Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 01.1

01.1.01

.pṛthivyā lābhe pālane ca yāvanty artha.śāstrāṇi pūrva.ācāryaiḥ prasthāpitāni prāyaśas tāni saṃhṛtya^ekam idam artha.śāstraṃ kṛtam //

01.1.02

tasya^ayaṃ prakaraṇa.adhikaraṇa.samuddeśaḥ //

01.1.03a

vidyā.samuddeśaḥ, vṛddha.samuddeśaḥ, indriya.jayaḥ, amātya.utpattiḥ, mantri.purohita.utpattiḥ, upadhābhiḥ śauca.aśauca.jñānam amātyānām, - -

01.1.03b

gūḍha.puruṣa.praṇidhiḥ, sva.viṣaye kṛtya.akṛtya.pakṣa.rakṣaṇam, para.viṣaye kṛtya.akṛtya.pakṣa.upagrahaḥ, -

01.1.03c

mantra.adhikāraḥ, dūta.praṇidhiḥ, rāja.putra.rakṣaṇam, aparuddha.vṛttam, aparuddhe vṛttiḥ, rāja.praṇidhiḥ, niśānta.praṇidhiḥ, ātma.rakṣitakam, --, iti vinaya.adhikārikaṃ prathamam adhikaraṇam //

01.1.04a

janapada.niveśaḥ, bhūmic.chidra.apidhānam, durga.vidhānam, durga.niveśaḥ, samnidhātṛ.nicaya.karma, samāhartṛ.samudaya.prasthāpanam, akṣa.paṭale gāṇanikya.adhikāraḥ, -

01.1.04b

samudayasya yukta.apahṛtasya pratyānayanam, upayukta.parīkṣā, śāsana.adhikāraḥ, kośa.praveśya.ratna.parīkṣā, ākara.karma.anta.pravartanam, akṣa.śālāyāṃ suvarṇa.adhyakṣaḥ -

01.1.04c

viśikhāyāṃ sauvarṇika.pracāraḥ, koṣṭha.āgāra.adhyakṣaḥ, paṇya.adhyakṣaḥ, kupya.adhyakṣaḥ, āyudha.adhyakṣaḥ, tulā.māna.pautavam, -

01.1.04d

deśa.kāla.mānam, śulka.adhyakṣaḥ, sūtra.adhyakṣaḥ, sīta.adhyakṣaḥ, surā.adhyakṣaḥ, sūna.adhyakṣaḥ, gaṇikā.adhyakṣaḥ, -

01.1.04e

nāv.adhyakṣaḥ, go.adhyakṣaḥ, aśva.adhyakṣaḥ, hasty.adhyakṣaḥ, ratha.adhyakṣaḥ, patty.adhyakṣaḥ, senā.pati.pracāraḥ, mudrā.adhyakṣaḥ, vivīta.adhyakṣaḥ, samāhartṛ.pracāraḥ, -

01.1.04f

gṛha.patika.vaidehaka.tāpasa.vyañjanāḥ praṇidhayaḥ, nāgarika.praṇidhiḥ -- ity adhyakṣa.pracāro dvitīyam adhikaraṇam //

01.1.05a

vyavahāra.sthāpanā, vivāda.pada.nibandhaḥ, vivāha.samyuktam, dāya.vibhāgaḥ, vāstukam, samayasya anapākarma, ṛṇa.adānam, aupanidhikam, dāsa.karma.kara.kalpaḥ, -

01.1.05b

sambhūya samutthānam, vikrīta.krīta.anuśayaḥ, dattasya anapākarma, asvāmi.vikrayaḥ, sva.svāmi.sambandhaḥ, sāhasam, vāk.pāruṣyam, daṇḍa.pāruṣyam, dyūta.samāhvayam, prakīrṇakaṃ - iti, dharma.sthīyaṃ tṛtīyam adhikaraṇam //

01.1.06a

kāru.kara.kṣaṇam, vaidehaka.rakṣaṇam, upanipāta.pratīkāraḥ, gūḍha.ājīvināṃ rakṣā, siddha.vyañjanair māṇava.prakāśanam, śaṅkā.rūpa.karma.abhigrahaḥ, -

01.1.06b

āśu.mṛtaka.parīkṣā, vākya.karma.anuyogaḥ, sarva.adhikaraṇa.rakṣaṇaṃ -

01.1.06c

eka.aṅga.vadha.niṣkrayaḥ, śuddhaś citraś ca daṇḍa kalpaḥ, kanyā.prakarma, aticāra.daṇḍāḥ - iti kaṇṭaka.śodhanaṃ caturtham adhikaraṇam //

01.1.07

dāṇḍakarmikam, kośa.abhisaṃharaṇam, bhṛtya.bharaṇīyam, anujīvi.vṛttam, samaya.ācārikam, rājya.pratisaṃdhānam, eka.aiśvaryaṃ - iti yoga.vṛttaṃ pañcamam adhikaraṇam //

01.1.08

prakṛti.sampadaḥ, śama.vyāyāmikaṃ - iti maṇḍala.yoniḥ ṣaṣṭham adhikaraṇam //

01.1.09a

ṣāḍguṇya.samuddeśaḥ, kṣaya.sthāna.vṛddhi.niścayaḥ, saṃśraya.vṛttiḥ, samahīna.jyāyasāṃ guṇa.abhiniveśaḥ, hīna.saṃdhayaḥ, vigṛhya āsanam, saṃdhāya āsanam, vigṛhya yānam, saṃdhāya yānam, -

01.1.09b

sambhūya prayāṇam, yātavya.amitrayor abhigraha.cintā, kṣaya.lobha.virāga.hetavaḥ prakṛtīnām, sāmavāyika.viparimarśaḥ, -

01.1.09c

saṃhita prayāṇikam, paripaṇita.aparipaṇita.apasṛtāḥ saṃdhayaḥ, dvaidhī.bhāvikāḥ saṃdhi.vikramāḥ, yātavya.vṛttiḥ, anugrāhya.mitra.viśeṣāḥ, -

01.1.09d

mitra.hiraṇya.bhūmi.karma.saṃdhayaḥ, pārṣṇi.grāha.cintā, hīna.śakti.pūraṇam, balavatā vigṛhya uparodha.hetavaḥ, daṇḍa.upanata.vṛttam, -

01.1.09e

daṇḍa.upanāyi.vṛttam, saṃdhi.karma, samādhi.mokṣaḥ, madhyama.caritam, udāsīna.caritam, maṇḍala.caritaṃ - iti ṣāḍguṇyaṃ saptamam adhikaraṇam //

01.1.10

prakṛti.vyasana.vargaḥ, rāja.rājyayor vyasana.cintā, puruṣa.vyasana.vargaḥ, pīḍana.vargaḥ, stambha.vargaḥ, kośa.saṅga.vargaḥ, mitra.vyasana.vargaḥ - iti vyasana.ādhikārikam aṣṭamam adhikaraṇam //

01.1.11a

śakti.deśa.kāla.bala.abala.jñānam, yātrā.kālāḥ, bala.upādāna.kālāḥ, samnāha.guṇāḥ, pratibala.karma, paścāt kopa.cintā, bāhya.ābhyantara.prakṛti.kopa.pratīkārāḥ -

01.1.11b

kṣaya.vyaya.lābha.viparimarśaḥ, bāhya.ābhyantarāś ca^āpadaḥ, duṣya.śatru.samyuktāḥ, artha.anartha.saṃśaya.yuktāḥ, tāsām upāya.vikalpajāḥ siddhayaḥ - ity abhiyāsyat karma navamam adhikaraṇam //

01.1.12

skandha.āvāra.niveśaḥ, skandha.āvāra.prayāṇam, bala.vyasana.avaskanda.kāla.rakṣaṇam, kūṭa.yuddha.vikalpāḥ, sva.sainya.utsāhanam, sva.bala.anya.bala.vyāyogaḥ, yuddha.bhūmayaḥ, patty.aśva.ratha.hasti.karmāṇi, pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ bala.agrato vyūha.vibhāgaḥ, sāra.phalgu.bala.vibhāgaḥ, patty.aśva.ratha.hasti.yuddhāni,
daṇḍa.bhoga.maṇḍala.asaṃhata.vyūha.vyūhanam, tasya prativyūha.sthāpanaṃ - iti sāṃgrāmikaṃ daśamam adhikaraṇam //

01.1.13

bheda.upādānāni, upāṃśu.daṇḍāḥ - iti saṃgha.vṛttam ekādaśam adhikaraṇam //

01.1.14

dūta.karma, mantra.yuddham, senā.mukhya.vadhaḥ, maṇḍala.protsāhanam, śastra.agni.rasa.praṇidhayaḥ, vīvadha.āsāra.prasāra.vadhaḥ, yoga.atisaṃdhānam, daṇḍa.atisaṃdhānam, eka.vijayaḥ - ity ābalīyasaṃ dvādaśam adhikaraṇam //

01.1.15

upajāpaḥ, yoga.vāmanam, apasarpa.praṇidhiḥ, paryupāsana.karma, avamardaḥ, labdha.praśamanaṃ - iti durga.lambha.upāyas trayodaśam adhikaraṇam //

01.1.16

para.bala.ghāta.prayogaḥ, pralambhanam, sva.bala.upaghāta.pratīkāraḥ - ity aupaniṣadikaṃ caturdaśam adhikaraṇam //

01.1.17

tantra.yuktayaḥ - iti tantra.yuktiḥ pañcadaśam adhikaraṇam //

01.1.18

śāstra.samuddeśaḥ pañcadaśa.adhikaraṇāni sa-aśīti.prakaraṇa.śataṃ sa-pañcāśad.adhyāya.śataṃ ṣaṭ.śloka.sahasrāṇi^iti //
KAZ01.1.19ab/ sukha.grahaṇa.vijñeyaṃ tattva.artha.pada.niścitam /
KAZ01.1.19cd/ kauṭilyena kṛtaṃ śāstraṃ vimukta.grantha.vistaram //E
(Chap.2, ṣection.1: Enumeration of the sciences)
((i) Establishing (the necessity of) philosophy)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc