ātmabodhopaniṣat · Chapter 1
ātmabodhopaniṣat
śrīmannārāyaṇākāramaṣṭākṣaramahāśayam / svamātrānubhavātsiddhamātmabodhaṃ hariṃ bhaje // ॐ vāṅme manasīti śāntiḥ //
//prathamo'dyāya://
ॐ pratyagānandaṃ brahmapuruṣaṃ praṇavasvarūpaṃ akāro ukāra makāra iti tryakṣaraṃ praṇavaṃ tadetadomiti / yamuktvā mucyate yogī janmasaṃsārabandhanāt / ॐ namonārāyaṇāya śaṅkhacakragadādharāya tasmāt ॐ namo nārāyaṇāyeti mantropāsako vaikuṇṭhabhavanaṃ gamiṣyati /
atha yadidaṃ brahmapuraṃ puṇḍarīkaṃ tasmāttaḍitābhamātraṃ dīpavatprakāśam
brahmaṇyo devakīputro brahmaṇyo madhusūdanaḥ / brahmaṇyaḥ puṇḍarīkākṣo brahmaṇyo viṣṇuracyutaḥ
sarvabhūtasthamekaṃ nārāyaṇaṃ kāraṇapuruṣamakāraṇaṃ paraṃ brahmom
śokamohavinirmukto viṣṇuṃ dhyāyanna sīdati / dvaitādvaitamabhayaṃ bhavati mṛtyoḥ sa mṛtyumāpnoti ya iha nāneva paśyati
hṛtpadmamadhye sarvaṃ yattatprajñāne pratiṣṭhitam / prajñānetro lokaḥ prajñā pratiṣṭhā prajñānaṃ brahma
sa etena prajñenātmanāsmāllokādutkramyāmuṣminsvarge loke sarvānkāmānāptvā'mṛtaḥ samabhavadamṛtaḥ samabhavat
yatra jyotirajasraṃ yasmiṃlloke'bhyarhitamaṃ tasminmāṃ dehi svamānamṛte loke akṣate acyute loke akṣate amṛtatvaṃ ca gacchatyoṃ namaḥ
//dvitīyo'dyāya://
pragalitanijamāyo'haṃ nistuladṛśirūpavastumātro'ham / astamitāhanto'haṃ pragalitajagadīśajīvabhedo'ham
pratyagabhinnaparo'haṃ vidhvastāśeṣavidhiniṣedho'ham / samudastāśramito'haṃ pravitatasukhapūrṇa-saṃvidevāham
sākṣyahamanapekṣo'haṃ nijamahimni saṃsthito'hamacalo'ham / ajaro'hamavyayo'haṃ pakṣavipakṣādibhedavidhuro'ham
avabodhaikaraso'haṃ mokṣānandaikasindhurevāham / sūkṣmo'hamakṣaro'haṃ vigalitaguṇajālakevalātmā'ham
nistraiguṇyapado'haṃ kukṣisthānekalokakalano'ham / kūṭasthacetano'haṃ niṣkriyadhāmāhamapratarkyo'ham
eko'hamavikalo'haṃ nirmalanirvāṇamūrtirevāham / niravayo'hamajo'haṃ kevalasanmātrasārabhūto'ham
niravadhinijabodho'haṃ śubhatarabhāvo'hamaprabhedyo'ham / vibhurahamanavadyo'haṃ niravadhiniḥsīmatattvamātro'ham
vedyo'hamagamāstairārādhya: sakalabhuvanahṛdyo'ham / paramānandaghano'ham paramānandaikabhūmarūpo'ham
śuddho'hamadvayo'haṃ santatabhāvo'hamādiśūnyo'ham / śamitāntatritayo'haṃ baddho mukto'hamadbhutātmāham
śuddho'hamāntaro'haṃ śāśvatavijñānasamarasātmāham / śodhitaparatattvo'haṃ bodhānandaikamūrtirevāham
vivekayuktibuddhyāhaṃ jānāmyātmānamadvayam / tathāpi bandhamokṣādivyavahāraḥ pratīyate
nivṛtto'pi prapañco me satyavadbhāti sarvadā / sarpādau rajjusatteva brahmasattaiva kevalam
prapañcādhārarūpeṇa vartate'to jaganna hi / yathekṣurasasaṃvyāptā śarkarā vartate tathā /
advayabrahmarūpeṇa vyāpto'haṃ vai jagattrayam / brahmādikīṭaparyantāḥ prāṇino mayi kalpitāḥ
budbudādivikārāntastaraṅgaḥ sāgare yathā / taraṅgasthaṃ dravaṃ sindhurna vāñchati yathā tathā
viṣayānandavāñchā me mā bhūdānandarūpataḥ/ dāridryāśā yathā nāsti saṃpannasya tathā mama
brahmānande nimagnasya viṣayāśā na tadbhavet / viṣaṃ dṛṣṭvā'mṛtaṃ dṛṣṭvā viṣaṃ tyajati buddhimān
ātmānamapi dṛṣṭvāhamanātmānaṃ tyajāmyaham / ghaṭāvabhāsako bhānurghaṭanāśe na naśyati
dehāvabhāsakaḥ sākṣī dehanāśe na naśyati / na me bandho na me muktirna me śāstraṃ na me guruḥ
māyāmātravikāsatvānmāyātīto'hamadvayaḥ / prāṇāścalantu taddharmaiḥ kāmairvā hanyatāṃ manaḥ
ānandabuddhipūrṇasya mama duḥkhaṃ kathaṃ bhavet / ātmānamañjasā vedmi kvāpyajñānaṃ palāyitam
kartṛtvamadya me naṣṭaṃ kartavyaṃ vāpi na kvacit / brāhmaṇyaṃ kulagotre ca nāmasaundaryajātayaḥ
sthūladehagatā ete sthūlādbhinnasya me nahi / kṣutpipāsāndhyabādhiryakāma krodhādayo'khilāḥ
liṅgadehagatā ete hyaliṅgasya na santi hi / jaḍatvapriyamodatvadharmāḥ kāraṇadehagāḥ
na santi mama nityasya nirvikārasvarūpiṇaḥ/ ulūkasya yathā bhānurandhakāraḥ pratīyate
svaprakāśe parānande tamo mūḍhasya jāyate / cakṣurdṛṣṭinirodhe'bhraiḥ sūryo nāstīti manyate
tathā'jñānāvṛto dehī brahma nāstīti manyate / yathāmṛtaṃ viṣādbhinnaṃ viṣadoṣairna lipyate
na spṛśāmi jaḍādbhinno jaḍadoṣān prakāśataḥ / svalpāpi dīpakaṇikā bahulaṃ nāśayettamaḥ
svalpo'pi bodho nibiḍe bahulaṃ nāśayettamaḥ / kālatraye yathā sarpo rajjau nāsti tathā mayi
ahaṅkārādidehāntaṃ jagannāstyahamadvayaḥ / cidrūpatvānna me jāḍyaṃ satyatvānnānṛtaṃ mama
ānandatvānna me duḥkhamajñānādbhāti satyavat / ātmaprabodhopaniṣa muhūrtamupāsitvā na sa punarāvartate / na sa punarāvartata ityupaniṣat
ॐ vāṅme manasīti śāntiḥ //
iti ātmabodhopaniṣatsamāptā
adhikādhyayanāya
Original text: ātmabodhopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0