Brahmanda Purana · Chapter 2.63

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite gāndharvalakṣaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 62//
sūta uvāca
kukudminanastu taṃ lokaṃ raivatasya gatasya ha /
tdṛtā puṇyajanaiḥ sarvā rākṣasaiḥ sākuśasthalī

tadvai bhrātṛśataṃ tasya dhārmikasya mahātmanaḥ /
nibadhyamānaṃ nārācairvidiśaḥ prādravadbhayāt

teṣāṃ tu tadbhayakrāntakṣatriyāṇāṃ ca vidrutām /
anvavāyastu sumahāṃstatra tatra dvijottamāḥ

śāryātā iti vikhyātā dikṣu sarvāsu dharmikāḥ /
dhṛṣṭasya dharṣṭikaṃ sarvaṃ raṇadhṛṣṭaṃ babhūva ha

trisāhasraṃ tu sa gaṇaḥ kṣatriyāṇāṃ mahātmanām /
nabhagasya ca dāyādo nābhādo nāma vīryavān

aṃbarīṣastu nābhāgirvirūpastasya cātmajaḥ /
pṛṣadaśvo virūpasya tasya putro rathītaraḥ

ete kṣatraprasūtā vai punaścāṅgirasaḥ smṛtāḥ /
rathītarāṇāṃ pravarāḥ kṣetropetā dvijātayaḥ

kṣuvatastu manoḥ pūrvamikṣvākurabhiniḥsṛtaḥ /
tasya putraśataṃ tvāsīdikṣvākorbhūridakṣimam

teṣāṃ śreṣṭho vikukṣistu nimirdaṇḍaśca te trayaḥ /
śakunipramukhāstasya putrāḥ pañcāśatastu te

uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahīkṣitaḥ /
catvāriṃśattathāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tu vai diśi

virāṭapramukhāste ca dakṣiṇāpatharakṣiṇaḥ /
ikṣvākustu vikukṣiṃ vai aṣṭakāyāmathā diśat

rājovāca /
māṃsamānaya śrāddhe tvaṃ mṛgānhatvā mahābala /
śrāddhaṃ mama tu karttavyamaṣṭakānāṃ na saṃśayaḥ

sa gato mṛgayāṃ caiva vacanāttasya dhīmataḥ /
mṛgānsahasrakānhatvā pariśrāntaśca vīryavān

bhakṣayacchaśakaṃ tatra vikukṣirmṛgayāṃ gataḥ /
āgate hi vikukṣai tu samāṃse mahasainike

vasiṣṭhaṃ codayāmāsa māṃsa prokṣayatāmiti /
tatheti codito rājñā vidhivattadupasthitam

sa dṛṣṭvopahataṃ māṃsaṃ kruddho rājānamabravīt /
anenopahataṃ māṃsaṃ putreṇa tava pārthiva

śaśabhakṣādaduṣṭaṃ vai naiva māṃsaṃ mahādyute /
śaśo durātmanā pūrvamamanā bhakṣito 'nagha

tena māṃsamidaṃ duṣṭaṃ pitṝṇāṃ nṛpasattama /
ikṣvākustu tataḥ kruddho vikukṣimidamabravīt

pitṛkarmaṇi nirdiṣṭo mayā ca mṛgayāṃ gataḥ /
śaśaṃ bhakṣayase 'raṇye nirghṛṇaḥ pūrvamadya tu

tasmātparityajāmi tvāṃ gaccha tvaṃ svena karmaṇā /
evamikṣvākuṇā tyakto vasiṣṭhavacanātsutaḥ

ikṣvākausaṃsthite tasmiñchaśādaḥ pṛthivīmimām /
prāptaḥ paragadharmātmā sa cāyodhyādhipo 'bhavat

tadākarotsa rājyaṃ vai vasiṣṭhaparinoditaḥ /
tatastenainasā pūrṇo rājyāvastho mahīpatiḥ

kālena gatavānso 'tha śakṛnmūtrataraṅgitam /
jñātvaivametadākhyānaṃ nā vidhirbhakṣayedbudhaḥ

