Atharva Veda · Chapter 3.3

acikradatsvapā iha bhuvadagne vyacasva rodasī urūcī /
yuñjantu tvā maruto viśvavedasa āmuṃ naya namasā rātahavyam

dūre citsantamaruṣāsa indramā cyāvayantu sakhyāya vipram /
yadgāyatrīṃ bṛhatīmarkamasmai sautrāmaṇyā dadhṛṣanta devāḥ

adbhyastvā rāja varuṇo hvayatu somastvā hvayatu parvatebhyaḥ /
indrastvā hvayatu viḍbhya ābhyaḥ śyeno bhūtvā viśa ā patemāḥ

śyeno havyaṃ nayatvā parasmādanyakṣetre aparuddhaṃ carantam /
aśvinā panthāṃ kṛṇutāṃ sugaṃ ta imaṃ sajātā abhisaṃviśadhvam

hvayantu tvā pratijanāḥ prati mitrā avṛṣata /
indrāgnī viśve devāste viśi kṣemamadīdharan

yaste havaṃ vivadatsajāto yaśca niṣṭyaḥ /
apāñcamindra taṃ kṛtvāthemamihāva gamaya

{{sāyaṇabhāṣyam|
'acikradat' iti sūktena śatrūtsāditasya rājñaḥ punaḥ svarāṣṭrapraveśārthaṃ śatrusenākāraṃ puroḍāśam udakeṣu darbhān saṃstīrya tatra ninayet / tato nimajjanārthaṃ taṃ puroḍāśaṃ loṣṭena pūrayet /
tathā anena sūktena svarāṣṭrapraveśārthaṃ kṣīrodanaṃ saṃpātya abhimantrya rājānam āśayet /
atra sūtram -- " 'acikradat' (a ३,३), 'ā tvā gan' ( a ३,४ ) iti yasmād rāṣṭrād avaruddhastasyāśāyāṃ 'senāvidhaṃ puroḍāśaṃ darbheṣūdake ninayati' ( kausū १६,३० ) ityādi /
atra ‘acikradat' ityasya sākamedhākhyaparvaṇi pūrvedyuḥ kriyamāṇāyām āgneyyām iṣṭyāṃ pradhānayāgānumantraṇe viniyogaḥ / uktaṃ vaitāne -- “kārtikyāṃ sākamedhāḥ/ pūrvedyuriṣṭyām agneranīkavataḥ ‘acikradat
(vaitāśrau ९,१;२ ) iti /
acikradatsvapā iha bhuvadagne vyacasva rodasī urūcī /
yuñjantu tvā maruto viśvavedasa āmuṃ naya namasā rātahavyam

acikradat / sva'pāḥ/ iha / bhuvat / agne / vi / acasva / rodasī iti / urūcī iti /
yuñjantu / tvā / marutaḥ / viśva'vedasaḥ / ā / amum / naya / namasā / rāta'havyam

he agne asau svarāṣṭrāt pracyuto rājā acikradat punaḥ svarāṣṭrapraveśāya tvām āhvayati / prārthayata ityarthaḥ / kadi kradi kladi āhvāne rodane ca/ asmād ṇyantāt luṅi caṅi rūpam / 'anityam āgamaśāsanam' iti numabhāvaḥ / sa tvadanugrahāt iha svarāṣṭre svapāḥ svakīyānāṃ prajānāṃ pālakaḥ sukarmā vā bhuvat bhavatu / bhavaterleṭi aḍāgamaḥ/ chāndasaḥ śapo luk / 'bhūsuvostiṅi' ( pā ७,३,८८ ) iti guṇapratiṣedhe uvaṅ/ tadrakṣaṇārthaṃ tvaṃ ca urūcī urūcyau urvañcane/ vyāpanaśīle ityarthaḥ/ urupūrvād añcateḥ *[kvin ] 'añcateścopasaṃkhyānam' ( pāvā ४,१,६) iti ṅīp / udāttanivṛttisvareṇa ṅīpa udāttatvam / īdṛśau rodasī dyāvāpṛthivyau 'vyacasva vyāpnuhi / vyacatirvyāptikarmā / api ca viśvavedasaḥ sarvaviṣayajñānayuktā marutaḥ etannāmāna ekonapañcāśatsaṃkhyākā devāḥ he agne tvā tvāṃ yuñjantu prāpnuvantu / tvatsahāyā bhavantu ityarthaḥ / viśvavedasa iti / vida jñāne ityasmād bhāve asun / 'bahuvrīhau viśvaṃ saṃjñāyām' (pā ६,२,१०६ ) iti pūrvapadāntodāttatvam / namasā namaskāreṇa yuktaṃ rātahavyam dattahaviṣkam amum uktalakṣaṇaṃ rājānam ā naya punaḥ svarāṣṭraṃ prāpaya/
dūre citsantamaruṣāsa indramā cyāvayantu sakhyāya vipram /
yadgāyatrīṃ bṛhatīmarkamasmai sautrāmaṇyā dadhṛṣanta devāḥ

dūre/ cit / santam / aruṣāsaḥ / indram / ā / cyavayantu / sakhyāya / vipram /
yat / gāyatrīm / bṛhatīm / arkam / asmai / sautrāmaṇyā / dadhṛṣanta / devāḥ

aruṣāsaḥ ārocamānāḥ dīpyamānāḥ / aruṣīrārocanād iti yāskaḥ ( ni १२,७)/ ṛtvijaḥ dūre cit santam / citśabdaḥ apyarthe / svarge vasantaṃ vidyamānamapi vipram / medhāvināmaitat / medhāvinam indraṃ sakhyāya asya rājñaḥ sakhikarmaṇe sāhāyyācaraṇāya / 'salyuryaḥ' (pā ५,१,१२६ ) iti yaḥ/ ā cyāvayantu āgamayantu/ ānetavyasyendrasya ādhikyaṃ darśayati -- yat yasmāt kāraṇād devāḥ prasiddhāḥ asmai indrāya gāyatrīm somāharaṇādinā prakhyātavīryaṃ gāyatryākhyaṃ chandaḥ bṛhatīm asmānnyūnādhikākṣarāṇām anyeṣāṃ chandasāṃ pradhānabhūtām / bṛhatyāḥ prādhānyaṃ ca anyatra śrūyate-- 'yāni ca cchandāṃsyatyaricyanta / yāni ca nodabhavan tāni nirvīryāṇi hīnānyamanyanta/ sābravīd bṛhatī / māmeva bhūtvā mām upasaṃśrayateti' (taibrā १,५,१२,३ ) / 'bṛhatī chandasāṃ svārājyaṃ parīyāya' (tu. tāṃbrā २४,६,३) iti / arkam arcanasādhanabhūtaṃ mantrātmakaṃ bṛhadukthātmakaṃ śastram sautrāmaṇyā/ suṣṭu trāyata iti sutrāmā indraḥ / taddevatyayā kriyayā dadhṛṣanta adhārayan / gāyatryādibhirindram atiśayitavīryam akurvannityarthaḥ / yadvā gāyatryādikam asmā indrāya / prāyacchan iti śeṣaḥ / tathā sautrāmaṇyā etannāmakena haviryajñena devā dadhṛṣanta / pūrvaṃ visrastāvayavam indraṃ punaḥ sarvāvayavopetam akurvannityarthaḥ/ śrūyate hi--'indrasya suṣuvāṇasya daśadhendriyaṃ vīryaṃ parāpatat / tad devāḥ sautrāmaṇyā samabharan' (tai ५,६,३,४ ) iti / tasmād atiśayitavīryayogāt tameva ā cyāvayantu iti saṃbandhaḥ/
adbhyastvā rāja varuṇo hvayatu somastvā hvayatu parvatebhyaḥ /
indrastvā hvayatu viḍbhya ābhyaḥ śyeno bhūtvā viśa ā patemāḥ

at'bhyaḥ / tvā / rājā / varuṇaḥ / hvayatu / somaḥ / tvā / hvayatu / parvatebhyaḥ / indraḥ / tvā / hvayatu / viṭ'bhyaḥ / ābhyaḥ / śyenaḥ / bhūtvā / viśaḥ /ā/ pata/ imāḥ

he parairavaruddharāṣṭra rājan tvā tvāṃ varuṇo rājā adbhyaḥ svasaṃbandhinībhyaḥ sakāśād hvayatu ākārayatu / adbhya iti / 'apo bhi' (pā ७,४,४८) iti takāraḥ / tathā somaḥ latārūpeṇāvasthitaḥ parvatebhyaḥ svanivāsasthānebhyaḥ tvā tvāṃ hayatu / indraśca viṭpatiḥ / 'svastidā viśāṃ patirvṛtrahā vimṛdho vaśī / vṛṣendraḥ' ( a १,२१,१) iti śrūyate / ābhyaḥ yā prajāsu tvam idānīṃ nivasasi ābhyo viḍbhyaḥ prajābhyaḥ sakāśāt tvā tvāṃ hvayatu / rājyabhraṣṭasya rājñaḥ trīṇi nivāsasthānāni saṃbhāvitāni / samudramadhyaṃ parvatāḥ deśāntaraṃ vā / tebhyaḥ sarvebhyaḥ svakīyebhyo varuṇādayastvām āhvayantu / punaḥ svarājyapraveśāyetyarthaḥ / evaṃ tairdevairāhūtastvam imāḥ svakīyāḥ pūrvaṃ pālitā viśaḥ prajāḥ śyeno bhūtvā / śyenaḥ pakṣiviśeṣaḥ / sa iva śīghragatiḥ parairanādharṣitaśca bhūtvā ā pata āgaccha ! patlṛ gatau / loṭi 'ato heḥ' (pā ६,४,१०५ ) iti herluk /
śyeno havyaṃ nayatvā parasmādanyakṣetre aparuddhaṃ carantam /
aśvinā panthāṃ kṛṇutāṃ sugaṃ ta imaṃ sajātā abhisaṃviśadhvam

śyenaḥ / havyam / nayatu / ā / parasmāt / anya'kṣetre / apa'ruddham / carantam / aśvinā / panthām / kṛṇutām / su'gam / te / imam / sa'jātāḥ / abhi'saṃviśadhvam

śyenaḥ śaṃsanīyagatiḥ dyusthāno devaḥ anyakṣetre pararāṣṭre avaruddham śatrubhirniruddhaṃ carantam vartamānam ata eva havyam hvātavyam / 'bahulaṃ chandasi' (pā ६,१,३४ ) iti hvaḥ saṃprasāraṇam / īdṛśaṃ taṃ rājānaṃ parasmāt pararāṣṭrād ā nayatu svadeśaṃ prati prāpayatu / tathā he rājan te tava aśvinā aśvinau devau / 'supāṃ suluk' (pā ७,१,३९) ityākāraḥ/ panthām panthānam / chāndasam ātvaṃ nalopo vā / āgamanamārgaṃ sugam sukhena gantuṃ yogyaṃ nirodhakaśatruśūnyaṃ kṛṇutām kurutām / sugam iti / 'suduroradhikaraṇe' ( pāvā ३,२,४८) iti ḍaḥ / he sajātāḥ samānajanmāno bandhavaḥ yūyam imam punaḥ svarāṣṭraṃ praviṣṭaṃ rājānam abhisaṃviśadhvam abhitaḥ sarvataḥ praviśya saṃviśadhvam upaviśya sevadhvam / viśervyatyayena ātmanepadam/
hvayantu tvā pratijanāḥ prati mitrā avṛṣata /
indrāgnī viśve devāste viśi kṣemamadīdharan

hvayantu / tvā / prati'janāḥ / prati / mitrāḥ / avṛṣata /
indrāgnī iti / viśve / devāḥ / te / viśi / kṣemam / adīdharan

pratijanāḥ he rājan tvā tvāṃ vayantu sāṃtatyena sevantām / veñ tantusaṃtāne ityasmāt loṭ / kartari śap / tathā pratimitrāḥ pratikūlāni mitrāṇi avṛṣata virodhaṃ parityajya saṃbhajantām / vṛṅ saṃbhaktau ityasmāt chāndase luṅi 'liṅsicorātmanepadeṣu' (pā ७,२,४२) iti pakṣe iḍabhāvaḥ / 'uśca' (pā १,२,१२) iti sicaḥ kittvād guṇābhāvaḥ / indrāgnī viśve devāśca viśi / jātāvekavacanam / vikṣu prajāsu te tava kṣemam rakṣaṇam adīdharan dhārayantu kurvantu / dhārayaterṇyantāt luṅi caṅi rūpam //
yaste havaṃ vivadatsajāto yaśca niṣṭyaḥ /
apāñcamindra taṃ kṛtvāthemamihāva gamaya

yaḥ / te / havam / vi'vadat / sa'jātaḥ / yaḥ / ca / niṣṭyaḥ /
apāñcam / indra / tam / kṛtvā / atha / imam / iha / ava / gamaya

he rājan te tava havam svarāṣṭrapraveśaviṣayaṃ punarāhvānaṃ yaḥ sajātaḥ samānajanmā / samabala ityarthaḥ/ yaśca niṣṭyaḥ nīcaḥ/ nikṛṣṭabala ityarthaḥ / 'avyayāt tyap' (pā ४,२,१०४) ityatra ‘niso gate' iti vacanāt tyap / 'hrasvāt tādau taddhite' (pā ८,३,१०१ ) iti sakārasya mūrdhanyaḥ/ anayoranyataraḥ kaścid vivadat vivadet nānumanyeta / vipūrvāda vaderleṭi aḍāgamaḥ/ he indra tam ubhayavidhaṃ śatrum apāñcam apagataṃ bahiṣkṛtaṃ kṛtvā atha anantaram imam prakṛtaṃ rājānam iha asmin rāṣṭre ava gamaya bodhaya / asya rāṣṭrasya ayameva rājeti prakhyāpayetyarthaḥ/
iti prathame'nuvāke tṛtīyaṃ sūktam /
}}