Brahmanda Purana · Chapter 3.35

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastya saṃvāde lalitopākhyāne dikpālādiśivalokāntarakathanaṃ nā catustriṃśo 'dhyāyaḥ
hayagrīva uvāca
atha vāpītra yādīnāṃ kakṣyābhedānpracakṣmahe /
eṣāṃ śravaṇamātreṇa jāyate śrīmahodayaḥ

sahasrastambhaśālasyātaramārutayojane /
mano nāma mahāśālaḥ sarvaratnavicitritaḥ

pūrvavadgopuradvārakapāṭārgalasaṃyutaḥ /
tanmadhyakakṣyābhāgastu sarvāpyamṛtavāpikā

yatpītvā yoginaḥ siddhā vajrakāyā mahābalāḥ /
bhavanti puruṣāḥ prājñāstadeva hi rasāyanam

vāpyāmamṛtamayyāṃ tu vartate toyatāṃ gatam /
tadgandhāghrāṇamātreṇa siddhikāntāpatirbhavet

aspṛśannapi vindhayāre puruṣaḥ kṣīṇakalmaṣaḥ /
ubhayoḥ śālayoḥ pārśve sudhāvāpītaṭadvaye

adhakrośasamāyāmā anyāssarvāśca vāpikāḥ /
caturyojanadūraṃ tu talaṃ tasyā jalāntare

sopānāvalayastasyā nānāratnavicitritāḥ /
svarṇavarṇā ratnavarṇāstasyāṃ haṃsāśca sārasāḥ

āsphoṭyate taṭadvandvataraṅgairmandacañcalaiḥ /
pakṣiṇastajjalaṃ pītvā rasāyanamayaṃ navam

ajarāmaratāṃ prāptāstatra vindhyaniṣūdana /
sadākūjitalakṣeṇa tatra kāraṇḍavadvijāḥ

japanti lalitādevyā mantrameva mahattaram /
parito vāpikācakrapariveṣaṇabhūyasā

na tatra gantu mārgo 'sti naukāvāhanamantarā /
ājñayā kevalaṃ tatra mantriṇī daṇḍanāthayoḥ /
tārā nāma mahāśaktirvartate toraṇeśvarī

bahvyastatrotpalaśyāmāstārāyāḥ paricārikāḥ /
ratnanaukāsahasreṇa khelantyo sarasījale

aparaṃ pāramāyānti punaryānti paraṃ taṭam /
vīṇāveṇumṛdaṅgādi vādayantyo muhurmuhuḥ

koṭiśastatra tārāyā nāvikyo navayauvanāḥ /
muhurgāyanti nṛtyanti devyāḥ puṇyatamaṃ yaśaḥ

aritrapāṇayaḥ kāścitkāścicchūgāmbupāṇayaḥ /
pibantyastatsudhātoyaṃ saṃcarantyastarīśataiḥ

tāsāṃ naukāvāhikānāṃ śaktīnāṃ śyāmalatviṣām /
pradhānabhūtā tārāṃbā jalaughaśamanakṣamā

ājñāṃ vinā tayostārā mantriṇīdaṇḍadhārayoḥ /
trinetrasyāpi no datte vāpikāṃbhasi santaram

gāyantīnāṃ calantīnāṃ naukābhirmaṇicārubhiḥ /
mahārājñī mahaudāryaṃ patantīnāṃ padepade

pibantīnāṃ madhu bhṛśaṃ māṇikyacaṣakodaraiḥ /
pratinaukaṃ maṇigṛhe vasantīnāṃ manohare

tārātaraṇiśaktīnāṃ samavāyo 'tisundaraḥ /
kāścinnaukāḥ suvarṇāḍhyāḥ kāścidratnakṛtā mune

makarākāramāpannāḥ kāścinnaukā mṛgānanāḥ /
kāścitsiṃhāsanā nāvaḥ kāściddantāvalānanāḥ

itthaṃ vicitrarūpābhirnauṅkābhiḥ pariveṣṭitā /
tārāṃbāmahatīṃ naukāmadhigamya virājate

anulomavilomābhyāṃ sañcāraṃ vāpikājale /
tanvānā satataṃ tārā kakṣyāmenāṃ hi rakṣati

manaśālasyāntarāle saptayojanadūrataḥ /
buddhiśāla iti khyātaścaturyojanamucchritaḥ

tanmadhyakakṣyābhāge 'sti sarvāpyānandavāpikā /
tatra divyaṃ mahāmadyaṃ bakulāmodameduram /
prataptakanakacchāyaṃ tajjalatvena varttate

ānandavāpikāgādhāḥ pūrvavatparikīrttitāḥ /
sopānādikramaścaiva pakṣiṇāstatra pūrvavat

tatratyaṃ salilaṃ madyaṃ pāyampāyaṃ taṭasthitāḥ /
viharanti madonmattāḥ śaktayo madapāṭalāḥ

sākṣācca vāruṇī devī tatra naukādhināyikā /
yāṃ sudhāmālinīmāhuryāmā huramṛteśvarīm

sā tatra maṇinaukāsthaśaktisenāsamāvṛtā /
īṣadālokamātreṇa trailokyamadadāyinī

taruṇāditya saṅkāśa madāraktakapolabhūḥ /
pārijātaprasūnasrakparivītakacācitā

vahantī madirāpūrṇaṃ caṣakaṃ loladutpalam /
pakvaṃ piśitakhaṇḍaṃ ca maṇipātre tathānyake

vāruṇītaraṇiśreṇīnāyikā tatra rājate /
sāpyājñayaiva sarveṣāṃ mantriṇīdaṇḍanāthayoḥ /
dadāti vāpītaraṇaṃ trinetrasyāpi nānyathā

atha buddhimahāśālāntare mārutayojane /
ahaṅkāramahāśālaḥ pūrvavadgopurānvitaḥ

tayostu śālayormadhye kakṣyābhūrakhilā mune /
vimarśavāpikā nāma sauṣumṇāmṛtarūpiṇī

tanmahāyogināmantarmano mārutapūritam /
suṣumṇadaṇḍavivare jāgarti paramāmṛtam

tadeva tasyāḥ salilaṃ vāpikāyāstapodhana /
pūrvavattaṭasopānapakṣinaukā hi tāḥ smṛtāḥ

tatra naukeśvarī devī klarukulletiviśrutā /
tamālaśyāmalākārā śyāmakañcukadhāriṇī

naukeśvarībhiranyābhissvasamānābhirāvṛtā /
ratnāritrakarā nityamullasanmadamāṃsalā

parito bhrāmyati mune maṇinaukādhirohiṇī /
vāpikā payasāgādhā pūrvavatparikīrtitā

ahaṅkārasya śālasyāntare mārutayojane /
sūryabiṃbamahāśālaścaturyojana mucchritaḥ

sūryasyāpi mahānāsīdyadabhūdaruṇodayaḥ /
tanmadhyakakṣyā vasudhā khacitā kuravindakaiḥ

tatra bālātapodgāre lalitā parameśvarī /
atitīvratapastaptvā sūryo 'labhata tāṃ dyutim

graharāśigaṇāḥ sarve nakṣatrāṇyapi tārakāḥ /
te 'treva hi tapastaptvā lokabhāsakatāṃ gatāḥ

mārtaṇḍabhairavastatra bhinno dvādaśadhā mune /
śaktibhistaijasībhiśca koṭisaṃkhyābhiranvitaḥ 35.45 /
mahāprakāśarūpaśca madāruṇavilocanaḥ /
kaṅkolitarukhaṇḍeṣu nityaṃ krīḍārasotsukaḥ /
vartate vindhyadarpāre pāre yastanmayasthitaḥ

mahāprakāśanāmrāsti tasya śaktirmahīyasī /
cakṣuṣmatyaparāśaktiśchāyā devī parā smṛtā

itthaṃ tisṛbhi riṣṭābhiḥ śaktibhiḥ parivāritaḥ /
lalitāyā maheśānyāḥ sadā vidyā hṛdā japan

tadbhaktānāmindriyāṇi bhāsvarāṇi prakāśayan /
bahirantastamojālaṃ samūlamavamardayan

tatra bālātapodgāre bhāti mārtaṇḍabhairavaḥ /
sūryabimbamahāśālāntare mārutayojane

candrabimbamayaḥ śālaścaturyojanamucchritaḥ /
pūrvavadgopuradvārakapāṭārgalasaṃyutaḥ

tanmadhyabhūḥ samastāpi candrikādvāramucyate

tatraiva candrikādvāre tapastaptvā sudāruṇam /
atrinetrasamutpannaścandramāḥ kāntimāyayau

atra śrīsomanāthākhyo vartate nirmalākṛtiḥ /
devastralokyatimiradhvaṃsī saṃsāravartakaḥ

pibañca ṣakasampūrṇaṃ nirmalaṃ candrikāmṛtam /
saptaviṃśatinakṣatraśaktibhiḥ parivāritaḥ

sadā pūrṇanijākāro niṣkalaṅko nijākṛtiḥ /
tatraiva candrikādvāre vartate bhagavāñchaśī

lalitāyā japaidhyānaiḥ stotraiḥ pūjāśatairapi /
aśvinyādiyutastatra kālaṃ nayati candramāḥ

anyāśca śaktayastārānāmadheyāḥ sahasraśaḥ /
santi tasyaiva nikaṭe sā kakṣā tatpra pūritā

atha candrasya śālasyāntare mārutayojane /
śṛṅgāro nāma śālo 'sti caturyojanamucchritaḥ

śṛṅgārāgārarūpaistu kaustubhairiva nirmitaḥ /
mahāśṛṅgāraparikhā tanmadhye vasudhākhilā

parikhāvalaye tatra śṛṅgārarasapūrite /
śṛṅgāraśaktayaḥ santi nānābhūṣaṇabhāsurāḥ

tatra naukāsahasreṇa saṃcarantyo madoddhatāḥ /
upāsate sadā sattaṃ naukāsthaṃ kusumāyudham

sa tu saṃmohayatyeva viśvaṃ sammohanādibhiḥ /
viśikhairakhilāṃllokāṃllalitājñāvaśaṃvadaḥ

tatprabhāveṇa saṃmūḍhā mahāpadmāṭavīsthalam /
vanituṃ śuddhaveṣāśca lalitābhaktinirbharāḥ /
sāvadhānena manasā yānti padmāṭadīsthalam

na gantuṃ pārayatyeva surasiddhanarāḥ surāḥ /
brahmaviṣṇumaheśāstu śuddhacittāḥ svabhāvataḥ /
tadājñayā paraṃ yānti mahāpadmāṭavīsthalam

saṃsāriṇaśca rāgāndhābahusaṃkalpakalpanāḥ /
mahākulāśca puruṣā vikalpajñānadhūsarāḥ

prabhūtarāgagahanāḥ prauḍhavyāmohadāyinīm /
mahāśṛṅgāraparikhāntarituṃ na vicakṣaṇāḥ

yasmādajeyasaindaryastrailokyajanamohanaḥ /
mahāśṛṅgāraparikhādhikārī vartate smaraḥ

tasya sarvamatikramya mahatāmapi mohanam /
mahāpadmāṭavīṃ gantuṃ na ko 'pi bhavati kṣamaḥ

atha śṛṅgāraśālasyāntarāle saptayojane /
cintāmaṇigṛhaṃ nāma cakrarājamahālayaḥ

tanmadhyabhūḥ samastāpi parito ratnabhūṣitā /
mahāpadmāṭavī nāma sarvasaubhāgyadāyinī

śṛṅgārākhyāmahākālaparyantaṃ gopuraṃ mune /
caturdikṣvapyevameva gopurāṇāṃ vyavasthitiḥ

sarvadikṣu taduktāni gopurāṇiśata mune /
śālāstu viṃśatiḥ proktāḥ pañcasaṃkhyādhikāḥ śubhāḥ

sarveṣāmapi śālānāṃ mūlaṃ yojanasaṃmitam /
padmāṭavīsthalaṃ vakṣye sāvadhāno mune śṛṇu

samastaratnakhacite tatra ṣaḍyojanāntare /
paritasthalapadmāni mahākāṇḍāni saṃti vai

kāṇḍāstu yojanāyāmā mṛdubhiḥ kaṇṭakairvṛtāḥ /
patrāṇi tāladaśakamātrāyāmāni saṃti vai

kesarāśca sarojānāṃ pañcatālasamāyatāḥ /
daśatālasamunnamraḥ karṇikāḥ parikīrtitāḥ

atyantakomalānyatra sadā vikasitāni ca /
navasaurabhahṛdyāni viśaṅkaṭadalāni ca /
bahuśaḥ saṃti padmāni koḍīnāmapi koḍiśaḥ

mahāpadmāḍavīkakṣyāpūrvabhāge ghaṭodbhava /
krośonnato vahnirūpo vartulākārasaṃsthitaḥ

arddhayojanavistāraḥ kalābhirdaśabhiryutaḥ /
arghyapātramahādhāro vartate kumbhasambhava

tadādhārasya paritaḥ śaktayodīptavigrahāḥ /
dhūmrārciḥpramukhā bhānti kalā daśa vibhāvasoḥ

dīptatāruṇyalakṣmīkā nānālaṅkārabhūṣitāḥ /
ādhārarūpaṃ śrīmantaṃ bhagavantaṃ havirbhujam /
pariṣvajyaiva parito vartante manmathālasāḥ

dhūmrārciruṣṇā jvalinī jvālinī visphuliṅginī /
suśrīḥsurūpā kapilā havyakavyavahetica /
etā daśakalāḥ proktā vahnerādhārarūpiṇaḥ

tatrādhāre sthito devaḥ pātrarūpaṃ samāśritaḥ /
sūryastrilokītimirapradhvaṃsaprathitodayaḥ

sūryātmakaṃ tu tatpātraṃ sārddhayojanamunnatam /
yojanāyāmavistāraṃ mahājyotiḥ prakāśitam

tatpātrātparitaḥ saktavapuṣaḥ putrikā iva /
vartante dvādaśa kalā atibhāsvararociṣaḥ

tapinī tāpinī dhūmrā marīcirjvalinī ruciḥ /
suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā

tasminpātre parānandakāraṇaṃ paramāmṛtam /
sarvauṃṣadhi rasāḍhyaṃ ca hṛdyasaurabhasaṃyutam

nīlotpalaiśca kahlārairamlānairatisaurabhaiḥ /
vāsyamānaṃ sadā hṛdyaṃ śītalaṃ laghu nirmalam

caladvīciśatodāraṃ lalitābyarcanocitam /
sadā śabdāyamānaṃ ca bhāsater'canakāraṇam

tadarghyamamṛtaṃ proktaṃ niśākarakalāmayam /
tasmiṃstanīyasīrnauṅkā maṇikḷptāḥ samāsthitāḥ /
niśākarakalā hṛdyāḥ krīḍanti navayauvanāḥ

amṛtā mānadā pūṣṇā tuṣṭiḥ puṣṭī ratirdhṛtiḥ /
śaśinī candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā

pūrṇā pūrṇāmṛtā ceti kalāḥ pīyūṣa rociṣaḥ /
navayauvanasaṃpūrṇāḥ sadā prahasitānanāḥ

puṣṭirṛddhiḥ sthitirmedhā kāntirlakṣmīrdyutirdhṛtiḥ /
jarā siddhiriti proktāḥ krīḍanti brahmaṇaḥ kalāḥ

sthitiśca pālinī śāntiśceśvarī tatikāmike /
varadāhlādinī prītirdīrghā ceti hareḥ kalāḥ

tīkṣṇā raudrī bhayā nidrā tandrā kṣutkrodhinī trapā /
utkārī mṛtyurapyetā roddhryastatra sthitāḥ kālāḥ

īśvarasya kalāḥ pītāḥ śvetāścaivāruṇāḥ sitāḥ /
catasreva proktāstu śaṅkarasya kalā atha

nivṛttiśca pratiṣṭhā ca tridyā śāntistathaiva ca /
indirā dīpikā caiva recikā caiva mocikā

parā sūkṣmā ca vindhyāre tathā sūkṣmāmṛtā kalā /
jñānāmṛtā vyādhinī ca vyāpinī vyomarūpikā /
etāṃ ṣoḍaśa saṃproktāstatra krīḍanti śaktayaḥ

rudranaukāsamārūḍhāstataścetaśca cañcalāḥ /
śaktirupeṇa khelanti tatra vidyāḥ sahasraśaḥ

arghyasaṃśodhanārthāya kalpitāḥ parameṣṭhinā /
tadarghyamamṛtaṃ pītvā sadā mādyanti śaktayaḥ

mahāpadmāṭavīvāsā mahācakrasthitā api /
muhurmuhurnavanavaṃ muhuscābaddhasaurabham

ratnakumbhasahasraiśca suvarṇaghaṭakoṭibhiḥ /
āpūryāpūrya satataṃ tadarghyamamṛtaṃ mahat

cintāmaṇigṛhasthānāṃ paricārakaśaktayaḥ /
aṇimādikaśaktīnāmarghyayanti madoddhatāḥ

mahāpadmāṭavīkakṣyāpūrvabhāger'ghyakalpanam /
ittha samīritaṃ paścāttatrānyadapi kathyate