Brahmanda Purana · Chapter 3.43

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge lalitopākhyāne hayagrīvāgastyasamvāde dvācatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
agastya uvāca
aśvānana mahāprājña karuṇāmṛtavāridhe /
śrīdevīdarśane dīkṣā yādṛśī tāṃ nivedaya

hayagrīva uvāca
yadi te devatābhāvo yayā kalmaṣakardamāḥ /
kṣālyante ca tathā pusāṃ dīkṣāmācakṣmahe 'tra tām

haste śivapurandhyātvā japenmūlāṅgamālinīm /
guruḥ spṛśecchiṣyatanuṃ sparśadīkṣeyamīritā

nimīlya nayane dhyātvā śrīkāmākṣīṃ prasannadhīḥ /
samyakpaśyedguruḥ śiṣyaṃ dṛgdīkṣā seyamucyate

gurorālokamātreṇa bhāṣaṇātsparśanādapi /
sadyaḥ sañjāyate jñānaṃ sā dīkṣā śāmbhavī matā

devyā deho yathā prokto gurudehastathaiva ca /
tatprasādena śiṣyo 'pi tadrūpaḥ samprakāśate

ciraṃ śuśrūṣayā samyaktoṣito deśikeśvaraḥ /
tūṣṇīṃ saṃkalpayecchiṣyaṃ sā dīkṣā mānasī matā

dīkṣāṇāmapi sarvāsāmiyamevottamottamā /
ādau kuryātkriyādīkṣāṃ tatprakāraḥ pravakṣyate

śuklapakṣe śubhadine vidhāya śucimānasam /
jihvāsyamalaśuddhiṃ ca kṛtvā snātvā yathāvidhi

saṃdhyākarma samāpyātha gurudehaṃ paraṃ smaran /
ekānte nivasañchrīmānmaunī ca niyatāśanaḥ

guruśca tādṛśobhūtvā pūjāmandiramāviśet /
devīsūktena saṃyuktaṃ vidyānyāsaṃ samātṛkam

kṛtvā puruṣasūktena ṣoḍaśairupacārakaiḥ /
āvāhanā sane pādyamardhyamācamanaṃ tathā

snānaṃ vastraṃ ca bhūṣā ca gandhaḥ puṣpaṃ tathaiva ca /
dhūpadīpau ca naivedyaṃ tāmbūlaṃ ca pradakṣiṇā

praṇāmaśceti vikhyātaiḥ prīṇayettripurāṃbikām /
atha puṣpāñjaliṃ dadyātsahasrākṣaravidyayā

oṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ aiṃ klīṃ sauḥ oṃ namastripurasundari hṛdaye devi śirodevi śikhādevi kavacadevi netradevi āsyadevi kāmeśvari bhagamālini nityaklinneṃ bhairuṇḍe vahnivāsini mahāvajreśvari vidyeśvari paraśivadūti tvarite kulasuṃdari nitye nīlapatāke vijaye sarvamaṅgale jvālāmālini citre mahānitye parameśvari mantreśamayi ṣaṣṭhīśamayyudyānamayi lopāmudrāmayyagastyamayi kālatāpanamayi dharmācāramayi muktake śīśvaramayi dīpakalānāthamayi viṣṇudevamayi prabhākaradevamayi tejodevamayi manojadevamayi aṇimasiddhe mahimasiddhe garima siddhe laghimasiddhe īśitvasiddhe vaśitvasiddhe prāptisiddhe prākāmyasiddhe rasasiddhe mokṣasiddhe brāhmi māheśvarī kaumāri vaiṣṇavi vārāhi indrāṇi cāmuṇḍe mahālakṣmi sarvasaṃkṣobhiṇi sarvavidrāviṇi sarvākarṣiṇi sarvavaśaṅkari sarvonmādini sarvamahāṅkuśe sarvakhecari sarvabīje sarvayone sarvāstrakhaṇḍini trailokyamohini cakrasvāmini prāṭayogini bauddhadarśanāṅgi kāmākarṣiṇi buddhyākarṣiṇi ahaṅkārākarṣiṇi śabdākarṣiṇi sparśākarṣiṇi rūpākarṣiṇi rasākarṣiṇi gandhākarṣiṇi cittākarṣiṇi dhairyākarṣiṇi smṛtyākarṣiṇi nāmākarṣiṇi bījākarṣiṇātmākirṣiṇi amṛtākarṣiṇi śarīrākarṣiṇi guptayogini sarvāśāparipūrakacakrasvāmini anaṅgakusume anaṅgamekhale anaṅgamādini anaṅgamadanāture 'naṅgarekhe 'naṅgaveginyanaṅgāṅkuśe 'naṅgamālini guptatarayogini vaidikadarśanāṅgi sarvasaṃkṣobhakāraka cakrasvāmini pūrvāmnāyādhidevate sṛṣṭirūpe sarvasaṃkṣobhiṇi sarvavidrāviṇi sarvākarṣiṇi sarvāhlādini sarvasaṃmohini sarvastaṃbhiṇi sarvajṛṃbhiṇi sarvavaśaṅkari sarvarañjini sarvonmādini sarvārthasādhike sarvasaṃpatprapūriṇi sarvamantramayi sarvadvandvakṣayakari sampradāyayogini sauradarśanāṅgi sarvasaubhāgyadāyakacakre sarvasiddhiprade sarvasampatprade sarvapriyaṅkari
sarvamaṅgalakāriṇi sarvakāmaprade sarvaduḥkhavimocini sarvamṛtyupraśamini sarvavighnanivāriṇi sarvāṅgasundari sarvasaubhāgyadāyini kulottīrṇayogini sarvārthasādhakacakreśi sarvajñe sarvaśakte sarvaiśvaryaphalaprade sarvajñānamayi sarvavyādhinivāriṇi sarvādhārasvarūpe sarvapāpahare sarvānandamayi sarvarakṣāsvarūpiṇi sarvepsita phalaprade niyogini vaiṣṇavadarśanāṅgi sarvarakṣākaracakrasthe dakṣiṇāmnāyeśi sthitirūpe vaśini kāmeśi modini vimale aruṇe jayini sarveśvari kaulini rahasyayogini rahasyabhogini rahasyagopini śāktadarśanāṅgi sarvarogaharacakreśi paścimāmnāye dhanurbāṇapāśāṅkuśadevate kāmeśi vajreśi phagamālini atirahasyayogini śaivadarśanāṅgi sarvasiddhipradacakrage uttarāmnāyeśi saṃhārarūpe śuddhapare vindupīṭhagate mahārātripurasundari parāparātirahasyayogini śāṃbhavadarśanāṅgi sarvānandamayacakreśi tripurasuṃdari tripuravāsini tripuraśrīḥ tripuramālini tripurasiddhe tripurāṃba sarvacakrasthe anuttarāmnāyākhyasvarūpe mahātripurabhairavi caturvidhaguṇarūpe kule akule kulākule mahākaulini sarvottare sarvadarśanāṅgi navāsanasthite navākṣari navamithunākṛte maheśamādhavavidhātṛmanmathaskandanandīndramanucandrakuberāgastyadurvāsaḥkrodhabhaṭṭārakavidyātmike kalyāṇatattvatrayarūpe śivaśivātmike pūrmabrahmaśakte mahāparameśvari mahātripurasundari tava śrīpādukāṃ pūjayāmi namaḥ /
ka eṃ īla hrīṃ hasa kahala hrīṃ aiṃ klīṃ sauḥ sauḥ klīṃ aiṃ śrīṃ /
devyāḥ puṣpāñjaliṃ dadyātsahasrākṣaravidyāyā /
nocettatpūjanaṃ vyarthamityāhurvedavādinaḥ

tato gomayasaṃlipte bhūtale droṇaśālibhiḥ /
tāvadbhistaṇḍulaiḥ śuddhaiḥ śastārṇaistatra nūtanam

droṇodapūritaṃ kuṃbhaṃ pañcaratnairnavairyutam /
nyagrodhāśvatthamākandajaṃbūdumbaraśākhinām

tvagbhiśca pallavaiścaiva prakṣiptairadhivāsinam /
kumbhāgre nikṣipetpakvaṃ nārikelaphalaṃ śubham

abhyarcya gandhapuṣpādyairdhūpadīpādi darśayet /
śrīcintāmaṇimantraṃ tu hṛdi mātṛkamājapet

kumbha spṛśañchrīkāmāptirūpīkṛtakalevaram /
aṣṭottaraśate jāte punardīpaṃ pradarśayet

śiṣyamāhūya rahasi vāsasā baddhalocanam /
kārayitvā praṇāmānāṃ sāṣṭāṅgānāṃ trayaṃ guruḥ

puṣpāṇi tatkare dattvā kāraye tkusumāñjalim /
śrīnāthakaruṇārāśe parañjyotirmayeśvari

prasūnāñjalireṣā te nikṣiptā caraṇāṃbuje /
paraṃ dhāma paraṃ brahma mama tvaṃ paradevatā

adyaprabhṛti me putrānrakṣa māṃ śāraṇāgatam /
ityuktvā gurupādāvje śiṣyo mūrdhni vidhārayet

janmāntara sukṛtatvaṃ syānnyaste śirasi pāduke /
guruṇā kamalāsanamuraśāsanapuraśāsanasevayā labdhe

ityuktvā bhaktibharitaḥ punarutthāya śāntimān /
vāmapārśve gurostiṣṭhedamānī vinayānvitaḥ

tatastuṃbījalaiḥ prokṣya vāmabhāge nivedayet /
vimucya netrabandhaṃ tu darśayedarcanakramam

sitāmadhvājyakadalīphalapāyasarūpakam /
mahātripurasundaryā naivedyamiti cādiśet

ṣoḍaśarṇamanuṃ tasya vadedvāmaśrutau śanaiḥ /
tato bahirvinirgatya sthāpya dārvāsane śucim

niveśya prāṅmukhaṃ tatra paṭṭavastrasamāstṛte /
śiṣyaṃ śrīkumbhasalilairabhiṣiñcetsamantrakam

punaḥ śuddhodakaiḥ snātvā vāsasī parigṛhya ca /
aṣṭottaraśataṃ mantraṃ japtvā nidrāmathāviśet

śubhe dṛṣṭe sati svapne puṇyaṃ yojyaṃ tadottamam /
duḥsvapne tu japaṃ kuryādaṣṭottarasahasrakam

kārayettripurāṃbāyāḥ saparyāṃ muktamārgataḥ /
yadā na dṛṣṭaḥ svapno 'pi tadā siddhiścirādbhavet

svīkuryātparayā bhaktyā devī śeṣa kalādhikam /
sadya eva sa śiṣyaḥ syātpaṅktipāvanapāvanaḥ

śarīramarthaṃ prāṇaṃ ca tasmai śrīgurave diśet /
tadadhīnaśca rennityaṃ tadvākyaṃ naiva laghayet

yaḥ prasannaḥ kṣaṇārdhena mokṣalakṣmīṃ prayacchati /
durlabhaṃ taṃ vijānīyādguruṃ saṃsāratārakam

gukārasyāndhakāror'tho rukārastannirodhakaḥ /
andhakāranirodhitvādgururityabhidhīyate

bodharūpaṃ guruṃ prāpya na gurvantaramādiśet /
guruktaṃ paruṣaṃ vākyamāśiṣaṃ paricintayet

laukikaṃ vaidikaṃ vāpi tathādhyātmikameva ca /
ādadīta tato jñānaṃ pūrvaṃ tamabhivādayet

evaṃ dīkṣātrayaṃ kṛtvā vidheyaṃ baudhayetpunaḥ /
gurubhaktissadācārastaddrohastatra pātakam

tatpadasmaraṇaṃ muktiryāvaddehamayaṃ kramaḥ /
yatpāpaṃ samavāpnoti gurvagre 'nṛtabhāṣaṇat

gobrāhmaṇāvadhaṃ kṛtvā na tatpāpaṃ samāśrayet /
brahmādistaṃba paryataṃ yasya me gurusaṃtatiḥ

tasya me sarvapūjyasya ko na pūjyo mahītale /
iti sarvānukūlo yaḥ sa śiṣyaḥ parikīrtitaḥ

