Bhagavata Purana · Chapter 07.02
BhP_07.02.001/0 śrīnārada uvāca
bhrātaryevaṃ vinihate hariṇā kroḍamūrtinā /
hiraṇyakaśipū rājan paryatapyadruṣā śucā
āha cedaṃ ruṣā pūrṇaḥ sandaṣṭadaśanacchadaḥ /
kopojjvaladbhyāṃ cakṣurbhyāṃ nirīkṣan dhūmramambaram
karāladaṃṣṭrogradṛṣṭyā duṣprekṣyabhrukuṭīmukhaḥ /
śūlamudyamya sadasi dānavān idamabravīt
bho bho dānavadaiteyā dvimūrdhaṃstryakṣa śambara /
śatabāho hayagrīva namuce pāka ilvala
vipracitte mama vacaḥ puloman śakunādayaḥ /
śṛṇutānantaraṃ sarve kriyatāmāśu mā ciram
sapatnairghātitaḥ kṣudrairbhrātā me dayitaḥ suhṛt /
pārṣṇigrāheṇa hariṇā samenāpyupadhāvanaiḥ
tasya tyaktasvabhāvasya ghṛṇermāyāvanaukasaḥ /
bhajantaṃ bhajamānasya bālasyevāsthirātmanaḥ
macchūlabhinnagrīvasya bhūriṇā rudhireṇa vai /
asṛkpriyaṃ tarpayiṣye bhrātaraṃ me gatavyathaḥ
tasmin kūṭe 'hite naṣṭe kṛttamūle vanaspatau /
viṭapā iva śuṣyanti viṣṇuprāṇā divaukasaḥ
tāvadyāta bhuvaṃ yūyaṃ brahmakṣatrasamedhitām /
sūdayadhvaṃ tapoyajña svādhyāyavratadāninaḥ
viṣṇurdvijakriyāmūlo yajño dharmamayaḥ pumān /
devarṣipitṛbhūtānāṃ dharmasya ca parāyaṇam
yatra yatra dvijā gāvo vedā varṇāśramakriyāḥ /
taṃ taṃ janapadaṃ yāta sandīpayata vṛścata
iti te bhartṛnirdeśamādāya śirasādṛtāḥ /
tathā prajānāṃ kadanaṃ vidadhuḥ kadanapriyāḥ
puragrāmavrajodyāna kṣetrārāmāśramākarān /
kheṭakharvaṭaghoṣāṃśca dadahuḥ pattanāni ca
kecit khanitrairbibhiduḥ setuprākāragopurān /
ājīvyāṃścicchidurvṛkṣān kecit paraśupāṇayaḥ /
prādahan śaraṇānyeke prajānāṃ jvalitolmukaiḥ
evaṃ viprakṛte loke daityendrānucarairmuhuḥ /
divaṃ devāḥ parityajya bhuvi ceruralakṣitāḥ
hiraṇyakaśipurbhrātuḥ samparetasya duḥkhitaḥ /
kṛtvā kaṭodakādīni bhrātṛputrān asāntvayat
śakuniṃ śambaraṃ dhṛṣṭiṃ bhūtasantāpanaṃ vṛkam /
kālanābhaṃ mahānābhaṃ hariśmaśrumathotkacam
tanmātaraṃ ruṣābhānuṃ ditiṃ ca jananīṃ girā /
ślakṣṇayā deśakālajña idamāha janeśvara
BhP_07.02.020/0 śrīhiraṇyakaśipuruvāca
ambāmba he vadhūḥ putrā vīraṃ mārhatha śocitum /
riporabhimukhe ślāghyaḥ śūrāṇāṃ vadha īpsitaḥ
bhūtānāmiha saṃvāsaḥ prapāyāmiva suvrate /
daivenaikatra nītānāmunnītānāṃ svakarmabhiḥ
nitya ātmāvyayaḥ śuddhaḥ sarvagaḥ sarvavit paraḥ /
dhatte 'sāvātmano liṅgaṃ māyayā visṛjan guṇān
yathāmbhasā pracalatā taravo 'pi calā iva /
cakṣuṣā bhrāmyamāṇena dṛśyate calatīva bhūḥ
evaṃ guṇairbhrāmyamāṇe manasyavikalaḥ pumān /
yāti tatsāmyatāṃ bhadre hyaliṅgo liṅgavān iva
eṣa ātmaviparyāso hyaliṅge liṅgabhāvanā /
eṣa priyāpriyairyogo viyogaḥ karmasaṃsṛtiḥ
sambhavaśca vināśaśca śokaśca vividhaḥ smṛtaḥ /
avivekaśca cintā ca vivekāsmṛtireva ca
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
yamasya pretabandhūnāṃ saṃvādaṃ taṃ nibodhata
uśīnareṣvabhūdrājā suyajña iti viśrutaḥ /
sapatnairnihato yuddhe jñātayastamupāsata
viśīrṇaratnakavacaṃ vibhraṣṭābharaṇasrajam /
śaranirbhinnahṛdayaṃ śayānamasṛgāvilam
prakīrṇakeśaṃ dhvastākṣaṃ rabhasā daṣṭadacchadam /
rajaḥkuṇṭhamukhāmbhojaṃ chinnāyudhabhujaṃ mṛdhe
uśīnarendraṃ vidhinā tathā kṛtaṃ patiṃ mahiṣyaḥ prasamīkṣya duḥkhitāḥ /
hatāḥ sma nātheti karairuro bhṛśaṃ ghnantyo muhustatpadayorupāpatan
rudatya uccairdayitāṅghripaṅkajaṃ siñcantya asraiḥ kucakuṅkumāruṇaiḥ /
visrastakeśābharaṇāḥ śucaṃ nṛṇāṃ sṛjantya ākrandanayā vilepire
aho vidhātrākaruṇena naḥ prabho bhavān praṇīto dṛgagocarāṃ daśām /
uśīnarāṇāmasi vṛttidaḥ purā kṛto 'dhunā yena śucāṃ vivardhanaḥ
tvayā kṛtajñena vayaṃ mahīpate kathaṃ vinā syāma suhṛttamena te /
tatrānuyānaṃ tava vīra pādayoḥ śuśrūṣatīnāṃ diśa yatra yāsyasi
evaṃ vilapatīnāṃ vai parigṛhya mṛtaṃ patim /
anicchatīnāṃ nirhāramarko 'staṃ sannyavartata
tatra ha pretabandhūnāmāśrutya paridevitam /
āha tān bālako bhūtvā yamaḥ svayamupāgataḥ
BhP_07.02.037/0 śrīyama uvāca
aho amīṣāṃ vayasādhikānāṃ vipaśyatāṃ lokavidhiṃ vimohaḥ /
yatrāgatastatra gataṃ manuṣyaṃ svayaṃ sadharmā api śocantyapārtham
aho vayaṃ dhanyatamā yadatra tyaktāḥ pitṛbhyāṃ na vicintayāmaḥ /
abhakṣyamāṇā abalā vṛkādibhiḥ sa rakṣitā rakṣati yo hi garbhe
ya icchayeśaḥ sṛjatīdamavyayo ya eva rakṣatyavalumpate ca yaḥ /
tasyābalāḥ krīḍanamāhurīśituś carācaraṃ nigrahasaṅgrahe prabhuḥ
pathi cyutaṃ tiṣṭhati diṣṭarakṣitaṃ gṛhe sthitaṃ tadvihataṃ vinaśyati /
jīvatyanātho 'pi tadīkṣito vane gṛhe 'bhigupto 'sya hato na jīvati
bhūtāni taistairnijayonikarmabhir bhavanti kāle na bhavanti sarvaśaḥ /
na tatra hātmā prakṛtāvapi sthitas tasyā guṇairanyatamo hi badhyate
idaṃ śarīraṃ puruṣasya mohajaṃ yathā pṛthag bhautikamīyate gṛham /
yathaudakaiḥ pārthivataijasairjanaḥ kālena jāto vikṛto vinaśyati
yathānalo dāruṣu bhinna īyate yathānilo dehagataḥ pṛthak sthitaḥ /
yathā nabhaḥ sarvagataṃ na sajjate tathā pumān sarvaguṇāśrayaḥ paraḥ
suyajño nanvayaṃ śete mūḍhā yamanuśocatha /
yaḥ śrotā yo 'nuvakteha sa na dṛśyeta karhicit
na śrotā nānuvaktāyaṃ mukhyo 'pyatra mahān asuḥ /
yastvihendriyavān ātmā sa cānyaḥ prāṇadehayoḥ
bhūtendriyamanoliṅgān dehān uccāvacān vibhuḥ /
bhajatyutsṛjati hyanyastac cāpi svena tejasā
yāval liṅgānvito hyātmā tāvat karmanibandhanam /
tato viparyayaḥ kleśo māyāyogo 'nuvartate
vitathābhiniveśo 'yaṃ yadguṇeṣvarthadṛgvacaḥ /
yathā manorathaḥ svapnaḥ sarvamaindriyakaṃ mṛṣā
atha nityamanityaṃ vā neha śocanti tadvidaḥ /
nānyathā śakyate kartuṃ svabhāvaḥ śocatāmiti
lubdhako vipine kaścit pakṣiṇāṃ nirmito 'ntakaḥ /
vitatya jālaṃ vidadhe tatra tatra pralobhayan
kuliṅgamithunaṃ tatra vicarat samadṛśyata /
tayoḥ kuliṅgī sahasā lubdhakena pralobhitā
āsajjata sicastantryāṃ mahiṣyaḥ kālayantritā /
kuliṅgastāṃ tathāpannāṃ nirīkṣya bhṛśaduḥkhitaḥ /
snehādakalpaḥ kṛpaṇaḥ kṛpaṇāṃ paryadevayat
aho akaruṇo devaḥ striyākaruṇayā vibhuḥ /
kṛpaṇaṃ māmanuśocantyā dīnayā kiṃ kariṣyati
kāmaṃ nayatu māṃ devaḥ kimardhenātmano hi me /
dīnena jīvatā duḥkhamanena vidhurāyuṣā
kathaṃ tvajātapakṣāṃstān mātṛhīnān bibharmyaham /
mandabhāgyāḥ pratīkṣante nīḍe me mātaraṃ prajāḥ
evaṃ kuliṅgaṃ vilapantamārāt priyāviyogāturamaśrukaṇṭham /
sa eva taṃ śākunikaḥ śareṇa vivyādha kālaprahito vilīnaḥ
evaṃ yūyamapaśyantya ātmāpāyamabuddhayaḥ /
nainaṃ prāpsyatha śocantyaḥ patiṃ varṣaśatairapi
BhP_07.02.058/0 śrīhiraṇyakaśipuruvāca
bāla evaṃ pravadati sarve vismitacetasaḥ /
jñātayo menire sarvamanityamayathotthitam
yama etadupākhyāya tatraivāntaradhīyata /
jñātayo hi suyajñasya cakruryat sāmparāyikam
ataḥ śocata mā yūyaṃ paraṃ cātmānameva vā /
ka ātmā kaḥ paro vātra svīyaḥ pārakya eva vā /
svaparābhiniveśena vinājñānena dehinām
BhP_07.02.061/0 śrīnārada uvāca
iti daityapatervākyaṃ ditirākarṇya sasnuṣā /
putraśokaṃ kṣaṇāt tyaktvā tattve cittamadhārayat
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0