āśvalāyanagṛhyapariśiṣṭam · Chapter 1
āśvalāyanagṛhyapariśiṣṭam
१५ nārāyaṇabaliḥ /
atha nārāyaṇabalirarvāktasaṃskārācchuddhe kāle śuklaikādaśyāṃ snātaḥ śucau deśe viṣṇuṃ vaivasvataṃ pretaṃ ca yathāvadabhyarcya tadagre tilamiśrānmadhughṛtaplutāndaśa piṇḍānviṣṇurūpaṃ pretaṃ dhyāyankāśyapagotra devadattāyaṃ te piṇḍa iti dakṣiṇāgreṣu darbheṣu dakṣiṇāmukhaḥ prācīnavītī parācīnena pāṇinā dattvā piṇḍāngandhādibhirabhyarcya pravāha ṇāntaṃ kṛtvā nadyāṃ kṣipet / atha rātrāvayuganmābrāhmaṇānnimantrayopoṣitaḥ śvo madhyaṃ dine viṣṇumabhyarcya pretamuddiśya brāhmaṇānekoddiṣṭovidhinā bhojayitvā tṛpteṣu brāhma ṇasamīpe piṇḍavidhinā ninayanāntaṃ tūṣṇīṃ kṛtvā viṣṇave brahmaṇe śivāya saparivārāya yamāya viṣṇo'yaṃ te piṇḍa ityevaṃ caturaḥ piṇḍānbhuktaśeṣeṇa dakṣiṇasaṃsthāndattvā'tha pañcamaṃ kāśyapagotra devadatteti pretaṃ dhyātvā tadrūpāya viṣṇave viṣṇā'yaṃ ta iti dadyāt / athā''cāntāndakṣiṇayā saṃtoṣyaikaṃ teṣu guṇavantamaviśeṣato vastrā bharaṇādigohiraṇyaiḥ pretabaddhyā toṣayet / atha taiḥ pavitrapāṇibhiḥ pretāya kāśyapagotrāyāyaṃ te tilodakāñjaliriti tilodakaṃ dāpayitvā'nena nārāyaṇabalikarmaṇā bhagavānviṣṇurimaṃ devadattaṃ śuddhamapāpaṃ karmārhaṃ karotviti vācayitvā visṛjet / eṣa nārāyaṇabalikalpaḥ / evamanyāmapi svābhimatadevatāṃ yamadvitīyāmabhyarcya vidhimimaṃ kuryātto'pyenamapāpaṃ karoti na tu puṇyakṛto'pi balimenamakṛtvā pāralaukikaṃ kuryātkṛtaṃ nopatiṣṭhate'ntarikṣe vinaśyati tasmādyathāsaṃbhavamapi kuryādat
१६ nāgabaliḥ /
atha nāgabaliḥ sarpahatānāṃ dārumayaṃ mṛnmayaṃ vā pañcaphaṇaṃ sarpaṃ kṛtvā bhādrapada- syānyasye vā māsasya śuklapañcamīmārabhya yāvatsaṃvatsaraṃ patimāsaṃ tasyāmupoṣito rātrau pañcāmṛtaiḥ snāpayitvā śucāvāsane śuciḥ surabhigandhapuṣpadhūpadīpairabhyarcya praṇamet / anumāsamekaikamanantaṃ vāsukiṃ śeṣaṃ padmaṃ kambalaṃ karkoṭakamaśvataraṃ dhṛtarāṣṭraṃ śaṅkhapālaṃ kālīyaṃ takṣakaṃ kapilamiti pāyasasarpiḥkṣīrāpūpairbalimupahṛtya jāgaritvā śvobhūte trivṛtānnena brāhmaṇānbhojayitvā pūrṇe saṃvatsare pañcamyāṃ ca snātvā sauvarṇaṃ sarpaṃ gāṃ ca brāhmaṇāya dattvā'nyāṃśca yatheṣṭaṃ bhojayitvā dakṣiṇayā toṣayitvā nāgānprītiṃ vācayed / eṣa nāgabaliḥ athobhayoḥ pakṣayoḥ pañvamīṣu saṃmṛṣṭāyāṃ bhuvi piṣṭena sarpamullikhya śuklasurabhigandhādibhirabhyarcya kṣīramodakānnivedyopasthāya muñca muñca devadattamiti prārthya saha bandhubhirmadhuramaśnīyādevaṃ saṃvatsarānte nārāyaṇabaliṃ cokta vatkṛtvā tata ūrdhvaṃ karma kuryāt
१८ vṛṣotsargavidhiḥ /
atha vṛṣotsargaḥ śūlagavaṃ kārtikyāṃ paurṇamāsyāṃ vaiśākhyāṃ vā revatyāṃ vā''śva- yujīyasya gorjīvatputrāyaḥ payasvinyāḥ sutaṃ śreṣṭhaṃ svasya yūthasyākuṣṭhinamapṛṣatameka hāyanaṃ dvihāyanaṃ vā nīlaṃ babhruṃ piṅgalaṃ lohitaṃ vā lakṣaṇyamityeke kāmaṃ kṛṣṇa mālohitaṃ śvetamaṣṭabhiḥ saha vatsatarībhiścatasṛbhirvā vrīhiyavamatībhiradbhirāpohiṣṭhī- yābhirvāmadevyena karma saṃkalpya pūrvaprāñcamabhiṣicyāpāṃ tīre goṣṭhe catuṣpathe vā'gni mupasamādhāya raudraṃ sthālīpākaṃ sarvahutaṃ hutvā saumyaṃ pāyasaṃ paiṣṭaṃ yāvakaṃ pūrṇapātroda- kena mārjayitvā'gniṃ triḥ pradakṣiṇaṃ paryānīya kadrudrāyemā rudāyā''te pitarimā rudrāya sthiradhanvane gira iti sūktaiścatasro diśa upasthāya prāñcaṃ prāgudañcaṃ vā vatsatarīsametamutsṛjya, enaṃ yuvānaṃ pītaṃ vo dadāmi tena krīḍa(ḻa)ntīścaratha priyeṇa / imāṃ ca tvāṃ prajanuṣā suvācā rāyaspoṣeṇa samiṣā cinomi / śāntā pṛthivī śiva-pa mantarikṣaṃ dyaurno devyabhayaṃ no astu / śivā diśaḥ pradiśa uddiśo na āpā vidyutaḥ paripāntu sarvata ityṛṣabhaṃ māsamānānāmiti ca sūktenaupasthāya sa yatpibati khādati lāṅgūlaṃ codakpūrṇamudasyati tena devānṛṣīnpitṝṃśca prīṇāti vaṃśyāṃścā''- saptamabhubhayataḥ parāvarānuddharati pretārthamutsṛṣṭaṃ mahato narakāduttārayati, tasmādekāda- śe'hni pretāya vṛṣamutsṛjedādyamāsikaṃ dattvā so'yaṃ vṛṣotsargaḥ svargyaḥ paśavyo vṛṣa- bhamutsṛjya mahāpaśurbhavatīti vijñāyate nānutsṛṣṭaḥ syādityācāryaḥ / tasmānnityaścaike rudrameva japante sa eva paśupatiriti śantātīyaṃ japangṛhanetya sarpiṣaudanaṃ brāhmaṇa- nbhojayitvā'gnī rudraḥ śarvaḥ paśupatirugraḥ śūlī bhavo mahādeva iti nāmabhirarcaye- drudrameva vā yathā saṃbhavamuddiśetsvastyayanaṃ vācayedevametāni karmāṇi yathoktaṃ kuryā- tsarvāṇi śreyāṃsyāpnoti tadetadāśvalāyanagṛhyapariśiṣṭaṃ nama āśvalāyanāya nama āśvalāyanāya
ityāśvalāyanagṛhyapariśiṣṭe tṛtīyo'dhyāyaḥ
Original text: āśvalāyanagṛhyapariśiṣṭam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0