Brahmavaivarta Purana · Chapter 2.46

nārāyaṇa uvāca //
pūjāvidhānaṃ stotraṃ ca śrūyatāṃ munipuṃgava //
dhyānaṃ ca sāmavedoktaṃ devīpūjāvidhānakam

śvetacampakavarṇābhāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām //
vahniśuddhāṃśukādhānāṃ nāgayajñopavītinīm

mahājñānayutāṃ caiva pravarāṃ jñānināṃ satām //
siddhādhiṣṭhātṛdevīṃ ca siddhāṃ siddhipradāṃ bhaje

iti dhyātvā ca tāṃ devīṃ mūlenaiva prapūjayet //
naivedyairvividhairdīpaiḥ puṣpairdhūpānulepanaiḥ

mūlamantraśca vedokto bhaktānāṃ vāñchitapradaḥ//
mūlakalpatarurnāma susiddho dvādaśākṣaraḥ

ॐ hrīṃ śrīṃ krīṃ aiṃ manasādevyai svāheti kīrtitaḥ //
pañcalakṣajapenaiva mantrasiddhirbhavennṛṇām

mantrasiddhirbhavedyasya sa siddho jagatītale //
sudhāsamaṃ viṣaṃ tasya dhanvantarisamo bhavet

brahmannāṣāḍhasaṃkrāntyāṃ guḍāśākhāsu yatnataḥ //
āvāhya devīṃ māsāntaṃ pūjayedyo hi bhaktitaḥ

pañcamyāṃ mānasākhyāyāṃ devyai dadyācca yo balim //
dhanavānputravāṃścaiva kīrtimānsa bhaveddhruvam

pūjāvidhānaṃ kathitaṃ tadākhyānaṃ niśāmaya //
kathayāmi mahābhāga yacchrutaṃ dharmavaktrataḥ

purā nāgabhayākrāntā babhūvurmānavā bhuvi //
yānyānkhādanti nāgāśca na te jīvanti nārada

mantrāṃśca sasṛje bhītaḥ kaśyapo brahmaṇā'rthitaḥ //
vedabījānusāreṇa copadeśena vedhasaḥ //१ २//
mantrādhiṣṭhātṛdevīṃ tāṃ mānasāṃ sasṛje tataḥ //
tapasā manasā tena mānasā sā babhūva ha

kumārī sā ca saṃbhūya cāgamacchaṅkarālayam //
bhaktyā sampūjya kailāse tuṣṭuve candraśekharam

divyaṃ varṣasahasraṃ ca taṃ siṣeve muneḥ sutā //
āśutoṣo maheśaśca tāṃ ca tuṣṭo babhūva ha

mahājñānaṃ dadau tasyai pāṭhayāmāsa sāma ca //
kṛṣṇamantraṃ kalpataruṃ dadāvaṣṭākṣaraṃ mune

lakṣmīmāyākāmabīja ṅentaṃ kṛṣṇapadaṃ tathā //
ॐ śrīṃ hrīṃ klīṃ kṛṣṇāya //
trailokyamaṅgalaṃ nāma kavacaṃ pūjanakramam

stavanaṃ sarvapūjyaṃ ca dhyānaṃ bhuvanapāvanam //
puraścaryyākramaṃ cāpi vedoktaṃ sarvasammatam

prāpya mṛtyuñjayājjñānaṃ paraṃ mṛtyuñjayaṃ satī //
jagāma tapase sādhvī puṣkaraṃ śaṅkarājñayā

triyugaṃ ca tapastaptvā kṛṣṇasya paramātmanaḥ //
siddhā babhūva sā devī dadarśa purataḥ prabhum

dṛṣṭvā kṛśāṅgīṃ bālāṃ ca kṛpayā ca kṛpānidhiḥ //
pūjāṃ ca kārayāmāsa cakāra ca hariḥ svayam

varaṃ ca pradadau tasyai pūjitā tvaṃ bhave bhava //
varaṃ dattvā ca kalyāṇyai sadyaścāntardadhe vibhuḥ

prathame pūjitā sā ca kṛṣṇena paramātmanā //
dvitīye śaṅkareṇaiva kaśyapena sureṇa ca

manunā muninā caiva hyahinā mānavādinā //
babhūva pūjitā sā ca triṣu lokeṣu suśrutā

jaratkārumunīndrāya kaśyapastāṃ dadau purā //
ayācito muniśreṣṭho jagrāha brāhmaṇājñayā

kṛtvodvāhaṃ mahāyogī viśrāntastapasā ciram //
suṣvāpa devyā jaghane vaṭamūle ca puṣkare

nidrāṃ jagāma sa muniḥ smṛtvā nidreśamīśvaram //
jagāmāstaṃ dinakaraḥ sāyaṃkāla upasthitaḥ

saṃcintya manasā tatra manasā ca pativratā //
dharmmalopabhayenaiva cakārālocanaṃ satī

akṛtvā paścimāṃ sandhyāṃ nityāṃ caiva dvijanmanām//
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ labhiṣyati patirmama

nopatiṣṭhati yaḥ pūrvāṃ nopāste yaśca paścimām //
sa sarvadā'śucirnityaṃ brahmahatyādikaṃ labhet

vedoktamiti saṃcintya bodhayāmāsa taṃ munim //
sa ca buddhvā muniśreṣṭhastāṃ cukopa bhṛśaṃ muniḥ

jaratkāruruvāca //
kathaṃ me suvrate sādhvi nidrābhaṅgaḥ kṛtastvayā //
vyarthaṃ vratādikaṃ tasyā yā bharttuścāpakāriṇī

tapaścānaśanaṃ caiva vrataṃ dānādikaṃ ca yat //
bharturapriyakāriṇyāḥ sarvaṃ bhavati niṣphalam

yayā patiḥ pūjitaśca śrīkṛṣṇaḥ pūjitastayā //
pativratāvratārthaṃ ca patirūpī hariḥ svayam

sarvadānaṃ sarvayajñaḥ sarvatīrthaniṣevaṇam//
sarvaṃ tapo vrataṃ sarvamupavāsādikaṃ ca yat

sarvadharmaśca satyaṃ ca sarvadevaprapūjanam //
tatsarvaṃ svāmisevāyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

supuṇye bhārate varṣe patisevā karoti yā //
vaikuṇṭhaṃ svāminā sārddhaṃ sā yāti brahmaṇaḥ padam

vipriyaṃ kurute bharturvipriyaṃ vadati priyam //
asatkulaprajātā yā tatphalaṃ śrūyatāṃ sati

kumbhīpākaṃ vrajetsā ca yāvaccandradivākarau //
tato bhavati cāṇḍālī patiputravivarjitā

ityuktvā ca muniśreṣṭho babhūva sphuritādharaḥ //
cakampe manasā sādhvī bhayenovā ca taṃ patim

manasovāca //
sandhyālopabhayenaiva nidrābhaṅgaḥ kṛtastava //
kuru śāntiṃ mahābhāga duṣṭāyā mama suvrata

śṛṅgārāhāranidrāṇāṃ yaśca bhaṅgaṃ karoti ca //
sa vrajetkālasūtraṃ ca svāminaśca viśeṣataḥ

ityuktvā manasā devī svāminaścaraṇāmbuje //
papāta bhaktyā bhītā ca ruroda ca punaḥ punaḥ

kupitaṃ ca muniṃ dṛṣṭvā śrīsūryyaṃ śaptumudyatam //
tatrājagāma bhagavānsandhyayā saha nārada

tatrāgatya muniśreṣṭhamavocadbhāskaraḥ svayam //
vinayena vinītaśca tayā saha yathocitam

śrīsūryya uvāca //
sūryyāstasamayaṃ dṛṣṭvā dharmalopabhayena ca //
tvāṃ bodhayāmāsa vipra nāhamastaṃ gatastadā

kṣamasva bhagavanbrahmanmāṃ śaptuṃ nocitaṃ mune //
brāhmaṇānāṃ ca hṛdayaṃ navanītasamaṃ sadā

teṣāṃ kṣaṇārddhaṃ krodhaśca tato bhasma bhavejjagat //
punaḥ sraṣṭuṃ dvijaḥ śakto na tejasvī dvijātparaḥ

brahmaṇo vaṃśasambhūtaḥ prajvalanbrahmatejasā //
śrīkṛṣṇaṃ bhāvayennityaṃ brahma jyotiḥ sanātanam

sūryyasya vacanaṃ śrutvā dvijastuṣṭo babhūva ha //
sūryyo jagāma svasthānaṃ gṛhītvā brāhmaṇāśiṣam

tatyāja manasāṃ vipraḥ pratijñāpālanāya ca //
rudantīṃ śokayuktāṃ ca hṛdayena vidūyatā

sā sasmāra guruṃ śambhumiṣṭadevaṃ hariṃ vidhim //
kaśyapaṃ janmadātāraṃ vipattau bhayakarśitā

tatrājagāma bhagavāngopīśaḥ śambhureva ca //
vidhiśca kaśyapaścaiva manasā paricintayan

sa ca dṛṣṭvā'bhīṣṭadevaṃ niguṇe prakṛteḥ param //
tuṣṭāva parayā bhaktyā praṇanāma muhurmuhuḥ

namaścakāra śambhuṃ ca brahmāṇaṃ kaśyapaṃ tathā //
kathamāgamanaṃ tvatretyevaṃ praśnaṃ cakāra saḥ

brahmā tadvacanaṃ śrutvā sahasā samayocitam//
tamuvāca namaskṛtya hṛṣīkeśapadāmbujam

yadi tyaktā dharmapatnī dharmiṣṭhā manasā satī //
kuruṣvāsyāṃ sutotpattiṃ dharmasaṃsthāpanāya vai

yatirvā brahmacārī vā bhikṣurvanacaro'pi vā //
jāyāyā ca sutotpattiṃ kṛtvā paścādbhavenmuniḥ

akṛtvā tu sutotpattiṃ virāgī yastyajetpriyām //
sravettapastatpuṇyaṃ ca cālinyāṃ ca yathā jalam

brahmaṇo vacanaṃ śrutvā jaratkārurmunīśvaraḥ //
cakre tannābhisaṃsparśaṃ yogādvai mantrapūrvakam

tasyai śubhāśiṣaṃ dattvā yayurdevā mudā'nvitāḥ //
mudā'nvitā ca manasā jaratkārurmudā'nvitaḥ

muneḥ karasparśamātrātsadyo garbho babhūva ha//
manasā yā muniśreṣṭha muniśreṣṭha uvāca tām

jaratkāruruvāca //
garbheṇānena manase tava putro bhaviṣyati//
jitendriyāṇāṃ pravaro dharmiṣṭho vaiṣṇavāgraṇīḥ

tejasvī ca tapasvī ca yaśasvī ca guṇānvitaḥ //
varo vedavidāṃ caiva yogināṃ jñānināṃ tathā

sa ca putro viṣṇubhakto dhārmikaḥ kulamuddharet //
nṛtyanti pitaraḥ sarve janmamātreṇa vai mudā

pativratā suśīlā yā sapriyā priyavādinī //
dharmiṣṭhā putramātā ca kulajā kulapālikā

haribhaktiprado bandhustadiṣṭaṃ yatsukhapradam //
yo bandhacchitsa ca pitā harervartmapradarśakaḥ

sā garbhadhāriṇī yā ca garbhavāsavimocinī //
viṣṇumantrapradātā ca sa gururviṣṇubhaktidaḥ

guruśca jñānadātā ca tajjñānaṃ kṛṣṇabhāvanam //
ābrahmastambaparyyantaṃ yato viśvaṃ carācaram

āvirbhūtaṃ tirobhūtaṃ kiṃ vā jñānaṃ tadanyataḥ //
vedajaṃ yogajaṃ yadyattatsāraṃ harisevanam

tattvānāṃ sārabhūtaṃ ca hareranyadviḍambanam //
dattaṃ jñānaṃ mayā tubhyaṃ sa svāmī jñānado hi yaḥ

jñānātpramucyate bandhātsa ripuryo hi bandhadaḥ //
viṣṇubhaktiyutaṃ jñānaṃ yo dadāti sa vai guruḥ

sa ripuḥ śiṣyaghātī ca yato bandhānna mocayet //
jananīgarbhajātkleśādyamatāḍanajāttathā

na mocayedyaḥ sa kathaṃ gurustāto hi bāndhavaḥ //
paramānandarūpaṃ ca kṛṣṇamārgamanaśvaram

na darśayedyaḥ sa kathaṃ kīdṛśo bāndhavo nṛṇām //
bhaja sādhvi paraṃ brahmācyutaṃ kṛṣṇaṃ ca nirguṇam //
nirmūlaṃ ca purākarma bhavedyatsevayā dhruvam

