Language

ENहिગુ
Scripture Library

Atma Bodha · Chapter p1

p1.1

// ātmabodhaḥ //
tapobhiḥ kṣīṇapāpānāṃ śāntānāṃ vītarāgiṇām /
mumukṣūṇāmapekṣyo'yamātmabodho vidhīyate

p1.2

bodho'nyasādhanebhyo hi sākṣānmokṣaikasādhanam /
pākasya vahnivajjñānaṃ vinā mokṣo na sidhyati

p1.3

avirodhitayā karma nāvidyāṃ vinivartayet /
vidyāvidyāṃ nihantyeva tejastimirasaṅghavat

p1.4

paricchanna ivājñānāttannāśe sati kevalaḥ / var  avacchinna
svayaṃ prakāśate hyātmā meghāpāyeṃ'śumāniva

p1.5

ajñānakaluṣaṃ jīvaṃ jñānābhyāsādvinirmalam /
kṛtvā jñānaṃ svayaṃ naśyejjalaṃ katakareṇuvat

p1.6

saṃsāraḥ svapnatulyo hi rāgadveṣādisaṅkulaḥ /
svakāle satyavadbhāti prabodhe satyasadbhavet

p1.7

tāvatsatyaṃ jagadbhāti śuktikārajataṃ yathā /
yāvanna jñāyate brahma sarvādhiṣṭhānamadvayam

p1.8

upādāne'khilādhāre jaganti parameśvare /
sargasthitilayān yānti budbudānīva vāriṇi

p1.9

saccidātmanyanusyūte nitye viṣṇau prakalpitāḥ /
vyaktayo vividhāḥ sarvā hāṭake kaṭakādivat

p1.10

yathākāśo hṛṣīkeśo nānopādhigato vibhuḥ /
tadbhedādbhinnavadbhāti tannāśe kevalo bhavet

p1.12

nānopādhivaśādeva jātivarṇāśramādayaḥ / var  jātināmāśramādayaḥ
ātmanyāropitāstoye rasavarṇādi bhedavat // ११/
paṃcīkṛtamahābhūtasaṃbhavaṃ karmasaṃcitam /
śarīraṃ sukhaduḥkhānāṃ bhogāyatanamucyate

p1.13

paṃcaprāṇamanobuddhidaśendriyasamanvitam /
apaṃcīkṛtabhūtotthaṃ sūkṣmāṅgaṃ bhogasādhanam

p1.14

anādyavidyānirvācyā kāraṇopādhirucyate /
upādhitritayādanyamātmānamavadhārayet

p1.15

paṃcakośādiyogena tattanmaya iva sthitaḥ /
śuddhātmā nīlavastrādiyogena sphaṭiko yathā

p1.16

vapustuṣādibhiḥ kośairyuktaṃ yuktyavaghātataḥ /
ātmānamantaraṃ śuddhaṃ viviñcyāttaṇḍulaṃ yathā

p1.17

var  vidyartha viviñcyāta/, āśīrliṅga benedictive vivicyāt
sadā sarvagato'pyātmā na sarvatrāvabhāsate /
buddhāvevāvabhāseta svaccheṣu pratibimbavat

p1.18

dehendriyamanobuddhiprakṛtibhyo vilakṣaṇam /
tadvṛttisākṣiṇaṃ vidyādātmānaṃ rājavatsadā

p1.19

vyāpṛteṣvindriyeṣvātmā vyāpārīvāvivekinām /
dṛśyate'bhreṣu dhāvatsu dhāvanniva yathā śaśī

p1.21

ātmacaitanyamāśritya dehendriyamanodhiyaḥ /
svakriyārtheṣu vartante sūryālokaṃ yathā janāḥ / २०//
dehendriyaguṇānkarmāṇyamale saccidātmani /
adhyasyantyavivekena gagane nīlatādivat

p1.23

ajñānānmānasopādheḥ kartṛtvādīni cātmani /
kalpyante'mbugate candre calanādi yathāmbhasaḥ / २२//
rāgecchāsukhaduḥkhādi buddhau satyāṃ pravartate /
suṣuptau nāsti tannāśe tasmādbuddhestu nātmanaḥ

p1.24

prakāśo'rkasya toyasya śaityamagneryathoṣṇatā /
svabhāvaḥ saccidānandanityanirmalatātmanaḥ

p1.25

ātmanaḥ saccidaṃśaśca buddhervṛttiriti dvayam /
saṃyojya cāvivekena jānāmīti pravartate

p1.26

ātmano vikriyā nāsti buddherbodho na jātviti /
jīvaḥ sarvamalaṃ jñātvā jñātā draṣṭeti muhyati

p1.27

rajjusarpavadātmānaṃ jīvaṃ jñātvā bhayaṃ  vahet /
nāhaṃ jīvaḥ parātmeti jñātaṃ cennirbhayo bhavet

p1.28

ātmāvabhāsayatyeko buddhyādīnīndriyāṇyapi /
dīpo ghaṭādivatsvātmā jaḍaistairnāvabhāsyate

p1.29

svabodhe nānyabodhecchā bodharūpatayātmanaḥ /
na dīpasyānyadīpecchā yathā svātmaprakāśane

p1.30

niṣidhya nikhilopādhīnneti netīti vākyataḥ /
vidyādaikyaṃ mahāvākyairjīvātmaparamātmanoḥ

p1.31

āvidyakaṃ śarīrādi dṛśyaṃ budbudavatkṣaram /
etadvilakṣaṇaṃ vidyādahaṃ brahmeti nirmalam

p1.32

dehānyatvānna me janmajarākārśyalayādayaḥ /
śabdādiviṣayaiḥ saṅgo nirindriyatayā na ca

p1.33

amanastvānna me duḥkharāgadveṣabhayādayaḥ /
aprāṇo hyamanāḥ śubhra ityādi śrutiśāsanāt

p1.34

(etasmājjāyate prāṇo manaḥ sarvendriyāṇi ca /
khaṃ vāyurjyotirāpaḥ pṛthivī viśvasya dhāriṇī //) doubtphul addition
nirguṇo niṣkriyo nityo nirvikalpo niraṃjanaḥ /
nirvikāro nirākāro nityamukto'smi nirmalaḥ

p1.35

ahamākāśavatsarvaṃ bahirantargato'cyutaḥ /
sadā sarvasamaḥ siddho niḥsaṅgo nirmalo'calaḥ

p1.36

nityaśuddhavimuktaikamakhaṇḍānandamadvayam /
satyaṃ jñānamanantaṃ yatparaṃ brahmāhameva tat

p1.37

evaṃ nirantarābhyastā brahmaivāsmīti vāsanā /
haratyavidyāvikṣepān rogāniva rasāyanam

p1.38

viviktadeśa āsīno virāgo vijitendriyaḥ /
bhāvayedekamātmānaṃ tamanantamananyadhīḥ

p1.39

ātmanyevākhilaṃ dṛśyaṃ pravilāpya dhiyā sudhīḥ /
bhāvayedekamātmānaṃ nirmalākāśavatsadā

p1.40

rūpavarṇādikaṃ sarva vihāya paramārthavit /
paripurṇaṃcidānandasvarūpeṇāvatiṣṭhate

p1.41

jñātṛjñānajñeyabhedaḥ pare nātmani vidyate /
cidānandaikarūpatvāddīpyate svayameva tat

p1.42

var  hi //
evamātmāraṇau dhyānamathane satataṃ kṛte /
uditāvagatirjvālā sarvājñānendhanaṃ dahet

p1.43

aruṇeneva bodhena pūrvaṃ santamase hṛte /
tata āvirbhavedātmā svayamevāṃśumāniva

p1.44

ātmā tu satataṃ prāpto'pyaprāptavadavidyayā /
tannāśe prāptavadbhāti svakaṇṭhābharaṇaṃ yathā

p1.45

sthāṇau puruṣavadbhrāntyā kṛtā brahmaṇi jīvatā /
jīvasya tāttvike rūpe tasmindṛṣṭe nivartate

p1.46

tatvasvarūpānubhavādutpannaṃ jñānamaṃjasā /
ahaṃ mameti cājñānaṃ bādhate digbhramādivat

p1.47

samyagvijñānavān yogī svātmanyevākhilaṃ jagat /
ekaṃ ca sarvamātmānamīkṣate jñānacakṣuṣā

p1.48

ātmaivedaṃ jagatsarvamātmano'nyanna vidyate /
mṛdo yadvadghaṭādīni svātmānaṃ sarvamīkṣate

p1.49

jīvanmuktastu tadvidvānpūrvopādhiguṇānstyajet /
saccidānandarūpatvāt bhavedbhramarakīṭavat

p1.50

tīrtvā mohārṇavaṃ hatvā rāgadveṣādirākṣasān /
yogī śāntisamāyukta ātmārāmo virājate

p1.51

bāhyānityasukhāsaktiṃ hitvātmasukhanirvṛtaḥ /
ghaṭasthadīpavatsvasthaṃ svāntareva prakāśate

p1.52

var  dīpavacchaśvadantareva
upādhistho'pi taddharmairalipto vyomavanmuniḥ /
sarvavinmūḍhavattiṣṭhedasakto vāyuvaccaret

p1.53

upādhivilayādviṣṇau nirviśeṣaṃ viśenmuniḥ /
jale jalaṃ viyadvyomni tejastejasi vā yathā

p1.54

yallābhānnāparo lābho yatsukhānnāparaṃ sukham /
yajjñānānnāparaṃ jñānaṃ tadbrahmetyavadhārayet

p1.55

yaddṛṣṭvā nāparaṃ dṛśyaṃ yadbhūtvā na punarbhavaḥ /
yajjñātvā nāparaṃ jñeyaṃ tadbrahmetyavadhārayet

p1.56

tiryagūrdhvamadhaḥ pūrṇaṃ saccidānandamadvayam /
anantaṃ nityamekaṃ yattadbrahmetyavadhārayet

p1.57

atadvyāvṛttirūpeṇa vedāntairlakṣyate'dvayam /  var 'vyayam
akhaṇḍānandamekaṃ yattatadbrahmetyavadhārayet

p1.58

akhaṇḍānandarūpasya tasyānandalavāśritāḥ /
brahmādyāstāratamyena bhavantyānandino'khilāḥ

p1.59

tadyuktamakhilaṃ vastu vyavahārastadanvitaḥ / var vyavahāraścidanvitaḥ
tasmātsarvagataṃ brahma kṣīre sarpirivākhile

p1.60

anaṇvasthūlamahrasvamadīrghamajamavyayam /
arūpaguṇavarṇākhyaṃ tadbrahmetyavadhārayet

p1.61

yadbhāsā bhāsyate'rkādi bhāsyairyattu na bhāsyate /
yena sarvamidaṃ bhāti tadbrahmetyavadhārayet

p1.62

svayamantarbahirvyāpya bhāsayannakhilaṃ jagat /
brahma prakāśate vahniprataptāyasapiṇḍavat

p1.63

jagadvilakṣaṇaṃ brahma brahmaṇo'nyanna kiṃcana /
brahmānyadbhāti cenmithyā yathā marumarīcikā

p1.64

dṛśyate śrūyate yadyadbrahmaṇo'nyanna tadbhavet /
tattvajñānācca tadbrahma saccidānandamadvayam

p1.65

sarvagaṃ saccidātmānaṃ jñānacakṣurnirīkṣate /
ajñānacakṣurnekṣeta bhāsvantaṃ bhānumandhavat

p1.66

śravaṇādibhiruddīptajñānāgniparitāpitaḥ /
jīvaḥ sarvamalānmuktaḥ svarṇavaddyotate svayam

p1.67

hṛdākāśodito hyātmā bodhabhānustamo'pahṛt /
sarvavyāpī sarvadhārī bhāti bhāsayate'khilam

p1.68

digdeśakālādyanapekṣya sarvagaṃ
śītādihṛnnityasukhaṃ niraṃjanam /
yaḥ svātmatīrthaṃ bhajate viniṣkriyaḥ
sa sarvavitsarvagato'mṛto bhavet

// iti śaṃkarācāryaviracita ātmabodhaḥ samāptaḥ //

Original text: ātmabodhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc