Avadānaśataka · Chapter 27
iti
bhagavān āha: evam etad ānanda, evam etat | nāhetvapratyayam ānanda tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ smitaṃ prāviṣkurvanti | paśyasy ānanda anena gṛhapatinā mamaivaṃvidhaṃ satkāraṃ kṛtam* | evaṃ bhadanta | eṣa ānanda gṛhapatir anena kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca śītaprabho nāma pratyekabuddho bhaviṣyati | ayam asya deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ iti | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yad buddhapratyekabuddhāryaśrāvakeṣu kārān kariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
AVŚ_27 nāvikāḥ | (ed. Speyer, vol. I)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho magadheṣu janapadeṣu cārikāṃ caran gaṅgātīram anuprāptaḥ | atha bhagavān bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto yena nāvikās tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya nāvikān idam avocat*: uttārayantu bhavanto mām imāṃ nadīm iti | nāvikā ūcuḥ: tarapaṇyaṃ prayaccheti | tato bhagavāṃs tān nāvikān idam avocat*: aham api bhavanto nāvikaḥ pūrvam āsam* | mayā hi rāganadīpatito nandas tāritaḥ, dveṣārṇavapatito aṅgulimālaḥ, mānārṇavapatito mānastabdho māṇavaḥ, mohārṇavapatito urubilvakāśyapas tāritaḥ | na ca me tarapaṇyaṃ yācitā iti | tathāpy ucyamānā na pratipādyante tārayitum* ||
anyatamena nāvikena bhagavato aṣṭāṅgopetaṃ svaraṃ śrutvā tāṃ ca rūpasaṃpadaṃ dṛṣṭvā prasādajātenoktam*: ahaṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgham uttārayiṣyāmīti | tato bhikṣavo nāvam abhirūḍhāḥ | bhagavān ṛddhyā agrata eva tasya nāvikasyāpārimāt tīrāt pārime tīre sthitaḥ | tataḥ sa nāvikas tad ṛddhiprātihāryaṃ dṛṣṭvā āvarjitamanāḥ pādayor nipatitaḥ | tasmai bhagavatā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā tena nāvikena viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ prāptam* | sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati: idam asmākaṃ
-------------------- Vaidya, p. 69 --------------------
bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā na rājñā na devatābhir neṣṭena svajanabandhuvargeṇa na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇair yad bhagavatāsmākaṃ kṛtam* | ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ, laṅghitā asthiparvatāḥ, pihitāny apāyadvārāṇi, vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi, pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu | āha ca:
tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro
hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ |
apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā
nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ
tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ
mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ | (Speyer: suviśuddha cakṣuḥ)
prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ
tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi
naravarendra narāmarapūjita
vigatajanmajarāmaraṇāmayam* | (Speyer: vigatajanmajarāmaraṇāmaya)
bhavasahasrasudurlabhadarśana
saphalam adya mune tava darśanam*
iti
dvitīyasya nāvikasya mahān vipratisāra utpannaḥ | tena bhagavataḥ pādayor nipatya atyayo deśitaḥ, bhagavāṃś ca saśrāvakasaṃghaḥ piṇḍakena pratipāditaḥ ||
bhagavatā smitaṃ vidarśitam* | dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti, tasmin samaye nīlapītalohitāvadātā arciṣo mukhān niścārya kāścid adhastād gacchanti, kāścid upariṣṭād gacchanti | yā adhastād gacchanti, tāḥ saṃjīvaṃ kālasūtraṃ saṃghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tapanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudaṃ aṭaṭaṃ hahavaṃ huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakān gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtā nipatanti, ye śītanarakās teṣūṣṇībhūtā nipatanti | tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante | teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavanta itaś cyutāḥ, āhosvid anyatropapannā iti | teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati | teṣāṃ {taṃ} nirmitaṃ dṛṣṭvaivaṃ bhavati: na hy eva {vayaṃ} bhavanta itaś cyutāḥ, nāpy anyatropapannāḥ | api tv ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ, asyānubhāvenāsmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhā iti | te nirmite cittam abhiprasādya tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti, yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti | yā upariṣṭād gacchanti, tāś cāturmahārājikāṃs trayastriṃśān, yāmāṃs tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartino brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhāñ śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmety udghoṣayanti, gāthādvayaṃ ca bhāṣante:
ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane |
dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ
yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati |
prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati
-------------------- Vaidya, p. 70 --------------------
atha tā arciṣas trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti | tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante | anāgataṃ karma vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante | narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pādatale 'ntardhīyante | tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pārṣṇyām antardhīyante | pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pādāṅguṣṭhe 'ntardhīyante | manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, jānunor antardhīyante | balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati, vāme karatale 'ntardhīyante | cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati, dakṣiṇe karatale 'ntardhīyante | devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, nābhyām antardhīyante | śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati, āsye 'ntardhīyante | pratyekabodhiṃ vyākartukāmo bhavati, ūrṇāyām antardhīyante | anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati, uṣṇīṣe antardhīyante ||
atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ | athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha:
nānāvidho raṅgasahasracitro
vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ |
avabhāsitā yena diśaḥ samantād
divākareṇodayatā yathaiva
gāthāś ca bhāṣate:
vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā
buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ |
nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauraṃ
smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ
tatkālaṃ svayam adhigamya vīra buddhyā
śrotṝṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām* |
dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir
utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ
nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ
saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ |
yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ
taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ
Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0