Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.107

atha saptādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
nārāyaṇa uvāca
atha kopapītaśca baladevo mahābalaḥ /
halena rukmiyānaṃ ca babhañja munipuṃgava

ghoṭakānsārathiṃ caiva nihatya jagatīpatiḥ /
bhumiṣṭhaṃ cāpi pāpiṣṭhaṃ rukmiṃ hantuṃ jagāma saḥ

rukmī ca śarajālena vārayāmāsa līlayā /
nāgāstraṃ yojayāmāsa baddhuṃ halinamīśvaram

nāgāstraṃ gāruḍenaiva saṃjahāra halī svayam /
jagrāha kopādrukmī ca paraṃ pāśupataṃ mune

avyarthaṃ vairimarda ca śatasūryasamaprabham /
abhito halinā rukmī jṛmbhaṇāstreṇa jṛmbhitaḥ

bhūmiṣṭhaḥ sthāṇumadrukmī nidrāstreṇaiva nidritaḥ /
śālvastaṃ nidritaṃ dṛṣṭvā śatabāṇānmumoca tam

śailavṛṣṭiṃ śilāvṛṣṭiṃ jalavṛṣṭiṃ cakāra saḥ /
jvaladaṅgāravṛṣṭiṃ ca śaravṛṣṭiṃ cakāra ha

balāccāstreṇa sarvāṇi vārayāmāsa lāṅgalī /
halena tadrathaṃ cūrṇa cakāra raṇamadhyataḥ

ghoṭakānsārathiṃ caiva jaghāna caiva līlayā /
kopādbalena taṃ hantuṃ vāgbabhūvāśarīriṇī

tyaja śālvaṃ kṛṣṇavadhyaṃ tava kiṃ pauruṣaṃ raṇe /
yasya mūrdhni ca brahmāṇḍaṃ śūrpe ca sarṣape yathā

tacchrutvā baladevaśca halena tasya mastakam /
cakāra cūrṇa vyathitaḥ papāta raṇamūrdhani

śālvasya patanaṃ dṛṣṭvā śiśupālo mahābalī /
cakāra śaravṛṣṭiṃ ca jalavṛṣṭiṃ yathā bhuvi

halī tasya rathaṃ cūrṇa cakāra lāṅgalena ca /
ardhacandreṇa tadvāṇānvārayāmāsa līlayā

taṃ hantuṃ śaṃkaraḥ sākṣānniṣedhaṃ ca cakāra tam /
kṛṣṇavadhyaṃ tyaja bala pārṣadapravaraṃ haraḥ

dantavaktrasya dantaṃ ca babhañja sa halena ca /
supravṛttasya yuddhena te sarve jahasuśca tam

balasya vikramaṃ dṛṣṭvā sarve vīrāḥ palāyitāḥ /
cakruḥ praveśanaṃ sarve kuṇḍinaṃ varayātrikāḥ

etasminnantare tatra śatānando mahāmuniḥ /
koṭibhirmunibhiḥ sārdhamājagāma hareḥ puraḥ

puraṃ praveśayāmāsa śatadvāraṃ ca durgamam /
agamyaṃ cāpi śatrūṇāṃ mitrāṇā ca sukhapradam

devakanyā nāgakanyā rājakanyāstathaiva ca /
munikanyā varaṃ draṣṭuṃ sasmitāśca samāyayuḥ

dadṛśuryoṣitaḥ sarvā nimeṣarahitena ca /
prasannaṃ kārayāmāsa sasmitaścandraśekharaḥ

ratnendrasāranirmāṇarathasthaṃ parameśvaram /
sarveṣāṃ paramātmānaṃ bhaktānugrahavigraham

navīnajaladaśyāmaṃ śobhitaṃ pītavāsasā /
yandanokṣitasarvāṅgaṃ vanamālāvibhūṣitam

ratnakeyūravalayaratnamālākulojjvalam /
ratnakuṇḍalayugmena gaṇḍasthalavirācitam

ratnendrasāranirmāṇakvaṇanmañjīrarañjitam /
sasmitaṃ muralīhastaṃ paśyantaṃ ratnadarpaṇam

saptabhiḥ pārṣadairgopaiḥ sevitaṃ śvetacāmaraiḥ /
navayauvanasaṃpannaṃ śaratkamalalocanam

