અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 01.1

.પૃથિવ્યા લાભે પાલને ચ યાવન્ત્ય્ અર્થ.શાસ્ત્રાણિ પૂર્વ.આચાર્યૈઃ પ્રસ્થાપિતાનિ પ્રાયશસ્ તાનિ સંહૃત્ય^એકમ્ ઇદમ્ અર્થ.શાસ્ત્રં કૃતમ્ ॥

તસ્ય^અયં પ્રકરણ.અધિકરણ.સમુદ્દેશઃ ॥

વિદ્યા.સમુદ્દેશઃ, વૃદ્ધ.સમુદ્દેશઃ, ઇન્દ્રિય.જયઃ, અમાત્ય.ઉત્પત્તિઃ, મન્ત્રિ.પુરોહિત.ઉત્પત્તિઃ, ઉપધાભિઃ શૌચ.અશૌચ.જ્ઞાનમ્ અમાત્યાનામ્, - -

ગૂઢ.પુરુષ.પ્રણિધિઃ, સ્વ.વિષયે કૃત્ય.અકૃત્ય.પક્ષ.રક્ષણમ્, પર.વિષયે કૃત્ય.અકૃત્ય.પક્ષ.ઉપગ્રહઃ, -

મન્ત્ર.અધિકારઃ, દૂત.પ્રણિધિઃ, રાજ.પુત્ર.રક્ષણમ્, અપરુદ્ધ.વૃત્તમ્, અપરુદ્ધે વૃત્તિઃ, રાજ.પ્રણિધિઃ, નિશાન્ત.પ્રણિધિઃ, આત્મ.રક્ષિતકમ્, --, ઇતિ વિનય.અધિકારિકં પ્રથમમ્ અધિકરણમ્ ॥

જનપદ.નિવેશઃ, ભૂમિચ્.છિદ્ર.અપિધાનમ્, દુર્ગ.વિધાનમ્, દુર્ગ.નિવેશઃ, સમ્નિધાતૃ.નિચય.કર્મ, સમાહર્તૃ.સમુદય.પ્રસ્થાપનમ્, અક્ષ.પટલે ગાણનિક્ય.અધિકારઃ, -

સમુદયસ્ય યુક્ત.અપહૃતસ્ય પ્રત્યાનયનમ્, ઉપયુક્ત.પરીક્ષા, શાસન.અધિકારઃ, કોશ.પ્રવેશ્ય.રત્ન.પરીક્ષા, આકર.કર્મ.અન્ત.પ્રવર્તનમ્, અક્ષ.શાલાયાં સુવર્ણ.અધ્યક્ષઃ -

વિશિખાયાં સૌવર્ણિક.પ્રચારઃ, કોષ્ઠ.આગાર.અધ્યક્ષઃ, પણ્ય.અધ્યક્ષઃ, કુપ્ય.અધ્યક્ષઃ, આયુધ.અધ્યક્ષઃ, તુલા.માન.પૌતવમ્, -

દેશ.કાલ.માનમ્, શુલ્ક.અધ્યક્ષઃ, સૂત્ર.અધ્યક્ષઃ, સીત.અધ્યક્ષઃ, સુરા.અધ્યક્ષઃ, સૂન.અધ્યક્ષઃ, ગણિકા.અધ્યક્ષઃ, -

નાવ્.અધ્યક્ષઃ, ગો.અધ્યક્ષઃ, અશ્વ.અધ્યક્ષઃ, હસ્ત્ય્.અધ્યક્ષઃ, રથ.અધ્યક્ષઃ, પત્ત્ય્.અધ્યક્ષઃ, સેના.પતિ.પ્રચારઃ, મુદ્રા.અધ્યક્ષઃ, વિવીત.અધ્યક્ષઃ, સમાહર્તૃ.પ્રચારઃ, -

ગૃહ.પતિક.વૈદેહક.તાપસ.વ્યઞ્જનાઃ પ્રણિધયઃ, નાગરિક.પ્રણિધિઃ -- ઇત્ય્ અધ્યક્ષ.પ્રચારો દ્વિતીયમ્ અધિકરણમ્ ॥

વ્યવહાર.સ્થાપના, વિવાદ.પદ.નિબન્ધઃ, વિવાહ.સમ્યુક્તમ્, દાય.વિભાગઃ, વાસ્તુકમ્, સમયસ્ય અનપાકર્મ, ઋણ.અદાનમ્, ઔપનિધિકમ્, દાસ.કર્મ.કર.કલ્પઃ, -

સમ્ભૂય સમુત્થાનમ્, વિક્રીત.ક્રીત.અનુશયઃ, દત્તસ્ય અનપાકર્મ, અસ્વામિ.વિક્રયઃ, સ્વ.સ્વામિ.સમ્બન્ધઃ, સાહસમ્, વાક્.પારુષ્યમ્, દણ્ડ.પારુષ્યમ્, દ્યૂત.સમાહ્વયમ્, પ્રકીર્ણકં - ઇતિ, ધર્મ.સ્થીયં તૃતીયમ્ અધિકરણમ્ ॥

કારુ.કર.ક્ષણમ્, વૈદેહક.રક્ષણમ્, ઉપનિપાત.પ્રતીકારઃ, ગૂઢ.આજીવિનાં રક્ષા, સિદ્ધ.વ્યઞ્જનૈર્ માણવ.પ્રકાશનમ્, શઙ્કા.રૂપ.કર્મ.અભિગ્રહઃ, -

આશુ.મૃતક.પરીક્ષા, વાક્ય.કર્મ.અનુયોગઃ, સર્વ.અધિકરણ.રક્ષણં -

એક.અઙ્ગ.વધ.નિષ્ક્રયઃ, શુદ્ધશ્ ચિત્રશ્ ચ દણ્ડ કલ્પઃ, કન્યા.પ્રકર્મ, અતિચાર.દણ્ડાઃ - ઇતિ કણ્ટક.શોધનં ચતુર્થમ્ અધિકરણમ્ ॥

દાણ્ડકર્મિકમ્, કોશ.અભિસંહરણમ્, ભૃત્ય.ભરણીયમ્, અનુજીવિ.વૃત્તમ્, સમય.આચારિકમ્, રાજ્ય.પ્રતિસંધાનમ્, એક.ઐશ્વર્યં - ઇતિ યોગ.વૃત્તં પઞ્ચમમ્ અધિકરણમ્ ॥

પ્રકૃતિ.સમ્પદઃ, શમ.વ્યાયામિકં - ઇતિ મણ્ડલ.યોનિઃ ષષ્ઠમ્ અધિકરણમ્ ॥

ષાડ્ગુણ્ય.સમુદ્દેશઃ, ક્ષય.સ્થાન.વૃદ્ધિ.નિશ્ચયઃ, સંશ્રય.વૃત્તિઃ, સમહીન.જ્યાયસાં ગુણ.અભિનિવેશઃ, હીન.સંધયઃ, વિગૃહ્ય આસનમ્, સંધાય આસનમ્, વિગૃહ્ય યાનમ્, સંધાય યાનમ્, -

સમ્ભૂય પ્રયાણમ્, યાતવ્ય.અમિત્રયોર્ અભિગ્રહ.ચિન્તા, ક્ષય.લોભ.વિરાગ.હેતવઃ પ્રકૃતીનામ્, સામવાયિક.વિપરિમર્શઃ, -

સંહિત પ્રયાણિકમ્, પરિપણિત.અપરિપણિત.અપસૃતાઃ સંધયઃ, દ્વૈધી.ભાવિકાઃ સંધિ.વિક્રમાઃ, યાતવ્ય.વૃત્તિઃ, અનુગ્રાહ્ય.મિત્ર.વિશેષાઃ, -

મિત્ર.હિરણ્ય.ભૂમિ.કર્મ.સંધયઃ, પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહ.ચિન્તા, હીન.શક્તિ.પૂરણમ્, બલવતા વિગૃહ્ય ઉપરોધ.હેતવઃ, દણ્ડ.ઉપનત.વૃત્તમ્, -

દણ્ડ.ઉપનાયિ.વૃત્તમ્, સંધિ.કર્મ, સમાધિ.મોક્ષઃ, મધ્યમ.ચરિતમ્, ઉદાસીન.ચરિતમ્, મણ્ડલ.ચરિતં - ઇતિ ષાડ્ગુણ્યં સપ્તમમ્ અધિકરણમ્ ॥

પ્રકૃતિ.વ્યસન.વર્ગઃ, રાજ.રાજ્યયોર્ વ્યસન.ચિન્તા, પુરુષ.વ્યસન.વર્ગઃ, પીડન.વર્ગઃ, સ્તમ્ભ.વર્ગઃ, કોશ.સઙ્ગ.વર્ગઃ, મિત્ર.વ્યસન.વર્ગઃ - ઇતિ વ્યસન.આધિકારિકમ્ અષ્ટમમ્ અધિકરણમ્ ॥

શક્તિ.દેશ.કાલ.બલ.અબલ.જ્ઞાનમ્, યાત્રા.કાલાઃ, બલ.ઉપાદાન.કાલાઃ, સમ્નાહ.ગુણાઃ, પ્રતિબલ.કર્મ, પશ્ચાત્ કોપ.ચિન્તા, બાહ્ય.આભ્યન્તર.પ્રકૃતિ.કોપ.પ્રતીકારાઃ -

ક્ષય.વ્યય.લાભ.વિપરિમર્શઃ, બાહ્ય.આભ્યન્તરાશ્ ચ^આપદઃ, દુષ્ય.શત્રુ.સમ્યુક્તાઃ, અર્થ.અનર્થ.સંશય.યુક્તાઃ, તાસામ્ ઉપાય.વિકલ્પજાઃ સિદ્ધયઃ - ઇત્ય્ અભિયાસ્યત્ કર્મ નવમમ્ અધિકરણમ્ ॥

સ્કન્ધ.આવાર.નિવેશઃ, સ્કન્ધ.આવાર.પ્રયાણમ્, બલ.વ્યસન.અવસ્કન્દ.કાલ.રક્ષણમ્, કૂટ.યુદ્ધ.વિકલ્પાઃ, સ્વ.સૈન્ય.ઉત્સાહનમ્, સ્વ.બલ.અન્ય.બલ.વ્યાયોગઃ, યુદ્ધ.ભૂમયઃ, પત્ત્ય્.અશ્વ.રથ.હસ્તિ.કર્માણિ, પક્ષ.કક્ષ.ઉરસ્યાનાં બલ.અગ્રતો વ્યૂહ.વિભાગઃ, સાર.ફલ્ગુ.બલ.વિભાગઃ, પત્ત્ય્.અશ્વ.રથ.હસ્તિ.યુદ્ધાનિ,
દણ્ડ.ભોગ.મણ્ડલ.અસંહત.વ્યૂહ.વ્યૂહનમ્, તસ્ય પ્રતિવ્યૂહ.સ્થાપનં - ઇતિ સાંગ્રામિકં દશમમ્ અધિકરણમ્ ॥

ભેદ.ઉપાદાનાનિ, ઉપાંશુ.દણ્ડાઃ - ઇતિ સંઘ.વૃત્તમ્ એકાદશમ્ અધિકરણમ્ ॥

દૂત.કર્મ, મન્ત્ર.યુદ્ધમ્, સેના.મુખ્ય.વધઃ, મણ્ડલ.પ્રોત્સાહનમ્, શસ્ત્ર.અગ્નિ.રસ.પ્રણિધયઃ, વીવધ.આસાર.પ્રસાર.વધઃ, યોગ.અતિસંધાનમ્, દણ્ડ.અતિસંધાનમ્, એક.વિજયઃ - ઇત્ય્ આબલીયસં દ્વાદશમ્ અધિકરણમ્ ॥

ઉપજાપઃ, યોગ.વામનમ્, અપસર્પ.પ્રણિધિઃ, પર્યુપાસન.કર્મ, અવમર્દઃ, લબ્ધ.પ્રશમનં - ઇતિ દુર્ગ.લમ્ભ.ઉપાયસ્ ત્રયોદશમ્ અધિકરણમ્ ॥

પર.બલ.ઘાત.પ્રયોગઃ, પ્રલમ્ભનમ્, સ્વ.બલ.ઉપઘાત.પ્રતીકારઃ - ઇત્ય્ ઔપનિષદિકં ચતુર્દશમ્ અધિકરણમ્ ॥

તન્ત્ર.યુક્તયઃ - ઇતિ તન્ત્ર.યુક્તિઃ પઞ્ચદશમ્ અધિકરણમ્ ॥

શાસ્ત્ર.સમુદ્દેશઃ પઞ્ચદશ.અધિકરણાનિ સ-અશીતિ.પ્રકરણ.શતં સ-પઞ્ચાશદ્.અધ્યાય.શતં ષટ્.શ્લોક.સહસ્રાણિ^ઇતિ ॥
કz01.1.19અબ્। સુખ.ગ્રહણ.વિજ્ઞેયં તત્ત્વ.અર્થ.પદ.નિશ્ચિતમ્ ।
કz01.1.19ચ્દ્। કૌટિલ્યેન કૃતં શાસ્ત્રં વિમુક્ત.ગ્રન્થ.વિસ્તરમ્ ॥એ
(છપ્.2, ષેચ્તિઓન્.1: એનુમેરતિઓન્ ઓf થે સ્ચિએન્ચેસ્)
((ઇ) એસ્તબ્લિસ્હિન્ગ્ (થે નેચેસ્સિત્ય્ ઓf) ફિલોસોફ્ય્)