māṃsabhakṣayitāmutra yasya māṃsamihādmyaham /
etanmāṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān /
indrasya vṛṣabhūtasya kakutstho jayate purā

pūrvamāḍībake yuddhe kakutsthastena saṃsmṛtaḥ /
anenāstu kakutsthasya pṛthuścānena sa smṛtaḥ

dṛṣadaśvaḥ pṛthoḥ putrastasmādandhrastu vīryavān /
andhrāttu yuvanāśvastu śāvastastasya cātmajaḥ

jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā /
śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahāyaśāḥ

bṛhadaśvasutaścāpi kuvalāśva iti śrutaḥ /
yastu dhundhuvadhādrājā dhundhumāratvamāgataḥ

ṛṣaya ūcuḥ
dhundhorvadhaṃ mahāprājña ghotumicchāma vistarāt /
yadarthaṃ kuvalāśvasya dhundhumāratvamāgatam

sūta uvāca
kuvalāśvasya putrāṇāṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ /
sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ

babhūvurdhārmikāḥ sarve yajvāno bhūridakṣiṇāḥ /
kuvalāśvaṃ mahāvīryaṃ śūramuttamadhārmikam

bṛhadaśvo hyabhyaṣiñcattasminrājye narādhipaḥ /
putrasaṃkrāmitaśrīstu vanaṃ rājā viveśa ha

bṛhadaśvaṃ mahārājaṃ śūramuttamadhārmikam /
prayāsyantamutaṅkastu brahmarṣiḥ pratyavārayat

uttaṅka uvāca
bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tattāvatkarttumarhati /
nirudvignastapaschartuṃ na hi śakro 'pi pārthiva

mamāśramasamīpeṣu merorhi paritastu vai /
samudro vālukāpūrṇastatra tiṣṭhati bhūpate

devatānāmavadhyastu mahākāyo mahābalaḥ /
antarbhūmigatastatra vālukāntarhito mahān

rākṣasasya madhoḥ putro dhundhurnāma mahāsuraḥ /
śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam

saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati /
yadā tadā mahī tatra calati sma sakānanā

tasya niśvāsavātena raja uddhūyate mahat /
ādityapathamāvṛtya saptāhaṃ bhūmikaṃpanam

savisphuliṅgaṃ sajvāraṃ sadhūmamatidāruṇam /
tena rājanna śaknomi tasminsthātuṃ sva āśrame

taṃ vāraya mahābāho lokānāṃ hitakāmyayā /
tejaste sumahadviṣmustejasāpyāyayiṣyati

lokāḥ svasthā bhavantvadya tasminvinihate sure /
tvaṃ hi tasya vadhārthāya samarthaḥ pṛthivīpate

viṣṇunā ca varo datto mama pūrva yato 'nagha /
na hi dhundhurmahāvīryastejasālpena śākyate

nirdagdhuṃ pṛthivīpālairapi varṣaśatairapi /
vīryaṃ hi sumahattasya devairapi durāsadam

evamuktastu rājarṣiruttaṅkena mahātmanā /
kuvalāśvaṃ tu taṃ prādāttasmin dhundhunivāraṇe

bhagavannyastaśasbho 'hamayaṃ tu tanayo mama /
bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ

sa tamādiśya tanayaṃ dhundhumāgṇamacyutam /
jagāma sa vanāyaiva tapase śaṃsitavrataḥ

kuvalāśvastu dharmātmā piturvacanamāśritaḥ /
sahakrairekaviṃśatyā putrāṇāṃ saha pārthivaḥ

prāyāduttaṅkasahito dhundhostasya nivāraṇe /
tamāviśattato viṣṇurbhagavānsvena tejasā

uttaṅkasya niyogāttu lokānāṃ hitakāmyayā /
tasminprayāte durdharṣe divi śabdo mahānabhūt

adya prabhṛtyeṣa nṛpo dhundhumāro bhaviṣyati /
divyaiḥ puṣpaiśca taṃ devāḥ saṃmatātsamavākiran

devadundubhayaścaiva praṇedurhi tadā bhṛśam /
sa gatvā puruṣavyāghrastanayaiḥ saha vīryavān

samudraṃ khānayāmāsa vālukāpūrṇamavyayam /
tasya putraiḥ khanadbhiśca vālukāntarhitastadā

dhundhurāsāditastatra diśamāśritya paścimām /
mukhajenāgninā kruddho lokānudvartayanniva

vāri susrāva cogena mahodadhirivodaye /
somasya so 'suraśreṣṭho dhārormikalilo mahān

tasya putrāstu nirdagdhāstraya urvaritā mṛdhe /
tataḥ sa rājātibalo rākṣasaṃ taṃ mahābalam