śaratpūrṇendutulyāsyaṃ bhaktānugrahakārakam /
koṭikandarpasaundaryaṃ satyaṃ nityaṃ sanātanam

tīrthapūtaṃ kīrtipūtaṃ brahmeśaśeṣavanditam /
paramhnādakaṃ rūpaṃ kauṭicandrasamaprabham

dhyānāsādhyaṃ durārādhyaṃ paramaṃ prakṛteḥ param /
dūrvayā paṭṭasūtraṃ ca ratnendrasāradarpaṇam

dadhānaṃ kartṛkāsārdha kadalyāḥ sphuṭamañjarīm /
cūḍāṃ trivikramākārāṃ mālatīmālyabhūṣitam

puṣpaṃ nārīpradattaṃ ca mukuṭaṃ mastakojajvavalam /
dṛṣṭvā varaṃ yuvatyaśca mūrcchā saṃprāpurīśvaram

rukmiṇījīvanaṃ dhanyaṃ ślādhyamityūcurīpsitam /
jāmātaraṃ sā dadarśa rājñī bhīṣmakakāminī

nimeṣarahitā tuṣṭā prasannavadanekṣaṇā /
rājā prasannavadanaḥ sāmātyaḥ sapurohitaḥ

samāgatya surānviprānbhūpāṃśca praṇanāma saḥ /
dadau yogyāśramaṃ tebhyo bhakṣyapūrṇa sudhopamam

divāniśaṃ cāpyuvāca dīyatāṃ dīyatāmiti /
sukhaṃ nināya rajanīṃ devaiśca bāndhavaiḥ saha

vasudevaḥ prabhāte ca prātaḥkṛtyaṃ cakāra saḥ /
snātvā saṃdhyādikaṃ kṛtvā dhṛtvā dhaute ca vāsasī

cakāra vedamantreṇa śubhādhivāsanaṃ hareḥ /
saṃpūjya mātṛkāḥ sarvāḥ sākṣācca sarvadevatāḥ

pradāya vasudhārāṃ ca vṛddhiśrāddhādikaṃ tathā /
prāhmaṇānbhojayāmāsa devāṃśca bāndhavāṃstathā

vādyaṃ ca vādayāmāsa kārayāmāsa maṅgalam /
suveṣaṃ kārayāmāsa varasyāpi praśaṃsitam

sajjaṃ ca kārayāmāsa narayānaṃ suśobhanam /
evaṃ rājā bhīṣmakaśca vivāhārhaṃ ca maṅgalam

purohitairvedamantraiḥ sarva karma cakāra saḥ /
maṇiratnaṃ dhanaṃ cāpi muktāmāṇikyahīrakam

bhakṣyadravyaṃ ca vastraṃ cāpyupahāramanuttamam /
bhaṭṭemyo brāhmaṇebhyo'pi bhikṣukebhyo dadau mudā

vādyaṃ ca vādayāmāsa kārayāmāsa maṅgalam /
suveṣaṃ kārayāmāsa rukmiṇyāśca manoharam

rājñībhirmunipatnībhirvidhānaṃ ca yathocitam /
tataḥ śubhe kṣaṇe prāpte māhendre paramodaye

vivāhocitalagne ca lagnādhipatisaṃyute /
sadgrahekṣaṇaśuddhe cāpyasatāṃ dṛṣṭivarjite

śubhakṣaṇe subharkṣe ca viśuddhe candratārayoḥ /
vedhadoṣādirahite śalākādivivarjite

daṃpatyoḥ śarmayogye ca pariṇāmasukhaprade /
evaṃbhūte ca samaye bhīṣmakaprāṅgaṇaṃ hariḥ

ājagāma suraiḥ sārdha suniviprapurohitaiḥ /
jñātibhirbāndhavaiḥ sārdhaṃ pitrā mātrānṛpaistathā

gopālakaiḥ pārṣadaiśca vayasyaiśca manoharaiḥ /
bhaṭṭaiśca gaṇakairjyotiḥ śāstrajñānaviśāradaiḥ

vādyairnānāvidhaiścaiva nartakairgāyanaistathā /
nānāśilpakaraiścaiva mālākāraistathā'paraiḥ

vidyādharyapsarobhiśca kinnarībhiśca satvaram /
sthalaṃ ca daduśurdevā munayaśca nṛpeśvarāḥ

sarve samāgatā ye ca vivāhadarśanotsukāḥ /
rambhāstambhasahasraiśca paṭṭasūtrapariṣkṛtaiḥ

cambakānāṃ candanānāṃ rasālānāṃ ca pallavaiḥ /
mālyairnānāvidhaiścaiva pītaraktasitānvitaiḥ

parito maṅgalaghaṭaiḥ phalapallavasaṃyutaiḥ /
kastūrīcandanāktaiśca kuṅkumena virājitaiḥ

parṇairlājaiḥ phalaiḥ puṣpairdūrvābhirupaśobhitaiḥ /
munibhirbrāhmaṇaiścaiva rājendrairapi veṣṭitam

ratnendrasāranirmāṇavedīyuktaṃ manoharam /
carcitaṃ candanasnigdhaiḥ kastūrīkuṅkumānvitaiḥ

sugandhiśītamandaiśca pavanaiḥ surabhīkṛtam /
ratnānāṃ ca sahasraiśca jvalitaṃ jvaladīptakaiḥ

nānāprakāradhūpaiśca gandhadravyaiḥ suvāsatam /
citrairvicitrairvividhaiḥ śilpināṃpuṇyakāriṇām

paritaḥ paritaścaiva śobhanārhaiḥ suśobhanaiḥ /
gandharvāṇāṃ ca saṃgītaimadhuraṃrmadhurīkṛtam

vidyādharīṇāṃnṛtyaiśca nartakīnāṃ ca śilpinām /
tatra niśceṣṭacitraiśca janarājivirājitam

guptadvārairgavākṣaiśca yuvatībhiśca vīkṣitam /
maṅgalena ghaṭenaiva vidhuṣā ca purodhasā

kuśahastena bhūpena dānena dānavastunā /
dṛṣṭvā ca prāṅgaṇaṃ rājño devā brahmādayastathā

avaruhya rathāttūṇaṃ tiṣṭanti prāṅgaṇe mudā /
rājendrā dānavendrāśca sunayaḥ sanakādayaḥ

śrīkṛṣṇaścāpi bhagavānpārṣadapravaraiḥ saha /
tāndṛṣṭvā sahasotthāya javena bhīṣmakastathā

mūrghnā vavande devāśca munondrāṃśca nṛpāṃstathā /
ratnasihāsaneṣveva suramyeṣu pṛthavapṛthak

kramato vāsayāmāsa saṃpūjya sādareṇa ca /
rājā tuṣṭāva bhaktyā ca tānsarvānbhaktipūrvakam
vasudevaṃ vāsudevaṃ sāśrunetraḥ puṭāñjaliḥ

bhīṣmaka uvāca
adya me saphalaṃ janma jīvitaṃ ca sujīvitam /
babhūva janmakoṭīnāṃ karmamūlanikṛntanam

svayaṃ vidhātā jagatāṃ pradātā sarvasaṃpadām /
svapre yatpādapadmaṃ ca draṣṭuṃ naiva kṣamaḥ prabho

tapasāṃ pharadātā ca saṃsraṣṭā prāṅgaṇe mama /
svātmārāmeṣu pūrṇeṣu śubhapraśnamanīpsitam

yogīndrairapi siddhendraiḥ surendraiśca munīndrakaiḥ /
dhyānādṛṣṭaśca yo devaḥ sa śivaḥ prāṅgaṇe mama

kālasya kālo bhagavānmṛtyormṛtyuśca yaḥ prabhuḥ /
mṛtyuṃjayaśca sarveśonarāṇāṃ dṛṣṭigocaraḥ

yasyamūrdhnāṃ sahasreṣu mūrdhni viśvaṃ carācaram /
nāstyantaḥ sarvavedeṣu so'yaṃ ca mama prāṅgaṇe

sarvakāmapraṇeyo hi sarvāgre yasya pūjanam /
śreṣṭho devagaṇānāṃ ca sa gaṇeśo mamāṅgaṇe

munīnāṃ vaiṣṇavānāṃ ca pravano jñānināṃ guruḥ /
sanatkumāro bhagavānpratyakṣaḥ prāṅgaṇe mama

brahmaputrāśca pautrāśca prapautrāścāpi vaṃśajāḥ /
te sarve madagṛhe'dyaiva jvalanto brahmatejasā

aho kalpāntaparyantaṃ tīrthībhūto mamā''śramaḥ /
yeṣāṃ pādodakaistīrtha viśuddhaṃ tadgṛhe mama

