaṃ na cakāra saḥ
taṃ kṛtvā māyayā mohaṃ kārayāmāsa strīyutam /
punarjahāra tatpatnīṃ dakṣakanyāṃ mahāsatīm
varṣa śuśoca taddehaṃ kroḍe kṛtvā ca śaṃkaraḥ /
nānāsthānaṃ ca babhrāma rudañchokānmuhurmuhuḥ
janmāntare punaḥ prāpya tāṃ satīṃ pārvatīṃ mudā /
visasmāra ca svajñānaṃ dakṣaśaptaḥ punaḥ śivaḥ
punaścā''ṅgīrasadvārā smārayāmāsa satvaram /
ekadā sarathaḥ śambhuḥ preritastripure purā
hatvā daityaṃ śivadvārā tripurāriṃ cakāra tam /
sarvaṃ varaṃ ca sarvasmai dātuṃ śaṃbhuḥ kṛpānidhiḥ
svayaṃ kalpatarurbhūtvā pratijñāṃ ca cakāra saḥ /
vṛkāsuro'nuṣṭhānaṃ ca kṛtvā vavre varaṃ vibhum
dāsyāmi hastaṃ yanmūrghni bhasmasādbhavatu kṣaṇāt /
jagāda jagatāṃ nātha īpsitaṃ te bhaviṣyati
iti labdhvā varaṃ rudrādgacchantaṃ śaṃkaraṃ vibhum /
hastaṃ dātuṃ ca taṃ mūrdhni prādhāvatsatvaraṃ purā
atīva bhītaḥ śaṃbhuśca jagāma śaraṇaṃ harim /
bhagavāṃśca śivasyārthe daityaṃ bhasmīcakāra saḥ
śivaṃ yuddhaṃ ca kurvantaṃ bāṇayuddhe purā vibhuḥ /
līlayā jṛmbhaṇāstreṇa jaḍībhūtaṃ cakāra saḥ
samāgataṃ dakṣayajñe śaṃbhuṃ dambhena līlayā /
vārayāmāsa bhagavānhastaṃ dattvā ca tadgale
kedārakanyakādvārā śapto dharmo'tidaivataḥ /
babhūvātikṛśo bhītaḥ kuhvāmeva yathā śaśī
tadā tasyāśca śāpānte satye pūrṇo babhuva ha /
tripādbabhūva tretāyāṃ dvāparaṃ ca dvipāditi
ekapācca kalau so'pi kalerante punaḥ kṣayaḥ /
ṣoḍaśāṃśo'tikliṣṭaśca sasmāra canaṇaṃ vibhoḥ
tadā satyayugārambhe paripūrṇo'bhavatpunaḥ /
punaryugānurodhena krameṇa ca punaḥ kṣayaḥ
yamo māṇḍavaśāpena śūdrayonimavāpa ha /
tadā punaḥ śatābdānte punaḥ śuddho babhūva ha
sāmbo vimātṛśāpena galatkuṣṭhī babhūva saḥ /
tadā sūryavrataṃ kṛtvā punaḥ śuddho babhūva saḥ
candro darpamadenaiva jahāra ca guroḥ priyām /
babhūva darpabhaṅgo'sya yakṣmagrasto babhūva saḥ
sūryo darpāttejasaśca hantuṃ śaṃkarakiṃkaram /
sumālītyabhidhaṃ daityaṃ jagāmā''śu giriṃ prati
aharniśaṃ dīptikaraṃ kurvantaṃ viṣayaṃ raveḥ /
sūryeṇa bhīto daityaśca śaṃkaraṃ śaraṇaṃ yayau
sūryaṃ dṛṣṭvā śaṃkaraśca jagrāha śūlameva ca /
bhīto dudrāva sūryaśca dṛṣṭvā taṃ śūlinaṃ mune
jaghāna kāśyāṃ śūlena śūlīkāśīśvaro ravim /
mūrcchāṃ saṃprāpya śūlena darpaṃbhaṅgo babhūva ha
sāndrāndhakāraḥ sahasā jagrāha pṛthivītalam /
āśutoṣo mahādevo jīvayāmāsa tatkṣaṇam
tuṣṭāva śaṃkaraṃ sūryo lajjito'pi bhayena ca /
kṛtvā tamāśiṣaṃ tuṣṭo yayau gehaṃ kṛpānidhiḥ
vibhurgarutmato darpaṃ babhañja līlayā purā /
niḥśvāsaiḥ preritasyāpi śivasya vṛṣabhasya ca
āgacchantaṃ ca vaikuṇṭhaṃ pṛṣṭhe kṛtvā śivaṃ purā /
draṣṭuṃ samāgataṃ bhaktyā devaṃ nārāyaṇaṃ param
vahnirdapīṃ bhṛgoḥ śāpātsarvabhakṣo babhūva ha /
guroḥ svabhāryāhiraṇāddarpaścūrṇo babhūva ha
durvāsaso darpabhaṅgo babhūva hyambarīṣataḥ /
sudarśanena cakreṇa viṣṇordurviṣaheṇa ca
jayasya vijayasyāpi darpabhaṅgaṃ cakāra saḥ /
vaikuṇṭhātpatitasyāpi brahmaśāpacchalena ca
nṛsiṃheṇa hataḥ so'pi hiraṇyakaśipuryathā /
sūkareṇa hiraṇyākṣo līlayā ca rasātale
rāvaṇaḥ kumbhakarṇaśca nihatau rāmabāṇataḥ /
janmāntare ca laṅkāyāṃ brahmaṇā prārthitasya ca
śiśupālo hi nihataḥ kṛṣṇabāṇena līlayā /
dantavakraśca sahasā paripūrṇe'tra janmani
surāṇāṃ darpabhaṅgaṃ ca daityadvārā cakāra ha /
asurāṇāṃ suradvārā virodhena parasparam
vidhidvārā darpabhaṅgaṃ bhavataśca cakāra saḥ /
bhavānāsīnnāradaśca purā putraḥ prajāpateḥ
gandharvaśca pituḥ śāpācchūdrīputrastataḥ kramāt /
tataḥ punarnāradaśca prasādādadhunā vibhoḥ
mama sādhyaṃ viśvamiti kāmadarpo babhūva ha /
taṃ pramataṃ haradvārā bhasmasācca cakāra saḥ
punaḥ kṛtvā prasādaṃ taṃ jīvayāmāsa līlayā /
aikāntikaṃ ca tadbhaktaṃ sa ca nāstraṃ karoti hi
cakāra darpabhaṅgaṃ ca darpiṇo lakṣmaṇasya ca /
raṇe śaṃkaraśūlena rāvaṇapreritena ca
punastaṃ jīvayāmāsa rāmasya stavanena ca /
svayaṃ vismṛtaviṣṇośca brahmaśāpena nārada
cakāra darpabhaṅgaṃ ca kārtavīryārjunasya ca /
jāmadagnyasya śastreṇāmoghena parśunā purā
vipraputrasya maraṇe haraṇe kṛṣṇayoṣitām /
karṇena sārdhaṃ samare pārthadarpaṃ babhañja saḥ
bāṇasya coṣāharaṇe ciccheda ca bhujānvibhuḥ /
bhṛgośca dakṣayajñe ca darpabhaṅgaṃ cakāra saḥ
parśurāmasya rāmasya vivāho pathi gacchataḥ /
babhañja darpaṃ samare rāmadvārā purā vibhuḥ
sumeroḥ śṛṅgabhṛṅgaṃ ca vāyudvārā cakāra saḥ /
samudrāṇāṃ darpabhaṅgaṃ cakārāgastyabhakṣaṇāt
akāle sṛṣṭiharaṇe tatputramaraṇe purā /
kopayuktasya vāyośca darpabhaṅgaṃ cakāra saḥ
uṣāharaṇayātrāyāṃ dvārakāgamane hareḥ /
bāṇasya ca gavāṃ hetovaṃruṇaṃ ca śaśāpa saḥ
kalahe gaṅgayā vāṇyā nārāyaṇāgrataḥ /
sarasvatīṃ ca tatyāja tasyā darpaṃ babhañja saḥ
darpayuktāṃ ca durgāṃ ca tyaktvā śaṃbhurhimālaye /
kāmaṃ ca bhasmasātkṛtvā tapase ca yayau vibhuḥ
lajjāmavāpa sā devī tasyā darpaṃ babhañja saḥ /
sā yayau tapase viṣṇoḥ prāptihetoḥ śivasya ca
bhārate suciraṃ taptvā devī vīṣṇorvareṇa ca /
cakāra svāminaṃ śaṃbhuṃ bhagavantaṃ sanātanam
mahāsaubhāgyayuktā sā babhūva śaṃkarapriyā /