āsasāda mahātejā dhundhuṃ bandhunibarhaṇam /
tasya vārimayaṃ vegamapi vatsa narādhipaḥ

yogī yogena vahniṃ ca śamayāmāsa vāriṇā /
nirasyantaṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam

uttaṅkaṃ darśayāmāsa kṛtakarmā narādhipaḥ /
uttaṅkaśca varaṃ prādāttasmai rājñe mahātmane

dadataścākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiścāpya dhuṣyatām /
dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam

putrāṇāṃ cākṣayāṃllokānsvarge ye rakṣasā hatāḥ /
tasya putrāstrayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate

bhadrāśvaḥ kapilāśvaśca kanīyāṃsau tu tau smṛtau /
dhaindhumārirdṛḍhāśvaśca haryaśvastasya cātmajaḥ

haryaśvasya nikuṃbho 'bhūtkṣātradharmarataḥ sadā /
saṃhatāśvo nikuṃbhasya suto raṇaviśāradaḥ

kṛśāśvaścākṛtāśvaśca saṃhatāśvasutāvubhau /
tasya patnī haimavatī satī mātā dṛṣadvatī

vikhyātā triṣu lokeṣu putraścāsya prasenajit /
yuvanāśvasutastasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ

atyantadhārmikā gaurī tasya patnī pativratā /
abhiśastā tu sā bhartrā nadī sā bāhudā kṛtā

tasyāstu gaurikaḥ putraścakravartī babhūva ha /
māndhātā yauvanāśvo vai trailokyavijayī nṛpaḥ

atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikā dvijāḥ /
yāvatsūrya udayate yāvacca pratitiṣṭhati

sarvaṃ tadyauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetramucyate /
tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat

sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāpratimā bhuvi /
pativratā ca jyeṣṭhā ca bhātṝṇāmayutasya sā

tasyāmutpādayāmāsa māndhātā trīnsutanprabhuḥ /
purukutsamaṃbarīṣaṃ mucukundaṃ ca viśrutam

aṃbarīṣasya dāyādo yuvanāśvo 'paraḥ smṛtaḥ /
narmadāyāṃ samutpannaḥ saṃbhūtastasya cātmajaḥ

saṃbhūtasyātmajaḥ putro ṅyanaraṇyaḥ pratāpavān /
rāvaṇena hato yena trailokyaṃ vijitaṃ purā

tena dṛśyonaraṇyasya haryaśvastasya cātmajaḥ /
haryaśvāttu dṛṣadvatyāṃ jajñe ca sumatirnṛpaḥ

tasya putro 'bhavadrājā tridhanvā nāma dhārmikaḥ /
āsīttridhanvanaścāpi vidvāṃstrayyāruṇiḥ prabhuḥ

tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūnmahābalaḥ /
tena bhāryā vidarbhasya tdṛtā hatvā divaukasaḥ

pāṇigrahaṇamantreṣu niṣṭānaṃ prāpiteṣviha /
kāmādbalācca mohācca saṃharṣeṇa balena ca

bhāvinor'thasya ca balāttatkṛtaṃ tena dhīmatā /
tamadharmeṇa saṃyuktaṃ pitā bhayyāruṇo 'tyajat

apadhvaṃseti bahuśo vadankrodhasamanvitaḥ /
pitaraṃ so 'bravīdekaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ

pitā cainamathovāca śvapākaiḥ saha varttaya /
nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana

ityuktaḥ sa nirākrāmannagarādvacanā dvibhoḥ /
na cainaṃ vārayāmāsa vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ

sa tu satyavrato dhīmāñśvapākāvasathāntike /
pitrā tyakto 'vasaddhīraḥ pitā cāsya vanaṃ yayau

tasmiṃstu viṣaye tasya nāvarṣatpākaśāsanaḥ /
samā dvādaśa saṃpūrmāstenādharmeṇa vai tadā

dārāṃstu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ /
saṃnyasya sāgarānūpe cacāra vipulaṃ tapaḥ

tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃputramaurasam /
śiṣṭānāṃ bharaṇārthāya vyakrīṇādgośatena vai

taṃ tu baddhaṃ gale dṛṣṭavā vikrayārthaṃ narottamaḥ /
maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayāmāsa suvrataḥ

satyavrato mahābuddhirbharaṇaṃ tasya cākarot /
viśvāmitrasya tuṣṭyarthamanukaṃpārthameva ca

so 'bhavadgālavo nāma gale baddho mahātapāḥ /
maharṣiḥ kauśikastāta tena vīreṇa mokṣitaḥ

tasya vratena bhaktyā ca kṛpayā ca pratijñayā /
viśvāmitrakalatraṃ ca babhāra vinaye sthitaḥ

hatvā mṛgānvarāhāṃśca mahiṣāṃśca jalecarān /
viśvāmitrāśramābhyāse tanmāṃsamanayattataḥ

upāṃśuvratamāsthāya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm /
piturniyogādabhajannṛpe tu vanamāsthite

ayodhyāṃ caiva rāṣṭraṃ ca tathaivāntaḥ puraṃ puniḥ /
yājyotthānyāyasaṃyogādvasiṣṭhaḥ paryarakṣata

satyavrataḥ subālyāttu bhāvinor'thasya vai balāt /
vasiṣṭhe 'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayāmāsa manyunā

pitrā tu taṃ tadā rāṣṭrātparityaktaṃ svamātmajam /
na vārayāmāsa munirvasiṣṭhaḥ kāraṇena vai

pāṇigrahamamantrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade /
evaṃ satyavratastāṃ vai hṛtavānsaptame pade

jānandharmānvasiṣṭhastu navamantrānihecchati /
iti satyavrato roṣaṃ vasiṣṭhe manasākarot

guṇabuddhyā tu bhagavānvasiṣṭhaḥ kṛtavāṃstapaḥ /
na tu satyavrato 'budhyadupāṃśuvratamasya vai

tasmiṃstu paramo roṣaḥ piturāsīnmahātmanaḥ /
tena dvādaśa varṣāṇi nāvarṣatpākaśāsanaḥ

tena tvidānīṃ vahatā dīkṣāṃ tāṃ durvahāṃ bhuvi /
kulasya niṣkṛtiḥ svasya sṛteyaṃ ca bhavediti

tato vasiṣṭho bhagavānpitrā tyaktaṃ na vārayat /
abhiṣekṣyāmyahaṃ naṣṭe paścādenamiti prabhuḥ

sa tu dvādaśavarṣāṇi dīkṣāṃ tāmudvahanbalī /
avidyamāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ

sarvakāmadughāṃ dhenuṃ sa dadarśa nṛpātmajaḥ /
tāṃ vai krodhācca mohācca śramaccaiva kṣudhānvitaḥ

dasyudharmagato dṛṣṭvā jaghāna balināṃ varaḥ /
satu māṃsaṃ svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajān

bhojayāmāsa tacchrutvā vasiṣṭhastaṃ tadātyajat /
provāca caiva bhagavānvasiṣṭhastaṃ nṛpātmajam

pātayeyamahaṃ krūra tava śaṅkuma pohya vai /
yadi te trīṇi śaṅkūni na syurhi puruṣādhama

pituścāpāritoṣeṇa gurordegadhrīvadhena ca /
aprokṣitopayogācca trividhaste vyatikramaḥ

evaṃ sa trīṇi śaṅkūni dṛṣṭvā tasya mahātapāḥ /
triśaṅkuriti hovāca triśaṅkustena sa smṛtaḥ

viśvāmitrastu dārāṇāmāgato bharaṇe kṛte /
tatastasmai varaṃ prādāttadā prītastriśaṅkave

chandyamāno vareṇātha guruṃ vavrenṛpātmajaḥ /
saśarīro vraje svargamityevaṃ yācito varaḥ

anāvṛṣṭibhaye tasmiñjāte dvādaśavārṣike /
abhiṣicya rājye pitrye yojayāmāsa taṃ muniḥ

miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ /
saśarīraṃ tadā taṃ vai divamāropayatprabhuḥ

miṣatastu vasiṣṭhasya tadadbhutamivābhavat /
atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikā janāḥ

viśvāmitraprasādena triśaṅkurdivirājate /
devaiḥ sārddhaṃ mahātejānugrahāttasya dhīmataḥ

tasya satyaratā nāma bhāryā kaikayavaṃśajā /
kumāraṃ janayāmāsa hariścandramakalmaṣam

sa tu rājā hariścandrastraiśaṅkava iti śrutaḥ /
ahartā rājasūyasya samraḍiti pariśrutaḥ

hariścandrasya tu suto rohito nāma vīryavān /
harito rohitasyātha cañcurharīta ucyate

vinayaśca sudevaśca cañcuputrau babhūvatuḥ /
caitā sarvasya kṣatrasya vijayastena sa smṛtaḥ

rurukastanayastasya rājā dharmārthakovidaḥ /
rurukāttu vṛkaḥ putrastasmādbāhurvijajñivān

haihayaistālajaṅghaiśca nirasto vyasanī nṛpaḥ /
śakairyavanakāṃbojaiḥ pāradaiḥ pahlavaistathā

nātyarthaṃ dhārmiko 'bhūtsa dharmye sati yuge tathā /
sagarastu suto bāhorjajñe saha gareṇa vai

bhṛgorāśramamāsādya hyaurvaiṇa parirakṣitaḥ /
agneyamastraṃ labdhvā tu bhārgavātsagaro nṛpaḥ

jaghāna pṛthivīṃ gatvā tālajaṅghānsahaihayān /
śakānāṃ pahlavānāṃ ca dharmaṃ nirasadacyutaḥ

kṣatriyāṇāṃ tathā teṣāṃ pāradānāṃ ca dharmavit /
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ sa sagaro rājā gareṇa saha jajñivān

kimarthaṃ vā śakādīnāṃ kṣatriyāṇāṃ mahaujasām /
dharmānkulocitānkruddho rājā nirasadacyutaḥ

suta uvāca
bāhorvyasaninastasya tdṛtaṃ rājyaṃ purā kila /
haihayaistālajaṅghaiśca śakaiḥ sārddhaṃ samāgataiḥ

yavanāḥ pāradāścaiva kāṃbojāḥ pahlavāstathā /
haihayārthaṃ parākrāntā ete pañca gaṇāstadā

tdṛtarājyastadābāhuḥ saṃnyasya sa tadā gṛham /
vanaṃ praviśya dharmātmā saha patnyā tapo 'carat

kadācidapyakalpaḥ sa toyārthaṃ prasthito nṛpaḥ /
vṛddhatvāddurbalatvācca hyantarā sa mamāra ca

patnī tu yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato 'pyagāt /
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā

sā tu bhartuścitāṃ kṛtvā vahniṃ taṃ samārohayat /
aurvastaṃ bhārgavo dṛṣṭvā kāruṇyāddhi nyavarttayat

tasyāśrame tu garbhaṃ sā gareṇa ca tadā saha /
vyajāyata mahābāhuṃ sagaraṃ nāma dharmikam

aurvastu jātakarmādīnkṛtvā tasya mahātmanaḥ /
adhyāpya vedāñchāstrāṇi tato 'straṃ pratyapādayat

tataḥ śakānsa yavanānkāṃbojānpāradāṃstathā /
pahlavāṃścaiva niḥśeṣānkartuṃ vyavasito nṛpaḥ

te hanyamānā vīreṇa sagareṇa mahātmanā /
vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ sarve saṃprāptāḥ śaraṇaiṣiṇaḥ

vasiṣṭho vīkṣya tānyuktānvinayona mahāmuniḥ /
sagaraṃ vārayāmāsa teṣāṃ dattvābhayaṃ tathā

sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ ca gurorvākyaṃ niśamya ca /
jaghāna dharmaṃ vai teṣāṃ veṣānyatvaṃ cakāra ha

arddhaṃ śākānāṃ śiraso muṇḍayitvā vyasarjayat /
yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāṃbojānāṃ tathaiva ca

pāradā muktakeśāśca pahlavāḥ śmaśrudhāriṇaḥ /
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtāstena mahātmanā

śakā yavana kāṃbojāḥ pahlavāḥ pāradaiḥ saha /
kalisparśā mahiṣikā dārvascholāḥ khaśāstathā

sarve te kṣatriyagaṇā dharmasteṣāṃ nirākṛtaḥ /
vasiṣṭhavacanātpūrvaṃ sagareṇa mahātmanā

sa dharmavijayī rājā vijityemāṃ vasundharām /
aśvaṃ vai cārayāmāsa vājimedhāya dīkṣitaḥ

tasya cārayataḥ so 'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe /
velāsamīpe 'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ

sa taṃ deśaṃ sutaiḥ sarvaiḥ khānayāmāsa pārthivaḥ /
āseduśca tatastasminkhanantaste mahārmave

tamādipuruṣaṃ devaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ prajāpatim /
viṣṇuṃ kapilarūpeṇa haṃsaṃ nārāyaṇaṃ prabhum

tasya cakṣuḥ samāsādya tejastatpratipadyate /
dagdhāḥ putrāstadā sarvecatvārastvavaśeṣitāḥ

barhiketuḥ suketuśca tathā dharmarathaśca yaḥ /
śūraḥ pañcajanaścaiva tasya vaṃśakarāḥ prabhoḥ

prādācca tasya bhagavānharirnārāyaṇo varān /
akṣayatvaṃ svavaṃśasya vājimedhaśataṃ tathā

vibhuḥ putraṃ samudraṃ ca svarge vāsaṃ tathākṣayam /
taṃ samudro 'śvamādāya vavande saritāṃpatiḥ

sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tena tasya vai /
taṃ cāśvamedhikaṃ so 'śvaṃ samudrātprāpya pārthivaḥ

ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ caiva punaḥ punaḥ /
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi dagdhānyasya ruṣā vibho

teṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥ praviṣṭāni mahātmanām /
putrāṇāṃ tu sahasrāṇi ṣaṣṭistu iti naḥ śrutam

ṛṣaya ūcuḥ
sagarasyātmajā nānā kathaṃ jātā mahābalāḥ /
vikrāntāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhinā kena vā vada

suta uvāca
dvepatnyau sagarasyāstāṃ tapasā dagadhakilbiṣe /
jyeṣṭhā vidarbhaduhitā keśinī nāma nāmataḥ

kanīyasī tu yā tasyapatnī paramadharmiṇī /
ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi

aurvastābhyāṃ varaṃ prādāttapasārādhitaḥ prabhuḥ /
ekā janiṣyate putraṃ vaṃśakarttāramīpsitam

ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi dvitīyā janayiṣyati /
munestu vacanaṃ śrutvā keśinī putramekakam

vaṃśasya kāraṇaṃ śreṣṭhaṃ jagrāha nṛpa saṃsadi /
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi suparṇabhaginī tathā

mahābhāgā pramuditā jagrāha sumatistathā /
atha kāle gate jyeṣṭhā jyeṣṭhaṃ putraṃ vyajāyata

asamañja iti khyātaṃ kākutsthaṃ sagarātmajam /
sumatistvapi jajñe vai garbhatuṃbaṃ yaśasvinī

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇāṃ tuṃbamadhyādvinissṛtāḥ /
ghṛtapūrṇeṣu kuṃbheṣu tāngarbhānyadadhāttataḥ

dhātrīścaikaikaśaḥ prādāttāvatīḥ poṣaṇe nṛpaḥ /
tato navasu māseṣu samuttasthuryathāsukham

kumārāste mahābhāgāḥ sagaraprītivarddhanāḥ /
kālena mahātā caiva yaivanaṃ samupāśritāḥ

keśinyāstanayo yo 'nyaḥ sagarasyātmasaṃbhavaḥ /
asamañja iti khyāto varhiketurmahābalaḥ

paurāṇāmahite yuktaḥ pitrā nirvāsitaḥ purāt /
tasya putroṃ'śumānnāma asamañjasya vīryavān

tasya putrastu dharmātmā dilīpa iti viśrutaḥ /
dilīpāttu mahātejā vīro jāto bhagīrathaḥ

yena gaṅgā saricchreṣṭhā vimānairupaśobhitā /
ihānītā sureśādvai duhitṛtve ca kalpitā

atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikā janāḥ /
bhagīrathastu tāṃ gaṅgāmānayāmāsa karmabhiḥ

tasmādbhāgīrathī gaṅgā kathyate vaṃśavittamaiḥ /
bhagīrathasutaścāpi śruto nāma babhūvaha

nābhāgastasya dāyādo nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ /
ambarīṣaḥ sutastasya siṃdhudvīpastato 'bhavat

pūrve vaṃśapurāṇajñā gāyantīti pariśrutam /
nābhāgeraṃbarīṣasya bhujābhyāṃ paripālitā

babhūva vasudhātyarthaṃ tāpatrayavivarjitā /
ayutāyuḥ sutastasya siṃdhudvīpasya vīryavān

ayutāyostu dāyāda ṛtuparṇo mahāyaśāḥ /
divyākṣahṛdayajño 'sau rājā nalasakho balī

nalau dvāviti vikhyātau purāṇeṣu dṛḍhavratau /
vīrasenātmajaścaiva yaścekṣvākukulodvahaḥ

ṛtuparṇasya putro 'bhūtsarvakāmo janeśvaraḥ /
sudāsastasya tanayo rājā indrasakho 'bhavat

sudāsasya sutaḥ proktaḥ saudāso nāma pārthivaḥ /
khyātaḥ kalmāṣapādo vai nāmnā sitrasahaśca saḥ

vasiṣṭhastu mahātejāḥ kṣetre kalmāṣapādake /
aśmakaṃ janayāmāsa tvikṣvākukulavṛddhaye

aśmakasyauraso yastu mūlakastatsuto 'bhavat /
atrāpyudāharantīmaṃ mūlakaṃ vai nṛpaṃ prati

sa hi rāmabhayādrājā strībhiḥ parivṛto 'vasat /
vivastrastrāṇamicchanvai nārīkavaca īśvaraḥ

mūlakasyāpi dharmātmā rājā śatarathaḥ smṛtaḥ /
tasmācchatarathājjajñe rājā tviḍaviḍo balī

āsīttvaiḍaviḍaḥ śrīmānkṛśaśarmā pratāpavān /
putro viśvasahasrasya putrīkasyāṃ vyajāyata

dilīpastasya putro 'bhūtkhaṭvāṅga iti viśrutaḥ /
yena svargādihāgatya muhūrttaṃ prāpya jīvitam

trayo 'bhisaṃhitā lokā buddhyā satyena caiva hi /
dīrghabāhuḥ sutastasya raghustasmādajāyata

ajaḥ putro raghoścāpi tasmājjajñe sa vīryavān /
rājā daśaratho nāma ikṣvākukulanandanaḥ

rāmo dāśarathirvīro dharmajño lokaviśrutaḥ /
bharato lakṣmaṇaścaiva śatrughnaśca mahābalaḥ

mādhavaṃ lavaṇaṃ hatvā gatvā madhuvanaṃ ca tat /
śatrughrena purī tatra mathurā viniveśitā

subāhuḥ śūrase naśca śatrughnasya sutāvubhau /
pālayāmāsatustau tu vaidehyau mathurāṃ purīm

aṅgadaścandraketuśca lakṣmaṇasyātmajāvubhau /
himavatparvatasyānte sphītau janapadau tayoḥ

aṅgadasyāṅgadākhyātā deśe kārayate purī /
candraketostu vikhyātā candracakrā purī śubhā

bharatasyātmajau vīrau takṣaḥ puṣkara eva ca /
gāndhāraviṣaye siddhe tayoḥ puryo mahātmanoḥ

takṣasya dikṣu vikhyātā nāmnā takṣaśilā purī /
puṣkarasyāpi vīrasya vikhyātā puṣkarāvatī

gāthāṃ caivātra gāyanti ye purāṇa vido janāḥ /
rāmeṇa baddhāṃ satyārthāṃ mahātmyāttasya dhīmataḥ

