Language

ENहिગુ
Scripture Library

Atma Upanishad · Chapter p1

p1.1

ātmopaniṣat
yatra nātmaprapañco'yamapahnavapadaṃ gataḥ /
pratiyogivinirmuktaḥ paramātmāvaśiṣyate //
ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śruṇuyāma devāḥ / bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ /
sthirairaṅgaistuṣṭuvāsastanūbhiḥ / vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
ॐ athāṅgirāstrividhaḥ puruṣo'jāyatātmāntarātmā paramātmā ceti /
tvakcarmamāṃsaromāṅguṣṭhāṅgulyaḥ pṛṣṭhavaṃśanakhagulphodara
nābhimeḍhrakaṭūrukapolaśrotrabhrūlalāṭabāhupārśvaśiro'kṣīṇi bhavanti
jāyate mriyata ityeṣa ātmā /
athāntarātmānāma pṛthivyāpastejovāyurākāśamicchādveṣasukhaduḥkha
kāmamohavikalpānādismṛtiliṅgodāttānudāttahrsvadīrghaplutaḥ
khalitagarjitasphuṭitamuditanṛttagītavāditrapralayavijṛmbhitādibhiḥ
śrotā ghrātā rasayitā netā kartā vijñānātmā puruṣaḥ
purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṇīti śravaṇaghrāṇākarṣaṇakarmaviśeṣaṇaṃ
karotyeṣo'ntarātmā /
atha paramātmā nāma yathākṣara upāsanīyaḥ /
sa ca prāṇāyāmapratyāhāradhārṇādhyānasamādhiyogānumānātmacintakavaṭakaṇikā
vā śyāmākataṇḍulo vā vālāgraśatasahasravikalpanābhiḥ sa labhyate
nopalabhyate na jāyate na mriyate na śuṣyati na klidyate na dahyate na kampate
na bhidyate na cchidyate nirguṇaḥ sākṣibhūtaḥ śuddho niravayavātmā kevalaḥ
sūkṣmo nirmamo nirañjano nirvikāraḥ śabdasparśarūparasagandhavarjito nirvikalpo
nirākāṅkṣaḥ sarvavyāpī so'cintyo nirvarṇyaśca punātyaśuddhānyapūtāni /
niṣkriyastasya saṃsāro nāsti /
ātmasaṃjñaḥ śivaḥ śuddha eka evādvayaḥ sadā /
brahmarūpatayā brahma kevalaṃ pratibhāsate

p1.2

jagadrūpatayāpyetadbrahmaiva pratibhāsate /
vidyāvidyādibhedena bhāvābhāvādibhedataḥ

p1.3

guruśiṣyādibhedena brahmaiva pratibhāsate /
brahmaiva kevalaṃ śuddhaṃ vidyate tattvadarśane

p1.4

na ca vidyā na cāvidyā na jagacca na cāparam /
satyatvena jagadbhānaṃ saṃsārasya pravartakam

p1.5

asatyatvena bhānaṃ tu saṃsārasya nivartakam /
ghaṭo'yamiti vijñātuṃ niyamaḥ konvapekṣate

p1.6

vinā pramāṇasuṣṭhutvaṃ yasminsati padārthadhīḥ /
ayamātmā nityasiddhaḥ pramāṇe sati bhāsate

p1.7

na deśaṃ nāpi kālaṃ vā na śuddhiṃ vāpyapekṣate /
devadatto'hamityetadvijñānaṃ nirapekṣakam

p1.8

tadvadbrahmavido'pyasyabrahmāhamiti vedanam /
bhānuneva jagatsarvaṃ bhāsyate yasya tejasā

p1.9

anātmakamasattucchaṃ kiṃ nu tasyāvabhāsakam /
vedaśāstrapurāṇāni bhūtāni sakalānyapi

p1.10

yenārthavanti taṃ kiṃ nu vijñātāraṃ prakāśayet /
kṣudhāṃ dehavyathāṃ tyaktvā bālaḥ krīḍati vastuni