śīlādivimalānekaguṇasaṃpannabhāvanaḥ /
guruśāsanavartitvācchiṣya ityabhidhīyate

japācchrāntaḥ punardhyāyeddhyānācchrāntaḥ punarjapet /
japadhyānādiyuktasya kṣipraṃ mantraḥ prasidhyati

yathā dhyānasya sāmarthyātkīṭo 'pi bhramarāyate /
tathā samādhisā marthyādbrahmībhūto bhavennaraḥ

yathā nilīyate kāle prapañco naiva dṛśyate /
tathaiva mīlayennetre etaddhyānasya lakṣaṇam

vidite tu pare tattve varṇātīte hyavikriye /
kiṅkaratvaṃ ca gacchanti mantrā mantrādhipaiḥ saha

ātmaikyabhāvaniṣṭhasya yā ceṣṭā sā tu darśanam /
yogastapaḥ sa tanmantrastaddhanaṃ yannirīkṣaṇam

dehābhimāne galite vijñāte paramātmani /
yatrayatra mano yāti tatratatra samādhayaḥ

yaḥ paśyetsarvagaṃ śāṃmānandātmānamadvayam /
na tasya kiñcidāptavyaṃ jñātavyaṃ vāvaśiṣyate

pūjākoṭisamaṃ stotraṃ stotrakoṭisamojapaḥ /
japakoṭisamaṃ dhyānaṃ dhyānakoṭisamo layaḥ

deho devālayaḥ prokto jīva eva maheśvaraḥ /
tyajedajñānanirmālyaṃ sohaṃbhāvena yojayet

tuṣeṇa baddho vrīhiḥ syāttuṣābhāve tu taṇḍulaḥ /
pāśabaddhaḥ smṛto jīvaḥ pāśamukto maheśvaraḥ

ākāśe pakṣijātīnāṃ jaleṣu jalacāriṇām /
yathā gatirna dṛśyeta mahāvṛttaṃ mahātmanām

nityārcanaṃ divā kuryādrātrau naimittikārcanam /
ubhayoḥ kāmyakarmā syāditi śāstrasya niścayaḥ

koṭikoṭimahādānātkoṭikoṭimahāvratāt /
koṭikoṭimahāyajñātparā śrīpādukā smṛtiḥ

jñānato 'jñānato vāpi yāvaddehasya dhāraṇam /
tāvadvarṇāśramācāraḥ kartavyaḥ karmamuktaye

nirgataṃ yadgurorvaktrātsarvaṃ śāstraṃ taducyate /
niṣiddhamapi tatkuryādgurvājñāṃ naiva laṅghayet

jātividyādhanāḍhyo vā dūre dṛṣṭvā guruṃ mudā /
daṇḍapramāṇaṃ kṛtvaikaṃ triḥ pradakṣiṇāmācaret

gurubuddhyā nametsarvaṃ daivataṃ tṛṇameva vā /
praṇameddevabuddhyā tu pratimāṃ lohamṛnmayīm

guruṃ huṅkṛtya tuṅkṛtya vipraṃ vādairvijitya ca /
vikāsya guhyaśāstrāṇi bhavanti brahmarākṣasāḥ

advaitaṃ bhāva yennityaṃ nādvaitaṃ guruṇā saha /
na nindedanyasamayānvedaśāstrāgamādikān