mayā chalena tvaṃ tyaktā doṣaṃ me kṣamyatāṃ priye //
kṣamāyutānāṃ sādhvīnāṃ sattvātkrodho na vidyate

puṣkare tapase yāmi gaccha devi yathāsukham //
śrīkṛṣṇacaraṇāmbhoje dhyānavicchedakātaraḥ

dhanādiṣu striyāṃ prītiḥ pravṛttipathagāminām //
śrīkṛṣṇacaraṇāmbhoje niḥspṛhāṇāṃ manorathāḥ

jaratkāruvacaḥ śrutvā manasā śokakātarā //
sā sāśrunetrā vinayāduvāca prāṇavallabham

manasovāca //
doṣeṇāhaṃ tvayā tyaktā nidrābhaṅgena te prabho //
yatra smarāmi tvāṃ bandho tatra māmāgamiṣyasi

bandhubhedaḥ kleśatamaḥ putrabhedastataḥ paraḥ //
prāṇeśabhedaḥ prāṇānāṃ vicchedātsarvataḥ paraḥ

patiḥ pativratānāṃ ca śataputrādhikaḥ priyaḥ //
sarvasmācca priyaḥ strīṇāṃ priyastenocyate budhaiḥ

putre yathaikaputrāṇāṃ vaiṣṇavānāṃ yathā harau //
netre yathaikanetrāṇāṃ tṛṣitānāṃ yathā jale

kṣudhitānāṃ yathā'nne ca kāmukānāṃ yathā striyām//
yathā parasve caurāṇāṃ yathā jāre kuyoṣitām//

viduṣāṃ ca yathā śāstre vaṇijye vaṇijāṃ yathā //
tathā śaśvanmanaḥ kānte sādhvīnāṃ yoṣitāṃ prabho

ityuktvā manasā devī papāta svāminaḥ pade //
kṣaṇaṃ cakāra kroḍe tāṃ kṛpayā ca kṛpānidhiḥ

netrodakena manasāṃ snāpayāmāsa tāṃ muniḥ //
sā'śruṇā ca muneḥ kroḍaṃ siṣeve bhedakātarā

tadā jñānena tau dvau ca viśokau ca babhūvatuḥ //
smāraṃ smāraṃ padāmbhojaṃ kṛṣṇasya paramātmanaḥ

jagāma tapase vipraḥ sa kāntāṃ suprabodhya ca //
jagāma manasā śambhoḥ kailāsaṃ mandiraṃ guroḥ

pārvatī bodhayāmāsa manasāṃ śokakarśitām //
śivaścātīva bodhena śivena ca śivālaye

supraśaste dine sādhvī suṣuve maṅgale kṣaṇe//
nārāyaṇāṃśaṃ putraṃ ca jñānināṃ yogināṃ gurum

garbhasthito mahājñānaṃ śrutvā śaṅkaravaktrataḥ //
sa babhūva mahāyogī yogināṃ jñānināṃ guruḥ

jātakaṃ kārayāmāsa vācayāmāsa maṃgalam //
vedāṃśca pāṭhayāmāsa śivāya ca śivaḥ śiśoḥ

ratnatrikoṭilakṣaṃ ca brāhmaṇebhyo dadau śivaḥ //
pārvatī ca gavāṃ lakṣaṃ ratnāni vividhāni ca

śambhuśca caturo vedānvedāṃgānitarāṃstathā //
bālakaṃ pāṭhayāmāsa jñānaṃ mṛtyuñjayaṃ param

bhaktirasti svakānte cābhīṣṭe deve harau gurau//
yasyāstena ca tatputro babhūvāstīka eva ca

jagāma tapase viṣṇoḥ puṣkaraṃ śaṅkarājñayā //
saṃprāpya ca mahāmantraṃ tapaśca paramātmanaḥ

divyaṃ varṣatrilakṣaṃ ca tapastaptvā tapodhanaḥ //
ājagāma mahāyogī namaskartuṃ śivaṃ prabhum

śaṃkaraṃ ca namaskṛtya puraḥ kṛtvā ca bālakam //
sā cājagāma manasā kaśyapasyāśramaṃ pituḥ

tāṃ saputrāṃ sutāṃ dṛṣṭvā mudaṃ prāpa prajāpatiḥ //
śatalakṣaṃ ca ratnānāṃ brāhmaṇebhyo dadau mune

brāhmaṇānbhojayāmāsa tvasaṃkhyāñchreyase śiśoḥ //
aditiśca ditiścānyā mudaṃ prāpuḥ paraṃ tathā

sā saputrā ca suciraṃ tasthau tātālaye tadā //
tadīyaṃ punarākhyānaṃ vakṣye tvaṃ tanniśāmaya

athābhimanyutanaye brahmaśāpaḥ parīkṣite //
babhūva sahasā brahmandaivadoṣeṇa karmaṇā

saptāhe samatīte tu takṣakastvāṃ ca daṃkṣyati //
śaśāpa śṛṅgī kauśikyā jalaṃ saṃspṛśya ceti saḥ

rājā śrutvā tatpravṛttiṃ gaṃgādvāraṃ jagāma saḥ //
tatra tasthau ca saptāhaṃ śuśruve dharmasaṃhitām

saptāhe samatīte tu gacchantaṃ takṣakaṃ pathi //
dhanvantarirmocayitumapaśyadgantuko nṛpam

tayorbabhūva saṃvādaḥ suprītiśca parasparam //
dhanvantarermaṇiṃ śreṣṭhaṃ takṣakaḥ svecchayā dadau

sa yayau taṃ gṛhītvā tu tuṣṭasaṃhṛṣṭa mānasaḥ //
apaśyattakṣakastūrṇaṃ nṛpaṃ mañcakasaṃsthitam //१ ०८ //
rājā jagāma vaikuṇṭhaṃ smāraṃ smāraṃ hari gurum //
saṃskāraṃ kārayāmāsa piturvai janamejayaḥ//१ ०९//
rājā cakāra yajñaṃ ca sarpasatrābhidhaṃ mune //
prāṇāṃstatyāja sarpāṇāṃ samūho brahmatejasā

sa takṣakaśca bhītaśca mahendraṃ śaraṇaṃ yayau //
sendraṃ ca takṣakaṃ hantuṃ vipravargaḥ samudyataḥ

atha devāśca munayaścāyayurmanasāntikam //
tāṃ tuṣṭāva mahendraśca samakṣaṃ bhayakātaraḥ //१ १२//
tatra āstīka āgatya māturyajñamathājñayā //
mahendratakṣakaprāṇānyayāce bhūmipaṃ varam//

dadau varaṃ nṛpaśreṣṭhaḥ kṛpayā brāhmaṇājñayā //
yajñaṃ samāpya viprebhyo dakṣiṇāṃ ca dadau mudā

viprāśca munayo devā gatvā ca manasāntikam //
manasāṃ pūjayāmāsustuṣṭuvuśca pṛthakpṛthak //१ १५//
śakraḥ saṃbhṛtasaṃbhāro bhaktiyuktaḥ sadā śuciḥ //
manasāṃ pūjayāmāsa tuṣṭāva paramādarāt // १ १६//
upacāraḥ ṣoḍaśabhirbaliṃ dattvā priyaṃ tadā //
pradadau parituṣṭaśca brahmaviṣṇusurājñayā// //१ १७//
saṃpūjya manasādevīṃ prayayuḥ svālayaṃ ca te //
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

nārada uvāca //
kena stotreṇa tuṣṭāva mahendro manasāṃ satīm //
pūjāvidhikramaṃ tasyāḥ śrotumicchāmi tattvataḥ

nārāyaṇa uvāca //
susnātaḥ śucirācānto dhṛtvā dhaute ca vāsasī //
ratnasiṃhāsane devīṃ vāsayāmāsa bhaktitaḥ

svargagaṅgājalenaiva ratnakumbha sthitena ca //
snāpayāmāsa manasāṃ mahendro vedamantrataḥ

vāsasī vāsayāmāsa vahniśuddhe manorame //
sarvāṃge candanaṃ liptvā pādyārghyaṃ bhaktisaṃyutaḥ

gaṇeśaṃ ca dineśaṃ ca vahniṃ viṣṇuṃ śivaṃ śivām //
saṃpūjya devaṣaṭkaṃ ca pūjayāmāsa tāṃ satīm //

ॐ hrīṃ śrīṃ manasādevyai svāhetyevaṃ ca mantrataḥ //
daśākṣareṇa mantreṇa dadau sarvānyathocitam

upacārānṣoḍaśakānbhaktito durlabhānhariḥ //
pūjayāmāsa bhaktyā ca brahmaṇā prerito mudā

vādyaṃ nānāprakāraṃ ca vādayāmāsa tatra vai //
babhūva puṣpavṛṣṭiśca nabhaso manasopari

devo viprājñayā tatra brahmaviṣṇuśivājñayā //
tuṣṭāva sāśrunetraśca pulakāñcita vigrahaḥ

mahendra uvāca //
devi tvāṃ stotumicchāmi sādhvīnāṃ pravarāṃ varām //
parātparāṃ ca paramāṃ nahi stotuṃ kṣamo 'dhunā

stotrāṇāṃ lakṣaṇaṃ vede svabhāvākhyānataḥ param //
na kṣamaḥ prakṛtiṃ vaktuṃ guṇānāṃ tava suvrate

śuddhasattvasvarūpā tvaṃ kopahiṃsāvivarjitā//
na ca śapto munistena tyaktayā ca tvayā yataḥ //
tvaṃ mayā pūjitā sādhvi jananī ca yathā'ditiḥ //

dayārūpā ca bhaginī kṣamārūpā yathā prasūḥ //
tvayā me rakṣitāḥ prāṇāḥ putradārāḥ sureśvari

ahaṃ karomi tvāṃ pūjyāṃ mama prītiśca varddhate //
nityaṃ yadyāpi pūjyā tvaṃ bhave'tra jagadambike

tathā'pi tava pūjāṃ vai varddhayāmi punaḥ punaḥ //
ye tvāmāṣāḍhasaṃkrāntyāṃ pūjayiṣyanti bhaktitaḥ

pañcamyāṃ manasākhyāyāṃ māsānte vā dine dine //
putrapautrādayasteṣāṃ varddhante ca dhanāni ca

yaśasvinaḥ kīrttimanto vidyāvanto guṇānvitāḥ //
ye tvāṃ na pūjayiṣyanti nindantyajñānato janāḥ //

lakṣmīhīnā bhaviṣyanti teṣāṃ nāgabhayaṃ sadā //
tvaṃ svargalakṣmīḥ svarge ca vaikuṇṭhe kamalā kalā

nārāyaṇāṃśo bhagavāñjaratkārurmunīśvaraḥ //
tapasā tejasā tvāṃ ca manasā sasṛje pitā

asmākaṃ rakṣaṇāyaiva tena tvaṃ manasābhidhā //
manasā devituṃ śaktā cātmanā siddhayoginī

tena tvaṃ manasādevī pūjitā vanditā bhave //
yāṃ bhaktyā manasā devāḥ pūjayantyaniśaṃ bhṛśam

tena tvāṃ manasādevīṃ pravadanti purāvidaḥ //
sattvarūpā ca devī tvaṃ śaśvatsattvaniṣevayā

yo hi yadbhāvayennityaṃ śataṃ prāpnoti tatsamam //
indraśca manasāṃ stutvā gṛhītvā bhaginīṃ ca tām

nirjagāma svabhavanaṃ bhūṣāvāsaparicchadām //
putreṇa sārddhaṃ sā devī ciraṃ tasthau piturgṛhe

bhrātṛbhiḥ pūjitā śaśvanmānyā vandyā ca sarvataḥ //
golokātsurabhī brahmaṃstatrāgatya supūjitām

tāṃ snāpayitvā kṣīreṇa pūjayāmāsa sādaram //
jñānasya kathayāmāsa svarūpaṃ sarvadurlabham //
tadā devaiḥ pūjitā sā svargalokaṃ punaryayau

idaṃ stotraṃ puṇyabījaṃ tāṃ saṃpūjya ca yaḥ paṭhet //
tasya nāgabhayaṃ nāsti tasya vaṃśe bhavecca yaḥ

viṣaṃ bhavetsudhātulyaṃ siddhastotraṃ yadā paṭhet //
pañcalakṣajapenaiva siddhastotro bhavennaraḥ

sarpaśāyī bhavetso'pi niścitaṃ sarpavāhanaḥ

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe nāradanārāyaṇasaṃvāde manasopākhyāne tadutpattipūjāstotrādikathanaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