viśveṣu sarvadevīṣu pūjyā vandyā stutā suraiḥ
darpayuktā mahālakṣmīrbabhūva sā mahāmune /
parābhūtā purā devī jayena vijayena ca
praviśantīṃ vibhordvāraṃ dattavā bhaktāya vāñchitam /
nivāritā sā dvārācca tena dauvārikeṇa vai
yadātmanastiraskāraṃ sābhimānā mahāsatī /
smṛtvā hareḥ pādapadmaṃ dehaṃ tyaktuṃ samudyatā
tadā brahmā maheśaśca viṣṇurdharmaśca bhāskaraḥ /
candraśca kāmadevaśca vaiśvānaro dhaneśvaraḥ
ṛṣayo munayaścaiva manavo vighnanāśakāḥ /
mahendro varuṇaścaiva jagatprāṇo hutāśanaḥ
samāyayūrudantaste padmāyāḥ purataḥ purā /
tuṣṭuvuśca mahālakṣmīṃ mūlaprakṛtimīśvarīm
devā ūcuḥ
kṣamasva bhagavatyamba kṣamāśīle parātpare /
śuddhasattvasvarupe ca kopādiparivarjite
upame sarvasādhvīnāṃ devīnāṃ devapūjite /
tvayā vinā jagatsarva mṛtatulyaṃ ca niṣphalam
sarvasaṃpatsvarupā tvaṃ sarveṣāṃ sarvarūpiṇī /
rāseśvaryadhidevī tvaṃ tvatkalāḥ sarvayoṣitaḥ
kailāse pārvatī tvaṃ ca kṣīrode sindhukanyakā /
svarge ca svargalakṣmīstvaṃ martyalakṣmīśca bhūtale
vaikuṇṭhe ca mahālakṣmīrdevadevī sarasvatī /
gaṅgā ca tulasī tvaṃ ca vṛndā vṛndāvane vane
kṛṣṇaprāṇādhidevī tvaṃ goloke rādhikā svayam /
rāse rāseśvarī tvaṃ ca vṛndā vṛndāvane vane
kṛṣṇapriyā tvaṃ bhāṇḍīre candrā candanakānane /
virajā campakavane śataśṛṅge ca sundarī
padmāvatī padmavane mālatī mālatīvane /
kṛndadantī kundavane suśīlā ketakīvane
kadambamālā tvaṃ devī kadambakānane'pi ca /
rājalakṣmī rājagehe gṛhalakṣmīrgṛhe gṛhe
ityuktavā devatāḥ sarve munayo manavastathā /
rurudurnamravadanāḥ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukāḥ
iti lakṣmīstavaṃ puṇyaṃ sarvadevaiḥ kṛtaṃ śubham /
yaḥ paṭhetprātarutthāya sa vai sarvaṃ labheddhruvam
abhāryolabhate bhāryāṃ vinītāṃ ca sutāṃ satīm /
suśīlāṃ sunadarīṃ ramyāmatisupriyavādinīm
putrapautravatīṃ śuddhāṃ kulajāṃ komalāṃ varām /
aputro labhate putraṃ vaiṣṇavaṃ cirajīvinam
paramaiśvaryayuktaṃ ca vidyāvantaṃ yaśasvinam /
bhraṣṭarājyo labhedrājyaṃ bhraṣṭaśrīrlabhate śriyam
hatabandhurlabhedbandhuṃ dhanabhraṣṭo dhanaṃ labhet /
kīrtiṃhīno labhetkīrtiṃ pratiṣṭhāṃ ca labheddhruvam
sarvamaṅgaladaṃ stotraṃ śokasaṃtāpanāśanam /
harṣānandakaraṃ śaśvaddharmamokṣasuhṛtpradam
iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo bhagavadguṇavarṇane
lakṣmīstotrakathanaṃ nāma ṣaṭpañcāśattamo'dhyāyāḥ
Original text: brahmavaivartapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0