ekagrāmasthitaḥ śiṣyastrisaṃdhyaṃ praṇamedgurum /
krośa mātrasthito bhaktyā guruṃ pratidinaṃ namet

arthayojanagaḥ śiṣyaḥ praṇametpañcaparvasu /
ekayojanamārabhya yojanadvādaśāvadhi

tattadyojanasaṃkhyātamāseṣu praṇamedgurum /
atidūrasthitaḥ śiṣyo yadecchā syāttadā vrajet

riktapāṇistu nopeyādrājānaṃ devatāṃ gurum /
phalapuṣpāṃbarādīni yathāśakti samarpayet

manuṣyacarmaṇā baddhaḥ sākṣātparaśivaḥ svayam /
sacchiṣyānugrahārthāya gūḍhaṃ paryaṭati kṣitau

sadbhaktarakṣaṇāyaiva nirākāro 'pi sākṛtiḥ /
śivaḥ kṛpānidhirloke saṃsārīva hi ceṣṭate

atrinetraḥ śivaḥ sākṣādacaturbāhuracyutaḥ /
acaturvadano brahmā śrīguruḥ parikīrtitaḥ

śrīguruṃ paratattvākhyaṃ tiṣṭhantaṃ cakṣuragrataḥ /
bhāgyahīnā na paśyanti sūryamandhā ivoditam

uttamā tattvacintā syājjapacintā tu madhyamā /
adhamā śāstracintā syāllokacintādhamādhamā

nāsthi gurvadhikaṃ tattvaṃ nāsti jñānādhikaṃ sukham /
nāsti bhaktyadhikā pūjā na hi mokṣādhikaṃ phalam

sarvavedeṣu śāstreṣu brahmaviṣṇuśivādiṣu /
tatra tatrocyate śabdaiḥ śrīkāmākṣī parātparā

śacīndrau svāhāgnī ca prabhāravī /
lakṣmīnārāyaṇau vāṇīdhātārau girijāśivau

agnīṣomau bindunādau tathā prakṛtipūruṣau /
ādhārādheyanāmānau bhogamokṣau tathaiva ca

prāṇāpanau ca śabdārthauṃ tathā vidhiniṣedhakau /
sukhaduḥkhādi yaddvandvaṃ dṛśyate śrūyate 'pi vā

sarvalokeṣu tatsarvaṃ paraṃ brahma na saṃśayaḥ /
uttīrmamaparaṃ jyotiḥ kāmākṣīnāmakaṃ viduḥ

yadeva nityaṃ dhyāyanti brahmaviṣṇuśivādayaḥ /
itthaṃ hi śaktimārge 'sminyaḥ pumāniha vartate

prasādabhūmiḥ śrīdevyā bhuktimuktyoḥ sa bhājanam /
amantraṃ vā samatraṃ vā kāmākṣīmarcayanti ye

striyo vaiśyāśca śūdrāśca te yānti paramāṃ gatim /
kiṃ punaḥ kṣattriyā viprā mantrapūrvaṃ yajanti ye

saṃsāriṇo 'pi te nūnaṃ vimuktā nātra saṃśayaḥ /
sitāmadhvājyakadalīphalapāyasarūpakam

pañcaparvasu naivedyaṃ sarvadaiva nivedayet /
yonārcayati śakto 'pi sa devīśāpamāpnuyāt

aśaktau bhāvanādravyairarcayennityamaṃbikām /
gṛhasthastu mahādevīṃ maṅgalācārasaṃyutaḥ

arcayeta mahālakṣmīmanukūlāṅganāsakhaḥ /
gurustrivāramācāraṃ kathayetkalaśodbhava

śiṣyo yadi na gṛhṇīyā cchiṣye pāpaṃ gurorna hi /
lakṣmīnārāyaṇau vāṇīdhātārau girijāśivau

śrīguruṃ gurupatnīṃ ca pitarau cintayeddhiyā /
iti sarvaṃ mayā proktaṃ samāsena ghaṭodbhava

etāvadavadhānena sarvajño matimānbhavet