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni tāni tīrthāni sāgare /
sāgare yāni tīrthāni viprapādeṣu tāni ca

viprapādodakaklinnā yāvattiṣṭhati medinī /
tāvatpuṣkarapatreṣu pibanti pitaro jalam

viprapādodakaṃ bhuktvā dattvā viprāya dakṣiṇām /
srānānāṃ sarvatīrthānāṃ phalamāpnoti niścitam

nikṛntanaṃ ca vipadāṃ vyādhinirmulakāraṇam /
sukhadaṃ śubhadaṃ sāraṃ viprapādodakaṃ nṛṇām

na gaṅgāsadṛśaṃ tīrtha na devo mādhavātparaḥ /
sanatkumārā dbhakto na na hi kalpatarostaruḥ

na puṣpaṃ pārijātācca na vrataṃ harivāsarāt /
pūjane na hi pūjyaṃ ca na patraṃ tulasīparam

na devī prakṛteścāpi nā''dhāraḥ pavanātparaḥ /
na hi sthūlo mahāviṣṇorna sūkṣmaṃ paramāṇutaḥ

na brāhmaṇātparaḥ pūto nā''śramaśca na tīryakam /
na devo na paraḥ ko'pi cetyāha kamalodbhavaḥ

brahmaviṣṇuśivādīnāṃ prakṛteśca paraḥ prabhuḥ /
dhyānāsādhyo durārādhyo yogināmapi niścitam

nirguṇaśca nirākāro bhaktānugrahavigrahaḥ /
sa eva cakṣuṣo nṝṇāṃ sākṣāddevaśca madgṛhe

devairbrahmeśaśeṣaiśca dhyātaṃ yatpādapaṅkajam /
dhaneśena gaṇeśena dineśenāpi durlabham

ityuktvā bhīṣmakaḥ kṛṣṇaṃ samānīya svayaṃ puraḥ /
tuṣṭāva sāmavedoktastotreṇa parameśvaram

bhīṣmaka uvāca
sarvāntarātmā sarveṣāṃ sākṣī nirlipta eva ca /
karmiṇāṃ karmaṇāmeva kāraṇānāṃ ca kāraṇam

kecidvadanti tvāmekaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam /
kecicca paramātmānaṃ jīvo yatpratibimbakaḥ

kecitprākṛtikaṃ jīvaṃ sagṛṇaṃ bhrāntabuddhayaḥ /
kecinnityaśarīraṃ ca buddhā (dhā) śca sūkṣmabuddhayaḥ

jyotirabhyantare nityaṃ deharūpaṃ sanātanam /
kasmāttejaḥ prabhavati sākāramīśvaraṃ vinā

evaṃ stutvā sa cā''cāntaḥ smaranviṣṇuṃ ca nārada /
pādyaṃ padmārcite pādapadme cāyaṃ dadau mudā

ardhyaṃ ca pradadau tatra dūrvāpuṣpajalānvitam /
madhuparkaṃ ca surabhiṃ sarvāṅge gandhayandanam

yatpradattaṃ mahendreṇa śubhakarmaṇi yautukam /
pārijātasya mālyaṃ ca jāmātuśca gale dadau

kubereṇa ca yadattamamūlyaratnabhūṣaṇam /
cakāra varaṇaṃ tasya sa rājā bhaktipūrvakam

kahniśuddhāṃśukayugaṃ yaddattaṃ vāhninā purā /
dadau tadeva kṛṣṇāya paripūrṇatamāya ca

jvalitaṃ ratnamukuṭaṃ yaddattaṃ viśvakarmaṇā /
dadau tanmastake rājā kṛṣṇasya paramātmanaḥ

dhūpaṃ ratnapradīpaṃ ca naivedyaṃ sumanoharam /
nānāprakārapuṣpaṃ ca ratnasihāsanaṃ dadau

saptatīrthodakaṃ caiva punarācamanīyakam /
tāmbūlaṃ ca varaṃ ramyaṃ karpūrādisuvāsitam

śayyāṃ ratikarī ramyāṃ pānārthaṃ vāsitaṃ jalam /
kṛtvā ca varaṇaṃ rājā parihāraṃ cakāratam

kṛtāñjalipuṭo rājā tasmai puṣpāñjalīṃ dadau

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo rukmiṇyudvāhe
saptādhikaśatatamo'dhyāyaḥ