śyāmo yuvā lohitākṣo dīptāsyo mītabhāṣitaḥ /
ājānubāhuḥ sumukhaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ

daśavarṣasahasrāṇi rāmo rājyamakārayat /
ṛksāmayajuṣāṃ ghoṣo yo ghoṣaśca mahāsvanaḥ

avyucchinno 'bhavadrājye dīyatāṃ bhujyatāmiti /
janasthāne vasankāryaṃ tridaśānāṃ cakāra saḥ

tamāgaskāriṇaṃ pūrvaṃ paulastyaṃ manujarṣabhaḥ /
sītāyāḥ padamanvicchannijaghāna mahāyaśāḥ

sattvavānguṇasaṃpanno dīpyamānaḥ svatejasā /
atisūryaṃ ca vahniṃ ca rāmo dāśarathirbabhau

evameṣa mahābāhostasya putrau babhūvatuḥ /
kuśo lava iti khyāto tayordeśau nibodhata

kuśasya kośalā rājyaṃ purī cāpi kuśasthalī /
ramyā niveśitā tena vindhyaparvatasānuṣu

uttarākośale rājya lavasya ca mahātmanaḥ /
śrāvastirlokavikhyātā kuśavaṃśaṃ nibodhata

kuśasya putro dharmātmā hyatithiḥ supriyātithiḥ /
atitherapi vikhyāto niṣadho nāma pārthivaḥ

niṣadhasya nalaḥ putro nalasya tu nābhāḥ sutaḥ /
nabhasaḥ puṇḍarīkastu kṣema dhanvā tataḥ smṛtaḥ

kṣemadhanvasuto rājā devānīkaḥ pratāpavān /
āsīdahīnagurnāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ

ahīna gostu dāyādaḥ pāriyātro mahāyaśāḥ /
dalastasyātmajaścāpi tasmājjajñe balo nṛpaḥ

ulūko nāma dharmātmā balaputro babhūva ha /
vajranābhaḥ sutastasya śaṅkhaṇastasya cātmajaḥ

śaṅkhaṇasya suto vidvān vyuṣitāśva iti śrutaḥ /
vyuṣitāśvasutaścāpi rājā viśvasahaḥ kila

hiraṇyanābhaḥ kauśalyo variṣṭhastatsuto 'bhavat /
pauṣyañjeśca sa vai śiṣyaḥ smṛtaḥ prācyeṣu sāmasu

śatāni saṃhitānāṃ tu pañca yo 'dhītavāṃstataḥ /
tasmādadhigato yogo yājñavalkyena dhīmatā

puṣpastasya suto vidvāndhruvasaṃdhiśca tatsutaḥ /
sudarśanastasya suto hyagnivarmaḥ sudarśanāt

agnivarṇasya śīghrastu śīghrakasya maruḥ smṛtaḥ /
marustu yogamāsthāya kalāpagrāmamāsthitaḥ

ekonaviṃśaprayuge kṣatraprāvarttakaḥ prabhuḥ /
prabhusuto maroḥ putraḥ susaṃdhistasya cātmajaḥ

susaṃdheśca tathā marṣaḥ sahasvānnāma nāmataḥ /
āsītsahasvataḥ putro rājā viśrutavāniti

tasyāsīdviśrutavataḥ putro rājā bṛhadbalaḥ /
ete hīkṣvākudāyādā rājānaḥ śataśaḥ smṛtāḥ

vaṃśe pradhānā ye tasminprādhānyena tu kīrttitāḥ /
paṭhansamyagimāṃ sṛṣṭimādityasya vivasvataḥ

prajāvāneti sāyujyaṃ manorvevasvatasya saḥ /
śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca

vipāpmā virajāścaiva āyuṣmāñjāyate 'cyutaḥ