p1.11

tathaiva vidvānramate nirmamo nirahaṃ sukhī /
kāmānniṣkāmarūpī saṃcaratyekacaro muniḥ

p1.12

svātmanaiva sadā tuṣṭaḥ svayaṃ sarvātmanā sthitaḥ /
nirdhano'pi sadā tuṣṭo'pyasahāyo mahābalaḥ

p1.13

nityatṛpto'pyabhuñjāno'pyasamaḥ samadarśanaḥ /
kurvannapi na kurvāṇaścābhoktā phalabhogyapi

p1.14

śarīryapyaśarīryeṣa paricchinno'pi sarvagaḥ /
aśarīraṃ sadā santamidaṃ brahmavidaṃ kvacit

p1.15

priyāpriye na spṛśatastathaiva ca śubhā śubhe /
tamasā grastavadbhānādagrasto'pi ravirjanaiḥ

p1.16

grasta ityucyate bhrāntyā hyajñātvā vastulakṣaṇam /
tadvaddehādibandhebhyo vimuktaṃ brahmavittamam

p1.17

paśyanti dehivanmūḍhāḥ śarīrābhāsadarśanāt /
ahinirlvayanīvāyaṃ muktadehastu tiṣṭhati

p1.18

itastataścālyamāno yatkiñcitprāṇavāyunā /
srotasā nīyate dāru yathā nimnonnatasthalam

p1.19

daivena nīyate deho yathā kālopabhuktiṣu /
lakṣyālakṣyagatiṃ tyaktvā yastiṣṭhetkevalātmanā

p1.20

śiva eva svayaṃ sākṣādayaṃ brahmaviduttamaḥ /
jīvanneva sadā muktaḥ kṛtārtho brahmavittamaḥ

p1.21

upādhināśādbrahmaiva sadbrahmāpyeti nirdvayam /
śailūṣo veṣasadbhāvābhāvayośca yathā pumān

p1.22

tathaiva brahmavicchreṣṭhaḥ sadā brahmaiva nāparaḥ /
ghaṭe naṣṭe yathā vyoma vyomaiva bhavati svayam

p1.23

tathaivopādhivilaye brahmaiva brahmavitsvayam /
kṣīraṃ kṣīre yathā kṣiptaṃ tailaṃ taile jalaṃ jale

p1.24

saṃyuktamekatāṃ yāti tathātmanyātmavinmuniḥ /
evaṃ videhakaivalyaṃ sanmātratvamakhaṇḍitam

p1.25

brahmabhāvaṃ prapadyaiṣa yatirnāvartate punaḥ /
sadātmakatvavijñānadagdhā vidyādivarṣmaṇaḥ

p1.26

amuṣya brahmabhūtattvādbrahmaṇaḥ kuta udbhavaḥ /
māyāklṛptau bandhamokṣau na staḥ svātmani vastutaḥ

p1.27

yathā rajjau niṣkriyāyāṃ sarpābhāsavinirgamau /
avṛteḥ sadasattvābhyāṃ vaktavye bandhamokṣaṇe

p1.28

nāvṛttirbrahmaṇaḥ kvācidanyābhāvādanāvṛtam /
astīti pratyayo yaśca yaśca nāstīti vastuni

p1.29

buddhereva guṇāvetau na tu nityasya vastunaḥ /
atastau māyayā klṛptau bandhamokṣau na cātmani

p1.30

niṣkale niṣkriye śānte niravadye niraṃjane /
advitīye pare tattve vyomavatkalpanā kutaḥ

p1.31

na nirodho na cotpattirna baddho na ca sādhakaḥ /
na mumukṣurna vai mukta ityeṣā paramārthatā

ityupaniṣat //
ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śruṇuyāma devāḥ / bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ /
sthirairaṅgaistuṣṭuvāsastanūbhiḥ / vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// hariḥ ॐ tatsat //
adhikādhyayanāya

Original text: ātmopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc