āpastambīyaśrautasūtram · Chapter 1

śvobhūte pātrasaṃsādanakāle pālāśaṃ vājinapātraṃ prayunakti srucaṃ vā

nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālamiti yathāsamāmnātamaṣṭau havīṃṣi nirvapati

teṣāṃ pauṣṇāntāni pañca saṃcarāṇi

piṣṭānāṃ pauṣṇaṃ śrapayati

tapte prātardohe sāyaṃdohamānayati

yatsaṃvartate sāmikṣā / yadanyattadvājinam

paśuvatsaṃpraiṣaḥ / tathājyāni

pṛṣadājye vikāraḥ / mahīnāṃ payo'sīti pṛṣadājyadhānyāṃ dvirājyaṃ gṛhṇāti dvirdadhi sakṛdājyam

udvāsanakāla āmikṣāṃ saṃhatya dvayoḥ pātrayoruddhṛtya vājinaikadeśenopasiñcati

alaṃkaraṇakāla ājyenaikakapālamabhipūrayatyāviḥpṛṣṭhaṃ vā kṛtvā vyāhṛtībhirhavīṃṣyāsādayati

utkare vājinam

pañcahotrā yajamānaḥ sarvāṇi havīṃṣyāsannānyabhimṛśati

paśuvannirmathyaḥ sāmidhenyaśca

nava prayājāḥ

caturthottamāvantareṇa pāśukāścatvāro duraḥprabhṛtayaḥ praiṣapratīkayājyāḥ

paśuvatsamānayanam

pracaraṇakāla upāṃśu sāvitreṇa pracarya pūrvavadekaka
pālena pracarati

madhuśca mādhavaśceti caturbhirmāsanāmabhirekakapalamabhijuhoti

dakṣiṇākāle prathamajaṃ vatsaṃ dadāti mithunau vā gāvau

pṛṣadājyaṃ juhvāmānīya pṛṣadājyadhānīmupabhṛtaṃ kṛtvā tena navānūyājānyajati

iti dvitīyā kaṇḍikā
aṣṭāvādyāḥ pāśukāḥ pariṣavarjam

uttamenottamam

devānyajeti prathamaṃ saṃpreṣyati / yaja yajetītarān

saṃvatsarīṇāṃ svastimāśāste / divyaṃ dhāmāśāsta iti sūktavākasyāśiḥṣu hotānuvartayate

evaṃ yajamāno japati / āśāsa iti mantraṃ saṃnamati

paridhīnprahṛtya saṃsrāvāntaṃ kṛtvā vājinapātra upastīryāntarvedi barhiranuviṣiñcanvājinaṃ gṛhṇāti

nābhighārayati

vājibhyo'nubrūhi vājino yajeti saṃpraiṣau / vaṣaṭkṛte camasena juhoti / srucā vānuviṣicyamānayānuvaṣaṭkṛte ca

ūrdhvajñurāsīno 'navānaṃ hotā yajati

vājinasyāgne vīhītyanuyajati

trayāṇāṃ ha vai haviṣāṃ sviṣṭakṛtena samavadyati somasya vājinasya gharmasyeti

udrekeṇa paśubandhavaddiśaḥ pratījyāntarvedi śeṣaṃ sarve samupahūya bhakṣayanti

asāvasāvupahvayasveti karmanāmadheyenāmantrayate

upahūta iti prativacanaḥ

hotā prathamo bhakṣayati yajamāna uttamaḥ / yajamānaḥ prathamaścottamaścetyeke

vājināṃ bhakṣo avatu vājo asmām̐ retaḥ siktamamṛtaṃ balāya / sa na indriyaṃ draviṇaṃ dadhātu mā riṣāma vājinaṃ bhakṣayantaḥ / tasya te vājibhirbhakṣaṃkṛtasya vājibhiḥ sutasya vājipītasya vājinasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmīti bhakṣayati

paśuvatsamiṣṭāyajūṃṣi

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

iti tṛtīyā kaṇḍikā
śvobhūte paurṇamāsyeṣṭvā prasūtā devena savitrā daivyā āpa undantu te tanuṃ dīrghāyutvāya varcasa ityupodya tryeṇyā śalalyekṣukāṇḍenekṣuśalākayā vā lauhena ca kṣureṇaudumbareṇa ni keśānvartayate vāpayate śmaśrūṇi

ṛtameva parameṣṭyṛtaṃ nātyeti kiṃcana / ṛte samudra āhita ṛte bhūmiriyaṃ śritā / agnistigmena śociṣā tapa ākrāntamuṣṇihā / śirastapasyāhitaṃ vaiśvānarasya tejasā / ṛtenāsya nivartaye satyena parivartaye / tapasāsyānuvartaye śivenāsyopavartaye śagmenāsyābhivartaya iti nivartayati

tadṛtaṃ tatsatyaṃ tadvrataṃ tacchakeyaṃ tena śakeyaṃ tena rādhyāsamiti yajamāno japati / brāhmaṇa ekahoteti cānuvākam

tasya parvasvantarālavratāni

na māṃsamaśnāti na striyumupaiti

ṛtve vā jāyām

noparyāste

jugupsetānṛtāt

prāṅ śete

madhvaśnāti

madhvaśanaṃ syādityekam / vyañjanārthamityaparam

ṛtayājī vā anyaścāturmāsyayājyanyaḥ

yo vasanto'bhūtprāvṛḍabhūccharadabhūditi yajate sa ṛtuyājī / atha yaścaturṣucaturṣu māseṣu sa cāturmāsyayājī / vasante vaiśvadevena yajate prāvṛṣi varuṇapraghāsaiḥ śaradi sākamedhairiti vijñāyate

iti caturthī kaṇḍikā iti prathamaḥ paṭalaḥ
tataścaturṣu māseṣvāṣāḍhyāṃ śravaṇāyāṃ vodavasāya varuṇapraghāsairyajate

prarūḍhakakṣe yaṣṭavyamiti bahvṛcabrāhmaṇaṃ bhavati

tasya vaiśvadevavatkalpaḥ

vedau kṛtvāgreṇa gārhapatyaṃ same prācī vedī bhavataḥ

uttarāmadhvaryuḥ karoti dakṣiṇāṃ pratiprasthātā / uttare vihāre'dhvaryuścarati dakṣiṇe pratiprasthātā

ubhayatra kṛtsnaṃ tantram

api patnīsaṃyājāḥ

ekavatsaṃpraiṣaḥ

dvivadbrahmānujānāti

dvyaṅgulaṃ tryaṅgulaṃ caturaṅgulaṃ pṛthamātraṃ rathavartmamātraṃ mītāmātraṃ prādeśamātreṇa vā tiryagasaṃbhinne vedī bhavataḥ

antarā vedī pratiprasthātuḥ saṃcaraḥ

apareṇottarāṃ vediṃ stambayajurharannādhvaryumabhipariharati

utkare nivapati

samāna utkaraḥ

pañcartvijaḥ

yadevādhvaryuḥ karoti tatpratiprasthātā

yatkiṃca vācākarmīṇamadhvaryureva tatkuryāt

yugapatkālānvā nigadān

sādhāraṇadravyāṃśca saṃskārān

prāguttarātparigrāhātkṛtvaikasphyayā vedī anusaṃbhinatti / dakṣiṇasyā uttarāyai śroṇeḥ prakramyā dakṣiṇādaṃsāduttarasyāḥ

uttarasyāṃ vedyāṃ paśubandhavaduttaravedimupavapati

kāle paśubandhavadgārhapatyādagnī praṇayataḥ

nodyatahomau juhutaḥ

antarā vedī pratiprasthātā pratipadyate / uttareṇottarāṃ vedimadhvaryuḥ

pūvo'dhvaryuruttaravedyāmagniṃ pratiṣṭhāpayati / jaghanyaḥ pratiprasthātā dakṣiṇasyām

agnīnanvādhāya pṛthak śākhe āharataḥ

tathedhmābarhiṣī

mārutyāḥ pratiprasthātā vatsānapākaroti / vāruṇyā
adhvaryuḥ

śamīmayyo hiraṇmayyo vā sruco bhavanti

yathādevataṃ sāyaṃdohau dohayataḥ

sadyaskālā vā varuṇapraghāsāḥ

evaṃ sati laukikena dadhnāmikṣākarma syāt

prātardohavikārameka āmikṣāpayasyamāhuḥ

nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālamiti navottarāṇi havīṃṣi nirvapati

sarve yavā bhavanti

api vā pauṣṇaḥ karambhapātrāṇi meṣāviti yavānāṃ vrīhīṇāmitarāṇi

etasminkāle pratiprasthātā tūṣṇīṃ karambhapātrārthānyavānnirvapati

yajuṣādhvaryurmeṣārthān / meṣyarthānpratiprasthātā

tayorāmikṣāvaddaivatam

āmapeṣāṇāṃ patnī karambhapātrāṇi karoti

yāvanto yajamānasyāmātyāḥ sastrīkāstāvantyekātiriktāni

āmapeṣāṇāṃ bheṣapratikṛtī bhavataḥ

meṣamadhvaryuḥ karoti meṣīṃ pratiprasthātā

iti pañcamī kaṇḍikā
striyāḥ striṣyañjanāni

puṃsaḥ puṃvyañjanāni

api vā pūrvedyuranvāhāryapacane vituṣāniva yavānkṛtvā teṣāmīṣadupataptānāṃ patnī karambhapātrāṇi karo
ti

atrāpi meṣaṃ meṣīṃ ca karotīti vājasaneyakam

aindrāgnaparyantānyadhiśrityaikādaśasu kapāleṣu meṣīmadhiśrayati / aṣṭāsu meṣam

kumbhīpākyau vā bhavataḥ

kāyamekakapālamadhiśrityāpyebhyo ninīyāgnī praṇayata iti vājasaneyakam

paśuvatsaṃpraiṣaḥ / tathājyāni

pṛṣadājye vikāraḥ / mahīnāṃ payo'sīti pṛṣadājyadhānyāṃ sakṛdājyaṃ gṛhṇāti / dvirdadhi dvirājyam

yadyu vai śravaṇāyāṃ saṃsṛjya gṛhṇīyāt

udvāsanakāle'naiḍakībhirūrṇābhirmeṣapratikṛtī lomaśau kurutaḥ

tadabhāve kuśorṇā niśleṣya mārutyāṃ meṣamavadadhāti / vāruṇyāṃ meṣīm

athābhyāṃ śamīparṇakarīrāṇyupavapati paraḥśatāni paraḥsahasrāṇi vā

karambhapātreṣu cānvopyāṣṭāvuttarasyāṃ vedyāṃ havīṃṣyāsādayati

ekāṃ mārutīṃ pratiprasthātā dakṣiṇasyāṃ karambhapātrāṇi ca

atra meṣapratikṛtī vyatiharataḥ

mārutyāṃ meṣīmavadadhāti / vāruṇyāṃ meṣam

paśuvannirmanthyau sāmidhenyaśca na va prayājānūyājāḥ

praghāsyānhavāmaha iti pratiprasthātā patnīmudānayatyetacca vācayati

tāṃ pṛcchati patni kati te jārā iti

yānācaṣṭe tānvaruṇo gṛhṇātviti nirdiśati

yajjāraṃ santaṃ na prabrūyātpriyaṃ jñātiṃ rundhyāt / asau me jāra iti nirdiśet / nirdiśyaivainaṃ varuṇapāśena grāhayatīti vijñāyate

saṃmṛṣṭa uttaro'gnirbhavatyasaṃmṛṣṭo dakṣiṇaḥ / athāntarā vedī gatvā yajamānaḥ patnī cottareṇa vottarāṃ vedimaiṣīke śūrpe karambhapātrāṇyopya śīrṣannadhinidhāya purastātpratyañcau tiṣṭhantau dakṣiṇe'gnau śūrpeṇa juhutaḥ

mo ṣū ṇa indreti yajamānaḥ puro'nuvākyāmanvāha / yadgrāma ityubhau yājyām

akrankarma karmakṛta iti viparāyantau japataḥ

api vādhvaryuḥ pratiprasthātā vā juhuyāt / anvārabheyātāmitarau

atra dakṣiṇamagniṃ saṃmārṣṭi

aindrāgnaparyantaiḥ pracaryāramatyadhvaryuḥ

atha pratiprasthātā pūrveṇa sahāvadānena mārutyāḥ sarvāṃ meṣīmavadyati / uttareṇa śamīparṇakarīrāṇi

atha pracaryāramati

athādhvaryuḥ pūrveṇa sahāvadānena vāruṇyāḥ sarvaṃ meṣa
mavadyati / uttareṇa śamīparṇakarīrāṇi / atha pracarati

iti ṣaṣṭhī kaṇḍikā
kāyānubrūhi kaṃ yajetyekakapāle saṃpraiṣau

nabhaśca nabhasyaśceti caturbhirmāsanāmabhirekakapālamabhijuhoti

tadu haike pṛthagīḍe niravadyanti / tadu tathā na kuryāt / saptānāṃ haviṣāṃ samavadāyādhvaryuḥ pratiprasthātre prayacchati /
tasminpratiprasthātā mārutyā anvavadadhāti

upahūtāṃ prāśnanti

yaḥ pravayā ivarṣabhaḥ sa dakṣiṇā

kāmaṃ tu tato bhūyo dadyāt

dhenurdakṣiṇetyeke

parivatsarīṇāṃ svastimāśāste / divyaṃ dhāmāśāsta iti sūktavākasyāśiḥṣu hotānuvartayate / evaṃ yajamāno japati / āśāsa iti mantraṃ saṃnamati

ubhau vājinābhyāṃ pracarataḥ

śeṣau samavanīyottare vihāre pūrvavadbhakṣayantyā mā viśantvindava ā galgā dhavanīnāṃ rasena me rasaṃ pṛṇa / tasya te vājobhirbhakṣaṃkṛtasyeti samānam

pūrṇapātravaja pūrvavadiṣṭiṃ saṃsthāpayati

pūrṇapātrasya sthāne saumiko'vabhṛthaḥ

caturgṛhītānyājyāni

vāruṇyai niṣkāsena tuṣaiścāvabhṛthamavayanti

tuṣā ṛjīṣadharmaṃ labhante

vāruṇamekakapālameke samāmananti

nāyurdāṃ nābhipravrajanamantraṃ na sāma gāyati

sarvā diśo'vabhṛthagamanamāmnātam

nodīcīrabhyavetyā ityeke

yāṃ diśaṃ gaccheyustathāmukhāḥ pracareyurityeke

vahantīnāṃ sthāvarā abhyavetyāḥ

tadabhāve yāthākāmī

udakānte staraṇāntāṃ vediṃ kṛtvā tasyāṃ havīṃṣi sādayati

api vā na vediḥ

śataṃ te rājanbhiṣajaḥ sahasramityapo dṛṣṭvā japati

abhiṣṭhito varuṇasya pāśa ityudakāntamabhitiṣṭhante

apaḥ pragāhya tiṣṭhanto'vabhṛthena caranti

tṛṇaṃ prahṛtya srauvamāghārayati

yadi vā purā tṛṇaṃ syāttasmiñjuhuyāt

iti saptamī kaṇḍikā
agnīdapastriḥ saṃmṛḍḍhīti saṃpreṣyati

āpo vājajito vājaṃ vaḥ sariṣyantīrvājaṃ jeṣyantīrvājinīrvājajito vājajityāyai saṃmārjmyapo annādā annādyāyeti mantraṃ saṃnamati

agneranīkamapa āviveśeti srucyamāghārayati

vāgasyāgneyītyanumantrayate yajamānaḥ

lupyate pravaraḥ

apabarhiṣaḥ prayājāniṣṭvāpsumantāvājyabhāgau yajati

apsvagna ityeṣā / apsu me somo abravīdantarviśvāni bheṣajā / agniṃ ca viśvaśaṃbhuvamāpaśca viśvabheṣajīritya
psumantau

niṣkāsasyāvadāya varuṇamiṣṭvā kṛtsnaṃ niṣkāsamavadāyāgnīvaruṇau sviṣṭakṛdarthe yajati

nottaraṃ kriyate

api vaupabhṛtaṃ juhvāmānīyāpabarhiṣāvanūyājau yajati

devau yajeti prathamaṃ saṃpreṣyati / yajetyuttaram

tuṣāṇāṃ sthālīṃ pūrayitvāpsūpamārayati samudre te hṛdayamapsvantariti

api vā na saumiko'vabhṛthaḥ / tūṣṇīṃ tuṣaniṣkāsamapsūpavapet

imaṃ viṣyāmīti patnī yoktvapāśaṃ vimuñcate

devīrāpa ityavabhṛthaṃ yajamāno 'bhimantrya sumitrā na āpa oṣadhaya ityapaḥ pragāhya saśiraskāvanupamakṣantau
snātaḥ patnī yajamānaśca

anyo'nyasya pṛṣṭhe pradhāvataḥ

kāmamete vāsasī yasmai kāmayeyātāṃ tasmai dadyātām / nahi dīkṣitavasane bhavata iti vājasaneyakam

udvayaṃ tamasasparītyādityamupasthāya pratiyuto varuṇasya
pāśa ityudakāntaṃ pratyasitvā samidhaḥ kṛtvāpratīkṣāstūṣṇīmetyaidho'syedhiṣīmahītyāhavanīye samidha ādhāyāpo anvacāriṣamityupatiṣṭhante

atra paurṇamāsyeṣṭvondanādi pūrvavannivartanam

sarvaṃ vā vāpayet

mantrādirvikriyate / yadgharmaḥ paryavartayadantānpṛthivyā divaḥ / agnirīśāna ojasā varuṇo dhītibhiḥ saha / indro marudbhiḥ sakhibhiḥ saha / agnistigmeneti samānam

api vā snātvoptvā keśaśmaśrūṇyaraṇyoragnīnsamāropyodavasāya nirmathya paurṇamāsena yajate

yajño ha vā eṣa yadvaruṇapraghāsā nahyavakalpate yaduttaravedyāmagnihotraṃ juhuyāditi vājasaneyakam

ityaṣṭamī kaṇḍikā iti dvitīyaḥ paṭalaḥ
tataścaturṣu māseṣu pūrvasminparvaṇyupakramya dvyahaṃ sākamedhairyajate

agnaye 'nīkavate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapati sākaṃ sūryeṇodyatā

sākaṃ vā raśmibhiḥ pracaranti

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

marudbhyaḥ sāṃtapanebhyo madhyaṃdine carum

na barhiranupraharati

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

marudbhyo gṛhamedhibhyaḥ sarvāsāṃ dugdhe sāyaṃ carum

yatsāṃtapanasya barhistadgṛhamedhīyasya

api vā nedhmābarhirbhavati / na sāmidhenīranvāha / na prayājā ijyante nānūyājāḥ

ayajuṣkeṇa vatsānapākṛtyāpavitreṇa gā dohayati

sa vai khalu parṇaśākhayā vatsānapākṛtya pavitravati saṃdohya yathaitadamāvāsyāyāṃ kriyate taṃ caruṃ śrapayatītyeke

agnīnanvādhāya vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate / yathārthaṃ pātrāṇi prayunakti

sthālīṃ kapālānāṃ sthāne

nirvapaṇakāle

iti navamī kaṇḍikā
caturo muṣṭīnnirupya bahvanvāvapati

kapālānāmupadhānakāle prathamena kapālamantreṇa carumupadadhāti / dhruvo'sīti mantraṃ saṃnamati / piṣṭānāmutpavanakāle taṇḍulānutpunāti

adhiśrayaṇakāle prātardohavatsarvā yajamānasya gā dohayitvā tasmiñchrapayati

saṃpraiṣakāle yadanyadidhmābarhiṣastatsaṃpreṣyati / ājya grahaṇakāle dhruvāyāmeva gṛhṇāti

prokṣaṇīrabhimantrya brahmāṇamāmantrya vediṃ prokṣya prokṣaṇīśeṣaṃ ninīya pavitre apisṛjyāntarvedi vidhṛtī nidhāya dhruvāṃ sruvaṃ ca sādayati

etāvasadatāmiti mantraṃ saṃnamati

udvāsanakāle śaraṃ nidhāya yāvanto yajamānasyāmātyāstāvata odanānuddharati

ato bhūyaso yadi bahurodano bhavati

uddhṛtānutpūtānalaṃkṛtānabhighāritānāsādayati

dakṣiṇāgnau patnyāḥ prativeśamodanaṃ pacati

taṃ nābhighārayati

dvayoruddharaṇaṃ vājasaneyinaḥ samāmananti / dakṣiṇā
deva maruto gṛhamedhino yajati

iti daśamī kaṇḍikā
uttarasmātsviṣṭakṛtam

odanayornimne kṛtvā tatrājyamānīya tata ājyārthānkuruta ājyasthālyā veti vājasaneyakam

evaṃ kurvanna dhruvāyāṃ gṛhṇīyāt

ājyabhāgābhyāṃ pracarya juhvāmupastīrya sarvataḥ samavadāya maruto gṛhamedhino yajati

sarveṣāmuttarārdhātsakṛtsakṛdavadāyāgniṃ sviṣṭakṛtam

na prāśitraṃ na yajamānabhāgam

iḍāntaḥ saṃtiṣṭhate

ye yajamānasyāmātyā havirucchiṣṭāśāste odanaśeṣānprāśnanti / ṛtvijo'nye vā brāhmaṇāḥ

prāśnanti brāhmaṇā odanaṃ yaḥ sthālyām

suhitā etāṃ rātriṃ vasanti pratītā anavartimukhinaḥ

prativeśā api pacante

gā abhighnate

āñjate'bhyañjate

anu vatsānvāsayanti

aniṣkāsitāṃ sthālīṃ nidadhāti

apramṛṣṭaṃ darvyudāyuvanamanvavadadhāti

parācīnarātre'bhivānyāyā agnihotryai ca vatsau badhnāti

byuṣṭāyāṃ purāgnihotrātpūrṇadarvyeṇa caranti / hute vā

śaraniṣkāsasya darvīṃ pūrayitvarṣabhamāhūya tasya ravete pūrṇā darvi parāpatetyanudrutyottarayā gārhapatye juhuyāt

yadyṛṣabho na rūyādbrahmā brūyājjuhudhīti

yasya ravate juhoti tāṃ dakṣiṇāṃ dadāti

marudbhyaḥ krīḍibhyaḥ svatavadbhyo vā puroḍāśaṃ saptakapālaṃ nirvapati / sākaṃ sūryeṇodyatā sākaṃ vā raśmibhiḥ pracaranti / siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

ityekādaśī kaṇḍikā
tato mahāhaviṣastantraṃ prakramayati

tasya vāruṇapraghāsikenottareṇa vihāreṇa kalpo vyākhyātaḥ

nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālamityaṣṭāvuttarāṇi
havīṃṣi nirvapati

aindrasya caroḥ sthāna indrāya vṛtraghne carumeke samāmananti / agne verhotraṃ verdūtyamūrdhvo adhvare sthāt / avatāṃ tvā dyāvāpṛthivī ava tvaṃ dyāvāpṛthivī / sviṣṭakṛdindrāya devebhyo bhava juṣāṇo asya haviṣo ghṛtasya
vīhi svāheti srucyamāghārayati / vāgasyāgneyītyanumantrayate yajamānaḥ

sahaśca sahasyaśceti caturbhirmāsanāmabhirekakapālabhabhijuhoti / dhenurdakṣiṇarṣabho vā pravayāḥ / idāvatsarīṇāṃ svastimāśāste / divyaṃ dhāmāśāsta iti sūktavākasyāśiḥṣu hotānuvartayate / evaṃ yajamāno japati / āśāsa
iti mantraṃ saṃnamati

aindrāgnatuṣānapsu pratipādayati

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

iti dvādaśī kaṇḍikā iti tṛtīyaḥ paṭalaḥ
tadānīmeva pitṛyajñasya tantraṃ prakramayati

vedaṃ kṛtvāgreṇānvāhāryapacanaṃ yajamānamātrīṃ catuḥsraktiṃ vediṃ karoti

pratidiśaṃ sraktayo'vāntaradeśānprati madhyāni

uddhatā khātā bhavati

na prācī vediruddhatyā / pitṛyajño hi / na dakṣiṇā / yajño hi / ubhe diśāvantaroddhatyā / ubhaye hi devāśca pitaraścejyānta iti vijñāyate

ye ke ca devasaṃyuktā mantrā devebhyaḥ pitṛbhya iti tānsaṃnamati / yathā bhavati pṛthivi devapitṛyajanīti

avikāro vā paravākyaśravaṇāt

prāguttarātparigrāhātkṛtvā dakṣiṇāgneragnimāhṛtya madhye vedyā upasamādadhāti

etasminpitṛyajña āhavanīyakarmāṇi kriyante

agnīnanvādhāyedhmābarhirāharati

samūlaṃ barhirdāti

upamūlalūnaṃ vā

varṣīyānarthādidhmo drādhīyāṃśca

agnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate / yathārthaṃ pātraprayogaḥ

nirvapaṇakāle sarvato vediṃ pariśrityottareṇa dvāraṃ kṛtvā dakṣiṇataḥ prācīnāvītī havīṃṣi nirvapati / uttarato vā / yajñopavītī somāya pitṛmata iti yathāsamāmnātam

athaikeṣām / somāya pitṛmata ājyaṃ pitṛbhyo barhiṣadbhyaḥ ṣaṭkapālaṃ pitṛbhyo gniṣvāttebhyo dhānā agnaye kavyavāhanāya yamāya vā manthaṃ yamāyāṅgirasvate pitṛmate

udakumbhaḥ prokṣaṇībhājanaṃ bhavati

prokṣaṇyudrekeṇa yavānsaṃyutya triṣphalīkṛtāṃstaṇḍulānvibhāgamantreṇa vibhajya dhānārthānnidhāyetarānpiṣṭāni kṛtvā dakṣiṇārdhe gārhapatyasya ṣaṭkapālānyupadhāya dakṣiṇāgnau prathamena kapālamantreṇa dhānārthaṃ kapālamadhiśrayati

adhiśrayaṇakāle 'dhiśrayaṇamantreṇa taṇḍulānopya bahurūpā dhānāḥ karoti

vidahyamānāḥ pariśerata iti vijñāyate

iti trayodaśī kaṇḍikā
saṃpraiṣakāle patnīvarjaṃ saṃpreṣyati

ājyagrahaṇakāla uttareṇa gārhapatyaṃ caturgṛhītānyājyāni gṛhṇāti

prokṣaṇīnāmabhimantraṇādi karma pratipadyate

staraṇakāle barhiṣā triḥ prasavyaṃ vediṃ stṛṇanparyeti

auddhavāndhārayamāṇastrirastṛṇanpratiparyeti

auddhavaḥ prastaraḥ

prastarasya grahaṇasādane tūṣṇīm

na vidhṛtī

dvau paridhī paridadhāti

madhyamottarau

sarvānvā yadi sarvānāvāhanakāle paridhīm̐raporṇviti vābhijñāya dakṣiṇaṃ madhyame paridhāvupasamasyet

udvāsanakāle dhānā udvāsya vibhāgamantreṇa vibhajyārdhā ājyena saṃyauti

ardhāḥ piṣṭānāmāvṛtā saktūnkṛtvābhivānyāyai dugdha
syārdhaśarāve saktūnopyaikayekṣuśalākayekṣukāṇḍena vā dakṣiṇāmukhastriḥ prasavyamanārabhyopamanthati

śalākāsthaṃ manthaṃ kṛtvaikaikaśo havīṃṣyāsādayati

dakṣiṇataḥ kaśipūpabarhaṇamāñjanamabhyañjanamudakumbhamityekaikaśa āsādya vedaṃ nidhāya sāmidhenībhyaḥ pratipadyate

agnaye devebhyaḥ pitṛbhyaḥ samidhyamānāyānubrūhīti saṃpreṣyati

ekāṃ sāmidhenīṃ triranvāha / uśantastvā havāmaha ityetām

ekāmanūyājasamidhamavaśiṣya samaśa idhmaṃ traidhaṃ vibhajya trirādadhāti

samānamā pravarāt

nārṣeyaṃ vṛṇīte na hotāram

āśrāvyāha sīda hotariti / etāvānpravaraḥ

apabarhiṣaḥ prayājāniṣṭvā jīvavantāvājyabhāgau yajati

ā no agne suketunā rayiṃ viśvāyupoṣasam / mārḍīkaṃ dhehi jīvase / tvaṃ soma mahe bhagaṃ tvaṃ yūna ṛtāyate /
dakṣaṃ dadhāsi jīvasa iti jīvavantau

atra vedyāḥ pariśrayaṇameke samāmananti

iti caturdaśī kaṇḍikā
visrasya yajñopavītāni prācīnāvītāni kurvate / viparikrāmantyṛtvijaḥ / vipariharanti sruco havīṃṣi pariśrayaṇānīti

dakṣiṇena juhūmupabhṛtaṃ sādayati / dakṣiṇenopabhṛtaṃ dhruvāṃ dakṣiṇena puroḍāśaṃ dhānāstā dakṣiṇena mantham

samānatra juhūṣaṭkapālau

brahmayajamānāvityeke

ṣaḍavattaḥ pañcāvattināṃ pañcāvattaścaturavattinām

saṃbhindanpuroḍāśasyāvadyati

dviḥ prathamasyāvadyetpañcāvattinaḥ

juhvāmupastīrya somāya pitṛmate'nu svadheti saṃpreṣyati

sakṛtpuroḍāśasyāvadyati sakṛddhānānāṃ sakṛnmanthasya

dakṣiṇato'vadāyābhighāryodaṅṅatikramya dakṣiṇāmukhastiṣṭhannā svadhetyāśrāvayati

astu svadheti pratyāśrāvayati / somaṃ pitṛmantaṃ svadheti saṃpreṣyati / ye svadhāmaha iti yajati / svadhā nama iti vaṣaṭkaroti

svadhākāraṃ tu pratiṣidhya bahvṛcavājasaneyināmāśrutapratyāśrutānyeva vidadhāti

dve puro'nuvākye anvāha

ṛcamuktvā praṇauti / aparāmuktvā praṇauti

tvaṃ soma pracikita ityetā āmnātā bhavanti

ekā yājyā

agniṣvāttāḥ pitara ityeṣā / ye agniṣvāttā ye'nagniṣvāttā aṃhomucaḥ pitaraḥ somyāsaḥ / pare'vare'mṛtāso bhavanto'dhibruvantu te avantvasmān / vānyāyai dugdhe juṣamāṇāḥ karambhamudīrāṇā avare pare ca / agniṣvāttā ṛtubhiḥ saṃvidānā indravanto haviridaṃ juṣantāmiti pitṛbhyo'gniṣvāttebhyaḥ

upāṃśu pariśrite pitṛyajñena caranti

etenaiva kalpena pitṝnbarhiṣado yajatyagniṣvāttān

agniṃ kavyavāhanaṃ sviṣṭakṛdarthe yajati

yāṃ devatāṃ yajettaddhaviṣaḥ prathamamavadānamavadyati

sa cāvadānakalpaḥ

mantha iḍāmavadyati manthaṃ vaiva

manthaṃ hotra ādadhāti

taṃ hotāvajighrati

iti pañcadaśī kaṇḍikā
brahmādhvaryuragnīdyajamānaśca

api vā na yajamānaḥ

samaśo vā prativibhajyāvaghreṇa bhakṣayitvā barhiṣi lepānnimṛjante

udakumbhamādāya yajamānaḥ śundhantāṃ pitara iti triḥ prasavyaṃ vediṃ pariṣiñcanparyeti

nidhāya kumbhamayā viṣṭhā janayankarvarāṇīti trirapariṣiñcanpratiparyeti

haviḥśeṣānsaṃplomnāya piṇḍānkṛtvā tisṛṣu sraktiṣu nidadhāti pūrvasyāṃ dakṣiṇasyāmaparasyāmiti / etatte tatāsau ye ca tvāmanvityetaiḥ pratimantram

trīnparānpitṝnanvācaṣṭe / ṣaṣṭhaṃ prathame piṇḍe / pañcamaṃ dvitīye / caturthaṃ tṛtīye

uttarasyāṃ sraktyāṃ riplalepaṃ nimṛjyātra pitaro yathābhāgaṃ mandadhvamityuktvodañco niṣkramya susaṃdṛśaṃ tvā vayanityaindryarcāhavanīyamupatiṣṭhanta aindrīṇāṃ vā

ā tamitorupasthāyākṣannamīmadanta hīti paṅktyā gārhapatyamupatiṣṭhante

etayaiva pariśritaṃ praviśanti

atraike bhakṣaṇapariṣecane samāmananti

avaghreṇa sarvabhakṣāḥ

āñjanādi piṇḍapitṛyajñavadā paṅktyāḥ

yadantarikṣamiti paṅktyā punareti

visrasya prācīnāvītāni yajñopavītāni kurvate / viparikrāmantyṛtvijaḥ / vipariharanti srucaḥ

apakarṣanti pariśrayaṇāni

aupabhṛtaṃ juhvāmānīyāpabarhiṣāvanūyājau yajati / devau yajeti prathamaṃ saṃpreṣyati / yajetyuttaram

sūktavākaṃ prati nivītāni kurvate

na patnīḥ saṃyājayanti

na samiṣṭayajurjuhoti

sarvamanyatkriyate

saṃtiṣṭhate pitṛyajñaḥ

iti ṣoḍaśī kaṇḍikā iti caturthaḥ paṭalaḥ
pratipuruṣamekakapālānnirvapati yāvanto yajamānasyāmātyāḥ sastrīkāstāvata ekātiriktān

yāvanto gṛhyāḥ smastebhyaḥ kamakaramiti nirupyamāṇeṣu yajamāno japati

tūṣṇīmupacaritā bhavanti

uttarārdhe gārhapatyasyādhiśrayati

tānabhighāryānabhighārya vodvāsyāntarvedyāsādya paśūnāṃ śarmāsīti mūte samāvapati

mūtayormūteṣu vā

kośāpidhānena harantītyekeṣām

eka eva rudro na dvitīyāya tastha iti dakṣiṇāgnerekolmukaṃ dhūpāyaddharati

uttarapūrvamavāntaradeśaṃ gatvākhuste rudra paśurityākhūtkara ekaṃ puroḍāśamupavapati

asau te paśuriti vā dveṣyaṃ manasā dhyāyan

yadi na dviṣyādākhuste paśuriti brūyāt

catuṣpatha ekolmukamupasamādhāya saṃparistīrya sarveṣāṃ puroḍāśānāmuttarārdhātsakṛtsakṛdavadāya madhyamenāntamenā vā palāśaparṇena juhoti

iti saptadaśī kaṇḍikā
eṣa te rudra bhāgaḥ saha svasrāmbikayā taṃ juṣasva svāheti bheṣajaṃ gava ityetābhyāṃ cātuṣpathamagniṃ pariṣiñcati / avāmba rudramadimahīti yajamāno japati

tryambakaṃ yajāmaha iti triḥ pradakṣiṇamagniṃ pariyanti

tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ pativedanam / urvārukamiva bandhanādito mukṣīya mā pateriti yajamānasya patikāmā parīyāt

ūrdhvānpuroḍāśānudasya pratilabhya tryambakaṃ yajāmaha iti yajamānasyāñjalau samopya bhaga stha bhagasya vo lapsīyetyapādāyaitenaiva kalpane triḥ samāvapeyuḥ

patikāmā yāścaivaṃ samāvapeyustathaiva mantraṃ saṃnamayatyaḥ

parītyaparītya samāvapantītyeke

tānmūte samāvapati mūtayormūteṣu vā

eṣa te rudra bhāga iti vṛkṣa āsajati vṛkṣayorvṛkṣeṣu vā

api vā mūtayoḥ samopya vivadhaṃ kṛtvā śuṣke sthāṇau valmīkavapāyāṃ vāvadhāyāvatatadhanvā pinākahastaḥ kṛttivāsomiti triravatāmyanti

apaḥ pariṣicyāpratīkṣāstūṣṇīmetyaidho'syedhiṣīmahītyāhavanīye samidha ādhāyāpo anvacāriṣamityupatiṣṭhante

ityaṣṭādaśī kaṇḍikā
ādityaṃ ghṛte caruṃ pūrvavannirvapati

aśvaḥ śveto dakṣiṇā

gaurvā śvetaḥ śvetanyaṅgo vā

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapeccakṣuṣkāmo bārhaspatyaṃ caruṃ brahmavarcasakāma aindraṃ paśukāmaḥ sārasvataṃ
prajākāmaḥ pauṣṇaṃ pratiṣṭhākāmaḥ

eteṣāṃ yatkāmayettadanunirvapet

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

saṃtiṣṭhante sākamedhāḥ

atra paurṇamāsyeṣṭvondanādi pūrvavannivartanam / sarvaṃ vā vāpayet / mantrādirvikriyate / yo asyāḥ pṛthivyāstvaci nivartayatyoṣadhīḥ / agnirīśāna ojasā varuṇo dhītibhiḥ saha / indro marudbhiḥ sakhibhiḥ saha / agnistigmeneti samānam

ityekonaviṃśī kaṇḍikā iti pañcamaḥ paṭalaḥ
tato dvyahe tryahe caturahe'rdhamāse māsi caturṣu vā māseṣu śunāsīrīyeṇa yajate

tasya vaiśvadevavatkalpaḥ

nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālamiti daśottarāṇi havīṃṣi nirvapati

vāyavyasya payasaḥ prātardohavatkalpaḥ

athaikeṣām / pañca saṃcarāṇi nirupya vāyavyā yavāgūḥ pratidhugvendrāya śunāsīrāya puroḍāśo dvādaśakapālaḥ / indrāya śunāsīrāya srucā juhuta no haviḥ / juṣatāṃ prati medhiraḥ / pra havyāni ghṛtavantyasmai haryaśvāya bharatā
sa joṣāḥ / indrartubhirbrahmaṇā vāvṛdhānaḥ śunāsīrī haviridaṃ juṣasveti śunāsīrīyasya yājyānuvākye / saurya ekakapāla iti

nava prayājānūyājāḥ

pañcaprayājaṃ tryanūyājamityeke

saṃsarpo'syaṃhaspatyāya tveti māsanāmnaikakapālamabhijuhoti

dvādaśagavaṃ sīraṃ dakṣiṇā

ṣaḍyogaṃ vā

uṣṭārāvityekeṣām

uṣṭāraṃ vā

aśvaṃ śvetamekakapālasya gāṃ vā śvetam

iti viṃśī kaṇḍikā
anuvatsarīṇāṃ svastimāśāste / divyaṃ dhāmāśāsta iti sūktavākasyāśiḥṣu hotānuvartayate / evaṃ yajamāno japati / āśāsa iti mantraṃ saṃnamati / siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate / saṃtiṣṭhante cāturmāsyāni / atra paurṇamāsyeṣṭvondanādi pūrvavannivartanam / sarvaṃ vā vāpayet / mantrādirvikriyate / ekaṃ māsamudasṛjatparameṣṭhī prajābhyaḥ / tenābhyo maha āvahadamṛtaṃ martyābhyaḥ / prajāmanu prajāyase tadu te martyāmṛtam / yena māsā ardhamāsā ṛtayaḥ parivatsarāḥ / yena te te prajāpata ījānasya nyavartayan / tenāhamasya brahmaṇā nivartayāmi jīvase / agnistigmeneti samānam

cāturmāsyairiṣṭvā somena paśunā vā yajate

phālgunyā uddṛṣṭe somāya dīkṣate

taṃ tato nānījānamaparā phālgunī paryaveyāt

iti vai khalūtsṛjamānasya

atha punarālabhamānasya phālgunyāścaturdaśyāṃ śunāsīrīyeṇeṣṭvā

ityekaviṃśī kaṇḍikā
pañcadaśyāṃ vaiśvadevena yajate

etenaiva paśukāmo yajeta yasminnasyartau bhūyiṣṭhaṃ goṣu payaḥ syāt

etenaiva prajākāmaḥ paśukāmo vā yajeta

athaikeṣām / vaiśvadevenetareṣāṃ parvaṇāṃ sthāne paśukāmo yajeta yāvatsahasraṃ paśūnprāpnuyāt / athetaraiḥ svakālairyajeta

śunāsīrīyeṇa grāmakāmo varṣya udake yajeta

varṣyamudakamanvavasāya tata udakārthānkurute

etenaiva prajākāmaḥ paśukāmaḥ puṣṭikāmo brahmavarcasakāmo'nnādyakāmo vā yajeta

parvabhiścāturmāsyeṣu māsānsaṃcaṣṭe

pañcasāṃvatsarikāṇi vyākhyāsyāmaḥ

trīnṛtūnsaṃvatsarāniṣṭvā māsaṃ na yajate / dvau parāviṣṭvā viramati

caitryāṃ tūpakramya dvāviṣṭvā māsamaniṣṭvā trīnparāniṣṭvā viramati

atha pañcadaśavārṣikāṇi

etānyeva dviḥ

triraparimitaṃ vābhyasyet

vijñāyate ca sa triṣutriṣu saṃvatsareṣu māsaṃ na yajata ityetadvacano'bhyāsaḥ

pañcasāṃvatsarikeṣu vaiśvānarapārjanyā pañcahotā ca nābhyāvarteta

ekopakramatvāt

yathānvārambhaṇīyā yathānvārambhaṇīyā

iti dvāviṃśī kaṇḍikā iti ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
ityaṣṭamaḥ praśnaḥ
śrutilakṣaṇaṃ prāyaścittaṃ vidhyaparādhe vidhīyate

ekasmindoṣe śrūyamāṇāni prāyaścittāni samabhyuccīyerannarthāntaratvāt

japo homa ijyā ca

doṣanirghātārthāni bhavanti

anantaraṃ doṣātkartavyāni

nirhṛte doṣe punaḥ kṛtsnaṃ karma

tasya nāvacanātpunaḥprayogaḥ

tubhyaṃ tā aṅgirastametyanvāhitāgniḥ prayāsyañjuhuyāt

pṛthagaraṇīṣvagnīnsamāropya prayāti

yatra vasettadetāmiṣṭiṃ saṃsthāpayet

yadyanvāhitāgnerāhavanīyo'nugacchedanvagniruṣasāmagramakhyadityanyaṃ praṇīya bhūrityupasthāya yo agniṃ devavītaye haviṣmām̐ āvivāsati / tasmai pāvaka mṛḍaya svāheti pūrṇaṃ sruvaṃ sarvaprāyaścittaṃ hutvedaṃ viṣṇurvicakrama ityāhutiṃ juhuyāt

japedityeke

manasā vratopāyanīyaṃ yajurjapet

yaḥ kaścanānugacchedetadeva praṇayanavarjamāvarteta

manthedgārhapatyam

yāprakṛtirdakṣiṇāgneḥ

yadyāhitāgneragnirapakṣāyedā śamyāparāsātpari vājapatiḥ kaviragniriti triḥ pradakṣiṇaṃ parikramya taṃ saṃbharedidaṃ ta ekaṃ para uta ekaṃ tṛtīyena jyotiṣā saṃviśasva / saṃveśanastanuvai cāruredhi priye devānāṃ parame janitra iti

yadi parastarāmapakṣāyedanuprayāyāvasyet

tadagnaye pathikṛte puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet

patho'ntikādbarhirāharet

anaḍvāndakṣiṇā / siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭate

tataḥ śvobhūte gṛheṣu pratyavasyati

yasya haviṣe vatsā apākṛtā dhayeyustatsthāne vāyavyāṃ yavāgūṃ nirvapet

athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset

yasya sāyaṃ dugdhaṃ havirārtimārchatīndrāya vrīhīnnirupyopavaset

yatprātaḥ syāttacchṛtaṃ kuryāt

athetara aindraḥ puroḍāśaḥ syāt

tasya prātardohena samavadāya pracaret

etadeva prātardoha ārtigate prāyaścittam

sāyaṃ dohenāsya samavadāya pracaret

yasyobhau dohāvārtimārcheyātāmāgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedaindraṃ pañcaśarāvamodanam

agniṃ puroḍāśena yajeta / indraṃ pañcaśarāveṇa

pañcaśarāveṇa vobhe devate yajeta

athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset

iti prathamā kaṇḍikā
yasya vratye'hanpatnyanālambhukā syāttāmaparudhya yajeta

jaghanena vedimantarvedi vodakaśulbaṃ saṃnahanaṃ stṛṇīyāt

yadā trirātrīṇā syādathaināmupahvayetāmūhamasmi sā tvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvaṃ sāmāhamṛktvaṃ tāvehi saṃbhavāva saha reto dadhāvahai puṃse putrāya vettavai rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāyeti

yasyāgnihotraṃ sāṃnāyyaṃ vā viṣyandetodaṅparetya valmīkavapāmuddhṛtya prajāpate na tvadetānīti prājāpatyarcā valmīkavapāyāmavanīya bhūrityupasthāyānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt / yadi sāṃnāyyamanyadāgamayet

yadi kīṭo'vapadyeta madhyamenāntamena vā palāśaparṇena mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti dyāvāpṛthivyayarcāntaḥparidhi ninīyānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt / yadi sāṃnāyyamanyadāgamayet

yasyāgnihotramavavarṣenmitro janānkalpayati prajānanmitro dādhāra pṛthivīmuta dyām / mitraḥ kṛṣṭīranimiṣābhicaṣṭe satyāya havyaṃ ghṛtavajjuhoteti tatkṛtvānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt

yadi pūrvasyāmāhutyāṃ hutāyāmuttarāhutiḥ skandedyadi vottarayā pūrvāmabhijuhuyādyatra vettha vanaspate devānāṃ guhyā nāmāni / tatra havyāni gāmayaॐta vānaspatyayarcā samidhamādhāya tata eva tūṣṇīṃ hutvānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt

yadi pūrvasyāmāhutyāṃ hutāyāmāhavanīyo'nugacchedagnirdārau dārāvagniriti vadannanantare śakale hiraṇye vā juhuyāt

yadi purā prayājebhyo bahiḥparidhyaṅgāraḥ skandettaṃ sruvasya budhnenābhinidadhyānmā tamo mā yajñastamanmā yajamānastamannamaste astvāyate namo rudra parāyate namo yatra niṣīdasi / adhvaryuṃ mā hiṃsīryajamānaṃ mā hiṃsīriti yadi purastāt / brahmāṇaṃ mā hiṃsīryajamānaṃ mā hiṃsīriti yadi dakṣiṇataḥ / hotāraṃ mā hiṃsīḥ patnīṃ mā hiṃsīryajamānaṃ mā hiṃsīriti yadi paścāt / āgnīdhraṃ mā hiṃsīḥ paśūnmā hiṃsīryajamānaṃ mā hiṃsīriti yadyuttarataḥ

āhaṃ yajñaṃ dadhe nirṛterupasthāttaṃ devebhyaḥ paridadāmītyenamādāya

iti dvitīyā kaṇḍikā
sahasraśṛṅgo vṛṣabho jātavedāḥ stomapṛṣṭho ghṛtavānsupratīkaḥ / mā no hāsīnmetthito nettvā jahāma gopoṣaṃ no vīrapoṣaṃ ca yacchetyenamagnau praharati

prahṛtya vābhijuhuyāt

yadi kālasaṃnikarṣe'gnirmathyamānī na jāyeta yatrā
nyaṃ paśyettata āhṛtya juhuyāt

athātvaramāṇaḥ punarmanthet

yadyanyaṃ na vindedajāyai dakṣiṇe karṇe hotavyam

ajasya tu tato nāśnīyāt

yadyajāṃ na vindedbrāhmaṇasya dakṣiṇe haste hotavyam

brāhmaṇaṃ tu vasatyai nāparundhīta

yadi brāhmaṇaṃ na vindeddarbhastambe hotavyam

darbhāṃstu nādhyāsīta

yadi darbhānna vindedapsu hotavyam

āpastu na paricakṣītemā bhojanīyā imā abhojanīyā iti

apyabhojanīyasyaitaṃ saṃvatsaraṃ parigṛhṇīyādevāpaḥ

adbhistu na pādau prakṣālayīta

sāṃvatsarikāṇyetāni vratānītyāśmarathyaḥ / yāvajjovamityālekhanaḥ

saṃvatsarasya parastādagnaye vratapataye puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet

agnaye kṣāmavate'ṣṭākapālaṃ yeṣāṃ pūrvāparā anvañcaḥ pramīyeran / gṛhadāhe vā

agnaye vivicaye'ṣṭākapālaṃ yasyāhitāgneranyairagnibhiragnayaḥ saṃsṛjyeranmitho vā

agnaye vipṛce'ṣṭākapālaṃ yadi gārhapatyāhavanīyau

agninā vipṛcā vayaṃ gīrbhiḥ stomaṃ manāmahe / sa no rāsva sahasriṇaḥ / kaviragniḥ samidhyate vipro yajñasya sādhanaḥ / vipṛñcanrāsva no vasviti yājyānuvākye

agnaye vītaye'ṣṭākapālaṃ yadi gārhapatyadakṣiṇāgnī dakṣiṇāgnyāhavanīyau vā

agnaye śucaye'ṣṭākapālaṃ yadi pradāvyenābhyādāhyena śavāgninā vā / agnaye saṃkusukāyāṣṭākapālaṃ yadi sūtakāgninā / saṃkusuko kusuko vikiro yaśca viṣkiraḥ / māṣājyena naledhmena kravyādaṃ śamayāmasi / asminvayaṃ saṃkusuke'gnau riprāṇi mṛjmahe / abhūma yajñiyāḥ śuddhāḥ pra ṇa āyūṃṣi tāriṣaditi yājyānuvākye / agnaye'psumate'ṣṭākapālaṃ yadi vaidyutena

yadi sarvāḥ saṃnipateranvivicaye nirupya śucaye nirvapedvrātabhṛtīṃ tṛtīyāmapsumatīṃ caturthīṃ kṣāmavatīmantaṃ parikramayet

vrātabhṛtīṃ dvitīyāmeke samāmananti / vrātapatīmuttamām

iti tṛtīyā kaṇḍikā
garbhaṃ sravantamagadamakaragnirindrastvaṣṭā bṛhaspatiḥ / pṛthivyāmavacuścotaitannābhiprāpnoti nirṛtiṃ parācairityagnihotrasthālīṃ sravantīmabhimantrya vidhuṃ dadrāṇamiti saṃdadhyāt

agnaye pathikṛte puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyo darśapūrṇamāsayājītyuktam

samānatantre vā mukhyaḥ kāryaḥ

athaikeṣām / vi vā etasya yajñaśchidyate yasya yajñe pratate'ntaretāmiṣṭiṃ nirvapanti / ya evāsāvāgneyo'ṣṭākapālaḥ paurṇamāsyāṃ yo'māvāsyāyāṃ tamagnaye pathikṛte
kuryāt / tenaiva punaḥ panthāmavaiti na yajñaṃ nicchinattīti vijñāyate

saṃyājye eva pāthikṛtī syātāmityaparam

yasya havirniruptaṃ purastāccandramā abhyudetītyuktam

anirupte'bhyudite prākṛtībhyo nirvapedityāśmarathyaḥ

taṇḍulabhūteṣvapanayet

vyṛddhabhāgbhya ityālekhanaḥ

ninirupte'bhyudite prākṛtībhyaḥ śeṣam

taṇḍulabhūteṣvapanayet

yasyāgṛhītaṃ havirabhyudiyāddratacaryāṃ vā nodāśaṃsīta / sa tredhā taṇḍulāniti pūrvavat / athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset

atha yasya gṛhītaṃ havirabhyudiyātsaiva prāyaścittiḥ sā vratacaryā

vatsānmātṛbhiḥ saṃsṛjya punarapākṛtya pūrvedyurdugdhaṃ dadhi havirātañcanārthaṃ nidadhyāt

agnaye vratapataye puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedya āhitāgniḥ sannavratyamiva caretpravasedvā vratye'hani māṃsaṃ vāśnāti striyaṃ vopaiti

agnaye vratabhṛde'ṣṭākapālaṃ yadyārtijamaśru kuryāt

tvamagne vratabhṛcchucirdevām̐ āsādayā iha / agne havyāya voḍhave / vratānubibhradvratapā adābhyo yajā no devām̐ ajaraḥ suvīraḥ / dadhadratnāni suvidāno agne gopāya no jīvase jātaveda iti yājyānuvākye / vrātabhṛtīṃ pravāsa eke samāmananti vrātapatīmaśrukarmaṇi

iti caturthī kaṇḍikā iti prathamaḥ paṭalaḥ
yadyagnihotryupasṛṣṭā vāśyeta yasmādbhīṣāvāśiṣṭhāstato no abhayaṃ kṛdhi / abhayaṃ naḥ paśubhyo namo rudrāya mīḍhuṣa iti juhuyādabhi vā mantrayeta

yadyu vai niṣīdedetayaiva yasmābhīṣā nyaṣada ityabhimantryodasthāddevyaditirviśvarūpyāyuryajñapatāvadhāt / indrāya kṛṇvatī bhāgaṃ mitrāya varuṇāya cetyupasthāpya tāṃ dugdhvā brāhmaṇāya dadyādyasyānnaṃ nādyāt / avartimevāsminpāpmānaṃ pratimuñcatīti vijñāyate

api vā daṇḍena vipiṣyāvipiṣya votthāpyātmanku
rvīta

sūyavasādbhagavatī hi bhūyā tho vayaṃ bhagavantaḥ syāma / addhi tṛṇamaghnye viśvadānīṃ piba śuddhamudakamācarantīti darbhastambamālupya grāsayet

yadyu vai lohitaṃ duhīta vyutkrāmatetyuktvā dakṣiṇamagniṃ pariśritya tasminnetacchrapayitvā tasminvyāhṛtībhistūṣṇīṃ vā hutvā tāṃ brāhmaṇāya dadyādyamanabhyāgamiṣyansyāt

yadi duhyamānaṃ skandedyadadya dugdhaṃ pṛthivīmasakta yadoṣadhīrapyasaradyadāpaḥ / payo gṛheṣu payo aghniyāsu payo vatseṣu payo astu tanmayītyenadabhimantrya samudraṃ vaḥ prahiṇomītyadbhirupasṛjet

yadi duhyamānā sthālīmavabhindyānnirṇijyānyāṃ duhyāttāṃ vaiva

yadi duhyamānaṃ dugdhaṃ hriyamāṇaṃ hṛtamadhiśrīyamāṇamadhiśritamudvāsyamānamudvāsitamunnīyamānamunnītaṃ vā skandettadeva yādṛkkīdṛkca hotavyamanyayā vābhidohyam

yadi sṛkṛdunnītaṃ skandeddvistrirvā na tadādriyeta / yadyu vai caturthamunnītaṃ skandetsthālyāṃ śeṣamavanīya caturabhyunnīya hotavyamanyayā vābhidohyam

iti pañcamī kaṇḍikā
yadyuddrutasya skandettanniṣadya punargṛhītvā tadeva yādṛkkīdṛkca hotavyam / athānyāṃ dugdhvā punarhotavyam / athājyena varuṇīmṛcamanūcya vāruṇyarcā juhuyāt

yadi prācīnaṃ skandettadeva yādṛkkīdṛkca hotavyamanyayā vābhidohyam

athaikeṣām / yadi prācīnaṃ hriyamāṇaṃ skandetprajāpaterviśvabhṛti tanvaṃ hutamasi svāhetyenadabhimantryaitadevāgnihotraṃ syādityāśmarathyaḥ / anyāṃ dugdhvā punarohotavyamityālekhanaḥ

yadi puraḥ parāhṛtaṃ skandedanūdāhṛtya caturabhyunnīya hotavyamanyayā vābhidohyam

yadi pura upasannaṃ skandettadevayādṛkkīdṛkca hotavyamanyayā vābhidohyam

athaikeṣām / yadi pura upasannamahutaṃ skandettadeva yādṛkkīdṛkca hotavyam / athānyāṃ dugdhvā punarhotavyam / athājyena vāruṇīmiti samānam

askāndyauḥ pṛthivīmaskānṛṣabho yuvā gāḥ / skannemā viśvā bhuvanā skanno yajñaḥ prajanayatu / askānajani prājanyā skannājjāyate vṛṣā / skannātprajaniṣīmahīti skannamabhimantryonnambhaya pṛthivīmityadbhirupasṛjet

yadanāhutimātraṃ vipruḍeva sā

yadi sāyaṃ skandedā hotoḥ prātarnāśnīyāt / yadi prātarā hotoḥ sāyaṃ nāśnīyāt

divyā vā etamaśanirabhyavaiti yasyāgnihotraṃ śiriśirābhavati / samoṣāmumiti brūyādyaṃ dviṣyāt

yasyāgnihotre'dhiśrite śvāntarāgnī dhāvedgārhapatyādbhasmādāyedaṃ viṣṇurvicakrama iti vaiṣṇavyarcāhavanīyāddhvaṃsayannuddrutyaitayaiva bhasmanā śunaḥ padamapivapet

yasyāgnimanāhṛtaṃ sūryo'bhinimrocedyatra dīpyamānaṃ parāpaśyettata āhṛtyaitaṃ praviśānīti vaiṣa ādhīyate

iti dakṣiṇāgneranugatasyādhānakalpaḥ

yasyāgnimanuddhṛtaṃ sūryo'bhinimrocet

iti ṣaṣṭhī kaṇḍikā
darbheṇa hiraṇyaṃ prabadhya purastāddharet / anvaṅṅārṣeyo brāhmaṇo bahuvidagnimuddharet / anvaṅṅagnihotreṇānūddravet / āyatane hiraṇye'gniṃ pratiṣṭhāpya nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā samanya hutvā bhūrbhuvaḥ suvarityupasthāya vāruṇaṃ caruṃ nirvapet

vrātabhṛtīṃ dvitīyāmeke samāmananti / ṛte hiraṇyātpraṇayanameke

yadi sāyamagnihotrakālo'tipadyeta doṣā vastornamaḥ svāheti kālasamāpādanīyaṃ homaṃ hutvā nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā samanya hutvā bhūrbhuvaḥ suvarityupatiṣṭheta

yadi prātaḥ prātarvastornamaḥ svāheti kālasamāpādanīyaṃ homaṃ hutvā nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā samanya hutvā bhūrbhuvaḥ suvarityupatiṣṭheta

varo dakṣiṇā

hutvāhavanīyamudvāpyānvagniruṣasāmagramakhyadityanyaṃ praṇīyehaiva kṣemya edhi mā prahāsīnmāmumāmuṣyāyaṇamityādityamupasthāya maitraṃ caruṃ nirvapet

sauryamekakapālameke samāmananti

saṃsthitāyāmiṣṭyāmāhavanīyamevaitadaharindhānāvanaśnantau vāgyatāvāsāte yajamānaḥ patnī ca

dvayoḥ payasā pūrvavatsāyamagnihotraṃ juhuyāt

yasyāgnimanuddhṛtaṃ sūryo'bhyudiyāccaturgṛhītamājyaṃ purastāddharet / anvaṅṅārṣeyo brāhmaṇo bahuvidagnimuddharet / anvaṅṅagnihotreṇānūddravet / āyatane'gniṃ pratiṣṭhāpyoṣāḥ ketunā juṣatāṃ yajñaṃ devebhiranvitam / devebhyo madhumattamaṃ svāheti pratyaṅgiṣadyājyena juhuyāt

agnihotrasya sa eva homakalpaḥ / tatprāyaścittaṃ yatprātaḥ kālātipannasya

etāvannānā / nātrāhavanīyamanugamayati

athaikeṣām / yasyāgnimanuddhṛtaṃ sūryo'bhinimrocedabhyudiyādvā

iti saptamī kaṇḍikā
mano jyotirjuṣatāṃ trayastriṃśattantava iti dve caturgṛhīte juhuyāt

yasya viprakrāntamahutamagnihotraṃ sūryo'bhyudiyādyathā vijaniṣyamāṇo na vijāyeta tādṛktat / ātmānaṃ vā ha yajamāno ruṇaddhi sarvajyāniṃ vā jīyate / nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā samanya hutvā bhūrbhuvaḥ suvarityupatiṣṭheta / ekahāyano dakṣiṇā

hutvā tadudvāsya punarādheyaṃ tasya prāyaścittirityāśmarathyaḥ

athaikeṣām / yadyante syādunnīya prāṅudādravet / sa
upasādyā tamitorāsīta / sa yadā tāmyedatha bhūḥ svāheti juhuyāt / prajāpatirvai bhūtastamevopāsaretsa evainaṃ tata unnayati nārtimārchati yajamāna iti
vijñāyate

yasyāgnihotraṃ vicchidyeta dvyahe tryahe caturahe vāgnaye tantumate 'ṣṭākapālaṃ nirvapet

svayaṃ kṛṇvānaṃ sugamaprayāvaṃ tigmaśṛṅgo vṛṣabhaḥ śośucānaḥ / pratnaṃ sadhasthamanupaśyamāna ā tantumagnirdivyaṃ tatāna / tvaṃ nastanturuta seturagne tvaṃ panthā bhavasi devayānaḥ / tvayāgne pṛṣṭhaṃ vayamāruhemāthā devaiḥ sadhamādaṃ mademeti yājyānuvākye

tantuṃ tanvannudbudhyasvāgna uduttamamudvayaṃ tamasasparyudu tyaṃ citramityupahomāḥ

havyavāhamabhimātiṣāhaṃ rakṣohaṇaṃ pṛtanāsu jiṣṇum / jyotiṣmantaṃ dīdyataṃ puraṃdhimagniṃ sviṣṭakṛtamāhuvema /
sviṣṭamagne abhi tatpṛṇāhi viśvā deva pṛtanā abhiṣya / uruṃ naḥ panthāṃ pradiśanvibhāhi jyotiṣmaddhehyajaraṃ na āyuriti saṃyājye

ityaṣṭamī kaṇḍikā iti dvitīyaḥ paṭalaḥ
yasyāhavanīye'nudvāte gārhapatya udvāyedāhavanīyamudvāpya gārhapatyaṃ mantheditaḥ prathamaṃ jajñe agnirityetayā / agne samrāḍiṣe rayyai ramasva sahase dyumnāyorjapatyāyetyabhimantrya samrāḍasi virāḍasi sārasvatau tvotsau samindhātāmannādaṃ tvānnapatyāyetyupasamidhyānvagniruṣasāmagramakhyadityanyaṃ praṇīyāgnaye tapasvate janadvate pāvakavate'ṣṭākapālaṃ nirvapet

sarvatrānugateṣṭimetāmeke samāmananti

āyāhi tapasā janeṣvagne pāvako arciṣā / upemāṃ suṣṭutiṃ mama / ā no yāhi tapasā janeṣvagne pāvaka dīdyat / havyā deveṣu no dadhaditi yājyānuvākye

āhavanīye'nugate'gnaye jyotiṣmate'ṣṭākapālaṃ nirvapati

na tapasvate

yadi sāyamahute'gnihotre pūrvo'gniranugacchedadhiśrityāgnihotramunnīya vāgninā ca sahāgnihotreṇa cānūddravet / yo brāhmaṇo bahuvitsa uddharet / yatpurā dhanamadāyī syāttaddadyāt / acyutenainaṃ cyāvayatīti vijñāyate

yadi prātarahute'gnihotre'paro'gniranugacchedanugamayitvā pūrvaṃ pūrvavanmathitvāparaṃ pūrvavaduddhṛtya juhuyāt

yadi tvareta pūrvamanvavasāya tataḥ prāṅuddhṛtya juhuyāt

jāmi tu tadyo'sya purvastamaparaṃ karoti / anyatrai
vāvasāya purvavanmathitvāparaṃ pūrvavaduddhṛtya juhuyāt / tataḥ śvobhūte'gnaye tapasvate janadvata iti samānam

athaikeṣām / yasyāgniranugacchenna kālamavadhārayet / anugamayitvā pūrvaṃ pūrvavanmathitvāparaṃ pūrvavaduddhṛtya juhuyāt / vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapedvāruṇaṃ yavamayaṃ carum

yadi gārhapatya āhavanīyo vānugacchettebhya evāvakṣāṇebhyo'dhi manthitavyaḥ / yadi natādṛśānīvāvakṣāṇāni syurbhasmanāraṇī saṃsparśya manthitavyaḥ / svādevainaṃ yonerjanayatīti vijñāyate

evaṃ śakaidhe tṛṇaidhe ca

agnaye tapasvate janadvata iti samānam

anugateṣṭervā sthāna etā āhutīrjuhuyānmitrāya svāhā varuṇāya svāhāgnaye svāhāgnaye vratapataye svāhāgnaye tapasvate janadvate pāvakavate svāhāgnaye śucaye svāhāgnaye jyotiṣmate svāhā sūryāya svāheti vyāhṛtībhirvihṛtābhiḥ samastābhiśca juhuyāt

iti navamī kaṇḍika
yadi prāgghomakālādāhavanīyo'nugacchedgārhapatyādanyaṃ praṇayet

yadi homakāle prāṇa udānamapyagāditi gārhapatye juhuyāt

yadi gārhapatya udānaḥ prāṇamapyagādityāhavanīye

yadi dakṣiṇāgnirvyāna udānamapyagāditi gārhapatye

yadi sarve'nugaccheyuragniṃ mathitvā yāṃ diśaṃ vāto vāyāttāṃ diśamuddhṛtya vāyave svāheti juhuyāt

yadyu vai nivāte mathitvā vihāraṃ sādhayitvāpareṇāhavanīyaṃ yajamāna upaviśya svayamagnihotraṃ pibet / agnihotrapratyāmnāyo bhavatīti vijñāyate

yadi prāgastamayājjuhuyātpunarevāstamite hutvā bhavataṃ naḥ samanasāvityupatiṣṭheta

yadi mahārātre punarevauṣasaṃ hutvaitayaivopatiṣṭheta

yadi haviḥ prokṣannagnimabhiprokṣeddhatena yajñena yajeta /
punastvādityā rudrā vasavaḥ samindhatāmiti punaragnimupasamindhyāt

evaṃ sarveṣvagnyupaghāteṣu

agnaye'gnivate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyasyāgnāvagnimabhyuddhareyuḥ

yathā kathā cābhyuddhareyuḥ prāyaścittamityāśmarathyaḥ /
yadyasaṃnyupte spāśayeyuranugamayeyurenaṃ na prāyaścittamityālekhanaḥ

agnaye jyotiṣmate'ṣṭākapālamityuktam

athāhutiṃ juhuyāttrayastriṃśattantava iti

yasya sāṃnāyye'dhiśrite haviṣi vā nirupte puruṣaḥ śvāno ratho vāntarāgnī vīyāddurvarāhaiḍako vā tadatrāpo'nvatiṣicya gāmanvatyāvartayedvardhatāṃ bhūtirdadhnā ghṛtena muñcatu yajño yajñapatimaṃhasaḥ svāheti

devāñjanamaganyajñastato mā yajñasyāśīrāgacchatu pitṝnpañcajanāndiśa āpa oṣadhīrvanaspatīñjanamaganyajña
stato mā yajñasyāśīrāgacchatviti ṣaḍāhutīrhutvedaṃ viṣṇurvicakrama iti vartma samūhet / padaṃ vā lobhayet

yasyāno vā ratho vāntarāgnī yātyāhavanīyamudvāpya gārhapatyāduddharedyadagne pūrvaṃ prabhṛtaṃ padaṃ hi te sūryasyaraśmīnanvātatāna / tatra rayiṣṭhāmanusaṃbharaitaṃ saṃ naḥ sṛja sumatyā vājavatyā / tvamagne saprathā asītyetābhyām / tataḥ pāthikṛtīṃ pūrvavannirvapet

etāmeva nirvapet

iti daśamī kaṇḍikā
stotre śastre vā mūḍhe

yasya vāgnibhiragnīnvyaveyuryo vā vyaveyāt

yasya vāgnibhiragnīnvihareyuḥ

etāṃ jane pramītasya

tasyābhivānyavatsāyai payasāgnihotraṃ juhuyādā śarīrasyāgnibhiḥ saṃsparśanāt

sarvaṃ tūṣṇīṃ kriyeta

pācīnāvītī dohayati

ye purodañco darbhāstāndakṣiṇāgrānkṛtvā dakṣiṇārdhe gārhapatyasya śīte bhasmanyadhiśritya dakṣiṇodvāsya sakṛdeva sarvaṃ tūṣṇīmunnīyādhastātsamidhaṃ dhārayandakṣiṇena vihāramuddravati

upari hi devebhyo dhārayatīti vijñāyate

sa upasādya samidhamādhāya sakṛdeva sarvaṃ tūṣṇīṃ juhuyāt

api vā somaṃ pitṛmantaṃ pūrvasyāmāhutyāmupalakṣayet / agniṃ kavyavāhanamuttarasyām

prāśnotsecanapariṣecanāni na vidyante

brāhmaṇebhyo yajñāyudhāni dadāti

dadātyevāyasmayāni

apo mṛnmayānyabhyavaharantyamaiva

putrasya dṛṣatsyāt

yadyapramītaṃ pramītamupaśṛṇuyuragnaye surabhimate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet

yadi pūrvasyāmāhutyāṃ hutāyāṃ yajamāno mriyeta dakṣiṇataḥ śīte bhasmanyuttarāmāhutiṃ ninayet

bhasmotkaraṃ vā gamayet

yaiṣā pitṛmedhe prathamāhutistāmevātra kuryādityeke

yadi visaṃsthitāyāmiṣṭyāṃ yajamāno mriyeta sarvataḥ samavadāya sarvā devatā anudrutya svāhākāreṇa juhuyāt

yadyāhitāgniḥ proṣitaḥ pramīto na prajñāyeta yāṃ diśamabhiprasthitaḥ syāttāmasyāgnibhiḥ kakṣaṃ daheyuḥ

api vā trīṇi ṣaṣṭiśatāni palāśavṛntānām taiḥ kṛṣṇājine puruṣākṛtiṃ kurvanti / palāśavalkaiḥ kuśairvā saṃdhiṣu saṃveṣṭya catvāriṃśatā śiraḥ prakalpayate / daśabhirgrīvāṃ viṃśatyorastriṃśatodaraṃ pañcāśatāpañcāśataikaikaṃ bāhum / tābhyāmeva pañcabhiḥpañcabhiraṅgulīrupakalpayate / saptatyāsaptatyaikaikaṃ pādam / tābhyāmeva pañcabhiḥ pañcabhiraṅgulīrupakallpayate / aṣṭābhiḥ śiśnaṃ dvādaśabhirvṛṣaṇam /
taiḥ kṛṣṇājine puruṣākṛtiṃ kṛtvā snāpayitvālaṅkṛtyāntarvedi kṛṣṇājinaṃ dakṣiṇāgrīvamadharalomāstīrya tasminnenamuttānaṃ nipātya pattodaśenāhatena vāsasā pracchādya bāndhavāḥ paryupaviśanti / abhimṛśantyayamasyāsau yasya ta ime agnaya iti prete'mātyāḥ / ityetadādi karma pratipadyate / kṛtvā tāmasyāgnibhirdaheyuriti vājasaneyakam

yadi havīṃṣyāsannāni kṛṣṇaśakuniruparyuparyatipatetpakṣābhyāmādhūnvāna ivābhiniṣīdedvedaṃ viṣṇurvicakrama ityāhutiṃ juhuyāt

yadyccaiḥ patenna tadādriyeta

yadyucchriyamāṇo yūpaścaṣālaṃ vā padyeta brahma pratiṣṭhā manasa ityāhutiṃ juhuyāt

ityekādaśī kaṇḍikā
yadi haviḥśeṣānanudvāsitānanūyājairabhyāśrāvayedyadvo devā atipādayānītyāhutiṃ juhuyāt

yadi praṇītā skandeyurupadasyeyurvāpo hi ṣṭhā mayobhuva iti tisṛbhiḥ punargṛhītvā tataṃ ma āpa ityāhutiṃ juhuyāt

yadyagnyādheye sūryo 'nāviḥ syādudvayaṃ tamasasparyudu tyaṃ citramityāhutīrjuhuyāt

yadyenamupadhāveyurgomāyavo'vādiṣu rekasṛko'vādī dabhimṛtāḥ smaḥ paridhiṃ naḥ kurviti pālāśamidhmamupasamādhāyemaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tvamagne ayāsi prajāpata iti ṣaḍāhutīrhutvemaṃ jīvebhyaḥ paridhiṃ dadhāmi maiṣāṃ nu gādaparo ardhametam / śataṃ jīvantu śaradaḥ purūcīstiro mṛtyuṃ dadhatāṃ parvateneti dakṣiṇato'śmānaṃ paridhiṃ dadhāti

naiyyagrodha idhmaḥ kṣatriyasya rāṣṭramaryādāyām

āśvattho vaiśyasya kṣatramaryādāyām

iṣṭebhyaḥ svāhetyaṣṭāvāhutīrdārśapūrṇamāsikaiḥ sarvaprāyaścittairvikalperan

yadi dauḥṣvapnyamanyadvā bhayaṃ paśyedyata indra bhayāmaha ityāhutī juhuyāt / japedityeke

sarveṣāṃ vai gharmo rucāṃ rocate / tasmātpravargyeṇa pracaya pravṛjyamānasya vopaśrutyābhirgīrbhiriti juhuyāt / japedityeke

yadi homāyopasamiddheṣvahuteṣvagniṣu yajamāno'śnīyādyatte vayaṃ yathā ha tadityāhutī juhuyāt / samidhau vādadhyāt / japedityeke

yanma ātmano mindābhūtpunaragniścakṣuradādityetābhyāmabhinimruktābhyuditaparyāhitaparīṣṭaparivittaparivinnaparivividāno vā juhuyāt / japedityeke

anājñātamiti tisro'nājñāte juhuyāt / japedityeke

iti dvādaśī kaṇḍikā iti tṛtīyaḥ paṭalaḥ
yasyājyamanutpūtaṃ skandecchindatprāṇi dadyāt

yadyutpūtaṃ citraṃ deyam

varo deya ityekeṣām

yadi sruggataṃ yadasya gṛhe puṣkalaṃ syāttaddadyāt / saṃ tvā siñcāmīti tatsaṃsiñcedabhi vā mantrayeta

devāṃ janamaganyajña ityekeṣāmanantaramājyādvadati

yajñasya tvā pramayābhimayā pratimayonmayā parigṛhṇāmīti tatparigṛhya bhūpataye svāheti prāñcaṃ prādeśaṃ mimīte / bhuvanapataye svāheti dakṣiṇam / bhūtānāṃ pataye svāheti pratyañcam / bhūtyai svāhetyudañcam / bhūrbhuvaḥ suvarityūrdhvam

bhūpataye svāhā bhuvanapataye svāhā bhūtānāṃ pataye svāheti skannamanumantrayeteti sarvahaviṣāmanavayavena śrūyate

yadi kapālaṃ bhidyeta gāyatryā tvā śatākṣarayā saṃdadhāmīti tatsaṃdhāyopari gārhapatye dhāryamāṇamabhijuhuyānmano jyotirjuṣatāmiti

athainadapo'bhyavaharedabhinno gharmo jīradānuriti

athānyatsaṃskṛtya kapāleṣvapisṛjettrayastraṃśattantava iti yadi prāgupaghānādbhidyeta

atha yadyupahitānāmetenaiva mantreṇānyadupadadhyāt

yasya vā mantrasya sthāne bhidyeta

yadi prayuktānāṃ prāgarthakarmaṇaḥ kapālaṃ naśyedāśvinaṃ dvikapālaṃ nirvapeddyāvāpṛthivyamekakapālam

bhārgavo hotā bhavati / ekahāyano dakṣiṇā

mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti dyāvāpṛthivyayarcā sruvāhutimatra vājasaneyinaḥ samāmananti

iti trayodaśī kaṇḍikā
yadyekakapālaḥ skandetpari vāvarteta prajāpatervartanimanuvartasvānu vīrairanurādhyāma gobhiḥ / anvaśvairanu sarvairu puṣṭairanu prajayānvindriyeṇa devā no yajñamṛjudhā nayantviti yathāsthānaṃ kalpayati

taṃ yajamāno'bhimantrayate prati kṣatre pratitiṣṭhāmi rāṣṭre pratyaśveṣu pratitiṣṭhāmi goṣu / prati prajāyāṃ pratitiṣṭhāmi bhavye / viśvamanyābhivāvṛdhe tadanyasyāmadhiśritam / dive ca viśvakarmaṇe pṛthivyai cākaraṃ nama iti / athāskāndyauḥ pṛthivīmityāhutī juhuyāt

vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapedyadi patnīḥ saṃyājayankapālamabhijuhuyāt

etāmeva nirvapedyo darśapūrṇamāsayājītyuktam

etāmeva nirvapedyadakṛtvāgrāyaṇaṃ navasyāśnīyāt

ānīto vā eṣa devānāṃ ya āhitāgniradantyasya bhāgaṃ pratikḷptamadyādārtimārchet

mārutaṃ trayodaśakapālaṃ nirvapedyasya yamau jāyeyātāṃ gāvau vā puruṣau vā

nirvīryatāṃ vai puruṣa āśāste / apaśutāṃ gauḥ

āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapedyamanyasyāgniṣu yājayeyuryasya vāgniṣvanyo jayeta

raudraṃ vāstumayaṃ caruṃ nirvapedyasya rudraḥ paśūñchamāyeta

etayaivāvṛtā niṣādasthapatiṃ yājayet

sā hi tasyeṣṭiḥ

kṛṣṇājinaṃ dakṣiṇā kūṭaṃ vā karṇo vā gardabho hariṇo
vā hariṇapṛṇākā vā śyāmākapātro vā śaphako veti vijñāyate

iti caturdaśī kaṇḍikā
yo brahmacārī striyamupeyātsa gardabhaṃ paśumālabheta

bhūmāvakapālaṃ puroḍāśaṃ śrapayet

apsvavadānaiścareyuḥ

rakṣodevatyaḥ syānnirṛtidevatyo vā

nirṛtiṃ pākayajñena yajeta

yasya haviḥ kṣāyati taṃ yajñaṃ nirṛtirgṛhṇāti / tatsaṃsthāpyānyaddhavistaddaivataṃ nirvapet

athaikeṣām / yasya puroḍāśaḥ kṣāyati taṃ yajñaṃ nirṛtirgṛhṇāti / yaducchiṣṭaṃ syāttena pracareddveṣyāya tāṃ dakṣiṇāṃ havirucchiṣṭaṃ ca dadyāt / tameva nirṛtyā grāhayatīti vijñāyate

sarvadāhe prāyaścittam

yadi vāvadānebhyo na prabhavet

yadyaprattadaivataṃ havirvyāpadyetānyaddhavistaddaivataṃ nirvapet

tatra srugādānaprabhṛtayo mantrā āvarteran

yāvadante vā vyāpadyeta

yadi prattadaivatamājyena śeṣaṃ saṃsthāpayet

yasya sarvāṇi havīṃṣi naśyeyurduṣyeyurapahareyurvājyenaitā devatāḥ pratisaṃkhyāya yajeta

athānyāmiṣṭimanulbaṇāṃ tanvīta / yajño hi yajñasya prāyaścittiḥ

apo vyāpannaṃ havirabhyavaharatīti vijñāyate

yadāryāṇāmabhojanīyaṃ syānna tena yajeta

yasya puroḍāśo duḥśṛtastaddhaviryamadaivatyaṃ yamameva tadgacchatīti vijñāyate / saṃsthāpya tadanvāhāryapacane catuḥ
śarāvamodanaṃ paktvā caturo brāhmaṇānbhojayet

teṣāṃ bhārgavaḥ prāśitṝṇāmekaḥ syāt

yo'dakṣiṇena yajñena yajeta sa yajñaḥ prakṣāmo'nāyuḥ / urvarāṃ dadyāt

yadyādiṣṭāṃ dakṣiṇāmantariyādurvarā pratiṣṭhitā deyā / sā prāyaścittiḥ

yadyabhāgāṃ devatāmāvāhayedājyenaināṃ yathoḍhāṃ yajeta / purastādvā sviṣṭakṛtaḥ

yadi bhāginīṃ nāvāhayedyatra smarettadupotthāya manasāvāhya yadvo devā atipādayānītyāhutiṃ juhuyāt

iti pañcadaśī kaṇḍikā
yadi purā prayājebhyo bahiḥparidhyāhutiḥ skandedāgnīdhraṃ brūyādetāṃ saṃkṛṣya juhudhīti / tāṃ so'ñjalinā juhoti / tasmai pūrṇapātro deyaḥ

yatkiṃca yajñe mṛnmayaṃ bhidyeta tadapo'bhyavaharedbhūmirbhūmimagāditi

āhavanīye dārumayāṇi

yadyṛkto yajñaṃ bhreṣa āgacchedbhūriti gārhapatye juhuyāt / yadi yajuṣṭo bhuva iti dakṣiṇāgnau / yadi sāmataḥ suvarityāhavanīye

yadi sarvataḥ sarvā juhuyāt

tadidaṃ sarvaprāyaścittaṃ sarvatra kriyetetyāśmarathyaḥ / yatrānāmnātaṃ tatra kriyetetyālekhanaḥ / sarvatra samabhyuccayaḥ syādityaparam

yadyenaṃ vihāre bahirvā bhayaṃ vindetprajāpatirviśvakarmā tasya mano devaṃ yajñena rādhyāsam / arthegā asya jahito'vasānapate'vasānaṃ me vindetyāhutiṃ juhuyāt

yasya havirniruptaṃ skandecchindatprāṇi dadyāt / yadyutpūtaṃ citraṃ deyam / varo deya ityekeṣām

yasya devate avadāne havīṃṣi yājyānuvākye vā viparihareyuryasya vā devatāyai gṛhītamahutaṃ skandeddevatāntaraye vā yadasya gṛhe puṣkalaṃ syāttaddadyāt

tvaṃ no agne sa tvaṃ no agna iti sarvatrāntaraye viparyāse caite āhutī juhotītyeke

yasya puroḍāśa udvā patetsaṃ vā vijeta tamudvāsya barhiṣadaṃ kṛtvā kimutpatasi kimutproṣṭhāḥ śāntaḥ śānterihāgahi / aghoro yajñiyo bhūtvāsīda sadanaṃ svamāsīda sadanaṃ svam / mā hiṃsīrdeva preṣita ājyena tejasājyasva mā naḥ kiṃcana rīriṣaḥ / yogakṣemasya śāntyā asminnāsīda barhiṣītyetābhyāmabhimantrayetābhi ca ghārayet

bhūtvā prabhavati yajamāno yasyaitāṃ yajñe prāyaścittiṃ kurvanti

iti ṣoḍaśī kaṇḍikā iti caturthaḥ paṭalaḥ
skannā dyauḥ skannā pṛthivī skannaṃ viśvamidaṃ jagat / skannādo viśvā bhūtāni pra skannājjāyatāṃ haviḥ / iha gāvaḥ prajāyadhvamihāśvā iha pūruṣāḥ / iho sahasradakṣiṇo rāyaspoṣo niṣīdatu / ayaṃ yajño vardhatāṃ gobhiraśvairiyaṃ vediḥ svapatyā suvīrā / idaṃ barhirati barhīṃṣyanyemaṃ yajñaṃ viśve avantu devāḥ / payasvatīroṣadhaya ityetābhiścatasṛbhiḥ pṛṣadājyaṃ skannamabhimantryāpo'bhyavahṛtya nirṇijya srucaṃ śatamānaṃ hiraṇyaṃ srucyavadhāyedaṃ viṣṇurvicakrama ityanyatpṛṣadājyaṃ gṛhītvāśvenāvaghrāpyāyatane sādayet

athaikeṣām / pṛṣadājye skanne pṛṣadājyue pṛṣadājyamabhigṛhya mano jyotirjuṣatāmityāhutiṃ juhuyāt

evaṃ some skanne some somamabhigṛhya juhuyāt

yadapāmṛkṣacchakunirmukhena nirṛte tava / agniṣṭatsarvaṃ śundhatu havyavāḍ ghṛtasūdana iti kṛṣṇaśakunyavamṛṣṭamabhimantrayate / abhyavaharaṇādi pūrvavat / nirlikhyate'tra pātram

yadavālikṣacchvapānmukhena nirṛte tava / agniṣṭatsava śundhatu havyavāḍ ghṛtasūdana iti śvāpadāvamṛṣṭamabhimantrayate / abhyavaharaṇādi pūrvavat / nātra pātraṃ prayujyate / anyasmingṛhṇāti

yadi paśurupākṛto vāśyeta yadasya pāre rajasa ityāhutiṃ juhuyāt / yasmādbhīṣāvāśiṣṭhāstato no abhayaṃ kṛdhi / prajābhyaḥ sarvābhyo mṛḍa namo rudrāya mīḍhuṣa iti juhuyādabhi vā mantrayeta

yadyu vai niṣīdedetayaiva yasmādbhīṣā nyaṣada iti dvitīyām

niṣaṇe taṃ maitrāvaruṇadaṇḍenotthāpayet

iti saptadaśī kaṇḍikā
udusra tiṣṭha pratitiṣṭha mā riṣo memaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca rīriṣaḥ / suvarge loke yajamānaṃ hi dhehi śaṃ na edhi dvipade śaṃ catuṣpada iti

ucchāgeti chāgam / unmeṣeti meṣam / udvaśa iti vaśām

yasmādbhīṣāvepiṣṭhā iti dvitīyāṃ vepamāne

yasmādbhīṣā palāyiṣṭhā iti dvitīyāṃ palāyite

anāgacchatyanyaṃ tadrūpavarṇavayasaṃ taddaivatamupākṛtya yajeta

yasmādbhīṣā samajñāsthā iti dvitīyāmakāmasaṃjñapane

ya idamakastasmai namastasmai svāheti sarvatra tṛtīyām

na vā uvetanmriyase / āśānāṃ tvā viśvā āśāḥ / āpo hi ṣṭhā mayobhuva ityetābhiścatasṛbhirapo'bhyavahṛtyānyaṃ tadrūpavarṇavayasaṃ taddaivatamupākṛtya yajeta

yasmādbhīṣā nimehasīti dvitīyāṃ mūtraṃ kurvati / yasmādbhīṣā śakṛtkaroṣīti dvitīyāṃ śakṛtkurvati

ūrdhva ū ṣu ṇa ūtaya ityucchrayantamabhimantrayate

yadyupapāyyamāno na pibenna vā uvetanmriyasa ityupapāyayet

garbhaṃ sravantīmagadāmakamāgnirhotā pṛthivyantarikṣaṃ dyauryataścyutadagnāveva tanna tatprāpnoti nirṛtiṃ parācairiti paśūkhāṃ sravantīmabhimantrayate

yarhi paśumāprītamudañcaṃ nayantītyuktam

ye paśuṃ vimathnīranyastānkāmayetārtimārcheyuriti kuvidaṅgeti namovṛktivatyarcāgnīdhre juhuyāt / āhavanīye śāmitre vā nirūḍhapaśubandhe

yadi vapā haviravadānaṃ vā skandedā tvā dade yaśase vīryāya cāsmāsvaghniyā yūyaṃ dadhāyendriyaṃ paya ityādāya yaste drapso yasta udarṣo daivyaḥ keturviśvaṃ bhuvanamāviveśa / sa naḥ pāhyariṣṭyai svāhetyāhutiṃ juhuyāt

yadyaṣṭāpadītyanubudhyeta dhātā rātiḥ sūryo devo diviṣadbhya ityāhutī hutvāṣṭāprūḍḍhiraṇyamuṣṇīṣeṇāveṣṭya

ityaṣṭādaśī kaṇḍikā
kośe'vadhāya dvitīye'vadhāya tṛtīye'vadadhāti

vibilāniva kośānkṛtvāthaināmadhvaryurabhimantrayate yasyāste harito garbha iti

ā vartana vartayeti pradakṣiṇaṃ garbhamāvṛtya vi te bhinadmi takarīmityulbamāchyati

bahiste astu bālityantarā sakthinī garbhaṃ nirasya śūle praṇīkṣya śāmitre nihatya śrapayati

urudrapso viśvarūpa induriti garbharasāya pātramupohati

paśupuroḍāśaṃ nirupya garbhapuroḍāśaṃ nirvapati bhaktīdyāvāpṛthivyamekakapālam

paśupuroḍāśena pracarya garbhapuroḍāśena pracarati bhaktīdyāvāpṛthivyeneti

paśordaivatānyavadyangarbhasya purastānnābhyā anyadavadāya daivateṣvavadadhāti / upariṣṭādanyatsauviṣṭakṛteṣu

traidhaṃ garbharasaṃ vyānayati daivatasauviṣṭakṛtaiḍeṣu ca

ekapadī dvipadīti purastātsviṣṭakṛto juhoti

aṣṭāprūḍḍhiraṇyaṃ dakṣiṇā

garbhasya dakṣiṇaṃ pūrvapādaṃ pracchidya viṣṇuṃ śipiviṣṭaṃ yajati pra tatte adya śipiviṣṭa nāmeti / uttarayā vā

maruto yasya hi kṣaya iti garbhaṃ garbhapuroḍāśaṃ cottareṇa gārhapatyasya śāmitrasya vā śīte bhasmanyupopya mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti śītena bhasmanābhisamūhyaitaṃ yuvānamiti pañcabhirupatiṣṭhate

tadidaṃ garbhiṇiprāyaścittaṃ sarvatra kriyetetyāśmarathyaḥ / yatrānāmnātaṃ tatra kriyetetyālekhanaḥ

yadyanapavṛktārtho yūpo virohettasmiṃstvāṣṭraṃ sāṇḍaṃ lomaśaṃ piṅgalaṃ bahurūpaṃ savanīyasyopālambhyaṃ kuryāt

tvāṣṭraṃ carumatra vājasaneyinaḥ samāmananti

tvāṣṭrīrevātra sruvāhutīrjuhotītyeke

ityekonaviṃśī kaṇḍikā
yadi yūpaḥ suṣiraḥ syādatīsāreṇa yajamāno mriyeta / vaiṣṇavyā vyāhṛtibhiḥ prājāpatyayā ca hutvā taṃ saṃvṛścyāgnau pravṛjyāthānyaṃ sādhayet

yadi krimṇaḥ krimaya enaṃ bhakṣayeyuḥ / pūrvavatprāyaścittam

yadyāvraścanamāskandetpatnyenamaticariṣyatīti vidyāt / vyāhṛtyādi samānamuttaram

yadi dakṣiṇā patetpratyaṅvā saṃ vā śīryeta śākhāsu vā sajyeta yajamāno mriyeta / vaiṣṇavyāḥ sthāne yāmī / samānamuttaram

yadyapsu patedapsu mriyeta / vaiṣṇavyāḥ sthāne vāruṇī / samānamuttaram

yadi prāsahā hareyuḥ sarvasvaṃ jīyeta / vaiṣṇavyāḥ sthāna aindrī / samānamuttaram

yadi mūla upaśuṣkaḥ syānna pitṛbhyo yathāpuraṃ kariṣyatīti vidyāt / yadi madhye kṣudhā mariṣyati / yadyagre na svargaṃ lokaṃ gamiṣyatīti / yadyagniṣṭhā vicchidyeta yajamāno mriyeta / yadi pūrvā patnī / etadvā viparītam / yadi dakṣiṇā māhiṣeyaḥ putraḥ / yadyuttarānvagjyeṣṭhaḥ / yadi dakṣiṇapūrvā brahmā / yadi dakṣiṇāparā hotā / yadyuttarāparādhvaryuḥ / yadyuttarapūrvāgnīdhraḥ

śuṣkādiṣu sarveṣu yāmyādi samānamuttaram

yadi lohinyo lekhāḥ prasavyaṃ yūpaṃ parihareyurna sāhasraṃ kratumāhariṣyatīti vidyāt / śvetāścetpradakṣiṇaṃ kṣipraṃ sāhasraṃ kratumāhariṣyatīti

yadyāhutau hutāyāṃ kṛṣṇo dhūmo dakṣiṇāṃ diśamabhinihanyādvāto vā prasavyaṃ dhūmamāveṣṭayedyajamāno mriyeta / sarvaprāyaścittaṃ juhuyājjuhuyāt

iti viṃśī kaṇḍikā iti pañcamaḥ paṭalaḥ
iti navamaḥ praśnaḥ
somena yakṣyamāṇo brāhmaṇānārṣeyānṛtvijo vṛṇīte yṛnaḥ sthavirānvānūcānānūrdhvavāco'naṅgahīnān

tebhyaḥ somaṃ prāha

taṃ pṛcchati ka ṛtvijaḥ ke yājayanti kaccinnāhīnaḥ kaccinna nyastamārtvijyaṃ kaccitkalyāṇyo dakṣiṇā iti chandogabrāhmaṇaṃ bhavati

atha japati mahanme'voco bhargo me'voco yaśo me vocaḥ stomaṃ me'vocaḥ kḷptiṃ me'voco bhuktiṃ me'vocaḥ sarvaṃ me'vocastanmāvatu tanmāviśatu tena bhukṣiṣīyeti

yadvā nāmāsi srutiḥ somasaraṇī somaṃ gameyamiti panthānamātiṣṭhate

devo devametu somaḥ somametvṛtasya ethā vihāya dauṣkṛtyamityabhipravrajati

pitaro bhūriti dakṣiṇāvṛttaḥ pitṝnupatiṣṭhate

tānvṛṇīte caturaḥ sarvānvaikaikaśaḥ

adhvaryuṃ pratiprasthātāraṃ neṣṭāramunnetāramityadhvaryūn / brahmāṇaṃ brāhmaṇācchaṃsinamāgnīdhraṃ potāramiti brahmaṇaḥ / hotāraṃ maitrāvaruṇamacchāvākaṃ grāvastutamiti hotṝn / udgātāraṃ prastotāraṃ pratihartāraṃ subrahmaṇyamityudgātṝn

sadasyaṃ saptadaśaṃ kauṣītakinaḥ samāmananti

sa karmaṇāmupadraṣṭā bhavati

yadi catura ādyān

atha varaṇāḥ

agnirme hotādityo me'dhvaryuścandramā me brahmā parjanyo
ma udgātākāśo me sadasya āpo me hotrāśaṃsino raśmayo me camasādhvaryava ityupāṃśu devatādeśanam / asau mānuṣa ityuccaiḥ

iti prathamā kaṇḍikā
svargakāmo jyotiṣṭomena yajeta / ekakāmaḥ sarvakāmo vā'yugapatkāmayetāhārapṛthaktve vā

vasante jyotiṣṭomena yajeta

agniṣṭomaḥ prathamayajñaḥ

atirātrameke pūrvaṃ samāmananti

vasantevasante jyotiṣṭomena yajeta / tasya tisro dakṣiṇā iti chandogabrāhmaṇaṃ bhavati

rathaṃtarasāmnā bṛhatsāmnobhayasāmnā vā prathamaṃ yajeta

na rathaṃtarasāmānamakṛtvā bṛhatsāmānamāharedityeke

yadīṣṭyā yadi paśunā yadi somena yajetāmāvāsyāyāṃ vaiva paurṇamāsyāṃ vā yajeta

deva varuṇa devayajanaṃ me dehīti yajamāno rājānaṃ devayajanaṃ yācet

sa yadi dadāti devayajanavānbhūyā ityenamāha / yadi na dadāti yadahaṃ devayajanam veda tasmiṃstvā devayajana ā kṣiṇomīti

athainamanuvyāharanti / mana upāvadhīrmanastvā hāsyatīti brahmā / vācamupāvadhīrvāktvā hāsyatīti hotā / prāṇamupāvadhīḥ prāṇastvā hāsyatītyadhvaryuḥ / cakṣurupāvadhīścakṣustvā hāsyatītyudgātā / ātmānamupāvadhīrātmā tvā hāsyatīti sadasyaḥ / prajātimupāvadhīḥ prajā tvā hāsyatīti yajamānaḥ / aṅgānyupāvadhīraṅgāni tvā hāsyantīti hotrakāḥ / bhūtānyupāvadhīrbhūtāni tvā hāsyantīti sarva ṛtvijaḥ

iti dvitīyā kaṇḍikā
rājā devayajanaṃ yācati / agnirhotā sa me hotā hotardevayajanaṃ me dehīti hotāram / ādityo'dhvaryuḥ sa me'dhvaryuradhvaryo devayajanaṃ me dehītyadhvaryum / candramā brahmā sa me brahmā brahmandevayajanaṃ me dehīti brahmāṇam / parjanya udgātā sa ma udgātodgātardevayajanaṃ me dehītyudgātāram / ākāśaḥ sadasyaḥ sa me sadasyaḥ sadasya devayajanaṃ me dehīti sadasyam / āpo hotrāśaṃsinaste me hotrāśaṃsino hotrāśaṃsino devayajanaṃ me datteti hotrakān / raśmayaścamasādhvaryavaste me camasādhvaryavaścamasādhvaryavo devayajanaṃ me datteti camasādhvaryūn

api vā na devayajanaṃ yācet / devatā evopatiṣṭheta sakṣedaṃ paśya vidhartaridaṃ paśya nākedaṃ paśya / ramatiḥ paniṣṭhartaṃ varṣiṣṭhamamṛtā yānyāhuḥ sūryo variṣṭho akṣabhirvibhātyanu dyāvāpṛthivī devaputre iti

edamaganma devayajanaṃ pṛthivyā iti devayajanamadhyavasyati

prāgvaṃśasya madhyamaṃ sthūṇārājamārabhya japatīti vājasaneyakam

tataḥ saṃbhārayajūṃṣi juhoti

agniryajurbhiḥ savitā stomairityeṣo'nuvāka āmnātaḥ

atra rājānamāhṛtya payasaudanena pariveviṣantyā krayāt

sve dakṣe dakṣapiteha sīda devānāṃ sumno mahate raṇāya / svāsasthastanuvā saṃviśasva pitevaidhi sūnava ā suśevaḥ / śivo mā śivamāviśa satyaṃ ma ātmā śraddhā me'kṣitistapo me pratiṣṭhā / savitṛprasūtā mā diśo dīkṣayantu satyamasmīti purastāddīkṣaṇīyāyā āhavanīyaṃ
yajamāna upatiṣṭhate / saptahotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ hutvā

iti tṛtīyā kaṇḍikā
dīkṣaṇīyāyāstantraṃ prakramayati

āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapati / āgnāvaiṣṇavaṃ vā ghṛte carum

puroḍāśo brahmavarcasakāmasya / ghṛte caruḥ prajākāmasya paśukāmasya vā

ādityaṃ ghṛte caruṃ dvitīyaṃ prajākāmapaśukāmasyaike samāmananti

pañcadaśa saptadaśa vā sāmidhenyaḥ

prāgvaṃśameke pūrvaṃ samāmananti / dīkṣaṇīyāmeke

patnīsaṃyājāntā dīkṣaṇīyā saṃtiṣṭhate

dhārayati dhrauvamājyam

yatprāgagnīṣomīyāttenopāṃśu carati

athaikeṣām / yāvatyasya vāgbhavati tāvatīṃ dīkṣaṇīyāyāmanvāha / tato nīcaistarāṃ prāyaṇīyāyām / nīcaistarāmātithyāyām / upāṃśūpasatsu / uccairagnīṣomīye

mandreṇa dīkṣaṇīyāyām / mandratareṇa prāyaṇīyāyām /
mandratareṇātithyāyām / upāṃśūpasatsu / uccairagnīṣomīye / upāṃśu vā dīkṣaṇīyāyām / upāṃśutaraṃ prāyaṇīyāyām / upāṃśutaramātithyāyām / upāṃśūpasatsu / uccairagnīṣomīye

darśapūrṇamāsaprakṛtīnāṃ some'gnyanvādhānaṃ vratopāyanamāraṇyāśanaṃ jāgaraṇamanvāhāryasya ca dānaṃ patnyāḥ saṃnahanaṃ vimocanamiti na vidyante

agnyanvādhānaṃ tu dīkṣaṇīyāyāṃ kriyeta patnyāśca saṃnahanam

dīkṣāsu yūpaṃ kārayati

krīte rājanyupasatsu vā

iti caturthī kaṇḍikā iti prathamaḥ paṭalaḥ
prācīnavaṃśaṃ karoti purastādunnataṃ paścānninataṃ sarvataḥ pariśritam

avāntaradikṣu sraktayaḥ

sraktiṣvārokānkaroti

pratidiśaṃ dvārāṇi

purastāddvāraṃ svargakāmaḥ / dakṣiṇato yaḥ kāmayeta pitṛloka ṛdhruyāmiti / paścānmanuṣyalokakāmaḥ / uttarato yaḥ kāmayeta devaloka ṛdhnuyāmiti / uttarataḥ purastādyaḥ kāmayetobhayorlokayorṛdhnuyāmiti / sarvato yaḥ kāmayeta sarvāsu dikṣvṛdhnuyāmiti

uttareṇa bahiḥ prāgvaṃśaṃ mpariśrite yajamānaḥ keśaśmaśru vāpayate

upapakṣāvagre'tha śmaśrūṇyatha keśān / api vā śmaśrūṇyupapakṣāvatha keśān

āpa undantviti dakṣiṇaṃ godānamunatti / oṣadhe trāyasvainamiti prāgagraṃ darbhamantardhāya svadhite mainaṃ hiṃsīriti svadhitinābhinidhāya devaśrūriti pravapati

evamuttaraṃ godānam

oṣadhe trāyasva mā svadhite mā mā hiṃsīḥ svastyuttarāṇyaśīyeti yajamāno japati

abhyantaraṃ nakhāni kārayate

savyasyāgre kaniṣṭhikātaḥ

hastyānyagre'tha padyāni

audumbareṇa dato dhāvate lohitamanabhigamayan

sthāvarāsvapsu snāti śaṅkhinīṣvavakinīṣu lomaśe tīrthe

kuṇḍe hiraṇyamavadhāya tasminsnātīti vājasaneyakam

iti pañcamī kaṇḍikā
āpo asmānmātaraḥ śundhantviti / hiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ pāvakāḥ pracakramurhitvāvadyamāpaḥ / śataṃ pavitrā vitatā hyāsu tābhirno devaḥ savitā punātviti / hiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ pāvakā iti caitābhyām

udābhyaḥ śucirāpūta emītyudgāhamāno japati / apo'śnāti

evaṃ patnī keśavarjam

athāsmai kṣaumamahataṃ mahadvāsaḥ prayacchati

tatpratigṛhṇāti dīkṣāsi tapaso yonistapo'si brahmaṇo yonirbrahmāsi kṣatrasya yoniḥ kṣatramasyṛtasya yonirṛtamasi bhūrārabhe śraddhāṃ manasā dīkṣāṃ tapasā viśvasya bhuvanasyādhipatnīṃ sarve kāmā yajamānasya santviti

somasya tanūrasi tanuvaṃ me pāhi dīkṣāsi tanūrasi tāṃ tvāṃ śivāṃ syonāṃ paridhiṣīyeti tatparidhāya somasya nīvirasīti nīvimanuparikalpayate

ūrje tvetyannamaśnāti sarpirmiśraṃ dadhi madhu cābhyupasekam

yadasya manasaḥ pratipriyaṃ tadaśnāti

tadevāsyāmuṣmiṃlloke bhavatīti vijñāyate / tathāśitaḥ syādyathā tato dīkṣāsu kanīyaḥkanīyo vratamupeyāt

purastātkeśavapanādvāsaso vā paridhānādbhojanameke
samāmananti

mahīnāṃ payo'sīti darbhapuñjīlābhyāṃ navanītamudyauti

varcodhā asīti tena parācīnaṃ trirabhyaṅkte / mukhamagre

anulomamaṅgāni / svakto bhavati

iti ṣaṣṭhī kaṇḍikā
vṛtrasya kanīnikāsīti traikakudenāñjanenāṅkte

yadi traikakudaṃ nādhigacchedyenaiva kena cāñjanenāñjīteti vājasaneyakam

satūlayā darbheṣīkayā śareṣīkayā darbhapuñjīlena vābhyantaraṃ dvirdakṣiṇamanidhāvamānaḥ / sakṛtsavyam

api vā dvirdakṣiṇaṃ triḥ savyam / tristrirvobhe

athainamuttareṇa bahiḥ prāgvaṃśāddarbhapuñjīlaiḥ pavayati

dvābhyāṃ pavayati tribhiḥ pavayatītyuktam

ekaviṃśatyā tredhā vibhaktayā saptabhiḥsaptabhirdvirūrdhvaṃ nābherunmārṣṭi / sakṛdavāk

anvañcaṃ pāvayatītyeke

yaṃ dviṣyāttaṃ tiryañcamakṣṇayā vā pāvayet

citpatistvā punātvityetaiḥ pratimantram

acchidreṇa pavitreṇeti sarvatrānuṣajati

citpatirmā punātu vākpatirmā punātu devo mā savitā punātviti pāvyamāno japati

tasya te pavitrapata iti ca / pavamānaḥ suvarjanaḥ pavitreṇa vicarṣaṇiḥ / yaḥ potā sa punātu mā / prājāpatyaṃ pavitraṃ śatodyāmaṃ hiraṇmayam / tena brahmavido vayaṃ pūtaṃ brahma punīmaha iti ca

yaddevā devaheḍanaṃ tvamagne ayāsīti ca pūtaḥ

prāgvā dīkṣaṇīyāyā juhuyāt / japedityeke

iti saptamī kaṇḍikā iti dvitīyaḥ paṭalaḥ
ā vo devāsa īmaha iti pūrvayā dvārā prāgvaṃśaṃ praviśyendrāgnī dyāvāpṛthivī ityapareṇāhavanīyaṃ dakṣiṇātikramya tvaṃ dīkṣāṇāmadhipatirasītyāhavanīyamupopaviśati

eṣa evāta ūrdhvaṃ yajamānasya saṃcaro bhavati

atra dīkṣaṇīyāmeke samāmananti

purastāddīkṣāhutībhyaḥ saṃbhārayajūṃṣyeke

yaddīkṣaṇīyāyā dhrauvamājyaṃ tato dīkṣāhutīḥ sruveṇa catasro juhoti / srucā pañcamīm / ākūtyai prayuje'gnaye svāhetyetaiḥ pratimantram

dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvā viśve devasya neturiti pūrṇāhutiṃ ṣaṣṭhīm

yatrādhvaryuraudgrahaṇāni juhoti tadyajamāno'dhvaryumanvārabhya pañca juhoti vācā me vāgdīkṣatāṃ svāhā / prāṇena me prāṇo dīkṣatāṃ svāhā / cakṣuṣā me cakṣurdīkṣatāṃ svāhā / śrotreṇa me śrotraṃ dīkṣatāṃ svāhā / manasā me mano dīkṣatāṃ svāheti

adhvaryuṃ vā juhvatamanumantrayate

vātaṃ prāṇaṃ manasānvārabhāmahe prajāpatiṃ yo bhuvanasya gopāḥ / sa no mṛtyostrāyatāṃ pātvaṃhaso jyogjīvā jarāmaśīmahīti pūrṇāhutiṃ hūyamānāmanumantrayate

atra saṃbhārayajūṃṣyeke

kṛṣṇājinena yajamānaṃ dīkṣayati

dvābhyāṃ samasya dīkṣetāntarmāṃsābhyāṃ bahirlomābhyām

yadyekaṃ syāddakṣiṇaṃ pūrvapādaṃ pratiṣīvyet / antānvā

dve viṣūcī pratimuñceta pādaṃ vā pratiṣīvyedityeke

antarvedi kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstṛṇāti

ṛksāmayoḥ śilpe stha iti śuklakṛṣṇe rājī ālabhate / saṃmṛśatītyeke

ityaṣṭamī kaṇḍikā
indra śākvara gāyatrīṃ prapadye tāṃ te yunajmīndra śākvara triṣṭubhaṃ prapadye tāṃ te yunajmīndra śākvara janatīṃ prapadye tāṃ te yunajmīndra śākvarānuṣṭubhaṃ prapadye tāṃ te yunajmīndra śākvara paṅktiṃ prapadye tāṃ te yunajmītyetaiḥ pratimantraṃ pratidiśaṃ kṛṣṇājinamamimṛśati / madhya uttamena

atha prāṅmukho jānvakno'bhisarpati

imāṃ dhiyaṃ śikṣamāṇasyeti kṛṣṇājinaṃ bhasatta ārohati

sutrāmāṇamityā rohañjapati / imāṃ su nāvamāruhamityārūḍhaḥ / āhaṃ dīkṣāmaruhamṛtasya patnīṃ gāyatreṇa chandasā brahmaṇā cartaṃ satye'dhāyi satyamṛte'dhāyyṛtaṃ ca me satyaṃ cābhūtāṃ jyotirabhūvaṃ suvaragamaṃ suvargaṃ lokaṃ nākasya pṛṣṭhaṃ bradhnasya viṣṭapamagamamiti ca

atra patnī śirasi kumbakurīramadhyūhate

kṛṣṇaṃ jīvorṇānāmiti vājasaneyakam

jālaṃ kumbakurīramityācakṣate

viṣṇoḥ śarmāsītyahatena vāsasā dakṣiṇamaṃsaṃ yajamānaḥ prorṇute / nakṣatrāṇāṃ mātīkāśātpāhīti śiraḥ

uṣṇīṣeṇa pradakṣiṇaṃ śiro veṣṭayata iti vājasaneyakam

na purā somasya krayādaporṇvītetyuktam

prācīnamātrāvāsasā patnīṃ dīkṣayati

ūrdhvavāsyaṃ bruvate

śaramayī mauñjī vā mekhalā trivṛtpṛthavyanyatarataḥpāśā / tayā yajamānaṃ dīkṣayati / yokteṇa patnīm

ūrgasīti nābhiṃ pratiparivyayati dveṣyaṃ manasā dhyāyan

uttareṇa nābhiṃ niṣṭarkyaṃ granthiṃ kṛtvā pradakṣiṇaṃ paryūhya dakṣiṇena nābhimavasthāpayati

atra darśapūrṇamāsavatpatnīṃ saṃnahyati / saṃ tvā nahyāmīti vikāraḥ

indrasya yonirasi mā mā hiṃsīriti kṛṣṇaviṣāṇāṃ yajamānāya prayacchati

ābadhnātītyeke

trivaliḥ pañcavarlivā dakṣiṇāvṛdbhavati / savyāvṛdityeke

iti navamī kaṇḍikā
kṛṣyai tvā susasyāyā iti tayā vederloṣṭamuddhanti

supippalābhyastvauṣadhībhya ityarthe prāpte śirasi kaṇḍūyate

viṣāṇe viṣyaitaṃ granthiṃ yadasya gulphitaṃ hṛdi mano yadasya gulphitamityaṅgāni

ūrdhvasadasi vānaspatyaḥ sudyumno dyumnaṃ yajamānāya dhehītyaudumbaraṃ dīkṣitadaṇḍaṃ yajamānāya prayacchati /
yo vā yajñiyo bṛkṣaḥ phalagrahiḥ

āsyadaghnaścubukadaghno vā

sūpasthā devo vanaspatiriti taṃ yajamānaḥ pratigṛhyoruvyacā asi janadhāḥ svabhakṣo mā pāhīti camasaṃ vratapradānamabhimantrya keśinīṃ dīkṣāṃ japatyagnirdīkṣitaḥ pṛthivī dīkṣā sā mā dīkṣā dīkṣayatu tayā dīkṣayā dīkṣa / vāyurdīkṣito'ntarikṣaṃ dīkṣā sā mā dīkṣā dīkṣayatu tayā dīkṣayā dīkṣe / ādityo dīkṣito dyaurdīkṣā sā mā dīkṣā dīkṣayatu tayā dīkṣayā dīkṣe / candramā dīkṣitaḥ śrotraṃ dīkṣā sā mā dīkṣā dīkṣayatu tayā dīkṣayā dīkṣe / prajāpatirdīkṣito mano dīkṣā sā mā dīkṣā dīkṣayatu dīkṣayā dīkṣe / vācā me vāgdīkṣatāmagnaye samaṣṭavā u / prāṇena me prāṇo dīkṣatāṃ vāyave samaṣṭavā u / cakṣuṣā me cakṣurdīkṣatāṃ sūryāya samaṣṭavā u / śrotreṇa me śrotraṃ dīkṣatāṃ candramase samaṣṭavā u / manasā me mano dīkṣatāṃ prajāpataye samaṣṭavā u / bhūrbhuvaḥ suvastapo me dīkṣā satyaṃ gṛhapatiriti

athainamadhvaryurabhimantrayate

iti daśamī kaṇḍikā
pṛthivī dīkṣā tayāgnirdīkṣayā dīkṣito yayāgnirdīkṣayā dīkṣitastayā tvā dīkṣayā dīkṣayāmi / antarikṣaṃ dīkṣā tayā vāyurdīkṣayā dīkṣito yayā vāyurdīkṣayā dīkṣitastayā tvā dīkṣayā dīkṣayāmi / dyaurdīkṣā tayādityo dīkṣayā dīkṣito yayādityo dīkṣayā dīkṣitastayā tvā dīkṣayā dīkṣayāmi / diśo dīkṣā tayā candramā dīkṣayā dīkṣito yayā candramā dīkṣayā dīkṣitastayā tvā dīkṣayā dīkṣayāmi / āpo dīkṣā tayā varuṇo rājā dīkṣayā dīkṣito yayā varuṇo rājā dīkṣayā dīkṣitastayā tvā dīkṣayā dīkṣayāmi / oṣadhayo dīkṣā tayā somo rājā dīkṣayā dīkṣito yayā somo rājā dīkṣayā dīkṣitastayā tvā dīkṣayā dīkṣayāmi / vāgdīkṣā tayā prāṇo dīkṣayā dīkṣito yayā prāṇo dīkṣayā dīkṣitastayā tvā dīkṣayā dīkṣayāmi / pṛthivī tvā dīkṣamāṇamanudīkṣatām / antarikṣaṃ tvā dīkṣamāṇamanudīkṣatām / dyaustvā dīkṣamāṇamanudīkṣatām / diśastvā dīkṣamāṇamanudīkṣantām / āpastvā dīkṣamāṇamanudīkṣantām / oṣadhayastvā dīkṣamāṇamanudīkṣantām / vāktvā dīkṣamāṇamanudīkṣatām / ṛcastvā dīkṣamāṇamanudīkṣantām / sāmāni tvā dīkṣamāṇamanudīkṣantām / yajūṃṣi tvā dīkṣamāṇamanudīkṣantām / ahaśca rātriśca kṛṣiśca vṛṣṭiśca tviṣiścāpacitiścāpaścauṣadhayaścork ca sūnṛtā ca tāstvā dīkṣamāṇamanudīkṣantāmiti

saṃbhārayajūṃṣi cainamadhvaryurvācayati

athāṅgulīrnyacati

svāhā yajñaṃ manasa iti dve / svāhā diva iti dve /
svāhā pṛthivyā iti dve / svāhororantarikṣāditi dve / dvāhā yajñaṃ vātādārabha iti muṣṭīkaroti vācaṃ ca yacchati

athainaṃ trirupāṃśvāvedayati triruccairadīkṣiṣṭāyaṃ brāhmaṇo'sāvamuṣya putro'muṣya pautro'muṣya naptāmuṣyāḥ putro'muṣyāḥ pautro'muṣyā napteti

brahmaṇo vā eṣa jāyate yo dīkṣate / tasmādrājanyavaiśyāvapi brāhmaṇa ityevāvedayati

ityekādaśī kaṇḍikā iti tṛtīyaḥ paṭalaḥ
aparāhṇe dīkṣayet

yaṃ kāmayeta tapasvī syāditi taṃ pūrvāhṇe

sa vāgyatastapastapyamāna āsta ā nakṣatrasyodetoḥ

vatsasyaikaṃ stanamavaśiṣyetarānvrataṃ dohayitvā yāḥ paśūnāmṛṣabhe vācastāḥ sūryo agre śukro agre tāḥ prahiṇvo yathābhāgaṃ vo atra śivā nastāḥ hpunarāyantu vāca iti japitvā vrataṃ kṛṇuteti vācaṃ visṛjate

eṣṭrīḥ stheti catasro'ṅgulīrutsṛjati / dve anyatarato dve anyatarataḥ

jāgartyetāṃ rātrim / krīte rājani dvitīyām /
śvaḥsutyāyāṃ tṛtīyām

canasitaṃ vicakṣaṇamiti nāmadheyānteṣu nidadhāti

canasiteti brāhmaṇam / vicakṣaṇeti rājanyavaiśyau

pariṇayena mānuṣīṃ vācaṃ vadati

na striyā na śūdreṇa saṃbhāṣeta

nainamanuprapadyeta

yadyenaṃ śūdreṇa saṃvāda upapadyeta brāhmaṇarājanyavaiśyānāmekaṃ brūyādimamitthaṃ brūhīti vāsasaneyakam

kāmaṃ śūdreṇa saṃbhāṣeta yaḥ pāpena karmaṇānabhilakṣitaḥ syāditi śāṭyāyanakam

abhivadati nābhivādayate'pyācāryaṃ śvaśuraṃ rājānamiti śāṭyāyanakam

iti dvādaśī kaṇḍikā
agnirvai dīkṣitastasmādenaṃ nopaspṛśet

na cāsya nāma gṛhṇīyāt

na purā dakṣiṇābhyo netoḥ kṛṣṇaviṣāṇāmavacṛtet

na ca dantāndarśayate

hastenāpigṛhya smayate

madhu māṃsaṃ striyamanṛtamupariśayyāṃ ṣṭhīvanaṃ vikāle
niṣkramaṇaṃ dīkṣitavimitātpravāsamiti varjayet

na divā mūtrapurīṣe kuryāt

yadi kuryācchāyāyām

mūtraṃ cikīrṣanniya te yajñiyā tanūriti tṛṇaṃ loṣṭaṃ vāpādāyāpo muñcāmi na prajāmaṃhomucaḥ svāhākṛtāḥ pṛthivīmāviśateti mūtraṃ visṛjyācamya pṛthivyā saṃbhavetyapāttaṃ pratinidadhāti

yanme'tra payasaḥ parītoṣāttadarpitha / agnihotramiva somena tadahaṃ punarādada iti retaḥ skannamanumantrayate

yadatrāpi rasasya me niraṣṭhaviṣamasmṛtam / agniṣṭatsomaḥ pṛthivī punarātmandadhātu ma iti charditvā ṣṭhutvā vā / yadannamadya te naktaṃ na tatprātaḥ kṣudho'vati / maraṃ tadasmānmā hiṃsīrnahi taddadṛśe diveti svapne'nnaṃ bhuktvā / rudriyābhyo'dbhyaḥ svāheti lohitamutpatitaṃ dṛṣṭvā

iti trayodaśī kaṇḍikā
bībhatsā nāma sthāpaḥ svāhākṛtāḥ pṛthivīmāviśateti snūhānam / kṛpā ṇāma sthāpaḥ svāhākṛtāḥ pṛthivīmāviśatetyaśru / tapasyā nāma sthāpaḥ svāhākṛtāḥ pṛthivīmāviśateti svedam

na pratīcyā dvārā niṣkrāmati

nākratusaṃyuktāmāhutiṃ juhoti

nāgnihotram

na darśapūrṇamāsābhyāṃ yajate

na dadāti

na pacate

dvādaśāhamavarārdhyaṃ dīkṣito bhavati / māsaṃ saṃvatsaraṃ yadā vā kṛśaḥ syādityaparam

vijñāyate ca / yadā vai dīkṣitaḥ kṛśo bhavatyatha medhyo bhavati / yadāsminnantarna kiṃcana bhavatyatha medhyo
bhavati / yadāsya tvacāsthi saṃdhīyate'tha medhyo bhavati / yadāsya kṛṣṇaṃ cakṣuṣornaśyatyatha medhyo bhavati

pīvā dīkṣate / kṛśo yajate / yadasyāṅgānāṃ mīyate juhotyeva taditi vijñāyate

iti caturdaśī kaṇḍikā
ekā dīkṣā tisra upasadaḥ pañcamīṃ prasutaḥ / tisro vā dīkṣāstisra upasadaḥ saptamīṃ prasutaḥ / catasro vā dīkṣāstisra upasado'ṣṭamīṃ prasutaḥ

amāvāsyāyāṃ dīkṣā yajanīye vā / paurṇamāsyāṃ yajanīye vā sutyamahaḥ

etadvā viparītam

amāvāsyāyāṃ dīkṣā yajanīye vā / amāvāsyāyāṃ yajanīye vā sutyamahaḥ / paurṇamāsyāṃ dīkṣā yajanīye vā / paurṇamāsyāṃ yajanīye vā sutyamahaḥ

nainamanyatra dīkṣitavimitādabhinisrocedabhyudiyādvā

vāruṇīrabhinimrukto japet / saurīrabhyuditaḥ

abaddhaṃ mana ityamedhyaṃ dṛṣṭvā japati

undatīrbalaṃ dhattetyavavṛṣṭaḥ

dakṣiṇenāhavanīyaṃ prāṅ śete na nyaṅnottāno nāgnerapaparyāvarteta

yadyapaparyāvarteta viśve devā abhi māmāvavṛtranniti japet

nānyatra kṛṣṇājinādāsīta / yadyanyatrāsīta devāṃ janamaganyajña iti japet

na daṇḍātkṛṣṇājināditi vipracchidyeta / ubhe nidhāya mūtrapurīṣe kuryāt

yāvaduktaṃ patnyā dīkṣitavyañjanāni

samānaṃ brahmacaryam

na dīkṣitavasanaṃ paridadhīta / nāsya pāpaṃ kīrtayet / nānnamaśnīyāt

yajñārthe vā nirdiṣṭe śeṣādbhuñjīran / saṃsthite vāgnīṣomīye / hutāyāṃ vā vapāyām

iti pañcadaśī kaṇḍikā iti caturthaḥ paṭalaḥ
na purā nakṣatrebhyo vācaṃ visṛjet / yadi visṛjedidaṃ viṣṇustvamagne vratapā asīti japitvā vācaṃ yacchet

punarvā dīkṣeta

athaikeṣām / vaiṣṇavīmāgnāvaiṣṇavīṃ sārasvatīṃ bārhaspatyāmuttamāmanūcya vāgyantavyeti

dugdhamevābhivisṛjedityālekhanaḥ

yavāgū rājanyasyetyuktam

yavāgūmekadugdhaṃ vā vratayedityavarṇasaṃyogenaika upadiśanti

taddhaitadeke payo vratayanti / tadu tathā na kuryāt / payasyeva yavāgūṃ śrapayitvā vratayet

yadi vratadhugalpaṃ duhītānyāṃ duhyāt

yadyanyā na syādadbhiḥ saṃsṛjya śrapayet

yadi payo na syādapsveva yavāgūṃ śrapayitvā vratayet

apyantataḥ pippalāni / na tveva na vratayedagnihotrasyāvicchedāyeti

yadi dadhīyādetadevāsmai dadhi kuryuḥ

yadyannīyāddhānā asmā anvāvapeyuḥ saktūnasmā anvāvapeyurghṛtamasmā anvānayeyuḥ

apyagnihotrahaviṣāmevaikaṃ vratayenmāṃsavarjam

so'yaṃ daikṣo vādo bhavatīti khalvāhuḥ / sarveṣāmupasastvanārabhya stanakalpa āmnātaḥ

aparāhṇe'dhivṛkṣasūrye vā vrataprado vācaṃ yamayati / agnīñjyotiṣmataḥ kuruta dīkṣita vācaṃ yaccha patni vācaṃ yaccheti saṃpreṣyati

iti ṣoḍaśī kaṇḍikā
uditeṣu nakṣatreṣu pūrvavadvāco visargaḥ

evamupodayaṃ yamayati / udita āditye visṛjate

madhyaṃdine madhyarātre ca vratayati

atinīya vā mānuṣaṃ kālam

sāyaṃ dugdhamapararātre prātardugdhamaparāhṇe ityeke

gārhapatye dīkṣitasya vrataṃ śrapayati / dakṣiṇāgnau patnyāḥ

yāgnihotrasya skannasya prāyaścittiḥ sā vratasya

agnihotravattūṣṇīmunnīyāpareṇāhavanīyaṃ vratamatyā
hṛtya prayacchannāha vratya vrataya vratamupehīti

daivīṃ dhiyaṃ manāmaha iti hastāvavanijya ye devā manojātā manoyuja iti dakṣiṇenāhavanīyaṃ pariśrite
vratayati

nainamadīkṣitā vratayantaṃ paśyanti

śivāḥ pītā bhavatha yūyamāpo'smākaṃ yonāvudare suśevāḥ / irāvatīranamīvā anāgasaḥ śivā no bhavatha jīvasa iti vratayitvā nābhideśamabhimṛśate

apaśca pītvā japati

tūṣṇīṃ patnī sva āyatane vratayati

iti sapatadaśī kaṇḍikā iti pañcamaḥ paṭalaḥ
agne tvaṃ su jāgṛhīti svapsyannāhavanīyamabhimantrayate

tvamagne vratapā asīti prabudhya muṣṭī vācaṃ vā visṛjyādīkṣitavādaṃ voditvā

viśve devā abhi māmāvavṛtranniti prabudhya japati / punarmanaḥ punarāyurāgātpunaḥ prāṇaḥ punarākūtamāgāt / vaiśvānaro'dabdhastanūpā avabādhatāṃ duritāni viśveti ca

tasmāddīkṣito dvādaśāhaṃ bhṛtiṃ vanvīta / yajñameva tatsaṃbharatīti vijñāyate

pūṣā sanyeti sanīhārānsaṃśāsti

candramasītyetairyathāliṅgaṃ pratigṛhṇāti

devaḥ savitā vasorvasudāvetyanyāni

vāyave tveti tāsāṃ naṣṭāmanudiśati

varuṇāya tvetyapsu mṛtām

nirṛtyai tvetyavasannāṃ saṃśīrṇāṃ vā

ityaṣṭādaśī kaṇḍikā
marudbhyastveti hrādunihatāṃ meṣkahatāmapsu vā magnām

rudrāya tveti mahādevahatām

indrāya tvā prasahvana iti yāṃ senābhītvarī vindeta

yamāya tvetyavijñātena yakṣmaṇā mṛtām

anudiṣṭānāmadhigatāṃ na goṣu cārayet

pṛthagaraṇīṣvagnīnsamāropya rathena prayāti

tadabhāve rathāṅgamādāya

bhadrādabhi śreya iti prayāṇaḥ

devīrāpa ityapo'tigāhate

acchinnaṃ tantuṃ pṛthivyā anugeṣamiti hastena loṣṭaṃ vimṛdnātyā pārāt

pṛthivyā saṃbhaveti sikatā loṣṭaṃ vā madhye pāre ca nyasyate

evaṃ nāvyāsīnastaran

araṇībhyāmaraṇībhirityeke

rathena rathāṅgena vā na vipracchidyeta

atra devayajanādhyavasānameke samāmananti

ya ihādhyavasyetsa prayāyāt / ya ādito na sa prayāti

nityāni devayajanāni

ityekonaviṃśī kaṇḍikā
iti ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
dakṣiṇata'unnatamudīcīnāvanataṃ prākpravaṇaṃ prāgudakpravaṇaṃ vā devayajanam

yatra vā bahavo brāhmaṇāḥ saṃrādhayeyuḥ

agnayo vāva devayajanam / yatra kvacāgnīnādhāya yajate devayajana eva yajata iti vijñāyate

dakṣiṇā vāva devayajanam / dakṣiṇāścetkalyāṇīrdadāti devayajana eva yajata ityeke

purohaviṣīti kāmyāni

nirvraske'bhicaranyajeta

yasmādvṛkṣādvalmīkāniti nirhareyuratho abhikhaneyuḥ

parokṣaṃ guhā vane yājayedabhiśasyamānam

parokṣaṃ pṛṣṭhānyupeyuḥ / sarvamupāṃśu kriyeta / sthale yajeta

yaḥ kāmayetobhayeṣāṃ devamanuṣyāṇāṃ prakāśaṃ gaccheyamiti na prācīnaṃ devayajanāddevayajanamātramucchiṃ ṣet

yatrāpo devayajanaṃ cāntareṇa panthā abhividhāvettasminyājayedyaṃ kāmayeta nainamuttaro yajña upanamediti

kautsādrājānaṃ krīṇīyādanyasmādvā brāhmaṇādityuktvāhāpyabrāhmaṇāditi

uttaravedideśa uparavadeśe vā lohitaṃ carmānaḍuhaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstīrya dakṣiṇe carmapakṣe rājānaṃ nivapati / uttarasminnupaviśati somavikrayī

udakumbhaṃ rājānaṃ somavikrayiṇamiti sarvataḥ pariśrityottareṇa dvāraṃ kṛtvā vicityaḥ somā

ityuktam

somavikrayinsomaṃ śodhayetyuktvā parāṅāvartate

na sāmyekṣamupeyāt / na yajamānaḥ somaṃ vicinuyāt

nāsya puruṣo nādhvaryurnādhvaryupuruṣaḥ

rājño vicīyamānasyopadraṣṭāraḥ syuḥ

ahaṃ tvadasmyājuhvāna ityetābhyāmāhavanīyaṃ yajamāna upatiṣṭhate

iti viṃśī kaṇḍikā
prāyaṇīyāyāstantraṃ prakramayati

vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate

yathārthaṃ pātrāṇi prayunakti / sthālīṃ kapālānāṃ sthāne

nirvapaṇakāle'dityai payasi caruḥ prāyaṇīyaḥ

prāk saṃpraiṣātkṛtvā patnīvarjaṃ saṃpreṣyati

yāḥ kṛtāyāṃ vedyāṃ codyante saiva tāsāṃ vediḥ / yāḥ
stīrṇe barhiṣi tadeva tāsāṃ barhiḥ

ājyagrahaṇakāle'nanūyāje prāyaṇīye caturjuhvāṃ gṛhṇāti / caturupabhṛti samānayanārtham

aprayāja udayanīye na juhvāṃ gṛhṇāti / caturupabhṛtyanūyājārtham

ṣaḍḍhotrā prāyaṇīyamāsādayati

prayājavadananūyājamityuktam

catura ājyabhāgānpratidiśaṃ yajati / pathyāṃ svastiṃ purastādagniṃ dakṣiṇataḥ somaṃ paścātsavitāramuttarataḥ / madhye 'ditiṃ haviṣā

aditimiṣṭvā mārutīmṛcamanūcyājyena carumabhipūryaitā devatā yajati / dhrauvādvā / sviṣṭakṛtaṃ ṣaṣṭham

śaṃyvantā saṃsthāpyā vā

patnīstu na saṃyājayet

tā udayanīye saṃyājayet

same vā kārye

dhārayati dhrauvamājyam

prāgvaṃśe barhiḥ sthālīmaniṣkasitāṃ mekṣaṇamityudayanīyārthaṃ nidadhāti

ityekaviṃśī kaṇḍikā iti saptamaḥ paṭalaḥ
prāyaṇīyāyā dhrauvādaṣṭau juhvāṃ caturo vā gṛhītvā tasmindarbheṇa hiraṇyaṃ niṣṭarkyaṃ baddhvāvadadhātīyaṃ te śukra tanūriti

purastātpratīcī somakrayaṇyavasthitā bhavatyekahāyanī dvihāyanī varṣīyasī vā

akūṭayākarṇayeti rūpāṇi

yā rohiṇī babhrulomnī pṛśnivālā pṛśniśaphā śucyakṣā śvitropakāśā tayā krīṇīyādityeke

dvirūpayā rājanyasya

śuṇṭhayādhīlodhakarṇyā ṣoḍaśinaḥ

tadājyaṃ somakrayaṇīmīkṣamāṇo juhoti jūrasīti

aparaṃ caturgṛhītaṃ gṛhītvā śukramasīti hiraṇyaṃ paścāduddhṛtya vaiśvadevaṃ havirityājyamavekṣya sūryasya cakṣurāruhamityādityamupasthāya cidasi manāsīti somakrayaṇīmabhimantrayate

akarṇagṛhītāpadibaddhā bhavati

mitrastvā padi badhnātviti dakṣiṇaṃ pūrvapādaṃ prekṣate / pūṣādhvanaḥ pātviti prācīṃ yatīmanumantrayate

ṣaṭ padānyanunikrāmati dakṣiṇena padā dakṣiṇāni vasvyasi rudrāsītyetaiḥ pratimantram

ekamiṣe viṣṇustvānvetu dve ūrje viṣṇustvānvetu trīṇi vratāya viṣṇustvānvetu catvāri mayobhavāya viṣṇustvānvetu pañca paśubhyo viṣṇustvānvetu ṣaḍrāyaspoṣāya viṣṇustvānvetu sapta saptabhyo hotrābhyo viṣṇustvānvetviti nikramyamāṇeṣu yajamāno'nuvartayitvā

iti dvāviṃśī kaṇḍikā
sakhāyaḥ saptapadā abhūma sakhyaṃ te gameyaṃ sakhātte mā yoṣaṃ sakhyānme mā yoṣṭhā iti saptame pade japati

bṛhaspatistvā sumne raṇvatviti saptamaṃ padamadhvaryurañjalinābhigṛhya pade hiraṇyaṃ nidhāya pṛthivyāstvā mūrdhannājigharmīti hiraṇye hutvāpādāya hiraṇyaṃ devasya tvā savituḥ prasava iti sphyamādāya parilikhitaṃ rakṣaḥ parilikhitā arātaya iti triḥ pradakṣiṇaṃ padaṃ parilikhati yāvadghṛtamanuvisṛtaṃ bhavati

kṛṣṇaviṣāṇayā cānuparilikhyāsme rāya iti sthālyāṃ yāvattmūtaṃ samopya tve rāya iti yajamānāya prayacchati

tote rāya iti patniyai

māhaṃ rāyaspoṣeṇa viyoṣamiti patnī padaṃ pradīyamānamanumantrayate

saṃ devi devyorvaśyā paśyasveti somakrayaṇyā patnīṃ saṃkhyāpayati

tvaṣṭīmatī te sapeyeti patnī somakrayaṇīmabhimantrayate

tvaṣṭumantastvā sapemeti yajamānaḥ

yataḥ padamapāttaṃ tasminsahiraṇyau pāṇī prakṣālyonnambhaya pṛthivīmityadbhirupaninīya padaṃ traidhaṃ vibhajya tṛtīyamuttarato gārhapatyasya śīte bhasmanyupavapati / tṛtīyamāhavanīyasya / tṛtīyaṃ patnyai prayacchati

tatsā gṛheṣu nidadhāti

iti trayoviṃśī kaṇḍikā
atrādityopasthānaṃ rājñaśca nivapanādi karmaike samāmananti

api panthāmagasmahītyuddhṛtapūrvaphalakenānasā pariśritena chadiṣmatā prāñcaḥ somamaccha yānti

śīrṣṇā girau krītaṃ haranti

apareṇottareṇa vā rājānaṃ prāgīṣamudagīṣaṃ vā naddhayugaṃ śakaṭaṃ cubukapratiṣṭhitam

aṃśunā te aṃśuḥ pṛcyatāmiti yajamāno rājānamabhimantrayate

yaṃ kāmayetāpaśuḥ syādityṛkṣatastasyetyuktam

kṣaumaṃ vāso dviguṇaṃ triguṇaṃ vā prāgdaśamuttaradaśaṃ carmaṇyāstṛṇāti / udagdaśaṃ vā

tasminhiraṇyapāṇiraṅguṣṭhena kaniṣṭhikayā cāṅgulyāṃśūnsaṃgṛhyānyacannabhi tyaṃ devaṃ savitāramityaticchandasarcā mimīte

evamekayaikayotsargam

sarvāsvaṅguṣṭhamupanigṛhṇāti

yayā prathamaṃ na tayā pañcamaṃ tayaivottamam

pañcakṛtvo yjuṣā mimīte / pañcakṛtvastūṣṇīm

evaṃ dvistriraparimitakṛtvo vā

prajābhyastvetyavaśiṣṭānaṃśūnupasamūhya kṣaumeṇa vāsasopasaṃgṛhya prāṇāya tveti dviguṇenoṣṇīṣeṇopanahya vyānāya tveti visrasyāvekṣate prajāstvamanuprāṇihi prajāstvāmanuprāṇantviti

eṣa te gāyatro bhāga ityetairyajamāno rājānamupatiṣṭhate

iti caturviṃśī kaṇḍikā
deva sūrya somaṃ kreṣyāmastaṃ te prabrūmastaṃ tvaṃ viśvebhyo devebhyaḥ kratūnkalpaya dakṣiṇāḥ kalpaya yathartu yathādevatamityādityamupasthāya somavikrayiṇe rājānaṃ pradāya paṇate

somavikrayinkrayyaste somā iti

krayya itītaraḥ pratyāha

somaṃ te krīṇāmyūrjasvantaṃ payasvantamityuktvā kalayā te krīṇānītyenamāha

bhūyo vā ataḥ somo rājārhatīti saraveṣu paṇaneṣu somavikrayī pratyāhāsaṃpadaḥ

kuṣṭhayā te krīṇānīti dvitīyam / śaphena te krīṇānīti tṛtīyam / padā te krīṇānīti caturtham

evaṃ triḥ

ekaikaśo vā tristriḥ

gavā te krīṇānītyantataḥ

api vā na gaveti brūyāt / eṣeti nirdiśya japati tasyā ātmā tasyā rūpaṃ tasyāḥ prajā tasyāḥ payastasyā bandhuriti

śukraṃ te śukreṇa krīṇāmīti japitvā hiraṇyena krīṇāti

tapasastanūrasīti japitvājayā krīṇāti

avaśiṣṭānāmekaikena

yadṛṣabheṇa krīṇīyātprajāpatinā krīṇīyāt / tatsthāne vatsataraḥ sāṇḍaḥ

mithunābhyāmiti vatsataro vatsatarī ca

tābhyāṃ yugapatkrītvā vāsasāntataḥ saṃpādayati

iti pañcaviṃśī kaṇḍikā
daśabhirdvādaśaśatadakṣiṇasya

bhūyasā vā

caturbhirvā gavā hiraṇyena vāsasājayetyekeṣām

ekayaikaviṃśatidakṣiṇasya / tisṛbhiḥ ṣaṣṭidakṣiṇasya / aparimitābhiraparimitadakṣiṇasya

caturviṃśatyā sahasre sarvavedase vā

triṃśatā vā sahasradakṣiṇasya

saptaviṃśatirgā hiraṇyaṃ chāgā vāsa iti triṃśat

śatena vājapeyasya / dvābhyāṃ rājasūyasya

sahasreṇāśvamedhasya

asme candrāṇīti somavikrayiṇo hiraṇyamapādatte

asme jyotiriti śuklāmūrṇāstukāṃ yajamānāya prayacchati / tāṃ sa kāle daśāpavitrasya nābhiṃ kurute

śuklaṃ balakṣyāḥ pavitramamotaṃ bhavati

yaṃ dviṣyāttasya kṛṣṇāṃ lohinīṃ ca pavitre kuryāt

kṛṣṇāmūrṇāstukāmadbhiḥ kledayitvedamahaṃ sarpāṇāṃ dandaśūkānāṃ grīvā upagrathnāmītyupagrathya tayā somavikrayiṇaṃ vidhyati somavikrayiṇi tama iti

svāna bhrājeti somakrayaṇānanudiśya svajā asi svabhūrasyasmai karmaṇe jāta ṛtena tvā gṛhṇāmyṛtena mā pāhīti somavikrayiṇo rājānamapādatte

yadi kṛcchrāyetāpaiva hareta

atra yajamāno'porṇute

iti ṣaḍviṃśī kaṇḍikā
vayaḥ suparṇā iti

dīkṣitadaṇḍaṃ ca maitrāvaruṇāya prayacchati mitrāvaruṇayostvā praśāstroḥ praśiṣā prayacchāmyavakro'vidhuro bhūyāsamiti

mitro na ehīti yajamāno rājānamādāyendrasyorumāviśeti dakṣiṇa ūrāvāsādya hastābhyāṃ nigṛhyāste

atrādityopasthānaṃ daṇḍapradānaṃ somakrayaṇānāmanudeśanameke samāmananti

rudrastvāvartayatviti pradakṣiṇaṃ somakrayaṇīmāvartyānyayā gavā niṣkrīya yajamānasya goṣṭhe visṛjati

yadi somavikrayī prativivadeta pṛṣatainaṃ varatrākāṇḍenāvakṣāyaṃ nāśayeyuḥ

lakuṭairghnantītyeke

nityavadeke vadhaṃ samāmananti

udāyuṣā svāyuṣeti yajamāno rājānamādāyotthāyorvantarikṣamanvihīti śakaṭāyābhipravrajati

adityāḥ sado 'sītyadhvaryuḥ śakaṭaṇīḍe kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstīryādityāḥ sada āsīdeti tasminrājānamāsādya vaneṣu vyantarikṣaṃ tatāneti vāsasā paryānhyodu tyaṃ jātavedasamiti sauryarcā kṛṣṇājinaṃ purastātpratyānahyatyūrdhvagrīvaṃ bahiṣṭādviśasanam

iti saptaviṃśī kaṇḍikā iti navamaḥ paṭalaḥ
atra darśapūrṇamāsavaddhurāvabhimṛśya vāruṇamasīti śakaṭamākhidya varuṇastvottabhnātvityupastabhya varuṇasya skambhanamasīti śamyāṃ pratimucyosrāvetaṃ dhūrṣāhāvityanaḍvāhāvupājya vāruṇamasīti yoktvapāśaṃ parihṛtya pratyasto varuṇasya pāśa ityabhidhānīṃ pratyasyati

evamuttaramanaddhāhaṃ yunakti

hariṇī śākhe bibhransubrahmaṇyo'ntareṣe va sarpati / palāśaśākhe śamīśākhe vā

athādhvaryuḥ śakaṭamanvārabhya saṃpreṣyati somāya rājñe krītāya prohyamāṇāyānubrūhi subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti

sarvāsu subrahmaṇyāsu subrahmaṇyamanvārabhya yajamāno japati sāsi subrahmaṇye tasyāste pṛthivī pādaḥ / sāsi
subrahmaṇye tasyāste'ntarikṣaṃ pādaḥ / sāsi subrahmaṇye tasyāste dyauḥ pādaḥ / sāsi subrahmaṇye tasyāste diśaḥ pādaḥ / parorajāste pañcamaḥ pādaḥ / sā na iṣamūrjaṃ dhukṣva teja indriyaṃ brahmavarcasamannādyamiti

evaṃ trirāhūtāmāhūtām

prathamāyāṃ triranūktāyām

ityaṣṭāviṃśī kaṇḍikā
pracyavasva bhuvaspata iti prāñco'bhiprayāya pradakṣiṇamāvartante

śyeno bhūtvā parāpatetyadhvaryū rājānamabhimantrayate

api panthāmagasmahītyadhvaryuryajamānaśca dakṣiṇenottareṇa vā rājānamatikrāmataḥ

ajenāgnīṣomīyeṇa karṇagṛhītena yajamāno rājānamohyamānaṃ pratīkṣate namo mitrasyeti

lohastūparo bhavati / apyatūparaḥ / kṛṣṇasāraṅgo lohitasāraṅgo vā

sthūlaḥ pīvā smaśruṇaḥ

audumbaryāsandyaratnimātraśīrṣaṇyānūcyā nābhidaghnapādā mauñjavivānā / tāṃ sarve'dhvaryavo'greṇa prāgvaṃśaṃ rājanyohyamāna udgṛhṇanti

agnīnprajvalayanti / agnimagnī vā

agreṇa prāgvaṃśaṃ prāgīṣamudagīṣaṃ vā śakaṭamavasthāpya pūrvavadākhidyopastabhya varuṇasya skambhanamasīti śamyāmu
dvṛhya vicṛtto varuṇasya pāśa iti yoktrapāśaṃ vicṛtyonmukto varuṇasya pāśa ityabhidhānīmunmuñcati

evamuttaramanaḍvāhaṃ vimuñcati

vimuktaḥ savyo 'vimukto vā

ityekonaviṃśī kaṇḍikā
athātithyāyāstantraṃ prakramayati

dvāviṃśatidāruradhmaḥ

āśvavālaḥ prastaraḥ / aikṣavī vidhṛtī / kārṣmaryamayāḥ paridhayaḥ / vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate

yathārthaṃ pātraprayogaḥ

nirvapaṇakāle patnīṃ śakaṭamanvārambhayitvātithyaṃ nirvapati

patnyā vā hastena

hastādvā / hastānnirvapanhaste sarvāñchakaṭamantrāñjapet

agnerātithyamasītyetaiḥ pratimantram

devatādeśanasya pratyāmnāyo bhavati

pañcasu sāvitraṃ juṣṭaṃ cānuṣajati

nottarayorityeke

vaiṣṇavo navakapālaḥ puroḍāśo bhavati

viṣṇuvadevāta ūrdhvaṃ saṃskārāḥ

haviṣkṛtā vācaṃ visṛjyottaramanaḍvāhaṃ vimucya

vāruṇamasīti vāso'pādāya varuṇo'si dhṛtavrata iti rājānamādāyācchidrapatraḥ prajā upāvarohośannuśatīḥ syonaḥ syonāḥ soma rājanviśvastvaṃ prajā upāvaroha viśvāstvāṃ prajā upāvarohantvityupāvahṛtyorvantarikṣamanvihītyabhipravrajati

iti triṃśī kaṇḍikā
āsandīmādāya pratiprasthātā pūrvaḥ pratipadyate

yā te dhāmānīti pūrvayā dvārā prāgvaṃśaṃ praviśyāpareṇāhavanīyaṃ dakṣiṇātihṛtya varuṇasyartasadanyasīti
dakṣiṇenāhavanīyaṃ rājāsandīṃ pratiṣṭhāpayati

tasyāṃ śakaṭavatkṛṣṇājināstaraṇaṃ rājñaścāsādanam

varuṇo'si dhṛtavrata iti rājānamabhimantrayate

vāruṇamasīti vāsasā paryānahyati

evāvandasva varuṇaṃ bṛhantaṃ namasyā dhīramamṛtasya gopām / sa naḥ śarma trivarūthaṃ viyaṃsatpātaṃ mā dyāvāpṛthivī upastha ityetayā sarvatra rājānamāsīdet

agniṃ rājānaṃ cāntareṇa mā saṃcāriṣṭeti saṃpreṣyati

avahananādi karma pratipadyate

caturgṛhītānyājyāni

caturhotrātithyamāsādya saṃbhārayajūṃṣi vyācaṣṭe

yajamānaṃ vācayatītyeke

paśuvannirmanthyaḥ sāmidhenyaśca

pañca prayājāḥ

caturthe sarvamaupabhṛtaṃ samānayati

iḍāntā saṃtiṣṭhate

dhārayati dhrauvamājyamājyam

ityekatriṃśī kaṇḍikā iti daśamaḥ paṭalaḥ
iti daśamaḥ praśnaḥ
ātithyāyā dhrauvātsruci camase vā tānūnaptraṃ samavadyati / caturavattaṃ pañcāvattaṃ vā / āpataye tvā gṛhṇāmītyetaiḥ pratimantram

anādhṛṣṭamasīti yajamānasaptadaśā ṛtvijastānūnaptraṃ samavamṛśanti

anu me dīkṣāmiti yajamānaḥ

yaṃ kāmayeta yajñayaśasamṛcchediti taṃ prathamam / yadi kāmayeta sarvāniti sarvānsahāvamarśayet

tasmādyaḥ satānūnaptriṇāmityuktam

prajāpatau tvā manasi juhomīti yajamānastānūnaptraṃ triravajighrati

anvahaṃ vā vrateṣvapinayati

agnīnmadantyāpā iti pṛcchati

madanti devīramṛtā ṛtāvṛdha ityāgnīdhraḥ pratyāha

tābhirehīti saṃpreṣyati

madantīrupaspṛśya tānūnaptriṇo visrasya rājānaṃ sahiraṇyaiḥ pāṇibhirāpyāyayantyaṃśuraṃśuste deva somāpyāyatāmiti

atha nihnuvate / dakṣiṇe vedyante prastaraṃ nidhāya dakṣiṇānpāṇīnuttānānkṛtvā savyānnīca eṣṭā rāyaḥ preṣe bhagāyeti

atha yajamāno'vāntaradīkṣāmupaiti

agne vratapate tvaṃ vratānāṃ vratapatirasītyāhavanīyamupatiṣṭhate

etenaivāsminsamidhamādadhātīti vājasaneyakam

iti prathamā kaṇḍikā
saṃtarāṃ mekhalāṃ samāyacchate / saṃtarāṃ muṣṭī karṣate

taptavrato bhavati

madantībhirmārjayate

yā te agne rudriyā tanūrityetenaivāta ūrdhvaṃ vratayati

pravargyeṇa pracaryopasadā caranti / etadvā viparītam

na prathamayajñe pravṛñjyāt

pravṛñjyādvā

pravṛñjyāddurbrāhmaṇasya

brahmavarcasakāmasyetyeke

yo'nūcānaḥ śrotriyastasya pravṛñjyāditi bahvṛcabrāhmaṇam

ātithyābarhirupasadāmagnīṣomīyasya ca / tadeva prastaraparidhi

tatstīrṇaṃ barhistatparidhitāḥ paridhaya ityeke

upasadastantraṃ prakramayati

prākṛta idhmo daśadārurvā

vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma prati
padyate / yathārthaṃ pātrāṇi prayunakti

sphyamagnihotrahavaṇīṃ sruvaṃ juhūmupabhṛtaṃ dhruvāṃ vedamājyasthālīmiti dvandvaṃ prayujya pavitre kṛtvā yajamāna vācaṃ yaccheti saṃpreṣyati

vāgyataḥ pātrāṇi saṃmṛśya prokṣaṇīḥ saṃskṛtya brahmā ṇamāmantrya pātrāṇi prokṣati

atra vācaṃ visṛjate

sphyamādāya

iti dvitīyā kaṇḍikā
lomabhyo'dhi stambayajurhṛtvottaraṃ parigrāhaṃ parigṛhya saṃpreṣyati prokṣaṇīrāsādayedhmamupasādaya sruvaṃ ca srucaśca saṃmṛḍḍhyājyenodehīti

ājyagrahaṇakāle dhruvāyāmeva gṛhṇāti / prokṣaṇīrabhimantrya brahmāṇamāmantryedhmaṃ vediṃ ca prokṣya prokṣaṇīśeṣaṃ ninīya pavitre apisṛjyaikāmāghārasamidhamādhāyāntarvedi vidhṛtī nidhāya dhruvāṃ sruvaṃ ca sādayati / etāvasadatāmiti mantraṃ saṃnamati

vedaṃ nidhāya sāmidhenībhyaḥ pratipadyate

nava sāmidhenīranvāha

tisra ṛcastriranūktā bhavanti / nava vā parācīḥ

nānyāmāhutiṃ purastājjuhuyāt / srauvamevāghārayet

samānamā pravarāt

nārṣeyaṃ vṛṇīte na hotāram / āśrāvyāha sīda hotariti / etāvānpravaraḥ

dhrauvādaṣṭau juhvāṃ gṛhṇāti / caturupabhṛti

ghṛtavati śabde juhūpabhṛtāvādāya dakṣiṇā sakṛdatikrānta upāṃśuyājavatpracarati

ardhena jauhavasyāgniṃ yajati / ardhena somam

aupabhṛtaṃ juhvāmānīya viṣṇumiṣṭvā pratyākramya yā te agne'yāśayā tanūriti sruveṇopasadaṃ juhoti

agnīnmadantyāpā

ityetadādyā nihnavātkṛtvāgnī
ddevapatnīrvyācakṣva subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti

apareṇa gārhapatyamāgnīdhra upaviśya devapatnīrvyācaṣṭe senendrasya dheneti / utkare subrahmaṇyāmāhvayati / pūrvavadenāṃ yajamāno'numantrayate

iti tṛtīyā kaṇḍikā iti prathamaḥ paṭalaḥ
supūrvāhne paurvāhṇikībhyāṃ pravargyopasadbhyāṃ caranti / svaparāhṇa āparāhṇikībhyām

savyottānaistu sāyaṃ nihnavaḥ

eṣā prathamā

evamuttarābhyāṃ caryā

rajāśayāṃ dvitīyāyāṃ juhoti / harāśayāṃ tṛtīyāyām

yāḥ prātaryājyā ityuktam

tisra eva sāhnasyopasadaḥ / dvādaśāhīnasya

yadi saṃgrāmaṃ puro vā yudhyeyurayaḥ prathamāyāmavadhāya juhuyāt / rajataṃ dvitīyāyām / haritamuttamāyām

ārāgrāmiti stanakalpaḥ

yadahaḥ somaṃ krīṇīyuścaturaḥ sāyaṃ duhyustrīnprātardvau sāyamekamuttame / sarvānsāyamāśire

antarā madhyame pravargyopasadau vedi kurvanti

prāgvaṃśasya madhyamāllalāṭikāttrīnprācaḥ prakramānprakramya śaṅkuṃ nihanti

tasmātpañcadaśasu dakṣiṇataḥ / evamuttarataḥ / te śroṇī / prathamanihatācchaṅkoḥ ṣaṭtriṃśatiḥ purastāt / tasmāddvādaśasu dakṣiṇataḥ / evamuttarataḥ / tāvaṃsau

vimime tvā payasvatīṃ devānāṃ dhenuṃ sudughāmanapasphurantīm / indraḥ somaṃ pibatu kṣemo astu na iti vimānaḥ

sarvataḥ syandyayā paryātanoti

madhye pṛṣṭyām

iti caturthī kaṇḍikā
imāṃ naraḥ kṛṇuta vedimetya vasumatīṃ rudravatīmādityavatīṃ varṣmandivo nābhā pṛthivyā yathāyaṃ yajamāno na riṣyeddevasya savituḥ sava iti saṃpreṣyati

sphyena vighanena parśvā paraśunā ca vediṃ kurvanti

darśapūrṇamāsavatsaṃnamanavarjaṃ prāguttarātparigrāhātkṛtvā catuḥśikhaṇḍā yuvatiḥ supeśā ghṛtapratīkā bhuvanasya madhye / tasyāṃ suparṇāvadhi yau niviṣṭau tayordevānāmadhi bhāgadheyamityabhimantrya

cātvālāddvādaśasu prakrameṣu pratyagutkaraḥ / tāvatye
vādhvanyudagyathā cātvālaḥ

vyākhyātaścātvāla uttaravediśca

udumbaraśākhābhiḥ plakṣaśākhābhirvā pracchannā vasati

śvobhūta uttame pravargyopasadau pratisamasyati

paurvāhṇikībhyāṃ pracarya tadānīmevāparāhṇikībhyām

atra pravargyamudvāsya paśubandhavadagniṃ praṇayati

eṣa somasyāhavanīyaḥ / yataḥ praṇayati sa gārhapatyaḥ

agnivatyuttaraṃ parigrāhaṃ parigṛhṇāti

atra pratiprasthātā śākhāmāhṛtya maitrāvaruṇyāḥ payasyāyā vatsānapākaroti

iti pañcamī kaṇḍikā iti dvitīyaḥ paṭalaḥ
prokṣya barhistrirvediṃ prokṣati

nāprokṣitāmabhicaranti

athaināṃ barhiṣā bahulaṃ prācīnaṃ stīrtvā prayuktapūrve śakaṭe naddhayuge pratihataśamye prakṣālya tayoḥ prathamagrathitāngranthīnvisrasya navānprajñātānkṛtvāgreṇa prāgvaṃśamabhitaḥ pṛṣṭhyāmavyavanayanpariśrite sacchadiṣī avasthāpayati

athaine patnī padatṛtīyenājyamiśreṇopānakti

ā no vīro jāyatāmiti dvirdakṣiṇāmakṣadhuraṃ dakṣiṇena hastenottānena prācīnam

na ca hastamāvartayati

evamitarām

sakṛdvā

tathottarasya havirdhānasyopānakti

yuñjate mana iti sāvitriyarcauttaravedike hutvā havirdhānābhyāṃ pravartyamānābhyāmanubrūhīti saṃpreṣyati / pravartyamānābhyāmanubrūhīti vā

prathamāyāṃ triranūktāyāṃ prācī pretamadhvaramityudgṛhṇantaḥ pravartayanti

syāccedakṣaśabdaḥ suvāgityanumantrayeta

dakṣiṇasya havirdhānasya vartmani vartmanorvā hiraṇyaṃ nidhāyedaṃ viṣṇurvicakrama ityadhvaryurhiraṇye juhoti

evamuttarasya pratiprasthātā

iti ṣaṣṭhī kaṇḍikā
irāvatī dhenumatī iti juhoti

apa janyaṃ bhayaṃ nudāpa cakrāṇi vartaya / gṛhaṃ somasya gacchatamiti vitṛtīyadeśe vedyā adhvaryurhotā brahmā maitrāvaruṇo vā padāpanudati / loṣṭaṃ vā bahirvedi nirasyati

āhavanīyāttrīnpratīcaḥ prakramānucchiṣyātra ramethāmiti nabhyasthe sthāpayitvā vaiṣṇavamasi viṣṇustvottabhnātvityupastabhya divo vā viṣṇavityadhvaryurdakṣiṇasya havirdhānasya dakṣiṇaṃ karṇātardamanu methīṃ nihanti / tasyāmīṣāṃ ninahyati

evamuttarasya pratiprasthātā viṣṇornu kamityuttaram karṇātardamanu

ūrdhvāḥ śamyā udvṛhyopariṣṭātpariveṣṭayanti

uttānā hi devagavā vahantīti vijñāyate

maho vā viṣṇaviti sarvataḥ sthūṇāḥ pariminoti

purastāccāntaḥ kharāyāvakāśaṃ śiṣṭvā

udañcau vaṃśāvatyādadhāti paścātpurastācca

samānaṃ sāṃkāśinaṃ śālāmukhīyahotrīyauttaravedikānām

iti saptamī kaṇḍikā
viṣṇo rarāṭamasīti purastādrarāṭyāṃ tiryañcaṃ vaṃśaṃ dhārayanviṣṇoḥ syūrasīti syūtvā viṣṇordhruvamasīti prajñātaṃ granthiṃ kṛtvā prāco vaṃśānatyādhāya viṣṇoḥ
pṛṣṭhamasīti teṣu madhyamaṃ chadiradhyūhati tryaratnivistāraṃ navāyāmam

tūṣṇīmitare chadiṣī adhyūhya kaṭāṃstejanīriti chadyantarāleṣu pravartamupāsyati

te'ntarvartā bhavanti

pari tvā girvaṇo gira iti sarvataḥ pariśritya viṣṇoḥ
śnaptre stha iti rarāṭyā aṃtau vyasyati / saṃmṛśatītyeke

viṣṇoḥ syūrasītyadhvaryurdakṣiṇāṃ dvārbāhuṃ syūtvā viṣṇordhruvamasīti prajñātaṃ granthiṃ karoti

granthikaraṇameke pūrvaṃ samāmananti

yaṃ prathamaṃ granthiṃ grathnīyādityuktam

evamuttarāṃ mpratiprasthātā

evamapare sīvyataḥ

purastādunnataṃ paścānninataṃ havirdhānam

vaiṣṇavamasi viṣṇave tveti saṃmitamabhimṛśati

ityaṣṭamī kaṇḍikā iti tṛtīyaḥ paṭalaḥ
pra tadviṣṇu stavate vīryāya mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ / yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhikṣiyanti bhuvanāni viśveti saṃmitātprāṅ yajamāno niṣkramyāhavanīyāttrīnprācaḥ prakramānprakrāmati yasyoruṣviti

nādhvaryuḥ prāṅ havirdhāne atīyāt

atīyāccedvaiṣṇavyarcā saṃcaret

ṣaṭsu prakrameṣūtkarātpratyagāgnīdhraṃ minoti / ardhamantarvedyardhaṃ bahirvedi / prācīnavaṃśaṃ catuḥsthūṇaṃ sarvataḥ pariśritaṃ dakṣiṇata'upacāram

aparasmādvedyantāttriṣu purastātprakrameṣu tiryak sado minoti

akṣṇayā dveṣyasya

navāratnivistāraṃ saptaviṃśatirudagāyatam / aparimitaṃ vā

yāvadṛtvigbhyo dhiṣṇiyebhyaḥ prasarpakebhya āptaṃ manyetetyaparam

dakṣiṇataḥ prakrame pṛṣṭhyāyā audumbarīṃ madhye sadaso minoti

dakṣiṇā sadaḥ prati karṣedyathā sāṃkāśinasyāvirodhaṃ syāt

yūpavadaudumbaryā avaṭasaṃskāraḥ śakalavarjam

agreṇāvaṭaṃ prācīṃ nidhāya tūṣṇīṃ prakṣālyāthaināṃ yavamatībhiḥ prokṣati / dive tvetyagram / antarikṣāya tveti madhyam / pṛthivyai tveti mūlam

uddivaṃ stabhānāntarikṣaṃ pṛṇeti prācīnakarṇāṃ sahodgātrocchrayati / ucchrayasva vanaspate sajūrdevena barhiṣeti vā

iti navamī kaṇḍikā
dyutānastvā māruto minotviti prācīnakarṇāṃ sahodgātrā minoti

ūrdhvaṃ nikhātādyajamānasaṃmitā

paryūhaṇaparidṛṃhaṇapariṣecanāni yūpavat

tasyā viśākhe hiraṇyaṃ nidhāya ghṛtena dyāvāpṛthivī āpṛṇethāmiti sruveṇa hiraṇye juhvadāntamaudumbarīmanvavasrāvayati

eṣā sadasaḥ sthūṇānāṃ varṣiṣṭhā

nābhidaghnyaḥ paryantīyāḥ

nīcaiḥ sado minuyādvṛṣṭikāmasya / uccairavṛṣṭikāmasyetyeke

udañcaḥ prācaśca vaṃśānatyādhāyaindramasīti teṣu madhyamāni trīṇi chadīṃṣyadhyūhati

viśvajanasya chāyeti trīṇi dakṣiṇāni / indrasya sado'sīti trīṇyuttarāṇi

dakṣiṇānyuttarāṇi caudumbarīmabhyagrāṇi bhavanti

dakṣiṇānyuttarāṇi karotīti vijñāyate

navacchadīti kāmyāni

navāgniṣṭome / pañcadaśokthye / ṣoḍaśa ṣoḍaśini / saptadaśa vājapeye 'tirātre ca / ekaviṃśatiḥ sattrāhīnānām

antarvartāḥ pariśrayaṇaṃ sāṃkāśinaṃ dvārāviti havirdhānavat

indrasya syūrasīti sīvyati / indrasya dhruvamasīti prajñātaṃ granthiṃ kṛtvaindramasīndrāya tveti saṃmitamabhimṛśati

nādhvaryuḥ pratyaṅ sado'tīyāt / dhiṣṇiyānhotāraṃ vā

yadyatīyādaindriyarcā saṃcaret / ā ghā ye agnimindhate stṛṇanti barhirānuṣak / yeṣāmindro yuvā sakheti staraṇīmetāmeke samāmananti

kṣaitrapatyā vā saṃcaret

uparavakarmaike purvaṃ samāmananti / sadaḥkarmaike

iti daśamī kaṇḍikā iti caturthaḥ paṭalaḥ
dakṣiṇasya havirdhānasyādhastātpuro'kṣaṃ catura uparavānavāntaradeśeṣu prādeśamukhānprādeśāntarālānkaroti

devasya tvā savituḥ prasava ityabhrimādāya parilikhitaṃ rakṣaḥ parilikhitā arātaya iti trirdakṣiṇapūrvaṃ parilikhati

evamitarānpradakṣiṇamuttarāpavargam

evamanupūrvāṇyevaiṣvata ūrdhvaṃ karmāṇi kriyante

adhastātsaṃtṛṇā bhavanti / upariṣṭādasaṃbhinnāḥ

tūṣṇīṃ bāhumātrānkhātvā rakṣohaṇo valagahano vaiṣṇavānkhanāmīti khanati

ekavaduparavamantrāneke samāmananti

virāḍasīti bāhumupāvahṛtyedamahaṃ taṃ valagamudvapāmītyudupyoparavanyante'vabādhate gāyatreṇa chandasāvabāḍho valaga iti

harāmi vaiṣṇavāniti harati / avabāḍho durasyurityagreṇopastambhanaṃ nivapati

evaṃ sarvānkaroti

etāvannānā / pūrveṇapūrveṇa mantreṇa bāhumupāvahṛtyottareṇottareṇa chandasāvabādhate

gāyatraṃ traiṣṭubhaṃ jāgatamānuṣṭubhaṃ pāṅktamityāmnātāni bhavanti

ityekādaśī kaṇḍikā
prathamaṃ vā sarveṣu

virāḍasi sapatnahā samrāḍasi bhrātṛvyahā svarāḍasyabhimātihā viśvārāḍasi viśvāsāṃ nāṣṭrāṇāṃ hanteti bāhū upāvaharato'dhvaryuryajamānaśca

saṃmṛśa imānāyuṣe varcase ca devānāṃ nidhirasi dveṣoyavanaḥ / yuyodhyasmaddveṣāṃsi yāni kāni ca yakṛma / devānāmidaṃ nihitaṃ yadastathābhāhi pradiśaścatasraḥ / kṛṇvāno anyām̐ adharānsapatnānityuparavānsaṃmṛśya dakṣiṇapūrvaṃ yajamāno'vamṛśati / uttarāparamadhvaryuḥ

atha yajamānaḥ pṛcchatyadhvaryo kimatreti / bhadramitītaraḥ pratyāha / tannau sahetyuktvottarapūrvaṃ yajamāno'vamṛśati / dakṣiṇāparamadhvaryuḥ / tathaiva praśnaḥ prativacanaṃ ca / tanma ityāha yajamānaḥ

rakṣohaṇo valagahanaḥ prokṣāmi vaiṣṇavāniti yava
matībhiruparavānprokṣyottarairmantrairavanayāmīti prokṣṇīśeṣamavaṭe'vanīya yavo' sīti yavamavāsyāvastṛṇāmīti barhiṣāvastīryābhijuhomītyājyenābhijuhoti

evaṃ sarvānkaroti

rakṣohaṇau valagahanau prokṣāmi vaiṣṇavī ityadhiṣa
vaṇaphalake prokṣati

iti dvādaśī kaṇḍikā
audumbare kārṣmaryamaye pālāśe vā śuṣke taṣṭe pradhimukhe purastātsamāvikarte paścāt

na saṃtṛṇattyekāhe / tata ūrdhvaṃ saṃtṛdye

ukthyādiṣu vā saṃtṛṇatti

athaine uparaveṣūpadadhāti rakṣohaṇau valagahanāvupadadhāmi vaiṣṇavī iti

dvau dakṣiṇenāpidadhāti / dvāvuttareṇa

saṃhite purastāddvyaṅgulena paścādasaṃhite bhavataḥ

athaine uttarairmantraiḥ paryūhāmīti pradakṣiṇamuparavapāṃsubhiḥ paryuhya paristṛṇāmīti barhiṣā paristīryottamenābhimantrayate

etasyaiva havirdhānasyāgreṇopastambhanamuparavapāṃsubhiścaturaśraṃ kharaṃ karoti somapātrebhya āptam

purastātsaṃcaraṃ śinaṣṭi

antarā cātvālotkarāvāgnīdhracātvālau vādhvaryurdṛśīkavaśca saṃcareyuḥ

sarvataḥ hprasute dṛśīkavaḥ saṃcareyurityeke

iti trayodaśī kaṇḍikā iti pañcamaḥ paṭalaḥ
cātvālāddhiṣṇiyānupavapati

antarāgnīdhra āgnīdhrīyamuttare vedyanta uttarataḥ saṃcaraṃ śiṣṭvā

sadasītarānpūrvārdhe purastātsaṃcaraṃ śiṣṭvā

pṛṣṭhyāyāṃ hotrīyam / taṃ dakṣiṇena praśāstrīyam

uttareṇa hotrīyamitarānudīca āyātayati / brāhmaṇācchaṃsinaḥ poturneṣṭuracchāvākasyeti

bahiḥ sadaso mārjālīyaṃ dakṣiṇe vedyante dakṣiṇataḥ saṃcaraṃ śiṣṭvā samamāgnīdhrīyeṇa

vibhūrasītyaṣṭābhiḥ pratimantram

etānevopasthānānvyāghāraṇāṃścaike samāmananti

anudiśatītarānadhvanāmadhvapate namaste astu mā mā hiṃsīriti taṃtamabhikrāmam

samrāḍasi kṛśānurityāhavanīyam / pariṣadyo'si pavamāna iti bahiṣpavamānāstāvam / pratakvāsi nabhasvāniti cātvālam / asaṃmṛṣṭo 'si havyasūda iti śāmitram / samūhyo'si viśvabharā ityutkaram / ṛta
dhāmāsi suvarjyotirityaudumbarīm

iti caturdaśī kaṇḍikā
brahmajyotirasi suvardhāmeti brahmāṇam / sadasyo'si malimluca iti sadasyam / samudro'si viśvabharā iti sadaḥ / ajo'syekapāditi śālāmukhīyam / ahirasi budhniya iti prājahitam / kavyo'si kavyavāhana iti dakṣiṇāgnim / āyurbṛhattadaśīya tanmāvatu tasya nāmnā vṛścāmi yo 'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ / viśvāyurvāmadebyaṃ tadaśīya tanmāvatu tasya nāmnā vṛścāmi yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ / āyuḥpati rathaṃtaraṃ tadaśīya tanmāvatu tasya nāmnā vṛścāmi yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma ityetaiśca pratimantraṃ havirdhānāgnīdhrasadāṃsīti

raudreṇānīkeneti sarvatrānuṣajati

stṛṇīta barhiḥ pra vrataṃ yacchateti saṃpreṣyati

pūrvasminvā staraṇa etaṃ saṃpraiṣaṃ brūyāt

atra stṛṇannuttaravedikharoparavadhiṣṇiyānnābhistṛṇīyāt

atraikastanaṃ vrataṃ yajamānāya prayacchati

ardhavratamatra vājasaneyinaḥ samāmananti / ardhamantareṇottame pravargyopasadau

iti pañcadaśī kaṇḍikā iti ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
agnīṣomīyasya paśostantraṃ prakramayati

tasya nirūḍhapaśubandhavatkalpaḥ

ṣaḍḍhotā paśviṣṭiścāṅgabhūteṣu na vidyate

ātithyābarhistūṣṇīmupasaṃnahyati

tāṃśca paridhīnpāśuka idhme

pātrasaṃsādanakāle pracaraṇīṃ srucaṃ saptamīṃ prayunakti

tasyā juhūvatkalpaḥ

ājyagrahaṇakāle pracaraṇyāmāditastūṣṇīṃ caturgṛhītaṃ gṛhītvā pāśukānyājyāni gṛhṇāti

praitu brahmaṇaspatnīti pratiprasthātā patnīmudānayati

athāhamanukāminīti patnī śālāmukhīyamupopaviśya suprajasastvā vayamiti japati

upasthe brahmā rājānaṃ kurute

samapivratānhvayadhvamiti saṃpreṣyati

yajamānasyāmātyānsaṃhvayanti

adhvaryuṃ yajamāno'nvārabhate / yajamānaṃ patnī / patnīmitare putrabhrātaraḥ

ahatena vāsasāmātyānsaṃpracchādya vāsaso'nte srugdaṇḍamupaniyamya pracaraṇyā vaisarjanāni juhoti

tvaṃ soma tanūkṛdbhyo juṣāṇa ityetābhyāmardhaṃ gārhapatye

ā somaṃ dadate

iti ṣoḍaśī kaṇḍikā
ā grāvṇa ā vāyavyānyā droṇakalaśam / utpatnīmānayanti / anvanāṃsi pravartayanti yāyāvarasya yānyaparasmingārhapatye bhavanti / ajamanunayanti / idhmābarhirājyāni prokṣaṇīrityanuharanti

śālāmukhīye praṇayanīyamidhmamādīpya sikatābhirupayamyāgnīṣomābhyāṃ praṇīyamānābhyāmanubrūhīti saṃpreṣyati / praṇīyamānābhyāmanubrūhīti vā

prathamāyāṃ triranūktāyāmayaṃ no agnirvarivaḥ kṛṇotvityagniprathamāḥ somaprathamā vā prāñco'bhipravrajanti

āgnīdhrīye'gniṃ pratiṣṭhāpyāgne nayetyardhamājyaśeṣasya juhoti

grāvṇo vāyavyāni droṇakalaśamāgnīdhra upavāsayati

uttareṇāgnīdhrīyamāhavanīyaṃ gatvoru viṣṇo vikramasveti sarvamājyaśeṣaṃ juhoti

hute'mātyāḥ pradakṣiṇamāvṛtya yathetamupāvartante

somā jigāti gātuvidityaparayā dvārā havirdhānaṃ rājānaṃ prapādayati / pūrvayā gataśriyaḥ

pūrvayā yajamānaḥ prapadyate

dakṣiṇasya havirdhānasya nīḍe pūrvavatkṛṣṇājināstaraṇaṃ rājñaścāsādanam

iti saptadaśī kaṇḍikā
athainaṃ yajamāno devatābhyaḥ saṃprayacchatyeṣa vo deva savitaḥ soma iti

etattvaṃ soma devo devānupāgā ityabhimantryedamahaṃ manuṣyo manuṣyāniti pradakṣiṇamāvṛtya namo devebhya iti prācīnamañjaliṃ kṛtvā svadhā pitṛbhya iti dakṣiṇedamahaṃ nirvaruṇasya pāśādityupaniṣkramya svarabhivyakhyamiti prāṅ prekṣate / suvarabhivikhyeṣamiti sarvaṃ vihāramanuvīkṣate / vaiśvānaraṃ jyotirityāhavanīyam

atra yajamāno'vāntaradīkṣāṃ visṛjate

agne vratapate tvaṃ vratānāṃ vratapatirasītyāhavanīyamupatiṣṭhate / etenaivāsminsamidhamādadhātīti vāja
saneyakam

vitarāṃ mekhalāṃ visraṃsate / vitarāṃ muṣṭī karṣate

atra daṇḍapradānameke samāmananti

svāhā yajñaṃ manasā svāhā dyāvāpṛthivībhyāṃ svāhororantarikṣātsvāhā yajñaṃ vātādārabha iti muṣṭī visṛjate

svāhā vā vivāte visṛja iti vācam

nivartate vratam

somānhaviḥśeṣāniti sutye'hani bhakṣayati

uttareṇāhavanīyaṃ prāgagramidhmābarhirupasādayati /
dakṣiṇamidhmamuttaraṃ barhiḥ

ityaṣṭādaśī kaṇḍikā
prokṣaṇīnāmabhimantraṇādi karma pratipadyate

staraṇakāle'pareṇottaravediṃ barhiḥ stṛṇāti

staraṇamantro'bhyāvartate

ājyānāṃ sādanādi pāśukaṃ karma pratipadyate samānamā pravarāt

daivaṃ ca mānuṣaṃ ca hotārau vṛtvāśrāvamāśrāvamṛtupraiṣādibhiḥ saumikānṛtvijo vṛṇīte

apisṛjya tṛṇamasphya uttarān

agnimāgnīdhrādityāgnīdhram / aśvinādhvaryū ādhvaryavādityadhvaryū / mitrāvaruṇau praśāstārau praśāstrāditi maitrāvaruṇam / indro brahmā brāhmaṇāditi brāhmaṇācchaṃsinam / marutaḥ potrāditi potāram / gnāvo neṣṭrāditi neṣṭāram / agnirdaivīnāṃ viśāṃ puraetāyaṃ yajamāno manuṣyāṇāṃ tayornāvasthūri gārhapatyaṃ dīdayacchataṃ himā dvā yū rādhāṃsītsaṃpṛñcānāvasaṃpṛñcānau tanva iti
yajamānam

ayaṃ sunvanyajamāno manuṣyāṇāmiti vā

savanīye varaṇameke samāmananti / tatra sunvanniti brūyāt

sarvatropāṃśu nāmagrahaṇam / mānuṣa ityuccaiḥ

ityekonaviṃśī kaṇḍikā iti saptamaḥ paṭalaḥ
pravṛtaḥpravṛtaḥ pravṛtahomau juhoti juṣṭo vāco bhūyāsamṛcā stomaṃ samardhayetyetābhyām

divā prayājaiḥ pracaryāstaṃyantamanūyājairupāsate

hutāyāṃ vapāyāṃ mārjayitvā subrahmaṇya pitāputrīyāṃ subrahmaṇyāmāhvayeti saṃpreṣyati

pitāputrīyaivāta ūrdhvaṃ subrahmaṇyā bhavati

āhūtāyāṃ vasatīvarīḥ kumbhena giribhidāṃ vahantīnāṃ pratyaṅtiṣṭhangṛhṇāti

nāntamā vahantīratīyāt

chāyāyai cātapataśca saṃdhau gṛhṇāti

yadyabhicchāyāṃ na vindedātmano vṛkṣasya kūlasya vā chāyāyām

pratīpamupamārayanhaviṣmatīrimā āpa iti gṛhṇāti

yasyāgṛhītā abhinimrocetsuvarna gharmaḥ svāheti pañcārkāhutīrhutvā vare datta ulkāmupariṣṭāddhārayamāṇo gṛhṇīyāt / hiraṇyaṃ vāvadhāya

yo vā brāhmaṇo bahuyājī tasya kumbhyānāṃ gṛhṇīyāt

somayājī bahuyājī bhavatīti vijñāyate

agnervo'pannagṛhasya sadasi sādayāmītyapareṇa śālāmukhīyamupasādayati / sumnāya sumninīḥ sumne mā dhatteti sarveṣu vasatīvarīṇāṃ sādaneṣu yajamāno japati / agnīṣomīyasya paśupuroḍāśasya pātrasaṃsādanādi karma pratipadyate

na yajamāno'gnīṣomīyasyāśnāti / aśnīyādvā

na svaruṃ juhoti / na hṛdayaśūlamudvāsayati / evaṃ savanīye

patnīsaṃyājānto'gnīṣomīyaḥ saṃtiṣṭhate

iti viṃśī kaṇḍikā
niśāyāṃ vasatīvarīḥ pariharatyantarvedyāsīne yajamāne patnyāṃ ca

nādīkṣitamabhipariharet

savye'ṃse'tyādhāyāpareṇa prājahitaṃ parikramya pūrvayā dvāropanirhṛtya dakṣiṇena vediṃ gatvā dakṣiṇena mārjālīyaṃ dhiṣṇiyaṃ parītya dakṣiṇasyāmuttaravediśroṇyāṃ sādayatīndrāgniyorbhāgadheyī stheti

dakṣiṇe'ṃse 'tyādhāya yathetaṃ gatvā pūrvayā dvāropanirhṛtyottareṇa vediṃ gatvottareṇāgnīdhrīyaṃ dhiṣṇiyaṃ parītyottarasyāmuttaravediśroṇyāṃ sādayati mitrāvaruṇayorbhāgadheyī stheti

savye'ṃse tyādhāya yathetaṃ gatvāpareṇāgnīdhrīyaṃ dhiṣṇiyamupasādayati viśveṣāṃ devānāṃ bhāgadheyī stheti

yajñe jāgṛteti sannā abhimantrayate

atra pratiprasthātā payasyārthaṃ sāyaṃdohaṃ dohayati

adhvaryuḥ saṃprreṣyati yā yajamānasya vratadhuktasyā āśiraṃ kuruta yā patniyai tasyai dadhigrahāya yā gharmadhuktasyai dadhigharmāya taptamanātaktaṃ maitrāvaruṇāya śṛtātaṅkyaṃ dadhi kurutādityagrahāya subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvaya na sadasyupavastavā iti

saṃpraiṣavatkurvanti

atra savanīyasya savanīyānāmitīdhmābarhiḥ saṃnahyati

na vā barhiḥ / prastarameva

āgnīdhre havirdhāne vā yajamānaṃ jāgarayanti / prāgvaṃśe patnīm

āgnīdhra etāṃ rātrimṛtvijo vasanti

yajamāno rājānaṃ gopayati gopayati

ityekaviṃśī kaṇḍikā ityaṣṭamaḥ paṭalaḥ
ityekādaśaḥ praśnaḥ
mahārātre buddhvāgne nayetyāgnīdhramabhimṛśati

idaṃ viṣṇurvicakrama iti havirdhānam / agna āyūṃṣi pavasa iti srucaḥ / ā vāyo bhūṣa śucipā iti vāyavyāni / ā ghā ye agnimindhata iti sadaḥ

prajāpatirmanasāndho 'ccheta iti trayastriṃśatamāgnīdhre yajñatanūrjuhoti / prathamena mantreṇa hutvā pūrvaṃpūrvamanudrutyottareṇottareṇa juhoti

prādeśamātrāṇyūrdhvasānūnyupariṣṭādāsecanavanti madhye saṃnatāni vāyavyāni bhavanti

teṣāṃ yānyanādiṣṭavṛkṣāṇi vaikaṅkatāni syuḥ / yo vā yajñiyo vṛkṣaḥ phalagrahiḥ

ko vo yunakti sa vo yunaktviti khare pātrāṇi prayunakti yānyanāmnātamantrāṇi bhavanti

agnirdevateti dakṣiṇe'ṃse upāṃśupātram

somo devatetyuttaramantaryāmasya

bṛhannasīti te antareṇa grāvāṇamupāṃśusavanaṃ dakṣiṇāmukhaṃ saṃspṛṣṭaṃ pātrābhyām

tamapareṇa pratyañci dvidevatyapātrāṇi

indro devateti parisragaindravāyavasya / bṛhaspatirdevatetyajagāvaṃ maitrāvaruṇasya / aśvinau devateti dvisraktyāśvinasya

tānyapareṇa prabāhukśukrāmantinoḥ pātre / sūryo devateti dakṣiṇaṃ bailvaṃ śukrasya / candramā devatetyuttaraṃ vaikaṅkataṃ manthinaḥ

te apareṇa prabāhugṛtupātre āśvatthe aśvaśaphabudhne ubhayatomukhe / dakṣiṇamadhvaryoḥ / uttaram pratiprasthātuḥ

viśve devā devateti dakṣiṇasyāṃ śroṇyāmāgrayaṇasthālīm / indro devatetyuttarasyāmukthyasthālīm / ukthyapātraṃ ca tasyā uttaram

sthālyāvantareṇa trīṇyudañcyatigrāhyapātrāṇi / āgneyamaindraṃ sauryamiti

iti prathamā kaṇḍikā
uttare'ṃse dadhigrahapātramaudumbaraṃ catuḥsrakti

evarupamevāṃśvadābhyayoḥ

yadi somagrahaṃ gṛhṇīyādetadeva vibhavet

etasyaiva havirdhānasyāgreṇopastambhanamādityasthālīm / ādityapātraṃ ca tasyā uttaram

pṛthivī devatetyuttarasya havirdhānasyāgreṇopastambhanamanupopte dhruvasthālīm

khare ṣoḍaśipātraṃ khādiraṃ catuḥsrakti yadi ṣoḍaśī

madhye pariplavāṃ yathā srugadaṇḍaivam

yathāvakāśaṃ daśa camasānnaiyyagrodhānrauhītakānvā tsarumato'tsarukānvā

daśaiva camasādhvaryavaḥ

yunajmi te pṛthivīṃ jyotiṣā saheti dakṣiṇasya havirdhānasyādhastātpaścādakṣaṃ droṇakalaśaṃ sadaśāpavitram

tasya vāyavyairvṛkṣaniyogaḥ

yunajmi vāyumantarikṣeṇa te sahetyuttarasya havirdhānasyopariṣṭānnīḍa ādhavanīyam / yunajmi vācaṃ saha sūryeṇa ta iti pradhura pūtabhṛtam

etasyaiva havirdhānasyādhastātpaścādakṣaṃ trīnekadhanānghaṭān / pañca sapta navaikādaśa vā

yasminmimīte tasyādhiṣavaṇacarma kharaṃ parikṛttaṃ catuṣpuṭamupariṣṭādāsecanavat

rakṣohaṇo valagahanaḥ prokṣāmi vaiṣṇavamityadhiṣavaṇacarma prokṣya rakṣoghno valagaghnaḥ prokṣāmi vaiṣṇavāniti grāvṇo rakṣohā tvā valagahā vaiṣṇavamāstṛṇāmītyadhiṣavaṇaphalakayoruttaralomāstīrya rakṣoghno vo valagaghnaḥ saṃsādayāmi vaiṣṇavāniti tasmiṃścaturo grāvṇaḥ prādeśamātrānūrdhvasānūnāhananaprakārānaśmanaḥ saṃsādayati / uparaṃ prathiṣṭhaṃ madhye pañcamam

tamabhisaṃmukhā bhavanti

iti dvitīyā kaṇḍikā
sthavīyāṃsi mukhāni

apāṃ kṣayā ṛtasya garbhā bhuvanasya gopāḥ śyenā atithayaḥ parvatānāṃ kakubhaḥ prayuto na pātāraḥ / vagnunendraṃ hvayata ghoṣeṇāmīvāṃścātayata / yuktā stha vahata svargaṃ lokaṃ yajamānamabhivahateti sannānabhimantryāgnīṣomīyavatsavanīyapātrāṇi prayunakti / agnīṣomīyavadājyāni gṛhṇāti

athaikeṣām / prāgvaṃśe'gnīṣomīyasyājyāni gṛhṇāti / āgnīdhre savanīyasya / uttaravedyāmanūbandhyāyāḥ

apareṇottaravediṃ savanīyasyānūbandhyāyāścājyāni gṛhṇātītyeke

yāni kāṣṭhāni tadaharabhyādhāsyansyāttāni sahedhmena prokṣet

samānamā srucāṃ sādanāt

yunajmi tisro vipṛcaḥ sūryasya ta iti srucaḥ sannā abhimantrayate

atra saumikānāṃ pātrāṇāṃ saṃsādanameke samāmananti

āsanyānmā mantrātpāhi kasyāścidabhiśastyā iti purā prātaranuvākājjuhuyāt

pañcahotāraṃ cāgnīdhre svargakāmasya

nityavadeke samāmananti

madhye'gnerājyāhutīḥ paśvāhutīḥ puroḍāśāhutīriti juhoti / abhitaḥ somāhutīḥ

atra rājānamantareṣe grāvasūpāvaharati hṛde tvā soma rājannityetābhyām

purā vācaḥ purā vā vayobhyaḥ pravaditoḥ prātaranuvākamupākaroti

prātaryāvabhyo devebhyo'nubrūhi brahmanvācaṃ yaccha pratiprasthātaḥ savanīyānnirvapa subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti
saṃpreṣyati

subrahmaṇye subrahmaṇyāmāhvayetyeke samāmananti

manasā te vācaṃ pratigṛṇāmītyadhvaryurhotāramāha

atra pratiprasthātā savanīyānāṃ pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate

yathārthaṃ pātrāṇi prayunakti

iti tṛtīyā kaṇḍikā
dve bharjanārthe kapāle aṣṭau puroḍāśakapālāni / ekādaśa mādhyaṃdine / dvādaśa tṛtīyasavane

sarvānaindrānekādaśakapālānanusavanameke samāmananti

prātardohapātrāṇīti

prāgvaṃśe pratiprasthātā savanīyānnirvapati

sarve yavā bhavanti lājārthānparihāpya

indrāya harivate dhānā indrāya pūṣaṇvate karambhaṃ sarasvatyai bhāratyai parivāpamindrāya puroḍāśaṃ mitrāvaruṇābhyāṃ payasyāmiti

nirupteṣvanvopyedaṃ devānāmityetadādi karma pratipadyate

avahananakāle lājārthānparihāpyetarānavahanti

kapālānāmupadhānakāle prathamena kapālamantreṇa dhānārthaṃ lājārthaṃ ca kapāle adhiśrayati

adhiśrayaṇakāle'dhiśrayaṇamantreṇa taṇḍulānopya dhānāḥ karoti / vrīhīnopya lājānkaroti

puroḍāśamadhiśrityāmikṣāvatpayasyāṃ karoti

udvāsanakāle dhānā udvāsya vibhāgamantreṇa vibhajyārdhā ājyena saṃyauti / ardhāḥ piṣṭānāmāvṛtā saktūnkaroti

manthaṃ saṃyutaṃ karambha ityācakṣate / lājānparivāpa iti

nakhairlājebhyastuṣānsaṃharati

nakheṣūlūkhaladharmānmusaladharmāṃśca karoti

iti caturthī kaṇḍikā iti prathamaḥ paṭalaḥ
yatrābhijānātyabhūduṣā ruśatpaśuriti tatpracaraṇyā juhoti śṛṇotvagniḥ samidhā havaṃ ma iti

aparaṃ caturgṛhītaṃ gṛhītvā saṃpreṣyatyapa iṣya hotarmaitrāvaruṇasya camasādhvaryavādravaikadhanina ādravata neṣṭaḥ patnīmudānayonnetarhotṛcamasena vasatīvarībhiśca cātvālaṃ pratyāsveti

prehyudehīti neṣṭā patnīmudānayati / ehyudehīti vā / pānnejanīṃ sthālīṃ dhārayamāṇam

tīrthenābhipravrajanti

yatra hotuḥ prātaranuvākamanubruvata upaśṛṇuyustadapo'dhvaryurvahantīnāṃ gṛhṇāti

yadi na śṛṇoti badhiro ha bhavati vāco ha chidyate

yadi dūre syuḥ pratyudūhya gṛhṇīyāt

devīrāpa iti tṛṇamantardhāyābhijuhoti

yadi vā purā tṛṇaṃ syāttasmiñjuhuyāt

kārṣirasīti darbhairāhutimapaplāvya samudrasya vo 'kṣityā unnaya ityabhihutānāṃ maitrāvaruṇacamasena gṛhṇāti

somasya tvā mūjavato rasaṃ gṛhṇāmītyekadhanāḥ

patnī pannejanīrgṛhṇāti pratyaṅtiṣṭhantī vasubhyo rudrebhya ādityebhya iti

prehyudehīti neṣṭā patnīmudānayati / ehyudehīti vā

apareṇa neṣṭrīyaṃ patnī pannejanīḥ sādayati pratyaṅtiṣṭhantī vasubhyo rudrebhya ādityebhya iti

tā evamevācchāvākaṃ sīdantamanūpasādayati

iti pañcamī kaṇḍikā
hotṛcamasena vasatīvarībhyo niṣicyopari cātvāle hotṛcamasaṃ maitrāvaruṇacamasaṃ ca saṃsparśya vasatīvarīrvyānayati

samanyā yantītyabhijñāya hotṛcamasānmaitrāvaruṇacamasa ānayati / maitrāvaruṇacamasāddhotṛcamase / etadvā viparītam

upari cātvāle dhāryamāṇā ubhayīḥ pracaraṇyā samanakti saṃ vo'naktu varuṇaḥ samindraḥ saṃ pūṣā saṃ dhātā saṃ bṛhaspatiḥ / tvaṣṭā viṣṇuḥ prajayā saṃrarāṇo yajamānāya draviṇaṃ dadhātviti / yathāyathaṃ dhuro dhurbhiḥ kalpantāmiti

adhvaryo'verapā iti hotādhvaryuṃ pṛcchati

utemanannamuriti pratyuktvā pracaraṇīśeṣātkratukaraṇaṃ juhoti yamagne pṛtsu martyamiti

tadabhāve caturgṛhītena

yadyagniṣṭomo juhotītyuktam

athaikeṣām / yadyagniṣṭomo juhoti / yadyukthyaḥ paridhau nimārṣṭi / yadi ṣoḍaśī hutvā paridhau lepaṃ
nimṛjya droṇakalaśaṃ rarāṭīṃ copaspṛśati / na juhoti nopaspṛśati vājapeye 'tirātre ca / etadyajurvadansamudyaiva prapadyate

aparayā dvārā havirdhānamapaḥ prapādayati / pūrvayā gataśriyaḥ

pūrvayā yajamānaḥ prapadyate

dakṣiṇasya havirdhānasya pradhure pracaraṇīṃ sādayati

iti ṣaṣṭhī kaṇḍikā
yaṃ kāmayeta paṇḍakaḥ syāditi taṃ pracaraṇyopaspṛśet

etasyaiva havirdhānasyādhastātpuro'kṣaṃ maitrāvaruṇacamasam / uttarasyāṃ vartanyāṃ puraścakraṃ hotṛcamasam / uttarasya havirdhānasyādhastātpuro'kṣaṃ vasatīvarīḥ / paścādakṣameka
dhanāḥ

etadvā viparītam

apo yajamāno'nuprapadyate / yaśa evainamṛcchatīti vijñāyate

atra dadhigraheṇa carati

audumbareṇa gṛhṇāti

upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ gṛhṇāmīti dadhi gṛhītvāpendra dviṣato mana iti harati / prāṇāya tvāpānāya tveti juhoti

dadhigraho nityaḥ kāmyaśca / kāmyāvitarau

ājyagrahaṃ gṛhṇīyāttejaskāmasyetyuktam

yadi somagrahaṃ gṛhṇīyādekagrahāyāptaṃ rājānamupare nyupya vasatīvarībhirupasṛjyāvīvṛdhaṃ vo manasā sujātā ityabhimantrya tisro yahvasya samidhaḥ parijmano devā akṛṇvannuśijo amartyave / tāsāmekāmadadhurmartye bhujaṃ lokamiddve upa jāmī īyaturiti somakaraṇyābhiṣuṇoti

ā māskāniti prathamaplutamaṃśumabhimantrayate / drapsaścaskandeti vipruṣaḥ

hiraṇyapāṇirabhiṣuṇoti gṛhṇāti juhotītyatyantapradeśaḥ

tisro yahvasyetyetadvarjaṃ ca

taṃ hutvā sadasi pratyaṅmukho bhakṣayati bhakṣehīti yathāliṅgam

anadhikṛto vā somadharmairdadhigrahavikāratvāt

yadanyatsomakaraṇyāste somadharmāḥ

aṃśumadābhyaṃ vā prathamaṃ gṛhṇāti

śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmīti dadhnaḥ payaso nigrābhyāṇāṃ vā

upanaddhasya rājñastrīnaṃśūnpravṛhati

iti saptamī kaṇḍikā
vasavastvā pravṛhantu gāyatreṇa chandasetyetaiḥ pratimantram

tairenaṃ caturādhūnoti / pañcakṛtvaḥ saptakṛtvo vā / māndāsu ta ityetānprativibhajya

āsminnugrā acucyavurityādāya kakuhaṃ rūpamiti harati / yatte somādābhyaṃ nāma jāgṛvīti juhoti

ādhavanānaṃśūnprajñātānnidhāyośiktvaṃ deva soma gāyatreṇa chandasetyetaiḥ pratimantramanusavanamekaikaṃ mahābhiṣaveṣvapisṛjati

aṃśuṃ gṛhṇannekagrahāyāptaṃ rājānamupare nyupya sakṛdabhiṣutya vāmadevyaṃ manasā gāyamāno 'navānaṃ gṛhṇāti / vāmadevyasya varcā kayā naścitra ābhuvaditi

parācīnena grāhyaḥ prāṇatāpānatā vā prāṇyāpānya vyanatā vā

yadi vyavānedā naḥ prāṇa etu parāvata iti śatamānaṃ hiraṇyamabhivyaneyātāmadhvaryuryajamānaśca

athainau pratiprasthātā hiraṇyena saṃsparśayatyadbhiśca pratyukṣati

indrāgnī me varcaḥ kṛṇutāmityadhvaryurapa upaspṛśya dadhanve vā yadīmanvityaniruktayāprājāpatyayā prāṇyāpānya vyanañjuhoti

yadi na śaknuyādgrahītuṃ hotuṃ vā vare datte gṛhṇīyājjuhuyādvā

aṃśau dvādaśa prathamagarbhāḥ paṣṭhauhīrdadāti kṛttyadhī
vāsaṃ ca / evamadābhye

bhrātṛvyavatādābhyo grahītavyaḥ / bubhūṣatāṃśuḥ

tau na sarvatra grahītavyau / vājapeye rājasūye sattre sarvavedase vā

yo'sya supriyaḥ suvicita iva syāttasya grahītavyau

ityaṣṭamī kaṇḍikā iti dvitīyaḥ paṭalaḥ
uttarasyāṃ vartanyāṃ hotṛcamasaṃ vasatīvarībhirabhipūrya nigrābhyāsu yajamānaṃ vācayati nigrābhyā stha devaśruta iti

devasya tvā savituḥ prasava iti grāvāṇamupāṃśusavanamādāya grāvāsyadhvarakṛdityabhimantrayate / tamādadāno vācaṃ yatvāgrayaṇaṃ gṛhītvā visṛjate

athainamupare nidhāyāṃśubhirabhimimīte krayavat

etāvannānā / indrāya tvā vṛtraghna ityetaiḥ pratimantram

pañcakṛtvo yajuṣā mimīte / pañcakṛtvastūṣṇīm

nāṃśūnupasamūhati

bhūyāṃsaṃ prātaḥsavanāya rājānaṃ prakalpayati / alpīyāṃsaṃ mādhyaṃdināya

upanahya pratyāropyaikagrahāyāptaṃ rājānamupare nyupya hotṛcamase'ṃśūnavadhāya tasmingrāvāṇamupāṃśusavanamupari dhārayaṃstriḥ pradakṣiṇaṃ pariplāvayannigrābhamupaiti prāgapāgudagadharāgiti

yāṃ bhāryāṃ kāmayeta tāṃ manasā dhyāyedamba niṣvareti /
sā hainaṃ kāmayate

śvātrā stha vṛtratura iti tāsāmekadeśenopasṛjyopaspṛṣṭasya rājñaḥ ṣaḍaṃśūnārdrānsaṃśliṣṭānādāya carmaṇi nidhāya yatte soma divi jyotiriti rājānamabhimantrayate

iti navamī kaṇḍikā
dhiṣaṇe vīḍū ityadhiṣavaṇaphalake

avīvṛdhaṃ vo manasā sujātā iti rājānamevābhimantrya mā bhermā saṃvikthā iti grāvāṇamudyamyānāgasastvā vayamindreṇa preṣitā upa vāyuṣṭe astvaṃśabhūrmitraste astvaṃśabhūrvaruṇaste astvaṃśabhūrahataḥ somo rājeti tṛṇamantardhāyābhiṣuṇoti

yadi vā purā tṛṇaṃ kāṣṭhaṃ mūlaṃ vā syāttasminpraharet

aṣṭaukṛtvo'gre'bhiṣuṇoti

atha pratiprasthātopāṃśupātraṃ dhārayannapāttānāmupari dvāvaṃśū antardadhāti

tasminnabhiṣutamadhvaryurañjalinā gṛhṇāti vācaspataye pavasva vājinniti

pavitramupayāmaḥ sādanaṃ ca na vidyate

eṣa prathamaḥ paryāyaḥ / evaṃ vihito dvitīyastṛtī yaśca

api vaikādaśakṛtvo dvitīyamabhiṣuṇoti / dvādaśakṛtvastṛtīyam

dvirādito'ntato vā nigrābhopāyanamupasargaśca

hotṛcamasīyānaṃśūnuttame paryāye'bhiṣuṇoti

avaśiṣṭānāṃ pratiprasthātā dvaudvāvaṃśū antardadhāti

svāṃkṛto'sītyadhvaryurgrahamādāyorvantarikṣamanvihīti dakṣiṇena hotāramatikrāmati

yena vā hotā pratipādayet

manastvāṣṭviti dakṣiṇato'vasthāya dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtya

iti daśamī kaṇḍikā
svāhā tvā subhavaḥ sūryāyeti dakṣiṇataḥ prāñcamṛjuṃ saṃtataṃ dīrghaṃ hutvā devebhyastvā marīcipebhya iti madhyame paridhau lepaṃ nimārṣṭi

yaṃ dviṣyāttasya prahvo juhuyāt

yadi kāmayeta varṣukaḥ parjanyaḥ syādityabhyantaraṃ pātrasyāvamṛjyābhyantaraṃ paridhernīcā hastena nimṛjyāt

yadi kāmayetāvarṣukaḥ syāditi bāhyataḥ pātrasyordhvamunmṛjya bāhyataḥ paridheruttānena hastenordhvamunmṛjyāt

sarvamāgrayaṇasthālyāṃ saṃpātamavanīyaiṣa te yoniḥ prāṇāya tveti riktaṃ pātramāyatane sādayitvā tasminnaṃśumavāsya taṃ tṛtīyasavane'pisṛjyābhiṣuṇuyāt

athaitānyabhicarataḥ

upāṃśuṃ gṛhītvāmuṣya tvā prāṇe sādayāmīti sādayitvā devasya tvā savituḥ prasava ityādāyāmuṣya tvā prāṇamapidadhāmīti hastenāpidhāyāmuṃ jahyatha tvā hoṣyāmīti brūyāt

yadi dūre syādā tamitostiṣṭhet

praharṣiṇo madirasya made mṛṣāsāvastviti jihmastiṣṭhanhutvāmuṣya tvā prāṇe sādayāmīti sādayet

yo vastre bāhāvurasi vāṃśurāśliṣṭastamabhicarato juhotītyeke devāṃśo yasmai tveḍe tatsatyamapariplutā bhaṅgyena hato'sau phaḍiti

yatte somādābhyaṃ nāma jāgṛvītyupāṃśupāvanānāmanusavanaṃ dvaudvāvaṃśū mahābhiṣaveṣvapisṛjati

ityekādaśī kaṇḍikā iti tṛtīyaḥ paṭalaḥ
adābhyāṃśumupāṃśupāvanau cāpisṛjya sarve'dhvaryavo digbhyo mahābhiṣavamabhiṣuṇvanti

purastādadhvaryurdakṣiṇataḥ pratiprasthātā paścānneṣṭottarata unnetā / paścādadhvaryuḥ purastānneṣṭetyeke

upare rājānaṃ nyupya hotṛcamase'ṃśūnavadhāyetyetadādyopasargādupāṃśusavanavarjam / tūṣṇīmitarairgrāvabhirabhiṣuṇvanti

evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyaṃ copasṛjyābhiṣuṇvanti

abhiṣutamadhvaryurañjalinā saṃsiñcati

tamunnetāntareṣeṇoddhṛtyottarata ādhavanīye'vanayati

eṣa evāpāṃ somasya ca panthāḥ

eṣa prathamaḥ paryāyaḥ

triparyāyaḥ

saṃbhṛtya rājānamupare grāvṇaḥ saṃmukhānkṛtvā prapīḍyarjīṣaṃ mukheṣūpohati / ghāsamebhyaḥ prayacchatīti vijñāyate

teṣūdgātāro droṇakalaśaṃ pratiṣṭhāpya tasminnudīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitanvanti

pavitraṃ te vitataṃ brahmaṇaspate prabhurgātrāṇi paryeṣi
viśvataḥ / ataptatanūrna tadāmo aśnute śṛtāsa idvahantastatsamāśateti vitatyamānamabhimantrayate yajamānaḥ

iti dvādaśī kaṇḍikā
pavitrasya yajamāno nābhiṃ kṛtvā tasminhotṛcamasena dhārāṃ srāvayati

udacanenonnetādhavanīyāddhotṛcamasa ānayati

saṃtatā dhārā srāvayitavyā / kāmo hāsya samardhuko bhavatīti vijñāyate

yaṃ dviṣyāttasya vicchindyāt

dhārāyā antaryāmaṃ gṛhṇāti / sarvāṃścāto grahānā dhruvāt

samānabrāhmaṇāvupāṃśvantaryāmau sābhicaraṇikau

etāvannānā / upayāmagṛhīto'syantaryaccheti gṛhītvottareṇa hotāramatikrāmati / yena vā hotā pratipādayeduttarato'vasthāyottaraṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtyottarārdhe juhoti

viparītau deśāveke samāmananti

asarvamāgrayaṇasthālyāṃ saṃpātamavanīyaiṣa te yonirapānāya tvetyariktaṃ pātramāyatane sādayitvā vyānāya tveti te antareṇa grāvāṇamupāṃśusavanaṃ dakṣiṇāmukhaṃ saṃspṛṣṭaṃ pātrābhyām

yaṃ kāmayeta pramāyukaḥ syādityasaṃspṛṣṭau tasyetyuktam

nānudite sūrya upāṃśvantaryāmau juhuyāt

yadi tvaretānudita upāṃśuṃ juhuyādudite'ntaryāmam

ubhāvanudite hotavyāvityeke

iti trayodaśī kaṇḍikā iti caturthaḥ paṭalaḥ
yadi rathaṃtarasāmā somaḥ syādaindravāyavāgrāngṛhṇīyāt / yadi bṛhatsāmā śukrāgrān / yadi jagatsāmāgrayaṇāgrān

yadyubhayasāmā yāthākāmī

api vaindravāyavāgrāneva

aindravāyavāgrāngṛhṇīyādyaḥ krāmayeta yathāpūrvaṃ prajāḥ kalperanniti / kāmyāni grahāgrāṇi

yānprācīnamāgrayaṇādityuktam

yaṃ kāmyamaindravāyavātpūrvaṃ gṛhṇīyānna sādayet

aindravāyavasya sādanamanu sādyate

aindravāyavaṃ gṛhṇāti

ā vāyo bhūṣa śucipā ityanudrutyopayāmagṛhīto'si vāyave tveti gṛhītvāpayamyendravāyū ime sutā ityanudrutyopayāmagṛhīto'sīndravāyubhyāṃ tveti gṛhītvā pavitradaśābhiḥ parimṛjyaiṣa te yoniḥ sajoṣābhyāṃ tveti sādayati

sarvāngrahānpavitradaśābhiḥ parimṛjyaiṣa te yoniriti yathādevataṃ yathāyatanaṃ sādayati

etadarthaṃ vā dvitīyaṃ pavitraṃ daśāvatsyāt

ayaṃ vāṃ mitrāvaruṇeti maitrāvaruṇaṃ gṛhītvā rāyā vayaṃ sasavāṃso madema havyena devā yavasena gāvaḥ / tāṃ dhenuṃ mitrāvaruṇā yuvaṃ no viśvāhā dhattamanapasphurantīmiti śṛtaśītena payasā śrītvaiṣa te yonirṛtāyubhyāṃ
tveti sādayati

ayaṃ venaścodayaditi śukraṃ gṛhītvā hiraṇyena śrītvaiṣa te yonirvīratāṃ pāhīti sādayati

śaṇḍāya tveti dveṣyasya

taṃ pratnatheti manthinaṃ gṛhītvā mano na yeṣu havaneṣu juhvadvipaḥ śacyā vanutho dravantā / ā yaḥ śaryābhistuvinṛmṇo asyāśrīṇītādiśaṃ gabhastāviti saktubhiḥ śrīṇātyanabhidhvaṃsayannātmānam / itarāṃśca grahān

eṣa te yoniḥ prajāḥ pāhīti sādayati

iti caturdaśī kaṇḍikā
markāya tveti dveṣyasya

yadi kāmayeta yo grāme taṃ grāmānnirūheyaṃ yo bahirgrāmāttaṃ grāme kuryāmitīdamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyā viśa udūhāmīti śukramudūhyedamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyāṃ viśi sādayāmīti tasminmanthinaṃ sādayet

ye devā divītyupariṣṭādupayāmayā purastādupayāmena vā yajuṣā dvābhyāṃ dhārābhyāṃ sthālyāgrayaṇaṃ gṛhṇāti

ya āgrayaṇasthālyāṃ somastamanyasminpātra ānīya tāṃ dvitīyāṃ dhārāṃ karoti

triṃśattrayaśceti rugṇavatyarcā bhrātṛvyavato'bhicarato vā gṛhṇīyāt

vidadyatī saramā rugṇamadrermahi pāthaḥ pūrvyaṃ sadhriyakkaḥ / agraṃ nayatsupadyakṣarāṇāmacchā ravaṃ prathamā jānatī gāditi vābhicarataḥ

āgrayaṇaṃ gṛhītvā trirhiṅkṛtya vācaṃ visṛjate

somaḥ pavate somaḥ pavate somaḥ pavate subhūtāya pavate brahmavarcasāya pavate'smai brahmaṇe pavate'smai kṣatrāya pavate'syai viśe pavate'dbhyaḥ pavata oṣadhībhyaḥ pavate vanaspatibhyaḥ pavate dyāvāpṛthivībhyāṃ pavate'smai sunvate yajamānāya pavate mahyaṃ jyaiṣṭhyāya pavate / yathā devebhyo'pavathā evaṃ mahyaṃ pavasveti trirudvadati śanairuccairatha sūccaiḥ

eṣa te yonirviśvebhyastvā devebhya iti sādayitvā trīnagniṣṭome'tigrāhyāngṛhṇāti / āgneyamaindraṃ saurya miti

agna āyūṃṣyuttiṣṭhaṃstaraṇiriti grahaṇasādanāḥ

sthālyokthyaṃ gṛhṇāti / upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā bṛhadvate vayasvata iti grahaṇasādanau

iti pañcadaśī kaṇḍikā
mūrdhānaṃ divo aratiṃ pṛthivyā iti sthālyā dhruvaṃ pūrṇaṃ gṛhṇāti

alpaṃ gṛhṇīyādyaṃ kāmayeta pramāyukaḥ syāditi / uparyardhaṃ yaṃ kāmayetottaramāyuriyāditi

eṣa te yoniragnaye tvā vaiśvānarāyetyāyatane hiraṇye sādayedāyuṣkāmasya

taṃ rājaputro gopāyatyāvanayanāt

yadi kāmayetāvagatamaparundhyuraparuddho'vagaccheditīdamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyā viśa utkhidāmīti dhruvamutkhidyedamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyāṃ viśi sādayāmīti tatraiva punaḥ sādayet

yadevaṃ kuryādāyuḥ prajānāṃ vicālayet / tṛṇametena mantreṇoparyuparyatiharet

yadhabhicareidamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasyāyuḥ pravartayāmīti dhruvaṃ pravartayet

dhruvaṃ tvā dhruvakṣitimamumā sthānāccyāvayāmīti vā vyaṅgayet

atra dhārā viramati

prapīḍya pavitraṃ nidadhāti

ekadhanānāṃ yathārthaṃ sarvāśca maitrāvaruṇacamasīyā ādhavanīye'vanīya pūtabhṛto bila udīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitatya ya ādhavanīye rājā tamasarvaṃ pūtabhṛtyavanīyopayāmagṛhīto'si prajāpataye tveti droṇakalaśamabhimṛśet / indrāya tvetyādhavanīyam / viśvebhyastvā devebhya iti pūtabhṛtam

te pavamānagrahāḥ

purastādupayāmāḥ sarve

pañcahotrā yajamānaḥ sarvāngrahānabhimṛśati

drapsaścaskanda yaste drapso yo drapso yaste drapsa ityetaiḥ pratimantraṃ vaipruṣānhomāñjuhoti

prathamaṃ sarvatrānuṣaktamuttarāṃstrīnvahṛtānanusavanameke samāmananti

saptahotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ hutvodañcaḥ
prahvā bahiṣpavamānāya pañcartvijaḥ samanvārabdhāḥ sarpanti

iti ṣoḍaśī kaṇḍikā
adhvaryuṃ prastotānvārabhate prastotāraṃ pratihartā pratihartāramudgātodgātāraṃ brahmā brahmāṇaṃ yajamānaḥ

yadyu vai svayaṃ hotā yajamānaḥ syātsarpedeva / aupagātraṃ hyasyeti bṛhvṛcabrāhmaṇaṃ bhavati

tsaranta iva rehāṇā iva nyaṅṅiva śīrṣāṇi kṛtvā sarpanti

mṛga iva hi yajñaḥ / pūrvo'dhvaryurbarhirmuṣṭiṃ dhūnvansarpati vāgagregā agra etviti gāyatraḥ panthā vasavo devatāvṛkeṇāparipareṇa pathā svasti vasūnaśīyet

cātvālamavekṣamāṇāḥ stuvate / uttare vā vedyaṃse

athādhvaryuḥ stotramupākaroti

sarveṣu pavamāneṣvevamupākaraṇaḥ

asarjyasarji vāgasarjyaindraṃ saho'sarjyupāvartadhvamiti barhirbhyāmanyāni pavamānebhyaḥ stotrāṇyupākaroti

tasmādbrāhmaṇena bahiṣpavamāna upasadyaḥ / pavitraṃ hi / yaṃ dviṣyāttaṃ bahiṣpavamānātparibādheteti vijñāyate

stūyamānaṃ yajamāna upagāyati / catvāro'varārdhyā upagātāraḥ

nādhvaryuḥ

vasvyai hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti purastādbahiṣpavamānādyajamāno japati

daśahotāraṃ ca vyācaṣṭe / stūyamāne ca daśahotāraṃ japati

śyeno'si gāyatracchandā iti madhyamāyāṃ ca stotrī yāyāmanvāroham

dvitīye pavamāne dvitīyena mantreṇa / tṛtīye tṛtīyena

athātyantapradeśaḥ / stutasya stutamasīti stotramanumantrayate / śastrasya śastramasīti śastram

indriyāvanto vanāmaha ityubhayatrānuṣajati

stute'dhvaryuḥ saṃpreṣyatyagnīdagnīnvihara barhi stṛṇāhi puroḍāśām̐ alaṃkurviti

athaikeṣām / stuta uttiṣṭhannāhāgnīdagnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśām̐ alaṃkuru pratiprasthātaḥ paśunehīti

saṃpraiṣavatkurvanti

iti saptadaśī kaṇḍikā iti pañcamaḥ paṭalaḥ
āgnīdhrāddhiṣṇiyānviharati

aṅgārairdve savane / śalākābhistṛtīyam

pāṃsudhiṣṇiyeṣu nivapati

tenānupūrvyeṇa yathānyuptā bhavanti

pracaraṇyāṃ pañcagṛhītaṃ gṛhītvā droṇakalaśācca pariplavayā rājānaṃ purastātpratyaṅṅāsīno dhiṣṇiyānvyāghārayati taireva mantraiḥ / tūṣṇīṃ vā

āhavanīyamāgnīdhrīyaṃ hotrīyaṃ mārjālīyamiti somena / ājyenetarān

yajñasya saṃtatirasi yajñasya tvā saṃtatyai stṛṇāmi saṃtatyai tvā yajñasyeti gārhapatyātprakramya saṃtatamanupṛṣṭhyaṃ barhiḥ stṛṇātyāhavanīyāt

vaiṣṇavyarcā punaretya yajamāno rājānamupatiṣṭhate viṣṇo tvaṃ no antama iti

etayaivādhvaryuḥ pātrāṇi saṃmṛśyāśvinaṃ gṛhṇāti

yā vāṃ kaśeti grahaṇasādanau

droṇakalaśādadhārāgrahāḥ pariplavayā gṛhyante / vacanādanyataḥ

trivṛtā yūpaṃ parivīyāgneyaṃ savanīyaṃ paśumupākaroti

aindrāgnamukthye / aindraṃ ṣoḍaśini / sārasvatamatirātre

samabhyuccayavadeke samāmananti / āgneyamagniṣṭoma ālabhate / aindrāgnamukthye dvitīyam / aindraṃ vṛṣṇiṃ ṣoḍaśini tṛtīyam / sārasvatīṃ meṣīṃ caturthīmatirātre

ā vapāyāḥ kṛtvā hutāyāṃ vapāyāṃ mārjayitvā prātaḥsavanāya saṃprasarpanti m

prasrapsyanto grahānavekṣante

dvau samudrāviti pūtabhṛdādhavanīyau

dve dradhasī iti droṇakalaśam

paribhūragnimiti sarvaṃ rājānam

prāṇāya ma ityupāṃśum / apānāya ma ityantaryāmam / vyānāya ma ityupāṃśusavanam / vāce ma ityaindravāyavam /
dakṣakratubhyāṃ ma iti maitrāvaruṇam / cakṣurbhyāṃ ma iti śukrāmanthinau / śrotrāya ma ityāśinam / ātmane ma ityāgrayaṇam / aṅgebhyo ma ityukthyam / āyuṣe ma iti dhruvam / tejase me varcodā varcase pavasvettyājyāni / paśubhyo me varcodā varcase pavasveti pṛṣadājyam / puṣṭyai me varcodāḥ pavadhvamiti sarvāngrahān / stanābhyāṃ me varcodau varcase me pavethāmityṛtupātre /
tejase ma ojase ma varcase me vīryāya me varcodā varcase pavasvetyetaiḥ pratimantramatigrāhyānṣoḍaśinamiti / viṣṇorjaṭharamasīti droṇakalaśam / indrasyetyādhavanīyam / viśveṣāṃ devānāmiti pūtabhṛtam

ityaṣṭādaśī kaṇḍikā
ko'si ko nāmetyāhavanīyam

soma tvāṃ vṛṇīmaha udgātāraṃ nṛcakṣasaṃ pārayā ṇa svastaye / viśvebhyo me rūpebhya iti sarvaṃ rājānam

bubhūṣannavekṣeta / brahmavarcasakāma āmayāvyabhicaranvā

śṛtaṃkārairyajamānaḥ sarvāngrahānupatiṣṭhate

śṛtau sthaḥ prāṇāpānau me śrīṇītamityupāṃśvantaryāmau / śṛto'si vyānaṃ me śrīṇāhītyupāṃśusavanam / śṛto'si vācaṃ me śrīṇāhītyaindravāyavam / śṛto'si dakṣakratū me śrīṇāhīti maitrāvaruṇam / śṛtau sthaścakṣuṣī me śrīṇītamiti śukrāmanthinau / śṛto'si śrotraṃ me śrīṇāhītyāśvinam / śṛto'syātmānaṃ me śrīṇāhītyāgrayaṇam / śṛto'syaṅgāni me śrīṇāhītyukthyam / śṛto'syāyurme śrīṇāhīti dhruvam / śṛtamasi tejo ma śrīṇāhītyājyāni / śṛtamasi paśūnme śrīṇāhīti pṛṣadājyam / śṛtā stha puṣṭiṃ me śrīṇīteti sarvāngrahān / prajāpaterjaṭharamasi śṛto'si sa mā śrīṇāhīti droṇakalaśam / indrasya jaṭharamasi śṛto'si sa mā śrīṇāhītyādhavanīyam / viśveṣāṃ devānāṃ jaṭharamasi śṛto'si sa mā śrīṇāhīti pūtabhṛtam / śṛtastvaṃ śṛto'haṃ śṛto me prāṇaḥ śṛto me'pānaḥ śṛto me vyānaḥ śṛtaṃ me cakṣuḥ śṛtaṃ me śrotaṃ śṛtā me vāk śṛto ma ātmā śṛtaṃ me haviḥ śṛto me somaḥ śṛtā me grahāḥ / imamindra sutaṃ piba jyeṣṭhamamartyaṃ madam / śukrasya tvābhyakṣarandhārā ṛtasya sādane / vṛṣā soma dyumām̐ asi vṛṣā deva vṛṣavrataḥ / vṛṣā dharmāṇi dadhiṣe / vṛṣṇaste vṛṣṇyaṃ śavo vṛṣā vane vṛṣā made / sa tvaṃ vṛṣanvṛṣedasi / aśvo na cakrado vṛṣā saṃ gā indro samarvataḥ / vi no rāye duro vṛdhīti sarvaṃ rājānam

agniḥ pavitraṃ sa mā punātu / somaḥ pavitraṃ sa mā punātu / sūryaḥ pavitraṃ sa mā punātu / upahūtā gāva upahūto'haṃ gavāmityetairyathāliṅgamupasthāya sphyaḥ svastirityutkare vedikaraṇāni parāsyopatiṣṭhate

upa mā dyāvāpṛthivī iti dyāvāpṛthivī / upāstāva iti vahiṣpavamānāstāvam

ityekonaviṃśī kaṇḍikāṃ
kalaśa iti kalaśam / soma iti somam / agnirityagnim / upa devā iti devān / upa yajña iti yajñam / upa mā hotrā iti hotrakān

hvayetāṃ hvayatāṃ hvayantāmiti yathāliṅgaṃ sarvatrānuṣajati

namo'gnaye makhaghna ityāhavanīyam / namo rudrāya makhaghna ityāgnīdhrīyam / nama indrāya makhaghna iti hotrīyam

dṛḍhe sthaḥ śithire samīcī iti dyāvāpṛthivī upatiṣṭhate / sūryaṃ vāyumagniṃ yamaṃ sarasvatīṃ sadaso dvārāviti

pātaṃ pātviti yathāliṅgaṃ sarvatrānuṣajati

draṣṭre nama iti prasrapsyañjapati / upadraṣṭre nama iti prasṛpya

apreṇa brahmasadanaṃ yajamānāyatanam / pūrveṇa vā

namaḥ sadasa iti sado namaḥ sadasaspataya iti brahmāṇaṃ namaḥ sakhīnāṃ purogāṇāmityṛtvijo namo dive namaḥ pṛthivyā iti dyāvāpṛthivī upasthāyāhe daidhiṣavyetyāyatanāttṛṇaṃ nirasyonnivata ududvataśca geṣamityupaviśati

pātaṃ mā dyāvāpṛthivī adyāhna ityupaviśya japati

āganta pitaraḥ pitṛmāniti dakṣiṇārdhaṃ parekṣate

ubhāvetāni japato'dhvaryuryajamānaśca / api vā yajamāna eva

atra pratiprasthātā savanīyānāsādayati

tairadhvaryuḥ pracarati

sarveṣāṃ puroḍāśānāṃ juhvāṃ daivatāni samavadyati / upabhṛti sauviṣṭakṛtāni

prātaḥ prātaḥ sāvasyendrāya puroḍāśānāmanubrūhi prātaḥ prātaḥsāvasyendrāya puroḍāśānāṃ preṣyeti saṃpraiṣau / prātaḥ prātaḥsāvasyendrāya puroḍāśānāmavadīyamānānāmanubrūhi prātaḥ prātaḥ sāvasyendrāya puroḍāśānprasthitānpreṣyeti vā

agnaye'nubrūhyagnaye preṣyeti sviṣṭakṛtaḥ saṃpariṣo

prāśitramavadāyeḍāṃ na yajamānabhāgam

hotra iḍāṃ hṛtvā havirdhānaṃ gacchansaṃpreṣyati vāyava indravāyubhyāmanubrūhīti

upayāmagṛhīto'si vākṣasadasītyādityapātreṇa pratiprasthātā droṇakalaśādaindravāyavasya pratinigrāhyaṃ gṛhītvā na sādayati

aindravāyavamādāthādhvaryurdroṇakalaśācca pariplavayā rājānamubhau niṣkramya dakṣiṇato'vasthāya dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtyādhvaro yajño'yamastu devā iti pariplavayāghāramāghārayati yathopāṃśurhuto bhavati

atra sarvāḥ somāhutīrjuhoti

yato manyetānabhikramya hoṣyāmīti tattiṣṭhansrucaṃ vāyavyaṃ camasaṃ vānvārabhyāśrāvayet / grahaṃ vā gṛhītvā camasaṃ vonnīya stotramupākuryādityatyantapradeśaḥ

āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati vāyava indravāyubhyāṃ preṣyeti

vaṣaṭkṛte juhoti / punarvaṣaṭkṛte juhutaḥ

yadi manyeta yajamānaḥ pūrvo mātikrānto bhrātṛvya iti

iti viṃśī kaṇḍikā
prāgghomādaṅguṣṭhenāṅgulimavagṛhṇīyādyo na indravāyū abhidāsatīti / yadi vāparo'ṅgulyāṅguṣṭham

hute cādityamupatiṣṭhate bhūrasi śreṣṭho raśmīnāṃ prāṇapāḥ
prāṇaṃ me pāhīti

athādhvaryoḥ pātre pratiprasthātā saṃpātamavanayati / adhvaryuḥ pratiprasthātaḥ / etadvā viparītam

devebhyastvetyādityapātreṇa pratiprasthātādityasthālyāṃ saṃpātamavanayati

grahamadhvaryurādāya kṣipraṃ hotāramabhidrutya mayi vasuriti grahaṃ hotre prayacchati

etenaiva hotā pratigṛhya dakṣiṇa ūrāvāsādya hastābhyāṃ nigṛhyāste

evamuttarābhyāṃ grahābhyāṃ pracarataḥ

āghārapunarvaṣaṭkārau na bhavataḥ

yathādevataṃ saṃpraiṣāḥ

grahaṇaṃ pratinigrāhyāṇāmavagrahaṇādityopasthānāvanayanapradānānyuttarottarairmantraiḥ

vibhūrasi śreṣṭho raśmīnāṃ vyānapā vyānaṃ me pāhīti tṛtīya ādityopasthānaḥ

viṣṇavurukramaiṣa te somastaṃ rakṣasvetyādityapātreṇa pratiprasthātādityasthālīmapidadhāti

āśvinaṃ hotre pradāya havirdhānaṃ gacchansaṃpreṣyatyunnīyamānebhyo 'nubrūhīti

hotṛcamasamukhyānnava camasānunnayati

droṇakalaśādupastīrya pūtabhṛta unnīya droṇakalaśādabhighārayati

sarvacamasānāmeṣa kalpaḥ

dhārāgrahaṇakāle dvidevatyānāṃ kāmyāḥ kalpāḥ

yadi manyeta yajamānaḥ pūrvo mātikrānto bhrātṛvya iti pratiprasthānena pūrvo gṛhītvā pūrvo hutvā pūrvaḥ sādayet

yadi kāmayeta samāvadvīryamenam bhrātṛvyeṇa kuryāmiti prabāhuggṛhītvā prabāhuktiṣṭhadbhyāṃ hotavyam / prabāhugghutvā prabāhuksādayeyātām

samamityarthaḥ

yadi kāmayetāvagatamaparundhyuraparuddho'vagaccheditīdamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyā viśa udūhāmītyadhvaryupātramudūhyedamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyāṃ viśi sādayāmīti tasminpratiprasthānaṃ sādayet

kāmyāścetpṛthakyātraiḥ pratinigrāhyā gṛhyeran

ityekaviṃśī kaṇḍikā iti ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
tataḥ śukrāmanthibhyāṃ pracarataḥ / stuto'si janadhā devāstvā śukrapāḥ praṇayantviti śukramadhvaryurādatte / stuto'si janadhā devāstvā manthipāḥ praṇayantviti manthinaṃ pratiprasthātā / camasāṃścamasādhvaryavaḥ

tau prokṣitābhyāṃ śakalābhyāmapidhāyāprokṣitābhyāmadhastātpāṃsūnapadhvaṃsayato'panuttau śaṇḍāmarkau sahāmuneti / apanuttaḥ śaṇḍa iti vādhvaryurdveṣyaṃ manasā dhyāyan /
apanutto marka iti pratiprasthātā

tāvapigṛhya prāñcau niṣkrāmataḥ

urvantarikṣamanvihītyabhipravrajataḥ

indreṇa manyunā yujāvabādhe pṛtanyatā / ghnatā vṛtrāṇyapratīti śukraṃ yajamāno'nvārabhata homāt

apareṇottaravediṃ grahāvaratnī vā saṃdhatto brahma saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ kṣattraṃ saṃdhattaṃ tanme jinvatamiṣaṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvatamūrjaṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvataṃ rayiṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvataṃ puṣṭiṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvataṃ prajāṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvataṃ paśūnsaṃdhattaṃ tānme jinvatamiti

anādhṛṣṭāsītyaṅguṣṭhābhyāmuttaravedimavagṛhya vyapariphantāvivottaravediṃ parikrāmataḥ

suvīrāḥ prajāḥ prajanayanparīhi śukraḥ śukraśociṣeti dakṣiṇenādhvaryuḥ pratipadyate / suprajāḥ prajāḥ prajanayanparīhi manthīmanthiśociṣetyuttareṇa pratiprasthātā / agreṇottaravediṃ grahāvaratnī vā saṃdhattaḥ saṃjagmānau diva ā pṛthivyā āyuḥ saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ prāṇaṃ saṃdhattaṃ taṃ me jinvatamapānaṃ saṃdhattaṃ taṃ me jinvataṃ vyānaṃ saṃdhattaṃ taṃ me jinvataṃ cakṣuḥ saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ śrotraṃ saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ manaḥ saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ vācaṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvatamiti

athaināvadhvaryurabhimantrayata āyu stha āyurme dhattamāyuryajñāya dhattamāyuryajñapataye dhattaṃ prāṇa sthaḥ prāṇaṃ me dhattaṃ prāṇaṃ yajñāya dhattaṃ prāṇaṃ yajñapataye dhattaṃ cakṣu sthaścakṣurme dhattam cakṣuryajñaya dhattaṃ cakṣuryajñapataye dhattaṃ śrotraṃ sthaḥ śrotraṃ me dhattaṃ śrotraṃ yajñāya dhattaṃ śrotraṃ yajñapataye dhattam

iti dvāviṃśī kaṇḍikā
tau devau śukrāmanthinau kalpayataṃ daivīrviśaḥ kalpayataṃ mānuṣīriṣamūrjamasmāsu dhattaṃ prāṇānpaśuṣu prajāṃ mayi ca yajamāne ceti

aprokṣitau śakalau bahirvedi nirasyato nirastau śaṇḍāmarkau sahāmuneti / nirastaḥ śaṇḍa iti vādhvaryurdveṣyaṃ manasā dhyāyan / virasto marka iti pratiprasthātā

prokṣitāvādhattaḥ / śukrasya samidasītyadhvaryuḥ / manthinaḥ samidasīti pratiprasthātā

āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati prātaḥ prātaḥsāvasya śukravato manthivato madhuścuta indrāya somānprasthitānpreṣya madhyataḥkāriṇāṃ camasādhvaryavo vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛtāñjuhuta hotrakāṇāṃ camasādhvaryavaḥ sakṛtsakṛddhutvā
śukrasyābhyunnīyopāvartadhvamiti

saṃpraiṣavatkurvanti

purastātpratyañcāvadhvaryū juhutaḥ / paścātprāñcaścamasaiścamasādhvaryavo juhvati

śukrāmanthinoḥ pratinigadya homaḥ

sa prathamaḥ saṃkṛtirviśvakarmā sa prathamo mitro varuṇo agniḥ / sa prathamo bṛhaspatiścikitvāṃstasmā indrāya sutamājuhomi svāhetyadhvaryurjuhoti / tasmai sūryāya sutamājuhomi svāheti pratiprasthātā

sānuvaṣaṭkārāvananuvaṣaṭkārau vā

sarvahutau

api vā sūdavacchukrapātramāyatane sādayitvottarārdhātpratiprasthātā bahiḥparidhyaṅgāraṃ nirvartya tasminmanthinaḥ saṃsrāvaṃ juhotyeṣa te rudra bhāgo yaṃ nirayācathā iti

ārtapātrametadyanmanthipātram / yamṛtvijāṃ dviṣyāttasmai haret / ārchatīhaiveti vijñāyate

tataḥ saṃpreṣyati praitu hotuścamasaḥ pra brahmaṇaḥ prodgātuḥ pra yajamānasya / prodgātṝṇāmityeke samāmananti / pra sadasyasya / prayantu sadasyānāmiti vā

atha hotrāḥ saṃyājayanti

tasmai camasādhvaryavaḥ svaṃsvaṃ camasam droṇakalaśādabhyunnīya haranti

maitrāvaruṇacamasamādāyāhavanīyaṃ gatvāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati hotaryaja praśāstariti vā

vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣam

evamuttaraiḥ pracarati / etāvannānā

iti trayoviṃśī kaṇḍikā
brahmanyajeti dvitīye saṃpreṣyati / potaryajeti tṛtīye / neṣṭaryajeti caturthe / agnīdyajeti pañcame

sarvatrānuvaṣaṭkāro dvidevatyartugrahādityasāvitrapātnīvatavarjam

āgnīdhracamasamādāya sada etyāyāḍagnīdityācaṣṭe

sa bhadramakaryo naḥ somaṃ pāyayiṣyatītītare pratyāhuḥ

yadi rājanyaṃ vaiśyaṃ vā yājayetsa yadi somaṃ bibhakṣayiṣennyagrodhastibhinīrāhṛtya saṃpiṣya dadhanyunmṛjya camaseṣu hūyamāneṣvantaḥparidhyaṅgāraṃ nirvartyaitasya camasasya darbhataruṇenopahatyāhaṃ tvadasmi madasi tvamityaṅgāre hutvā tamasmai bhakṣaṃ prayacchet

pātre samavetānāṃ vaṣaṭkartā pūrvo bhakṣayati

bhakṣehīti bhakṣamāhriyamāṇaṃ pratīkṣyāśvinostvā bāhubhyāṃ saghyāsamiti pratigṛhya nṛcakṣasaṃ tvā deva sometyavekṣya mandrābhibhūtiriti prātaḥsavane sarvānaindrānbhakṣayati / narāśaṃsapītasyeti nārāśaṃsān / rudravadgaṇasyeti mādhyaṃdine savane sarvānaindrānbhakṣayati / narāśaṃsapītasyeti nārāśaṃsān / ādityavadgaṇasyeti tṛtīyasavane sarvānaindrānbhakṣayati / narāśaṃsapītasyeti nārāśaṃsān

yatprāgvasumadgaṇāttatsarvatrānuṣajati

apyanyadevatānindrapītasyeti

yathādevataṃ vā

vāgjuṣāṇā somasya tṛpyatviti sarvasomānāṃ bhakṣaṇameke samāmananti

vāgdevī somasya tṛpyatviti vā

hinva me gātrā hariva iti bhakṣayitvā nābhideśānabhimṛśante

nānupahūtena somaḥ pātavai / somapīthena ha vyurdhuko bhavati

asāvasāvupahvayasveti karmanāmadheyenāmantrayate / upa
hūta iti prativacanaḥ

ye samāne prāye bhakṣayanti teṣūpahavamicchate

ye vaikapātram

iti caturviṃśī kaṇḍikā
purastādaindravāyavaṃ bhakṣayati prāṇeṣūpanigrāham / purastānmaitrāvaruṇaṃ cakṣuṣorupanigrāham / sarvataḥ parihāramāśvinaṃ śrotrayorupanigrāham

avyutsṛjantau pātraṃ dviraindravāyavaṃ bhakṣayato bhakṣayanti bhakṣayati vā / sakṛtsakṛditarau

tadyeṣāṃ bhakṣayata ityadhvaryurhotā vetyarthaḥ / bhakṣayantītyadhvaryū hotā cetyarthaḥ / bhakṣayatīti sasa ityarthah

bhakṣayitvā hotṛcamase sampātānavanayato bhakṣitānabhakṣite

atra pātraṃ vyutsṛjataḥ

puroḍāśaśakalamaindravāyavasya pātre'vadadhāti / payasyāṃ maitrāvaruṇasya / dhānā āśvinasya

tāni dakṣiṇasya havirdhānasyottarasyāṃ vartanyāṃ sādayati / ā tṛtīyasavanātpariśere yajñasya saṃtatyā iti vijñāyate

atreḍāyā niravadānameke samāmananti

atra hoteḍāmupahvayate / upodyacchante camasāṃścamasinaḥ / hotṛcamasamiḍāyāmāspṛṣṭam

upahūtāṃ prāśnanti ye prakṛtau

puroḍāśaśakalamacchāvākāya nidadhāti

āgnīdhre haviḥśeṣānbhakṣayanti

atra savanīyānāṃ śākhāpraharaṇaṃ vājinacaryāntarvedi yajamānasya vedābhimarśanaṃ piṣṭalepaphalīkaraṇahomau patnyā vedaprāsanaṃ praṇītāsu mārjanamupaveṣodasanaṃ kapālavimocanamiti kriyante

nahyeteṣāṃ prāsaṅgikaṃ vaiśeṣikamutkarṣati

utkarṣedityaparam

vaṣaṭkāreṇa hotā bhakṣaṃ labhate

homābhiṣavābhyāmadhvaryuḥ / nānyatareṇa

samākhyānenāpi bhakṣaṃ labhante

sarvāṃścamasānsakṛddhotā bhakṣayati

dviḥ svaṃ camasam

hotrakāḥ svaṃsvaṃ camasaṃ dvirbhakṣayanti

tānadhvaryuḥ sakṛdbhakṣitānyathāpūrvaṃ pratibhakṣayati

antata itare

bhakṣitānāpyāyayantyāpyāyasva sametu ta iti

te nārāśaṃsāḥ

dvinārāśaṃse pūrve savane bhavataḥ / ekanārāśaṃsaṃ tṛtīyasavanam

bhakṣitāpyāyitānsādayanti dakṣiṇasya havirdhānasyādhastādavālambe

iti pañcaviṃśī kaṇḍikā iti saptamaḥ paṭalaḥ
upaviśatyacchāvāko bahiḥ sadaso'greṇa svaṃ dhiṣṇiyam

tasmai puroḍāśaśakalamādadhadāhācchāvāka vadasva yatte vādyamiti

yadāsya vijānātyupo asmānbrāhmaṇānbrāhmaṇā hvayadhvamityathainaṃ hotra āvedayatyacchāvāko vā ayamupahavamicchate taṃ hotarupahvayasveti

uta no gāva upahūtā upahūteti hoturabhijñāyonnīyamānāyānubrūhyacchāvākasya camasādhvaryo unnayasvobhayataḥ śukraṃ kuruṣveti

tamādāyāhavanīyaṃ gatvāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyacchāvāka yajet

vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣam

tena na saṃbhakṣayati / nāsminnupahavamicchate / yadyasminnupahavamiccheta bhakṣayetyenaṃ brūyāt

bhakṣitāpyāyitamantarā neṣṭurāgnīdhrasya ca camasau sādayitvartugrahaiḥ pracarataḥ

droṇakalaśādgṛhyante / na sādyante

pūrveṣāṃ śeṣeṣūttarānabhigṛhṇītaḥ

pūrvo'dhvaryurgṛhṇāti jaghanyaḥ pratiprasthātopayāmagṛhīto'si madhuścetyetaiḥ pratimantram

madhave tvā mādhavāya tvetyeke samāmananti

purastādupayāmāḥ sarve

nānyo'nyamanuprapadyeta / prasiddhamevādhvaryurdakṣiṇena prapadyate / prasiddhaṃ pratiprasthātottareṇa

dvāryeva vyatītaḥ

praviśantamevādhvaryuṃ pratiprasthātā graheṇa paripragṛhṇāti / niṣkrāmantaṃ pātreṇa

ṛtunā preṣyeti triṣvādyeṣvadhvaryuḥ saṃpreṣyati / evaṃ pratiprasthātā

pātrayormukhe paryāvṛtyartubhiḥ preṣyeti dvayoradhvaryuḥ / evaṃ pratiprasthātā

punaḥ paryāvṛtyartunā preṣyeti sakṛdadhvaryuḥ / evaṃ pratiprasthātā

iti ṣaḍviṃśī kaṇḍikā
dvādaśa trayodaśa caturdaśa vā gṛhyante

dvādaśasu saha prathamau gṛhyete / sahottamau

trayodaśasūttamayoḥ saha grahaṇapradāne

tathā caturdaśasu prathamottamayoḥ

saṃsarpo'syaṃhaspatyāya tveti trayodaśacaturdaśau vāvagṛhyete

adhvaryū yajataṃ gṛhapate yajetyabhijñāyobhayatrātipreṣyati hotaretadyajeti

evaṃ gṛhapatiḥ sve praiṣānte

dvidevatyavatsaṃpātau vyavanīyābhakṣitena pātreṇādhva
ryuraindrāgnaṃ gṛhṇāti / indrāgnī āgataṃ sutamiti grahaṇasādanau / pratiprasthātā harati bhakṣam

ubhāvadhvaryū yathāvaṣaṭkṛtaṃ pratibhakṣayataḥ

sarveṣāṃ somapātrāṇāṃ bhakṣitānāṃ mārjālīye prakṣālanam

etatpātramādāyādhvaryuḥ sadobile prāṅmukha upaviśyeḍā devahūriti śastraṃ pratigariṣyañjapati

te śaॐsāvomiti hoturabhijñāya pradakṣiṇamāvartamānaḥ śaॐsā moda iveti pratyāhvayate/ śaṃsā moda iveti vā

ṛtupātraṃ dhārayamāṇaḥ sadobile pratyaṅtiṣṭhanprati
gṛṇāti / prahvo vā

othā moda ivetyardharceṣu / omothā moda ivetyavasāneṣu / praṇava evāntaḥ

othā moda ivaṃ hotarmoda ivamothā moda ivomiti vikalpante

nārdharcāllupyate / nābhipratigṛṇāti

śaॐsā moda ivauthā moda iveti vyāhāveṣūbhayaṃ karoti

śastraṃ pratigīrya imadhvayurādatte / camasāṃścamasādhvaryavaḥ

āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyukthaśā yaja somasyeti / vaṣaṭkṛte juhoti

iti saptaviṃśī kaṇḍikā
anuprakampayanti nārāśaṃsānvaṣaṭkārānuvaṣaṭkārau

bhakṣānharanti

vyākhyāto grahasya bhakṣaḥ / tathā nārāśaṃsānāṃ bhakṣaṇāpyāyanasādanāni

vaiśvadevaṃ śukrapātreṇa gṛhṇāti / omāsaścarṣaṇīdhṛta iti grahaṇasādanau

asarjyasarjīti barhirbhyāṃ stotramupākaroti

iḍāyai hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti purastādājyānāṃ yajamāno japati caturhotāraṃ ca vyācaṣṭe

stūyamāne ca caturhotāraṃ japati

caturhotṝnvyākhyāyājyairudgāyatīti vijñāyate

stuta ṛtupātravarjamaindrāgnavacchastrapratigaro grahanārāśaṃsāśca

sarvabhakṣāścamasā bhavanti

upayāmagṛhīto'si mitrāvaruṇābhyāṃ tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmi devebhyo devā yuvamukthyebhya ukthyā uvamityu
kthyapātreṇokthyatṛtīyaṃ gṛhītvaiṣa te yonirmitrāvaruṇābhyāṃ tveti sādayitvā punarhavirasīti sthālīmabhimṛśati

yanmukhyāścamasā bhavanti tasya pratigṛṇāti taṃ ca pratibhakṣayati

maitrāvaruṇacamasamukhyāṃścamasānunnīya pūrvavatstotramupākaroti

stute pūrvavacchastraṃ pratigīrya grahamadhvaryurādatte / camasāṃścamasādhvaryavaḥ / āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyukthaśā yaja somānāmiti / vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte juhvati / bhakṣānharanti

evamata ūrdhvaṃ nārāśaṃsavarjaṃ gaṇeṣu caryā

devebhyastvā devā yuvaṃ pṛṇajmi yajñasyāyuṣa iti mukhye saṃpātamavanayati

ityaṣṭāviṃśī kaṇḍikā
yadi kāmayetādhvaryurātmānaṃ yajñayaśasenārpayeyamityuktam

evaṃ vihitāvuttarau paryāyau

tābhyāṃ pratiprasthātā carati / etāvannānā

indrāya tveti dvitīye grahaṇasādanau saṃnamatyardhaṃ cokthyaśeṣasya gṛhṇāti / pūrvavatsthālīmabhimṛśati / brāhmaṇācchaṃsicamasamukhyāṃścamasānunnayati

nābhakṣitaṃ camasaṃ stotreṇābhyupākaroti

na pratiprasthātordhvapātrasya bhakṣayati

mukhye saṃpātamavanayati

indrāgnibhyāṃ tveti tṛtīye grahaṇasādanau saṃnamati sarvaṃ cokthyaśeṣam gṛhṇāti / na sthālīmabhimṛśati

pūtabhṛto bila udīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitatya ya ādhavanīye rājā taṃ sarvaṃ pūtabhṛtyavanīyācchāvākacamasamukhyāṃścamasānunnayansarvaṃ rājānamunnīya daśābhiḥ kalaśau mṛṣṭvā nyubjati

mukhye saṃpātamavanayati

ukthaśā ityāha prātaḥsavanaṃ pratigīrya śastraṃśastraṃ vā

asaṃtvaramāṇāḥ pūrvābhyāṃ savanābhyāṃ caranti / saṃtvaramāṇāstṛtīyasavanena

agniḥ prātaḥsavane pātvasmāniti saṃsthite savana āhutiṃ juhoti

praśāstaḥ prasuva prasuhīti vā saṃpreṣyati

sarpateti pratyāha

yena prasarpanti tena niḥsarpanti

saṃtiṣṭhate prātaḥsavanaṃ prātaḥsavanam

ityekonatriṃśī kaṇḍikā ityaṣṭamaḥ paṭalaḥ
iti dvādaśaḥ praśnaḥ
abhiṣavādi mādhyaṃdinaṃ savanaṃ tāyate

tasya prātaḥsavanena kalpo vyākhyātaḥ

hotṛcamasena vasatīvarībhyo niḥṣicya nigrābhyāḥ karoti

dvidevatyartugrahā darvihomāśca na vidyante

visrasya rājānaṃ grāvastute somoṣṇīṣaṃ prayacchati

asaṃpreṣito grāvastotrīyā anvāha

tathaiva mahābhiṣavaḥ

ghoṣavāṃstu

saṃrādhayantaścābhiṣuṇvantīhā

iheti

uttamasyābhiṣavasya madhyame paryāye bṛhaddadhāti bṛhadbṛhaditi

uttame'bhiṣave 'bhiṣute rājanyasaṃbhṛte devā grāvāṇa indurindra ityavādiṣuḥ / endramacucyavuḥ paramasyāḥ parābataḥ / āsmātsadhastādororantarikṣāt / ā subhūtamasuṣavurbrahmavarcasaṃ ma āsuṣavuḥ samare rakṣāṃsyavadhiṣurapahataṃ brahmajyasyeti pratiprasthātā grāvṇo'numodate

paśupuroḍāśaṃ nirupya payasyāvarjaṃ savanīyāḥ

tena pracarya savanīyaiḥ pracarati

samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam

sa kṛtākṛtaḥ

saṃbharaṇādyā dhārāyāḥ kṛte'dhvaryurgrahāngṛhṇāti

iti prathamā kaṇḍikā
śukrāmanthināvathāgrayaṇaṃ tisṛbhyo dhārābhyaḥ

āgrayaṇādutsicya dvitīyāṃ dhārāṃ karoti / udacanāttṛtīyām

ukthyaṃ gṛhītvā marutvatīyau / etadvā viparītam / madhya ukthyamabhito marutvatīyāvityeke

marutvantamiti svenartupātreṇādhvaryuḥ pūrvaṃ marutvatīyaṃ gṛhṇāti / indra marutva iti svena pratiprasthātottaram

tayoranyadevatāni grahaṇāni dveṣyasyaike samāmananti

viramati dhāraikadhanānāṃ yathārthamityetadādyā pañcahotuḥ

grahāvakāśaiḥ śṛtaṃkāraiścopasthāya vaipruṣānsaptahotāraṃ ca hutvā bahiṣpavamānavanmādhyaṃdine pavamānaṃ sarpanti

traiṣṭubhaḥ panthā rudrā devatāvṛkeṇāparipareṇa pathā svasti rudrānaśīyeti sarpaṇe vikāraḥ

uttareṇa havirdhānaṃ gatvā dakṣiṇena mārjālīyaṃ dhiṣṇiyaṃ parītya pūrvayā dvārā sadaḥ praviśyāgreṇa hotāramadhvaryuryajamānaścāvatiṣṭhete / dakṣiṇenottareṇa vā praśāsturdhiṣṇiyaṃ parītyodgātāro mādhyaṃdinena pavamānena stuvate

iti dvitīyā kaṇḍikā
jyotiṣe hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti purastānmādhyaṃdinātpavamānādyajamāno japati / caturhotāraṃ pañcahotāraṃ vā vyācaṣṭe / jyoktyai hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti ca / stūyamāne ca caturhotāraṃ pañcahotāraṃ vā japati / madhyamāyāṃ ca stotrīyāyāṃ dvitīyamanvāroham / stute'dhvaryuḥ saṃpreṣyatyagnīdagnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśām̐ alaṃkuru pratiprasthātardadhigharmeṇānūdehīti

āgnīdhre pratiprasthātā dadhigharmaṃ gṛhṇāti

audumbaryāṃ srucyupastīrya yāvatī dyāvāpṛthivī iti dadhi gṛhītvābhighārya vākca tvā manaśca śrīṇītāṃ prāṇaśca tvāpānaśca śrīṇītāṃ cakṣuśca tvā śrotraṃ ca śrīṇītāṃ dakṣaśca tvā balaṃ ca śrīṇītāmojaśca tvā sahaśca śrīṇī
tāmāyuśca tvā jarā ca śrīṇītāmātmā ca tvā tanūśca śrīṇītāṃ śṛto'si śṛtaṃkṛtaḥ śṛtāya tvā śṛtebhyastvetyāgnīdhrīye'dhiśrityāha hotarvadasva yatte vādyamiti

yadāsya vijānāti yadi śrāto juhotana yadyaśrāto mamattanetyetasminkāle śrātaṃ haviriti pratyuktvā tamādāyāhavanīyaṃ gatvāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati

iti tṛtīyā kaṇḍikā
dadhigharmasya yajeti

yamindramāhurvaruṇaṃ yamāhuryaṃ mitramāhuryamu satyamāhuḥ / yo devānāṃ devatamastapojāstasmā indrāya sutamājuhomi svāheti vaṣaṭkṛte juhoti / svāhā vaḍindrāyetyanuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣam

taṃ bhakṣayanti ye pravargyam

tasyāraṇye'nuvākyo bhakṣamantraḥ

nāpravargye syādityaparam

mitro janānpra sa mitreti bhakṣayitvā nābhideśānabhimṛśante

vyākhyātā savanīyacaryā

etāvannānā / mādhyaṃdinasya savanasyendrāya puroḍāśānāmiti saṃpraiṣādī namati

hotra iḍāṃ hṛtvā havirdhānaṃ gacchansaṃpreṣyatyunnīyamānebhyo'nubrūhīti

unnayanādyā nārāśaṃsānāṃ sādanāt

tatra vikāraḥ

acchāvākacamasaṃ daśamamunnayati

āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati

mādhyaṃdinasya savanasya viṣkevalyasya bhāgasya śukravato manthivato madhuścuta indrāya somāniti saṃpraiṣādiḥ

ṣaḍḍhotrā bhavanti

purasṭdāgnīdhracamasādacchāvākacamasena caranti

etā eva hotrāstṛtīyasavane bhavanti

iti caturthī kaṇḍikā iti prathamaḥ paṭalaḥ
sanneṣu nārāśaṃseṣu dakṣiṇā dadāti / bahvaparimitaṃ saptaikaviṃśatiḥ ṣaṣṭiḥ śatam dvādaśaśataṃ sahasraṃ sarvavedasaṃ vā

jyeṣṭhaṃ vā putramapabhajya sarvavedasaṃ dadāti

aśvataraṃ sāhasre sarvavedase ca dadāti

aviṃ dadātyajāṃ gāmaśvaṃ puruṣaṃ hastinaṃ vāso'no rathamodanaṃ manthaṃ māṣāṃstilānvrīhiyavāngardabhamitya
dhikānyaniyatāni

gavāṃ saṃkhyā bhavati

dakṣiṇena vedimavasthitāsu dakṣiṇāsūttareṇa havirdhānaṃ gatvottareṇāgnīdhrīyaṃ dhiṣṇiyaṃ parītya pūrvayā dvārā prāgvaṃśaṃ praviśyātra yajamānasyāmātyānāṃ saṃhvayanādyā srugdaṇḍopaniyamanātkṛtvā pracaraṇyā dakṣiṇāni juhoti

hiraṇyaṃ prabadhya ghṛte'vadhāyodu tyaṃ citramiti dvābhyāṃ gārhapatye juhoti

divaṃ gaccha suvaḥ pateti hiraṇyaṃ hutvodgṛhṇāti

ubhayaṃ dhārayamāṇo rūpeṇa vo rūpamabhyaimīti dakṣiṇā abhyaiti

atinīya vibhāgameke samāmananti

tutho vo viśvavedā vibhajatviti tā yajamānaścaturdhā kṛṣṇājinena vyuttrāsya caturthamadhvaryubhyo vibhajati

yāvadadhvaryave dadāti tasyārdhaṃ pratiprasthātre tṛtīyaṃ neṣṭre caturthamunnetre

etenetareṣāṃ dānamuktam

iti pañcamī kaṇḍikā
hiraṇyaṃ pūrṇapātramupabarhaṇaṃ sārvasūtramityagnīdhe'gre dadāti

pratihartre'ntataḥ

tathā brahmaṇe dadyādyathānyāṃ dakṣiṇāṃ nānudhyāyet

aṅgāni dattvā tenatena yathāliṅgaṃ niṣkrīṇīte yadyāsyansyāt

hotarvācaṃ te dadāmi tāṃ te'nena niṣkrīṇāmīti

evaṃ brahmaṇe manaḥ / adhvaryave prāṇam / udgātre cakṣuḥ /
hotrakebhyaḥ śrotram / camasādhvaryubhyo'ṅgāni / prasarpakebhyo lomāni sadasyāyātmānam

anyatra dakṣiṇābhyaścamasādhvaryuprasarpakasadasyebhyaḥ

hiraṇyapāṇiragreṇa gārhapatyaṃ nayati jaghanena sadaḥ / antarāgnīdhraṃ ca sadaśca tā udīcīstīrthenotsṛjati

etatte agne rādha iti dakṣiṇātinayanaḥ

tathaiva samanvārabdheṣvasamanvārabdheṣu vāgne nayetyāgnīdhrīye juhoti

vaneṣu vyantarikṣaṃ tatāneti dvitīyāṃ yadyano ratho vāso'dhīvāso vā dīyate yadi vā dāsyansyāt / prajāpate na tvadetānīti tṛtīyāṃ yadi puruṣo hastī vā dīyate yadi vā dāsyansyāt

brāhmaṇamadya rādhyāsamityātreyāya prathamāya hiraṇyaṃ
dadāti / dvitīyāya tṛtīyāya vā

tadabhāve ya ārṣeyaḥ saṃhitastasmai dadyāt

asmaddātrā devatrā gacchateti nītā anumantrya sada etya vi suvaḥ paśyetyanuvīkṣate yadyatinīya vibhajet

antaḥ sadasyāsīnebhya ṛtvigbhyo dadyāt / havirdhāne'dhvaryubhyaḥ

ṛtvigbhyo namaskaroti

yaṃ yajñamāgacchettaṃ prasarpediti prasarpakāṇāṃ vijñāyate

iti ṣaṣṭhī kaṇḍikā
dakṣiṇataḥ sadasyāsīnebhyaḥ prasarpakebhyo dadāti

na bahirvedi

na yācitaḥ

na bhītaḥ

na kaṇvakaśyapebhyaḥ

nābrāhmaṇāya

brāhmaṇāyāpyaviduṣe na deyam / apyabrāhmaṇāya vidyāvide dadyāt / yāṃ sa vidyāṃ veda tāṃ tayāvarunddhe

yāṃ śrotriyāya jñātaye vānṛtvije prasṛptāya yāṃ sa vidyāṃ veda tāṃ tayāvarunddhe

yāṃ jyeṣṭhāya yayā sa devatayā jyaiṣṭhyaṃ gacchati tāṃ tayāvarunddhe

yāmārṣeyāya viduṣe svargaṃ tayā lokamāpnoti

yāmanyo dīyamānāṃ na kāmayeta yaṃ dviṣyāttasmai dadyātsahānyena dhanena

yatpratinuttāṃ dakṣiṇāṃ goṣu cārayetprati vā gṛhṇīyātsalāvṛkyenaṃ bhūtvā pravlinīyāt

yāmadānīyāya dakṣiṇāṃ dadāti tāmasya paśavo'nvapakrāmanti / yadi manyetādānīyāyādāmiti na ma idamupadambhiṣagityetadyajurjapedgāṃ vā dadyādbrāhmaṇāya

yadā marutvate'nūktamatha na deyaṃ na pratigṛhyam

anūbandhyāvapāyāṃ hutāyāṃ dadyātprati ca gṛhṇīyuḥ

nītāsu dakṣiṇāsu cātvāle kṛṣṇaviṣāṇāṃ prāsyati hariṇasya raghuṣyato'dhi śīrṣaṇi bheṣajam / sa kṣetriyaṃ
viṣāṇayā viṣūcīnamanīnaśat / anu tvā hariṇo mṛgaḥ paḍbhiścaturbhirakramīt / viṣāṇe viṣyaitaṃ granthiṃ yadasya gulphitaṃ hṛdi mano yadasya gulphitamityetābhyām

yajñapatimṛṣaya enasāhurityāgnīdhrīye pañca vaiśvakarmaṇāni hutvā

iti saptamī kaṇḍikā
marutvatīyābhyāṃ pracarataḥ

indrāya marutvate'nubrūhīndrāya marutvate preṣyeti saṃpraiṣau sānuvaṣaṭkārāvananuvaṣaṭkārau vā / anyataro vā sānuvaṣaṭkāraḥ / dvidevatyavatsaṃpātau vyavanīyābhakṣitena pātreṇādhvaryustṛtīyaṃ marutvatīyaṃ gṛhṇāti /
marutvām̐ indreti grahaṇasādanau / pratiprasthātā harati bhakṣam / ubhāvadhvaryū
pratibhakṣayataḥ

etatpātramādāyaindrāgnavacchastrapratigaro grahanārāśaṃsāśca

māhendraṃ śukrapātreṇa gṛhṇāti / mahām̐ indro ya ojaseti grahaṇasādanau

māhendrasya stotramupākaroti

stute vaiśvadevavacchastrapratigaro grahanārāśaṃsāśca

māhendraṃ tvatigrāhyā anuhūyante

sahaivādhvaryuṇāgneyaṃ pratiprasthātādatte / aindraṃ neṣṭā / sauryamunnetā

agne tejasvinnityāgneyaṃ pratiprasthātā hutvā tejovidasītyanumantrayate / indraujasvinnityaindraṃ neṣṭā hutvaujovidasītyanumantrayate / sūrya bhrājasvinniti sauryamunnetā hutvā suvarvidasītyanumantrayate

tānhutvā sadasi pratyaṅmukhā bhakṣayanti mayi medhāmityetaiḥ svaṃsvaṃ yathāliṅgam

tathaivokthyavigrahāḥ

etāvannānā / indrāya tvendrāya tveti sarvatra grahaṇasādanau saṃnamati

ukthaṃ vācītyāha mādhyaṃdinaṃ savanaṃ pratigīrya śastraṃśastraṃ vā / viśve devā maruta iti saṃsthite savana āhutiṃ juhoti

tathaiva saṃpraiṣaḥ sarpaṇaṃ ca

saṃtiṣṭhate mādhyaṃdinaṃ savanam

ityaṣṭamī kaṇḍikā iti dvitīyaḥ paṭalaḥ
ādityārambhaṇaṃ tṛtīyasavanam

havirdhānasyobhe dvārau saṃvṛtya vedyāṃ bahujanāyām

yadi vāsya bhrātṛvyaḥ prasṛptaḥ syādantarvedi sati gṛhṇīyāt

bhrātṛvyayajñe tu gṛhyamāṇa āditye bahirvedi tiṣṭhet

ādityapātreṇa ya ādityasthālyāṃ dvidevatyagrahasaṃpātāstebhyaḥ somaṃ gṛhṇāti kadā cana starīrasīti

kadā cana prayucchasīti śṛtātaṅkyaṃ dadhi

yajño devānāmiti punaḥ somaṃ gṛhītvā vivasva ādityeti tasmingrāvāṇamupāṃśusavanamavadhāya tenainaṃ
mekṣayitvā

yā divyā vṛṣṭistayā tvā śrīṇāmīti śṛtātaṅkyena dadhnā payasā vā vṛṣṭikāmasya śrītvā grāvāṇamudgṛhṇāti

yadyudgṛhītasya tājagbinduḥ praskandedvarṣukaḥ parjanyaḥ syāt / yadi ciramavarṣukaḥ

na sādayati

yadi kāmayeta garbhānpaśavaḥ srīvyeyurityudgṛhyādityamavekṣeta

darbhairhastena vāpidhāyottiṣṭhati sūryo mā devo devebhyaḥ pātviti

ahaṃ parastādityādityaṃ yajamāno'nvārabhata ā homāt

kaviryajñasya vitanoti panthāmiti harati

ā samudrāditi darbhairācyāvayati

iti navamī kaṇḍikā
ādityebhyo'nubrūhi priyebhyaḥ priyadhāmabhyaḥ priyavratebhyo mahasvasarasya patibhya urorantarikṣasyādhyakṣebhya ādityebhyaḥ preṣya priyebhyaḥ priyadhāmabhyaḥ priyavratebhyo mahasvasarasya patibhya urorantarikṣasyādhyakṣebhya iti saṃpraiṣau / ādityebhyo'nubrūhyādityebhyaḥ preṣyeti vā

yāste viśvāḥ samidhaḥ santyagna iti darbhānāhavanīye prāsyānyatrekṣamāṇa ādityaṃ juhoti

unnambhaya pṛthivīmiti vṛṣṭikāmasya juhuyāt

na hutvānvīkṣeta

sūdavadādityapātramāyatane sādayitvādābhyāṃśumupāṃśupāvanau yaścopāṃśupātre'ṃśustānṛjīṣe'pisṛjya prātaḥsavanavanmahābhiṣavaḥ

ṛjīṣaṃ tvevābhiṣuṇvanti

payasyāvarjaṃ savanīyāḥ

āgnīdhre patnyāśiraṃ mathitvāparayā dvārā havirdhānaṃ prapādayati / pūrvayā gataśriyaḥ

pūrvayā yajamānaḥ prapadyate

pūtabhṛto bila udīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitatya tasminyajamānaḥ purastātpratyaṅtiṣṭhansaha patnyāśiramavanayatyasme devāso vapuṣe cikitsateti catasṛbhiḥ

grahakāla āgrayaṇameva catasṛbhyo dhārābhyaḥ

āgrayaṇādutsicya dvitīyāṃ dhārāṃ karoti / ādityasthālyāstṛtīyām / ādityagrahasaṃpātācaturthom

ukthyaścedatrokthyaṃ gṛhṇāti

viramati dhāraikadhanānāṃ yathārthamityetadādi mādhyaṃdinavat

iti daśamī kaṇḍikā
jāgataḥ panthā ādityā devatāvṛkeṇāparipareṇa pathā svastyādityānaśīyeti sarpaṇe vikāraḥ / āyuṣe hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti purastādārbhavātpavamānādyajamāno japati / pañcahotāraṃ saptahotāraṃ vā vyācaṣṭe / āyuvai hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti ca / stūyamāne ca pañcahotāraṃ saptahotāraṃ vā japati / madhyamāyāṃ ca
stotrīyāyāṃ tṛtīyamanvāroham / stute'dhvaryuḥ saṃpreṣyatyagnīdagnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśām̐ alaṃkuru pratiprasthātaḥ paśau saṃvadasveti

atra śalākābhirjvalato dhiṣṇiyānvihṛtānna vyāghārayet / upariṣṭādvyāghāraṇam

śṛtaṃ havī

śamitarityetadādi pāśukaṃ karma pratipadyata eḍāyāḥ

dakṣiṇena havirdhānaṃ samavattaṃ harati / uttareṇa vā

prāśitāyāmiḍāyāṃ savanīyādyā nārāśaṃsānāṃ sādanāt

tatra vikāraḥ / tṛtīyasya savanasyendrāya puroḍāśānāmiti saṃpraiṣādī namati

ityekādaśī kaṇḍikā
pracaraṇakāle hotṛcamasamadhvaryurādatte / camasāṃścamasādhvaryavaḥ

āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati / tṛtīyasya savanasyarbhumato vibhumataḥ prabhumato vājavataḥ savitṛvato bṛhaspativato viśvadevyāvatastībrām̐ āśīrvata indrāya somāniti saṃpraiṣādiḥ

atha camasāñjuhoti

śyenāya patvane svāheti vaṣaṭkṛte juhoti / vaṭ svayamabhigūrtāya namaḥ svāhetyanuvaṣaṭkṛte

hutvā harati bhakṣam

evamuttaraiḥ pracarati

etāvannānā / pūrveṇapūrveṇa mantreṇa vaṣaṭkṛtevaṣaṭkṛte juhoti / uttareṇottareṇānuvaṣaṭkṛte

tṛmpantāṃ hotrā iti sarvānhutvā japati

sanneṣu nārāśaṃseṣu camasinaḥ svaṃsvaṃ camasamanū nyante trīṃstrīnpuroḍāśaśakalānupavapanta etatte tatāsau ye ca tvāmanvityetaiḥ pratimantram

namo vaḥ pitaro rasāyeti namaskārāñjapanti

ṣaḍḍhotāraṃ yajamāno vyācaṣṭe

prajāpate na tvadetānīti prājāpatyayāvatiṣṭhante

iti dvādaśī kaṇḍikā iti tṛtīyaḥ paṭalaḥ
vāmamadya savitarityantaryāmapātreṇa sāvitramāgrayaṇādgṛhītvā na sādayati

devāya savitre'nubrūhi devāya savitre preṣyeti saṃpraiṣau

nānuvaṣaṭkaroti

etenaiva saśeṣeṇa vaiśvadevaṃ pūtabhṛto gṛhṇāti

upayāmagṛhīto'si suśarmāsīti grahaṇasādanau

na stotraṃ bhavati

vaiśvadevaṃ pratigṛṇāti

pra dyāvā yajñaiḥ pṛthivī ṛtāvṛdhetyabhijñāyobhayato modaṃ pratigṛṇāti madā moda iva modā moda iveti

anyatarato modaṃ vā madā moda iva othā moda iveti

vyavahitameke samāmananti madā moda iva othā moda iva modā moda iveti

ā vyāhāvāt

niyudbhirvāyaviha tā vimuñcetyabhijñāya pratiprasthātā dvidevatyapātrāṇi vāyurvo vimuñcatviti vimucyāparayā dvārā nirhṛtya mārjālīye prakṣālya pūrvayātihṛtya yathāyatanaṃ sādayati

vaiśvadevavadgrahanārāśaṃsāḥ

saumyasya carostantraṃ prakramayati

vyākhyātaścarukalpaḥ

śrapayitvā prācīnāvītī saumyena pracarati

hastena prathamamavadānamavadyati / mekṣaṇenottaram / etadvā viparītam

dakṣiṇato 'vadāyābhighāryodaṅṅatikramya dakṣiṇāmukhastiṣṭhannāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati saumyasya yajeti

vaṣaṭkṛte dakṣiṇārdhe juhoti

ājyenopāṃśūbhayataḥ saumyaṃ pariyajati / anyatarato vā

āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati ghṛtasya yajeti

vaṣaṭkṛte hutvā pratyākramyājyena carumabhipūrya

iti trayodaśī kaṇḍikā
udgātṛbhyo haranti

tamudgātāro'vakṣante satro ta etadyadu ta iheti

ya ātmānaṃ na paripaśyedājyenābhidadiṃ kṛtvāvekṣeta

yo gatamanāḥ syātso 'vekṣeta yanme manaḥ parāgatamiti

atra punaḥ śalākābhirjvalato dhiṣṇiyānvihṛtānājyenaivāṣṭagṛhītena vyāghārayati

yadyenaṃ brūyādāgnīdhrīyaṃ me punarvyāghārayeti navagṛhītaṃ gṛhītvāgnīdhrīyamādito'ntataśca vyāghārya dhārayati
dhiṣṇiyānājyaśeṣaṃ ca

upayāmagṛhīto'si bṛhaspatisutasya ta ityupāṃśu
pātreṇa pātnīvatamāgrayaṇādgṛhītvā na sādayati

vyāghāraṇaśeṣeṇa śrītvāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyagnītpātnīvatasya yajeti / agnā

i patnīvā

iti vaṣaṭkṛte juhoti

nānuvaṣaṭkaroti

api vopāṃśvanuvaṣaṭkuryāt

tataḥ saṃpreṣyatyagnīnneṣṭurupasthamāsīda neṣṭaḥ patnīmudānayonnetarhotuścamasamanūnnaya hotṛcamase dhruvāyāvakāśaṃ kurūdgātrā patnīṃ saṃkhyāpayāpa upapravartayeti

saṃpraiṣavatkurvanti

antarā heṣṭāraṃ dhiṣṇiyaṃ cāgnīdhro vyavasṛpya bhakṣayati

agnipītasyeti bhakṣamantraṃ saṃnamati

iti caturdaśī kaṇḍikā
nopastha āsīta / yadupastha āsīta paṇḍakaḥ syāt

hotṛcamasamukhyāṃścamasānunnayansarvaṃ rājānamunnīya daśābhiḥ kalaśau mṛṣṭvā nyubjati

yajñāyajñiyasya stotramupākaroti

jvalayanti dhiṣṇiyān

sakarṇaprāvṛtā avakarṇaprāvṛtā vā yajñāyajñiyena stuvate

ye prasṛptāḥ syuste sarve'gniṣṭomamupagāyeyuḥ

saptahotāraṃ yajamāno vyācaṣṭe

viśvasya te viśvāvata iti hiṅkāramanūdgātrā patnīṃ saṃkhyāpayati / ā tisṛbhyaḥ stotriyābhyo'gandevāniti ca

patnyapa upapravartayati dakṣiṇenoruṇā nagnena prācīrudīcīrvorubhyāmantarataḥ

ūrvorupapravartayedityeke

upari dūramudūhedā vakṣaṇānāmāviṣkartoḥ / ahrītamukhyasyā jāyata iti vijñāyate

abhyagra āgnimārutaṃ pratigṛṇāti

āpo hi ṣṭhā mayobhuva ityabhijñāyāpo viṣiñcanpratigṛṇāti

svāduṣkilāyaṃ madhumām̐ utāyamityabhijñāyobhayato modaṃ pratigṛṇāti madā moda iva modā moda ivetyā vyāhāvāt

sādanādi dhruvasya na yajamāno mūtraṃ karotyāvanayanāt

iti pañcadaśī kaṇḍikā
bhūtamasi bhūte mā dhā iti pratiprasthātā dhruvamavekṣya dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmītyañjalinā parigṛhya viśve tvā devā vaiśvānarāḥ pracyāvayantviti hṛtvā dhruvaṃ dhruveṇeti purastātpratyaṅṅāsīno hotṛcamase dhruvamavanayati

purastādukthyasyāvanīyaḥ / madhyato'ntato vā

uta no'hirbuÞyaḥ śṛṇotvaja ekapāditi vā vaiśvadevyāmṛci śasyamānāyām

paridhānīyāyāṃ vā sakṛcchāstāyām

madhyamāyāmuttamāyāṃ vā

ukthaṃ vācīndrāyetyāha tṛtīyasavanaṃ pratigīrya / śastraṃśastraṃ vā

pracaraṇakāle hotṛcamasamadhvaryurādatte / camasāṃścamasādhvaryavaḥ / āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyukthaśā yaja somānāmiti / vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte juhvati / bhakṣānharanti

hotṛcamasamadhvaryuḥ pratibhakṣayati subhūrasi śreṣṭho raśmīnāṃ priyo devānāṃ saṃsadanīyaḥ / taṃ tvā subhava devā abhisaṃviśantviṣo'si tveṣo'si nṛmṇo'si yahvo'si vrato'si svo'si vāraṇo'si tasya ta iṣasya tveṣasya nṛmṇasya yahvasya vratasya svasya vāraṇasya śūdrasya cāryasya ca bhukṣiṣīyeti

yathā tvaṃ sūryāsi viśvadarśata evamahaṃ viśvadarśato bhūyāsamityādityaṃ yajamāna upatiṣṭhate

āyurma indriyaṃ dhehyado ma āgacchatvityāhavanīyam

yatkāmayate tasya nāma gṛhṇāti

agnīdaupayajānaṅgārānāharetyetadādi pāśukaṃ karma pratipadyate

iti ṣoḍaśī kaṇḍikā iti caturthaḥ paṭalaḥ
paridhiṣu prahṛteṣūnnetā hāriyojanaṃ gṛhṇāti

upayāmagṛhīto'si harirasīti droṇakalaśena sarvamāgrayaṇaṃ gṛhītvā na sādayati / bahvībhirdhānābhiḥ śrītvā śīrṣannadhinidhāyopaniṣkramyendrāya harivate'nubrūhīndrāya harivate preṣyeti saṃpraiṣau / dhānāsomebhyo'nubrūhi dhānāsomānprasthitānpreṣyeti vā

harī stha haryordhānā iti vikramya vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣam

apareṇottaravediṃ droṇakalaśaṃ pratiṣṭhāpyonnetaryupahavamiṣṭvā sarve hāriyojanaṃ bhakṣayantīṣṭayajuṣaste deva someti

asaṃbhindanto dhānā nimnāni kurvate / nimnāni kṛtvā niriva dhayanti

ciściṣākāraṃ bhakṣayanti

kṛṣyai kṣemāya rayyai poṣāyeti bhakṣayitvā japanti

āpūryā sthāmā pūrayatetyuttaravedyāṃ śeṣā nyupya yanma ātmano mindābhūditi mindayāhavanīyamupatiṣṭhante

devakṛtasyainaso'vayajanamasi manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi pitṛkṛtasyainaso'vayajanamasyātmakṛtasyainaso'vayajanamasyanyakṛtasyainaso'vayajanamasyenasaenaso'vayajanamasītyāhavanīye śakalānabhyādhāyaikadhanapariśeṣeṣu hariṇīrdūrvāḥ prāsya saṃplomnāya tīvrīkṛtya yathācamasaṃ vyānīyāpareṇa cātvālamāstāve vā pratyañcaścamasinaḥ svaṃsvaṃ camasarasamavaghreṇa bhakṣayantyapsu dhautasya soma deva iti

iti saptadaśī kaṇḍikā
samudraṃ vaḥ prahiṇomi svāṃ yonimapigacchata / ariṣṭā asmākaṃ vīrāḥ santu mā parāseci naḥ svam / acchāyaṃ vo marutaḥ śloka etvacchā viṣṇuṃ niṣiktapāmavobhiḥ / uta prajāyai gṛṇate vayo dhuryūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā na ityantarvedi śeṣānninīya dadhikrāvṇo akāriṣamityāgnīdhre dadhidrapsānbhakṣayanti

ubhā kavī yuvānā satyā tā dharmaṇaspatī / satyasya dharmaṇaspate vi sakhyāni sṛjāmaha iti tānūnaptriṇaḥ sakhyāni visṛjante

paśuvatpatnīsaṃyājāḥ

stīrṇe vede juhvāṃ navagṛhītaṃ gṛhītvā dhātā rātirityantarvedyūrdhvastiṣṭhansaṃtataṃ samaśo nava samiṣṭayajūṃṣi juhoti

yaṃ kāmayeta pāpīyānsyādityekaikaṃ tasya juhuyājjihmastiṣṭhan / sruveṇa vā vigrāham

idaṃ tṛtīyaṃ savanaṃ kavīnāmiti saṃsthite savana āhutiṃ juhoti

atra mekhalāyāḥ kṛṣṇaviṣāṇāyāśca cātvāle prāsanaṃ vājasaneyinaḥ samāmananti māhirbhūrmā pṛdākuriti

agninā devena pṛtanā jayāmīti yajamāno jāgatānviṣṇukramānkrāmati

sarvebhirdevebhiḥ pṛtanā yajāmyānuṣṭubhena chandasaikaviṃśena stomena vairājena sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇa sarvajānbhrātṛvyānadharānpādayāmyavainānbādhe pratyenānnude'sminkṣaye'sminbhūmiloke yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo viṣṇoḥ krameṇātyenānkrāmāmīti caturthameke samāmananti

indreṇa sayujo vayamityāhavanīyaṃ yajamāna upatiṣṭhate

ityaṣṭādaśī kaṇḍikā iti pañcamaḥ paṭalaḥ
avabhṛthasya tantraṃ prakramayati

vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate / yathārthaṃ pātrayogaḥ

nirvapaṇakāle vāruṇamekakapālaṃ nirvapati

caturgṛhītānyājyāni vāruṇaṃ cālaṃkṛtyottaravedyaṃsa āsādayati

atra yajamāna audumbarīmutkhidatyupasṛjandharuṇaṃ mātre mātarā dharuṇo dhayanniha puṣṭiṃ puṣṭipatirniyacchatu rāyaspoṣamiṣamūrjamasmāsu dīdharaditi

tāmadhiṣavaṇacarmaphalake sarvāṇi ca somaliptānyantarā cātvālotkarāvuttare vā vedyaṃsa audumbaryāmāsandyāṃ sādayati / anyatra catasṛbhyaḥ somasthālībhyaḥ

ava te heḍo varuṇa namobhiriti yajamānaścātvāle kṛṣṇāśinaṃ prāsyati

punarvainena dīkṣeta vasīta vainadbhrastāṃ vainatsrucāmavadhānārthāṃ kārayet / haviravahananārthaṃ vā syāt

avabhṛthādudetya putrāya brahmacāriṇe vā dadyādityeke

āyurdā agne haviṣo juṣāṇa ityavabhṛthamavaiṣyañjuhuyāt / avabhṛtha nicaṅkuṇeti ca

ityekonaviṃśī kaṇḍikā
namo rudrāya vāstoṣpataya āyane vidravaṇa udyāne yatparāyaṇa āvartane vivartane yo gopāyati taṃ huva iti ca

uruṃ hi rājā varuṇaścakāreti vedyā bhiprayānto vadanti / cātvālādvā

prastotaḥ sāma gāyeti

sarve sahapatnīkāstriḥ sāmno nidhanamupayanti / ardhādhve dvitīyam / prāpya tṛtīyam

sarvatra saṃpreṣyati

sarvā diśo'vabhṛthagamanamāmnātamityetadādyā caryā yāḥ

niṣkāsavadvāruṇena pracaryāpabarhiṣāvanūyājau yajati / na vā

yatte grāvṇāpyāyasva saṃ ta iti saumībhirdrapsavatībhiḥ pañcabhiḥ saptabhistrayodaśabhirvā dadhnaudumbaraśākhayarjīṣaṃ prokṣati

prahṛtya vābhijuhuyāt

ṛjīṣasya srucaṃ pūrayitvāpsūpamārayati samudre te hṛdayamapsvantariti

tato yo bhindurutsravate tamupaspṛśedbhakṣayedvāpsu dhautasya soma deva ta iti

samudraṃ vaḥ prahiṇomīti sarvāṇi ca somaliptānyavabhṛthe pravidhyati

vicṛtto varuṇasya pāśa iti yajamāno mekhalāṃ vicacṛte / imaṃ viṣyāmīti patnī yoktam

atra yoktamekhale vāsasī jālaṃ kṛṣṇājinaṃ cāvabhṛthe pravidhya

iti viṃśī kaṇḍikā
devīrāpa ityavabhṛthaṃ yajamāno'bhimantrya sumitrā na āpa oṣadhaya ityapaḥ pragāhya saśiraskāvanupamakṣantau snātaḥ patnī yajamānaśca

anyo'nyasya pṛṣṭhe pradhāvataḥ

yaddidīkṣe manasā yacca vācā yadvā prāṇaiścakṣuṣā yacca śrotreṇa / yadretasā mithunenāpyātmanādbhyo lokā dadhire teja indriyam / śukrā dīkṣāyai tapaso vimocanīrāpo bimoktīrmayi teja indriyam / yadṛcā sāmnā yajuṣā
paśūnāṃ carmanhaviṣā didīkṣe / yacchandobhiroṣadhībhirvanaspatāvadbhyo lokā dadhire teja indriyam / śukrā dīkṣāyai tapaso vimocanīrāpo vimoktrīrmayi teja indriyam / yena brahma yena kṣatraṃ yenendrāgnī prajāpatiḥ somo varuṇo yena rājā / viśve devā ṛṣayo yena prāṇā adbhyo lokā dadhire teja indriyam / śukrā dīkṣāyai tapaso vimocanīrāpo vimoktrīrmayi teja indriyamiti trirañjalinā viṣicyonnetarvasīyo na unnayābhi / uditte vasuvittamā giraḥ stomāsa īrate / satrājito dhanasā akṣitotayo vājayanto rathā iva / kaṇvā iva bhṛgavaḥ sūryā iva viśvamiddhītamānaśuriti yajamānaḥ saṃpreṣyati

ityekaviṃśī kaṇḍikā
udeta prajāmāyurvarco dadhānā adha syāmasurubhayorgṛheṣu / gāyatrīṃ chandāṃsyanusaṃrabhantāmasmānrāya uta yajñāḥ sacantām / suprītaḥ suvarapa āviveśetyunnetonnayati

ahate vasānāvuditaḥ

somoṣṇīṣaṃ yajamānaḥ paridhatte / somopanahanaṃ patnī somapariśrayaṇaṃ vā

te udavasānīyāyāmadhvaryave dattaḥ

udvayaṃ tamasasparītyādityamupasthāya pratiyuto varuṇasya pāśa ityudakāntaṃ pratyasitvā samitpāṇaya unnetāraṃ puraskṛtyāpratīkṣamāyantyapāma somamiti mahīyāṃ vadanto yānyapāmityānyapratīttānyasmi yamasya balinā carāmi / ihaiva santaḥ prati tadyātayāmo jīvā jīvebhyo niharāma enat / anṛṇā asminnanṛṇāḥ parasmiṃstṛtīye loke anṛṇāḥ syāma / ye devayānā uta pitṛyāṇāḥ sarvānpatho anṛṇā ā kṣīyemeti ca

edho'syedhiṣīmahītyāhavanīye samidha ādhāyāpo anvacāriṣamityupatiṣṭhante

iti dvāviṃśī kaṇḍikā iti ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
prāyaṇīyāvadudayanīyā

tasyāmeva sthālyāmaniṣkasitāyāṃ śrapayati / tadbarhiḥ / tanmekṣaṇam

śālāmukhīye pracaranti

teṣveva deśeṣvagnimājyabhāgānāṃ prathamaṃ yajati / pathyāṃ svastimuttamām

yāḥ prāyaṇīyasya yājyā ityuktam

maitrāvaruṇīṃ gāṃ vaśāmanūbandhyāmālabhate

tasyā nirūḍhapaśubandhavatkalpaḥ

imtrāvaruṇābhyāṃ gorvapāyā medaso'nubrūhi mitrā
varuṇābhyāṃ gorvapāyā medasaḥ preṣyeti saṃpraiṣau

evamavadāneṣu haviṣa ityantau namati

tisru'nūbandhyā eke samāmananti

maitrāvaruṇīṃ vaiśvadevīṃ bārhaspatyāmiti

dvirūpā maitrāvaruṇī / bahurūpā vaiśvadevī / rohiṇī
bārhaspatyā

upāṃśu vaiśvadevyā madhyataścaranti

tā na sarvatrālabheta vājapeye rājasūye sattre sahasre sarvavedase vā

yaḥ kāmayeta sarvo me yajñaḥ syātsarasa iti sa etāstisro'nūbandhyā ālabheta

anūbandhyāvapāyāṃ hutāyāṃ dakṣiṇe vedyante yajamānaḥ keśaśmaśru vāpayate

anūbandhyāyāḥ paśupuroḍāśam

iti trayoviṃśī kaṇḍikā
devikāhavīṃṣi nirvapati

dhātre puroḍāśaṃ dvādaśakapālamiti pañca

yāsu sthālīṣu somā bhavanti tāsūttarāṇi catvāri havīṃṣi śrapayati

samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam

devikā nirvapetprajākāma iti kāmyāḥ

anūbandhyāyāṃ svaruṃ juhoti / hṛdayaśūlamudvāsayati

viṣṇukramānkrāmati

rājño rājaṃbhavyasya vānūbandhyāyāḥ paśupuroḍāśamaṣṭau devasuvāṃ havīṃṣyanunirvapatyagnaye gṛhapataya iti

samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam

maitrāvaruṇīmāmikṣāmanūbandhyāyāḥ sthāne bahvṛcāḥ samāmananti / tasyā agreṇa havirdhānamāsīno'navānaḥ hotā yajati / havirāhutiprabhṛtīḍāntā saṃtiṣṭhate / prayājaprabhṛtyājyabhāgaprabhṛti vā / iḍāntāmeke samāmananti

kṛtsnasaṃsthāmeke

tāmanu devikāhavīṃṣi nirvapati

samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam

sadaso havirdhānasya havirdhānayoriti prathamagrathitāngranthīnvisrasyodīcī havirdhāne bahirvedi nirvartayati

āhavanīyādulmukamādāya yajamāno vedimupoṣati yatkusīdamapratīttamiti

yadi miśramiva caredañjalinā saktūnpradāvye juhuyādviśvalopa viśvadāvasya tveti

yadākūtāditi tisṛbhirdhūmamanumantrayate

ahnāṃ vidhānyāmityuktam

ayaṃ no nabhasā pura ityetairyathābrāhmaṇamupasthāya

iti caturviṃśī kaṇḍikā
vedamupastha ādhāyāntarvedyāsīno'tīmokṣāñjapati

atra viṣṇukramāneke samāmananti

prājahitaṃ samāropya śālāmukhīyaṃ dvitīyaṃ gataśriyaḥ prāṅdaṅvodavasāyedamū nu śreyo'vasānamāganma śive no dyāvāpṛthivī ubhe ime / gomaddhanavadaśvavadūrjasvatsuvīrā vīrairanusaṃcaremeti devayajanamadhyavasāya nirma
nthyodavasānīyāyāstantraṃ prakramayati

agnīnanvādhāya vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate / yathārthaṃ pātrayogaḥ

nirvapaṇakāla āgneyaṃ pañcakapālaṃ nirvapati / aṣṭākapālaṃ vā / yadi pañcakapālo gāyatryau saṃyājye / yadyaṣṭākapālaḥ paṅktyau

anaḍvāndakṣiṇā / anaḍudarhaṃ vā hiraṇyam

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate / vaiṣṇavīṃ pūrṇāhutimudavasānīyāyāḥ sthāne vājasaneyinaḥ samāmananti

dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvedaṃ viṣṇurvicakrama ityantarvedyūrdhvastiṣṭhañjuhoti

sā yāvadrātreṣṭiḥ saṃtiṣṭhate'tha sāyamagnihotraṃ juhoti / kāle prātarhomam

saṃtiṣṭhate'gniṣṭomo'gniṣṭomaḥ

iti pañcaviṃśī kaṇḍikā iti saptamaḥ paṭalaḥ
iti trayodaśaḥ praśnaḥ
ukthyaḥ ṣoḍaśyatirātro'ptoryāmaścāgniṣṭomasya guṇavikārāḥ

ukthyena paśukāmo yajeta / ṣoḍaśinā vīryakāmaḥ / atirātreṇa prajākāmaḥ paśukāmo vā / aptoryāmeṇātirātreṇa sarvānkāmānavāpnoti

teṣāmagniṣṭomavatkalpaḥ

uktāśca vikārāḥ

yathā sadaḥ kratukaraṇaṃ kratupaśavaḥ ṣoḍaśinaḥ somakrayaṇī pātramiti

ukthyaścedagniṣṭomacamasānunnayaṃstribhyaścamasagaṇebhyo rājānamatirecayati

agnīnneṣṭurupasthamāsīda neṣṭaḥ patnīmudānayonnetarhotuścamasamanūnnaya hotṛcamase dhruvāyāvakāśaṃ kurūdgātrā patnīṃ saṃkhyāpayāpa upapravartayeti saṃpraiṣaḥ

agniṣṭomacamasaiḥ pracarya prātaḥsavanavadukthyaṃ vigṛhṇāti

etāvannānā / indrāvaruṇābhyāṃ tveti prathame grahaṇasādanau saṃnamati / indrābṛhaspatibhyāṃ tveti dvitīye / indrāviṣṇubhyāṃ tveti tṛtīye

unnetaḥ sarvaṃ rājānamunnaya mātirīrico daśābhiḥ kalaśau mṛṣṭvā nyubjeti sarvasaṃsthāsūttame gaṇa etatsaṃpreṣyati

iti prathamā kaṇḍikā
agnīdaupayajānaṅgārānāharetyetadādyāgniṣṭomikaṃ karma sarvasaṃsthāsu samānam

yadyu vai ṣoḍaśyukthyacamasānāmuttamaṃ gaṇamunnayannekasmai camasagaṇāya rājānamatirecayati

ṣoḍaśino grahaṇam

prātaḥsavana uttamo dhārāgrahāṇām

savanesavane vā

athaikeṣām / pūrvayoḥ savanayoḥ purastāduttamādukthyaparyāyādukthyādgṛhṇīyātsarvaiḥ pracarite / tṛtīyasavana āgrayaṇāt

api vā tṛtīyasavana evāgrayaṇātpaśukāmasya

nokthye gṛhṇīyāt / gṛhṇīyādvā

atirātre paśukāmasya / atirātre brahmavarcasakāmasya

apyagniṣṭome rājanyasya gṛhṇīyāt

sastutaśastro bhavati

ātiṣṭha vṛtrahanniti grahaṇasādanau

yasmānna jātaḥ paro anyo asti ya āviveśa bhuvanāni viśvā / prajāpatiḥ prajayā saṃvidānastrīṇi jyotīṃṣi sacate sa ṣoḍaśī / eṣa brahmā ya ṛtviyaḥ / indro nāma śruto gaṇe / pra te mahe vidathe śaṃsiṣaṃ harī / ya ṛtviyaḥ pra te vanve / vanuṣo haryataṃ madam / indro nāma ghṛtaṃ na yaḥ / haribhiścāru secate / śruto gaṇa ā tvā viśantu / harivarpasaṃ gira ityetābhiścatasṛbhiḥ sannamabhimantrya

iti dvitīyā kaṇḍikā
samayāviṣite sūrye hiraṇyena ṣoḍaśinaḥ stotramupākaroti

barhiḥsthāne bhavati

śvetamaśvaṃ purastāddhārayanti / aruṇapiśaṅgaṃ vā

othā moda iva made madā moda ivomatheti vyatiṣakta ubhayatomodaḥ pratigara ānuṣṭugbhyaḥ

indrādhipate'dhipatistvaṃ devānāmasyadhipatiṃ māmāyuṣmantaṃ varcasvantaṃ manuṣyeṣu kurviti hutvendraśca samrāḍvaruṇaśca rājā tau te bhakṣaṃ cakraturagra etam / tayoranu bhakṣaṃ bhakṣayāmi vāgjuṣāṇā somasya tṛpyatviti ṣoḍaśinaṃ bhakṣayati / ādityavadgaṇena camasān

anuṣṭup chandasa iti bhakṣamantraṃ namati

aruṇapiśaṅgo'śvo dakṣiṇā / aśvatarī vā

atirātraścetṣoḍaśicamasānunnayaṃstrayodaśabhyaścamasagaṇebhyo rājānamatirecayati

ṣoḍaśinā pracarya rātriparyāyaiḥ pracarati

hotṛcamasamukhyaḥ prathamo gaṇaḥ / maitrāvaruṇacamamukhyo dvitīyaḥ / brāhmaṇācchaṃsicamasamukhyastṛtīyaḥ / acchāvākacamasamukhyaścaturthaḥ

indrāya tvāpiśarvarāyeti mukhyaṃmukhyaṃ camasamanūnnayati

sarvaindrī rātriḥ

anuṣṭup chandasa iti sarvatra bhakṣamantraṃ namati

prathamābhyāṃ gaṇābhyāmadhvaryuścarati / uttarābhyāṃ pratiprasthātā

eṣa prathamaḥ paryāyaḥ

evaṃ vihito dvitīyastṛtīyaśca

iti tṛtīyā kaṇḍikā
atha pratiprasthātāśvinaṃ dvikapālaṃ nirvapati

hotṛcamasamukhyānsaṃdhicamasānunnayati

trivṛdrāthaṃtaraḥ saṃdhiḥ

āśvinaṃ paraḥsahasraṃ śastraṃ bhavati

tadudita āditye paridhīyate

tasminparidhite hotṛcamasamadhvaryurādatte / camasāṃścamasādhvaryavaḥ / puroḍāśaṃ pratiprasthātā

aśvibhyāṃ tiroahniyānāṃ somānāmanubrūhyaśvibhyāṃ tiroahniyānāṃ somānāṃ preṣyeti saṃpraiṣau

tiroahniyānsomānprasthitānpreṣyeti vā

na vā prasthāpayet

saha somaiḥ puroḍāśaṃ pratiprasthātā sarvahutaṃ juhoti

paṅktiśchandasa iti bhakṣamantraṃ namati

aptoryāmaścetsaṃdhicamasānunnayaṃścaturbhyaścamasagaṇebhyo rājānamatirecayati

yathā prathame rātriparyāye tathā mukhyā bhavanti

āgneyānprathamānunnayati / aindrāndvitīyān / vaiśvadevāṃstṛtīyān / vaiṣṇavāṃścaturthān

teṣāṃ saṃdhicamasavatpracaraṇakalpa ityeke

aticchandāśchandasa iti sarvatra bhakṣamantraṃ namati

iti caturthī kaṇḍikā iti prathamaḥ paṭalaḥ
kratupaśava aikādaśināśca vikalpante

teṣāṃ samavāye yathācoditaṃ saṃskārāḥ

tantramaṅgāni vibhavanti

pratyakṣārthāni pratisaṃskāramadhyāvartante

yathārthamūhaḥ

yūpāhutiṃ hutvāgniṣṭhaprathamāṃstrayodaśa yūpānmantreṇa chinatti

sarveṣāṃ śakalāharaṇāvraścanahomāḥ

sarvamupaśayaṃ takṣati

tathā pātnīvataṃ chinatti yathādho nābhisaṃmito bhaviṣyatīti

yatprāgvedisaṃmānāttatkṛtvā daśarathākṣāmekādaśoparāṃ rajjuṃ mītvā tasyāścaturviṃśena bhāgena vediṃ mimīte

prakramasthānīyā bhavati

agniṣṭhaṃ dvābhyāṃ raśanābhyāṃ parivīyaikādaśinī raśanāḥ parivīyāgniṣṭhe vāsayati

dviraśanā yūpāḥ

śvobhūta āśvinaṃ gṛhītvā yūpānsaṃminoti

saha vāgniṣṭhena

tantramabhrerādānaṃ parilekhano'bhyāvartate

rathākṣamātrāṇi yūpāntarālāni

agniṣṭhāddakṣiṇaṃ parilikhyottaramagniṣṭhātparilikhati

evaṃ vyatyāsamudagapavargānyūpānsaṃminoti

pratiyūpaṃ svaravaḥ

dakṣiṇata unnatā bhavati

uttarata unnatāṃ minuyātpitṛlokakāmasya

iti pañcamī kaṇḍikā
sarvānsamānpratiṣṭhākāmasya

ye trayo madhyamāstānsamānpaśukāmasya / vyatiṣajeditarān

ārāgrāmabhicarataḥ

madhya unnato bhavati / anupūrvamantau ninatau

samavasrāviṇīṃ vṛṣṭikāmasya / madhye ninatā bhavati /
anupūrvamantāvunnatau

vyatiṣaktāṃ bhrātṛvyataḥ

gartamitamityuktam

yadi kāmayeta kṣatraṃ viśa ojīyaḥ syādityagniṣṭhāddakṣiṇānvarṣīyaso minuyāt

viṭ kṣatrādityetadvā viparītam

uparasaṃmitāṃ minuyātpitṛlokakāmasya / madhyena saṃmitāṃ raśanasaṃmitāṃ ca manuṣyalokakāmasya / caṣālasaṃmitāmindriyakāmasyeti

āyāmata uparāṇi samāni syuḥ / tiryakto madhyāni raśanāśca / prathimnaścaṣālāni

upaśayaṃ dvābhyāṃ raśanābhyāṃ parivīyāgreṇa dakṣiṇaṃ yūpaṃ prāñcaṃ nidadhāti / dakṣiṇena vā / idamahamamumāmuṣyāyaṇamindrasya vajreṇābhinidadhāmīti dveṣyaṃ manasā dhyāyan

āgneyaṃ kṛṣṇagrīvamagniṣṭha upākaroti / uttare sārasvatīṃ meṣīm / dakṣiṇe saumyaṃ babhrum

evaṃ vyatyāsaṃ dakṣiṇāpavargānpaśūnupākaroti

vāruṇamantato dakṣiṇata udañcam

yadi kāmayeta yo'vagataḥ so'parudhyatāmityuktam

iti ṣaṣṭhī kaṇḍikā
āraṇyaṃ paśumākhuṃ vopaśaye nirdiśet

asau te paśuriti vā dveṣyaṃ manasā dhyāyan

yadi na dviṣyādākhuste paśuriti brūyāt

pratipaśu barhīṃṣi vapāśrapaṇyaḥ kumbhyo hṛdayaśūlāśca

tantramagnerharaṇaṃ tathādhriguḥ saṃjñaptahomo raśanānāmudasanaṃ parivapyau vapāśrapaṇīnāmanupraharaṇamabhihomo mārjanaṃ ca

abhyāvartate manotā

tantraṃ vā

sarveṣāṃ tryaṅgāni samavattaṃ ca

udrekānsamavanīya diśaḥ prati yajati

uttame paśau vanaspatiṃ yajati / sviṣṭakṛtaṃ ca

sarveṣāṃ gudakāṇḍairupayaja upayajati / jāghanībhiśca patnīḥ saṃyājayanti

anūbandhyāvapāyāṃ hutāyāmagreṇa śālāmukhīyaṃ pātnīvataṃ minotyadhonābhimanavastīrṇe'caṣālam

tasmiṃstvāṣṭraṃ sāṇḍaṃ lomaśaṃ piṅgalaṃ paśumupākṛtya paryagnikṛtamutsṛjyājyena śeṣaṃ saṃsthāpayet

yāvanti paśoravadānāni syustāvatkṛtva ājyasyāvadyet

paśudharmājyaṃ bhavati

śālāmukhīye pracarantīti vijñāyate

api vā aryagnikṛtamevotsṛjet / na saṃsthāpayet

paśupuroḍāśādyanūbandhyāyāḥ śeṣaṃ saṃsthāpayet

yadi kāpeyī paśvekādaśinī syādāgneyamabhita aindrau paśū bhavataḥ / uttarataḥ sārasvataṃ saumyaṃ pauṣṇaṃ bārhaspatyamiti / dakṣiṇataḥ sāvitraṃ vaiśvadevaṃ mārutaṃ vāruṇamiti

tāmetāṃ kāpeyā viduḥ / tāmatirātracarama āla bheta

sāhīneṣu śabdasaṃyogāt

sattrīyetarā bhavati

iti saptamī kaṇḍikā iti dvitīyaḥ paṭalaḥ
vāsiṣṭho brahmā jyotiṣṭome

yo vā kaścitstomabhāgānvidyāt

ādhvaryaveṣu karmasu stutaśastrayośca vācaṃ yacchati / antardhau ca

yadi pramatto vyāharedvaiṣṇavīmṛcaṃ vyāhṛtīśca japitvā vācaṃ yacchet

rājani mīyamāne mahāvedyāmuttaravedyāṃ ca kriyamāṇāyāmagnau mīyamāne kṛṣyamāṇa opyamāne citeściterupadhīyamānāyāḥ saṃcitakarmasūkhākarmasu ca kriyamāṇeṣu dakṣiṇata āste

rājanyohyamāne'gnau praṇīyamāna ukhāmaccha gacchatāmohyamānāyāṃ vasatīvarīḥ savanīyāścāccha gacchatāmāhriyamāṇāsu nairṛtīrupadhāsyatāṃ cityagnīnāṃ ca praṇīyamānānāṃ dakṣiṇata eti

sadohavirdhāneṣu saṃmīyamāneṣvantarā cātvālotkarāvanvavetyāpareṇottaravediṃ dakṣiṇātikramyopaviśati

hoṣyamāṇeṣu pratyatikramyottareṇa havirdhānaṃ gatvottareṇāgnīdhrīyaṃ dhiṣṇiyaṃ parītya pūrvayā dvārā prāgvaṃśaṃ praviśyāpareṇa śālāmukhīyaṃ dakṣiṇātikramyopaviśati

ityaṣṭamī kaṇḍikā
evāvandasvetyupasthe rājānaṃ kurute

hute pūrvo niṣkramyānvaṅṅagnereti

āgnīdhrīyaṃ prāpya pratiprasthātre rājānaṃ pradāyottareṇāgnīdhrīyaṃ dakṣiṇātikramyopaviśati / pūrvavadupasthe rājānaṃ kurute / hute pūrvo niṣkramyāparayā dvārā havirdhānaṃ rājānaṃ prapādyādhvaryave pradāyottareṇa havirdhānaṃ gatvāpareṇottaravediṃ dakṣiṇātikramyopaviśati / agnīṣomīyasyā vapāyā homādāste / hutāyāṃ mārjayate / vasatīvarīṣu parihriyamāṇāsu dakṣiṇāta āste / mahārātre budhyamāneṣu budhyate / upākṛte prātaranuvāke vācaṃ yacchatyā paridhānīyāyāḥ / savanīyāsu prapādyamānāsu pūrvayā dvārā havirdhānaṃ praviśyāgreṇa kharaṃ dakṣiṇātikramyopaviśati

rājani mīyamāne'bhiṣūyamāṇe graheṣu ca gṛhyamāṇeṣu vācaṃ yacchatyāgrayaṇasya grahaṇāt

vaipruṣāñjuhvatsu juhoti

pavamāneṣu samanvārabdhaḥ sarpati

brahmanstoṣyāmaḥ praśāstarityucyamāne deva savitare
tatte prāhetyanudrutya

iti navamī kaṇḍikā
raśmirasi kṣayāya tvā kṣayaṃ jinvaॐ stuteti prasauti

sarvastotrāṇāmeṣa kalpaḥ

uttaramuttaraṃ stomabhāgānāṃ dadhāti

dvādaśāgniṣṭome / pañcadaśokthye / ṣoḍaśa ṣoḍaśini / saptadaśa vājapeye / ekānnatriṃśatamatirātre / trayastriṃśatamaptoryāme

stute pavamāne yathetaṃ gatvāpareṇottaravediṃ dakṣiṇātikramyopaviśati / savanīyasyā vapāyā homādāste

hutāyāṃ mārjayitvā prātaḥsavanāyasaṃ prasarpatsu grahāvakāśaiḥ śṛtaṃkāraiścopasthāyottareṇa havirdhānaṃ gatvā dakṣiṇena mārjālīyaṃ dhiṣṇiyaṃ parītya pūrvayā dvārā sadaḥ praviśyāgreṇa praśāsturdhiṣṇiyaṃ dakṣiṇātikramyopaviśati

yatrāsmai brahmacamasamāharati taṃ pratigṛhya bhakṣayati yathetare camasān

upākṛte stotre vācaṃ yacchatyā śastrayājyāyāḥ

saṃsthite savane yathetaṃ pratiniṣkrāmati

evaṃ vihita uttarayoḥ savanayoḥ saṃcaro brahmatvaṃ ca

ādhvaryava evāto'nyāni karmāṇi brahmaṇa āmnātāni bhavanti

avabhṛthaṃ gacchatāṃ dakṣiṇato gacchati

evaṃ vihitaṃ sarvasomānāṃ brahmatvam

iti daśamī kaṇḍikā iti tṛtīyaḥ paṭalaḥ
dakṣiṇāṃ pratigrahīṣyansaptadaśakṛtvo'pānya vyāvṛtya pratigṛhṇīyāt

devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ pratigṛhṇāmi / rājā tvā varuṇo nayatu devi dakṣiṇe / agnaye hiraṇyaṃ tenāmṛtatvamaśyām / vayo dātre mayo mahyamāstu pratigrahītre / ka idaṃ kasmā adāt / kāmaḥ kāmāya / kāmo dātā kāmaḥ pratigrahītā / kāmaṃ samudramāviśa kāmena tvā pratigṛhṇāmi / kāmaitatte / eṣā te kāma dakṣiṇā uttānastvāṅgīrasaḥ pratigṛhṇātviti

somāya vāsaḥ / rudrāya gām / varuṇāyāśvam / prajāpataye puruṣam / manave talpam / tvaṣṭre'jām / agnaye vā / pūṣṇe'vim / nirṛtyā aśvataragardabhau himavato hastinam / gandharvāpsarābhyaḥ sragalaṃkaraṇe / viśvebhyo devebhyo dhānyam / vāce'nnam / ūrje vā / brahmaṇa odanam / samudrāyāpaḥ / uttānāyāṅgīrasāyānaḥ / vaiśvānarāya ratham

vaiśvānaryarcā rathaṃ pratigṛhṇīyādvaiśvānaraḥ pratnathā nākamāruhaddivaḥ pṛṣṭhaṃ bhandamānaḥ sumanmabhiḥ

ityekādaśī kaṇḍikā
sa pūrvavajjanayajjantave dhanaṃ samānamajmā pariyāti jāgṛviriti

yatkiṃcāprāṇattatsarvamuttānastvāṅgīrasaḥ pratigṛhṇā tvityeva pratigṛhṇīyāt / yadvānāmnātamantram

sarvatra purastātsāvitra upariṣṭādanvādhiḥ

gnāstvākṛntannapasastvātanvata varūtrayastvāvayannityetadvāsasyanuṣajati purastāddaivatāt

ta ime tāntrīṇāṃ dakṣiṇānāṃ pratigrahaṇāḥ syuḥ

vijñāyate ca / devā vai varuṇamayājayan / sa yasyaiyasyai devatāyai dakṣiṇāmanayattāmavlīnāt / te 'bruvanvyāvṛtya pratigṛhṇāma tathā no dakṣiṇā na vleṣyatīti / te vyāvṛtya pratyagṛhṇan / tato vai tāndakṣiṇā nāvlīnāt / ya evaṃvidvānvyāvṛtya dakṣiṇāṃ pratigṛhṇāti nainaṃ dakṣiṇā vlīnātīti / tāntrīrevādhikurute

barhiṣā pratīyādgāṃ vāśvaṃ vā

annena puruṣaṃ hastinaṃ vā

gandhaiḥ priyavadyena ca talpam

iti dvādaśī kaṇḍikā iti caturthaḥ paṭalaḥ
saṃvatsaraṃ caturṇāmeko nāśnīyāt / tadvratamiti vijñāyate caturhotṝṇāmanubruvāṇasya

eṣā vā anāhitāgneriṣṭiryaccaturhotāraḥ

yaḥ prajayā paśubhirna prajāyeta sa dvādaśāhāni taptamudakaṃ pibanbarāsīṃ vasāno'dhaḥ śayīta

dvādaśyāḥ prātaḥ prāṅutkramya prāṇyāpānyendraṃ gaccha svāhetyapānya daśahotāraṃ vyākhyāya caturhotāraṃ juhuyāccaturgṛhītenājyena

ardhaṃ vā pūrveṇa graheṇa / ardhamuttareṇa

yaḥ kāmayeta prajāyeyeti sa dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvā daśahotāraṃ manasānudrutya darbhastambe sagrahaṃ juhuyāt / ardhaṃ vā pūrveṇa graheṇārdhamuttareṇa

yaṃ brāhmaṇaṃ vidyāṃ vidvāṃsaṃ yaśo narchetso'raṇyaṃ paretya darbhastambamudgrathya brāhmaṇaṃ dakṣiṇato niṣādya caturhotṝnvyācakṣīta

sarvānsasaṃbhārayajuṣkānityāśmarathyaḥ / hotṝnityālekhanaḥ

yo dakṣiṇata āste tasmai varaṃ dadāti

athaitā devānāṃ patnayaḥ / tābhiḥ prajākāmaṃ paśukāmaṃ
vā yājayet

antarā tvaṣṭāraṃ devānāṃ ca patnīścatvāricatvāri padāni pratisaṃkhyāya yajeta

yadi saṃvatsaraṃ na jāyeta tatparo na sūrkṣet

daśahotrābhicaranyajet

svakṛta iriṇe pradare vā juhuyāt

iti trayodaśī kaṇḍikā
yadvācaḥ krūraṃ tena vaṣaṭkaroti / vāca evainaṃ krūreṇa pravṛścati / tājagārtimārchatīti vijñāyate

yaḥ kāmayeta vīro ma ājāyeteti sa caturhotāraṃ juhuyāccaturgṛhītenājyena / ardhaṃ vā pūrveṇa graheṇārdhamuttareṇa / asya vīro jāyate

na tvenamaparo'nujāyate

varo dakṣiṇā

etenaiva caturhotrā rājānaṃ saṃgrāme saṃyatte yājayet

yattatra vinderaṃstato dvādaśaśataṃ dakṣiṇāḥ

pañcahotrā paśukāmaṃ yājayet

caturgṛhītenājyena / ardhaṃ vā pūrveṇa graheṇārdhamuttareṇa / catasro dakṣiṇā dadātyaśvaṃ hiraṇyaṃ gāṃ vāsa iti

etenaiva dakṣiṇāvarjamāmayāvinaṃ svargakāmaṃ vā yājayet

manasā svargakāmasya juhuyāt

saptahotrā yajñavibhraṣṭaṃ yājayeccaturgṛhītenājyena / ardhaṃ vā pūrveṇa graheṇārdhamuttareṇa

yaḥ kāmayeta bahorbhūyānsyāmiti sa daśahotāraṃ prayuñjīta / yaḥ kāmayeta vīro ma ājāyeteti sa caturhotāram / yaḥ kāmayeta paśumānsyāmiti sa pañcahotāram / yaḥ kāmayetartavo me kalperanniti sa ṣaḍḍhotāram / yaḥ kāmayeta somapaḥ somayājī syāmā me somapaḥ somayājī jāyeteti sa saptahotāram

athaiṣa ṛtumukhīyaḥ paḍḍhotā vāgghoteti / tasya vadatyṛtumukhaṛtumukhe juhuyāditi / sa sārvakāmaḥ

iti caturdaśī kaṇḍikā
yadyenamārtvijyādvṛtaṃ santaṃ nirharerannāgnīdhre juhuyāddaśahotāraṃ caturgṛhītenājyena purastātpratyaṅtiṣṭhanpratilomaṃ vigrāham / prāṇānevāsyopadāsayati / yadyenaṃ punarupaśikṣeyurāgnīdhra eva juhuyāddaśahotāraṃ caturgṛhītenājyena paścātprāṅāsīno'nulomamavigrāham / prāṇānevāsmai kalpayatīti vijñāyate

sa yaḥ kāmayeta priyaḥ syāmiti yaṃ vā kāmayeta priyaḥ syāditi tasmā etaṃ sthāgaramalaṃkāraṃ kalpayitvā daśahotāraṃ purastādvyākhyāya caturhotāraṃ dakṣiṇataḥ pañcahotāraṃ paścātṣaḍḍhotāramuttarataḥ saptahotāramupariṣṭātsaṃbhāraiśca patnibhiśca mukhe'laṃkṛtyāsyārdhaṃ vrajet / priyo haiva bhavatīti vijñāyate

ta ime caturhotāro yatra homārthāḥ sagrahāḥ sasvāhākārāstatra prayujyeran / yatrāhomārthā agrahā asvāhākārāḥ

yatra japā yājamānāḥ

teṣāṃ ye vihārasaṃyuktā āhitāgnestānpratīyāt / ubhayoritarān

iti pañcadaśī kaṇḍikā iti pañcamaḥ paṭalaḥ
agniṃ naro dīdhitibhiraraṇyorhastacyutī janayanta praśastam / dūredṛśaṃ gṛhapatimatharyum / agnināgniḥ samidhyate / sapta te agne / mano jyotirjuṣatām / trayastriṃśat / yanme manasaśchidraṃ yadvāco yacca me hṛdaḥ / ayaṃ devo bṛhaspatiḥ saṃ tatsiñcatu rādhasā / viśvakarmā haviridaṃ juṣāṇaḥ saṃtānairyajñaṃ samimaṃ tanotu / yā vyuṣṭā uṣaso yāśca nimrucastā saṃdadhāmi haviṣā ghṛtena / ayāścāgne'si / tvaṃ no agne / sa tvaṃ no agne / bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ / sthirairaṅgaistuṣṭuvāṃsastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ / svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu / pṛṣadaśvā marutaḥ pṛśnimātaraḥ śubhaṃyāvāno vidatheṣun jagmayaḥ / agnijihvā manavaḥ sūracakṣaso viśve no devā avasā gamanniha / śataminnu śarado anti devā yatrā naścakrā jarasaṃ tanūnām / putrāso yatra pitaro bhavanti mā no madhyā rīriṣatāyurgantoḥ / preddho agne dīdihītyeṣā

iti ṣoḍaśī kaṇḍikā
śrutkarṇāya kavaye vedyāya namobhirnākamupayāmi śaṃsan / yato bhayamabhayaṃ tatkṛdhī no'gne devānāmava heḍa iyakṣva / agniṃ vo devamagnibhiḥ sajoṣā yajiṣṭhaṃ dūtamadhvare kṛṇudhvam / yo martyeṣu nidhruvirṛtāvā tapurmūrdhā ghṛtānnaḥ pāvakaḥ / ghṛtapratīko ghṛtapṛṣṭho agnirghṛtaiḥ samiddho ghṛtamasyānnam / ghṛtapruṣastvā sarito vahanti ghṛtaṃ pibanyajatāddeva devān / āyurdā agne / imo agne / sapta te agne / mano jyotirjuṣatām / trayastriṃśat / yanme manasaḥ / viśvakarmā / agniṃ yunajmi / indhānāstvā / agnirna īḍita īḍitavyairdevaiḥ pārthivaiḥ pātu / vāyurna īḍita īḍitavyairdevairāntarikṣaiḥ pātu / sūryo na īḍita īḍitavyairdevairdivyaiḥ pātu / viṣṇurna īḍita īḍitavyairdevairdiśyaiḥ pātu / agniryajurbhiḥ pūṣā svagākāraista imaṃ yajñamavantu te māmavantvanu va ārabhe'nu mārabhadhvaṃ svāhetyetaistribhiranuvākairavijñātaprāyaścitte some traya
striṃśatamāhutīrjuhoti

trayastriṃśataṃ cāgnīdhre yajñatanūḥ

pṛthivi bhūvari sinīvālyurandhra ācitte manaste bhuvo vivasta iti vasatīvarīṣu savanīyāsu vā viṣiktāsu saptāhutīrhutvā

iti saptadaśī kaṇḍikā
ya ūrmirhaviṣya indriyāvānmadintamastaṃ va ṛdhyāsam / somasyājyamasi haviṣo havirjyotiṣāṃ jyotiḥ / viśveṣāṃ vo devānāṃ devatābhirgṛhṇāmītyabhimantrya saṃ vaḥ siñcantu marutaḥ samindraḥ saṃ bṛhaspatiḥ / saṃ vo'yamagniḥ siñcatvāyuṣā ca dhanena ca / sarvamāyurdadhātu me / māndā vāśāḥ / āpo bhadrāḥ / āditpaśyāmi / āpo hi ṣṭhā mayobhuva ityetābhiḥ saptabhiḥ saṃsiñcedabhi vā mantrayeta

yadi prātaḥsavane prāgghomātsomamatiriktaṃ paśyettaṃ
camaseṣvabhyunnayedupajuhuyādvā

hute dṛṣṭvā stutaśastravantaṃ kuyāt

hotṛcamasamukhyāṃścamasānunnīya bṛhataḥ stotramupākaroti

gaurdhayati marutāmiti dhayadvatīṣu stuvīran

asti somo ayaṃ suta iti vaitāsu bṛhatā gaurivītena vā stuvīran

aindrāvaiṣṇavaṃ hotānuśaṃsati

indrāviṣṇubhyāṃ pītasyeti bhakṣamantraṃ namati

yadi mādhyaṃdina etadeva

stotre vikāraḥ / baṇmahām̐ asi sūryeti saurīṣu bṛhatā gaurivītena vā stuvīran

tathaiva hotānuśaṃsati / tathā bhakṣamantraḥ

yadi tṛtīyasavane'tiricyetokthyaṃ kurvīta

yadyukthye ṣoḍaśinam / yadi ṣoḍaśinyatirātram / yadyatirātre dvirātram / yadi dvirātra ekastotrameva

tatra vaiṣṇavīṣu śipiviṣṭavatīṣu bṛhatā gaurivītena vā stuvīran

tathaiva hotānuśaṃsati / tathā bhakṣamantraḥ

ityaṣṭādaśī kaṇḍikā iti ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
yadi somau saṃsutau syātāmāditaścaturbhiḥ saṃbhārayajurbhirhutvā mahārātre prātaranuvākamupākṛtyānvārabdhe yajamāne juhoti saṃveśāyopaveśāya gāyatriyāstriṣṭu
bho jagatyā anuṣṭubhaḥ paṅktyā abhibhūtyai svāheti

evaṃ savanādausavanādāvuttarairuttaraiścaturbhiḥ saṃbhārayajurbhiśchandasā cottareṇottareṇā pāṅktāt

pañcasavano yajñaḥ / trīṇi savanānyavabhṛtho'nūbandhyeti / pañca samiddhe'gnau hūyanta prāṇāpānau mṛtyormā pātaṃ prāṇāpānau mā mā hāsiṣṭamiti

purastātpāśukātsviṣṭakṛto'dhvaryurjapatyetivanti pretivanti vājyāni

marutvatīvṛṣaṇvatīrvā pratipadaḥ

abhīvarto brahmasāma

ubhe bṛhadrathaṃtare bhavataḥ

yadyagniṣṭomaḥ somaḥ parastātsyādukthyaṃ kurvīta / yadyukthyaḥ ṣoḍaśinam / yadi ṣoḍaśyatirātram / yadyatirātro dvirātram / yadi dvirātrastrirātram / yadi trirātra ekastotrameva

abhijitkāryo'bhijityai / viśvajitkāryo
viśvajityai / sarvapṛṣṭhaḥ sarvastomo'tirātro bhavati sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyā iti vijñāyate

sajanīyaṃ śasyaṃ vihavyaṃ śasyamagastyasya kayāśubhīyaṃ niṣkevalyam / tāni śaṃset

sajanīyaṃ prātaḥsavanike vaiśvadeve'nuprohet / vihavyaṃ mādhyaṃdinīye marutvatīye / agastyasya kayāśubhīyaṃ niṣkevalyaṃ tārtīyasavanike vaiśvadeve'nuprohet

ityekonaviṃśī kaṇḍikā
tatremāḥ sāmacodanā bhavanti / tauraśravasaṃ kāryam / vasiṣṭhasya nihavaḥ kāryaḥ / abhīvartaṃ brahmasāma kurutāt / ubhe bṛhadrathaṃtare kurutāt / abhijitaṃ viśvajitaṃ vā yajñakratuṃ kurutāt / krośānukrośe kurutāditi

purastātprātaḥsavanātsaṃpreṣyati

pūrvaḥ saṃsthāpyaḥ / atyabhiṣutyaṃ vā / dakṣiṇābhirvā varṣīyāṃsaṃ yajñakratuṃ kurvīta

yāvadrathāhramantarā girirgiribhidvā nadī vyaveyātparvatāntaraye vā nānārājyayorvā saṃsavo nāvidviṣāṇayoḥ saṃsavo vidyata iti kaṅkatibrāhmaṇaṃ bhavati

yatra dīkṣitānāmupatāpaḥ syādya
jamānāyatane śayīta

taṃparigṛhyāgnīdhraṃ nayet

parīmaṃ pari te brahmaṇe dadāmi brahma paridadātu devatābhyaḥ / vaṣaṭkārastvā bhiṣajyatu saha viśvairdevaiḥ /
vasava etadvaḥ prātaḥsavanaṃ rudrā etadvo mādhyaṃdinaṃ savanaṃ viśve devā etadvastṛtīyasavanam / tadrakṣadhvaṃ tadbhiṣajyata tadgopāyata tadvo mā vigāditi sarvatrānuṣajati

āgnīdhrīyamupasamādhāya saṃparistīrya brāhmaṇaṃ dakṣiṇato darbheṣu niṣādyottarata udapātramupanidhāya tasminnekaviṃśatiṃ yavāndarbhapuñjīlāṃścāvadhāya jīvā nāma stha tā imaṃ jīvayata jīvikā nāma stha tā imaṃ jīvayata saṃjīvikā nāma stha tā imaṃ saṃjīvayateti pratibrūyāt

iti viṃśī kaṇḍikā
yā jātā oṣadhaya ityoṣadhisūktenainametābhiradbhirabhiṣiñcati

āpaḥ prajāpateḥ prāṇā yajñasya bheṣajamiti cainamācamayanti

āthainamabhimṛśanti

upāṃśvantaryāmau te prāṇāpānau pātāmupāṃśusavanaste vyānaṃ pātu vācaṃ te aindravāyavaḥ pātu dakṣa kratū te maitrāvaruṇaḥ pātu cakṣuṣī te śukrāmanthinau pātāṃ śrotraṃ ta āśvinaḥ pātvātmānaṃ ta āgrayaṇaḥ pātvaṅgāni ta ukthyaḥ pātvāyuṣṭe dhruvaḥ pātvasāvasāviti sarvatrānuṣajati

athātmānaṃ pratyabhimṛśatyupāṃśvantaryāmau me prāṇāpānau pātāmiti

evaṃ krāmatyā dhruvāt

puṣṭipataye puṣṭiścakṣuṣe cakṣuḥ prāṇāya prāṇamātmana ātmānaṃ vāce vācamasmai punardhehi svāhetyāhutiṃ hutvā pūrvavadabhimarśaḥ

yadi mriyeta prāgavabhṛthādagnyavabhṛthaṃ kurvīran

avabhṛthaṃ vā gamayitvā prokṣyainamabhyudāhṛtya svairagnibhiryathālokaṃ daheyuḥ

etāvadekāhe

ahargaṇeṣvāhara dahetyuktvā dakṣiṇāgneragnimāhṛtya nirmanthyena vā dagdhvā dakṣiṇena mārjālīye mṛtasya dahanam

tūṣṇīṃ tadahaḥ parisamāpya patnīsaṃyājānte kumbhe'sthīni saṃbhṛtya mārjālīye nidadhāti

udgātārastisṛbhiḥ sarparājñībhirapratihṛtābhiḥ stuvīran

ityekaviṃśī kaṇḍikā
ṛtvijo hotṛprathamāḥ prācīnāvītino yāmīranubruvantaḥ sarparājñīnāṃ kīrtayanto dakṣiṇānkeśapakṣānudgrathya savyānprasrasya dakṣiṇānūrūnāghnānāḥ sigbhirabhidhūnvantastriḥ prasavyaṃ pariyantyapa naḥ śośucadaghamiti

savyānudgrathya dakṣiṇānprasrasya savyānūrūnāghnānā anabhidhūnvantastriḥ pratipariyantyapa naḥ śośucadaghamiti

te yadodañcaḥ saṃpadyante'thaibhyo'dhvaryurdakṣiṇato'śmānaṃ paridhiṃ dadhātīmaṃ jīvebhyaḥ paridhiṃ dadhāmi mā no nu gādaparo ardhametam / śataṃ jīvantu śaradaḥ purūcīstiro mṛtyuṃ dadhmahe parvateneti

agniṣṭomaḥ soma aindravāyavāgrā maitrāvaruṇāgrā vā

yāmībhiḥ stuvate

stotrestotre 'sthikumbhamupanidadhāti

mārjālīye bhakṣānninayante

agna āyūṃṣi pavasa iti pratipadaṃ kurvīran

rathaṃtarasāmaiṣāṃ somaḥ syāt

āyurevātmandadhate'tho pāpmānameva vijahato yantīti vijñāyate

yadyu vai nāthavānsyāddagdhvainaṃ kṛṣṇājine'sthīnyupanahya nidhāya yo'sya svo nediṣṭhī syāttatsthāne taṃ dīkṣayitvā tena saha yajamānā āsīran

saṃvatsare'sthīni
yājayeyuḥ

vyāpātādityāśmarabhyaḥ / odavasānīyādityālekhanaḥ

agniṣṭomaḥ soma ityetadādi

pūrvavaddvādaśaṃ śataṃ dakṣiṇāḥ

iti dvāviṃśī kaṇḍikā iti saptamaḥ paṭalaḥ
yadi sattrāyāgūrya na yajeta viśvajitātirātreṇa sarvapṛṣṭhena sarvastomena sarvavedasadakṣiṇena yajeta

traidhātavīyāmeke sahasradakṣiṇāṃ samāmananti

sattre dīkṣitvā yadi sāmyuttiṣṭhā setsomamapabhajya viśvajitātirātreṇa pūrvavadyajeta

yadi dīkṣāsūttiṣṭhāsedavalikhyokhāyāstairanyāṃ mṛdaṃ saṃsṛjyokhāṃ kārayet

avalikhya paśuśirasāṃ tūṣṇīkeṣvāśleṣayet

yadyupasatsu yā citā citiḥ syānnaṃ tāmāvartayet

tūṣṇīkāmāvartayet

mantravatīmityaparam

cite'gnāvuttiṣṭhato nāgnicityā vidyate / tūṣṇīṃ vāgniṃ cinvīta / mantravantamityaparam

praṇīte'gnau tūṣṇīmanyaṃ praṇayet / mantravantamityaparam

karaṇebhyo'pādadīta mahāvederuttaravederdhiṣṇyoparavakharasadohavirdhānebhya iti / tānītareṣvapyarjayet

yadi sarvairātriparyāyairastutamabhivyucchetṣaḍbhiraindrāvaiṣṇavībhirhotre stuyuḥ / tisṛbhistisṛbhiritirebhyaḥ

yadi dvābhyāṃ hotre maitrāvaruṇāya ca pūrvasminparyāye stuyuḥ / brāhmaṇācchaṃsine'cchāvākāya cottarasmin

yadyekena pañcadaśabhirhotre stuyuḥ / pañcabhiḥpañcabhiiritarebhyaḥ

agne vivasvaduṣasa ityāśvinasya pratipadaṃ dadhyāt

iti trayoviṃśī kaṇḍikā
yasyāśvine śasyamāne sūryo nāvirbhavati sauryaṃ bahurūpamālabheta

savā api dāśatayīranubrūyāt

yeṣāṃ dīkṣitānāmāhavanīya udvāyedāgnīdhrāduddharet / yadāgnīdhro gārhapatyāt / yadgārhapatyo'ta eva punarmanthet

yasmāddārorudvāyettasyāraṇī kuryāt

krumuka upajvalanaḥ

mahartvigbhyaścaturo varāndadyāt

yasya soma upadasyetsuvarṇaṃ hiraṇyaṃ dvedhā vicchidyārdhamantardhāyarjīṣeṇa sahābhiṣuṇuyāt / ardhamabhyunnāyaṃ grahaiḥ pracareyuḥ

mahartvigbhyaścaturo varāndadyāt

yasyākrītaṃ somamapahareyuḥ krīṇīyādeva

yadi krītaṃ yo nediṣṭhī syāttata āhṛtyābhiṣuṇuyāt

momāhārāya somavikrayiṇe vā yathāśraddhaṃ dadyāt

somābhāve pūtīkānabhiṣuṇuyāt / pūtīkābhāva ādārānphālgunāni ca yāni śvetatūlāni syuḥ / tadabhāve yāḥ kāścaiṣadhīḥ kṣīriṇīraruṇadūrvāḥ kuśānvā haritāniti vājasaneyakam

apyantato vrīhiyavān

pratidhuṣā prātaḥsavane sarvānsomāñchroṇīyāt / śṛtena mādhyaṃdine savane / dadhnā tṛtīyasavane nītamiśreṇa vā

athaikeṣām / pratidhukca prātaḥsavane pūtīkāśca / śṛtaṃ ca mādhyaṃdine savane pūtīkāśca / dadhi ca tṛtīyasavane pūtīkāśceti

agniṣṭomaḥ somaḥ syādrathaṃtarasāmā

ya evartvijo vṛtāḥ syusta enaṃ yājayeyuḥ

ekāṃ gāṃ dakṣiṇāṃ dadyāttabhya eva

punaḥ somaṃ krīṇīyāt

avabhṛthādudetya purastāddvādaśyāstasmā eva kratave punardīkṣeta

tatra taddadyādyatpūrvasmindāsyansyāt

iti caturviṃśī kaṇḍikā
yadi sadohavirdhānānyabhidahyerangrahānadhvaryuḥ spāśayet / stotrāṇyudgātā / śastrāṇi hotā

anabhidagdhe some pārśvato devayajanamadhyavasāya kṛtāntādeva prakrāmeyuḥ

abhidagdhe tu tatprāyaścittaṃ yadapahṛte

goḥ sthāne pañca gā dadyāt / pañca vā varān

yadi prātaḥsavane grāvāṇaṃ nādhigacchetpalāśadaṇḍamāhṛtya tenaivābhiṣuṇuyāt / etadevāsya prāyaścittaṃ bhavatīti vijñāyate

yadi mādhyaṃdine yadi tṛtīyasavana etadeva

yadi prātaḥsavane grāvā śīryeta purastādbahiṣpavamānāddyutānasya mārutasya brahmasāmnā stuvīran

brahmasāmnā vaiva

yadi mādhyaṃdine yadi tṛtīyasavana etadeva purastātpavamānebhyaḥ stuvate

yadi prātaḥsavane kalaśo dīryeta vaiṣṇavīṣu śipiviṣṭavatīṣvityuktam

athaikeṣām / yadi prātaḥsavane kalaśo dīryeta vaṣaṭ
kāranidhanaṃ brahmasāma kuryāditi / asave svāhā vasave svāhā vibhuve svāhā vivasvate svāhā śūṣāya svāhā sūryāya svāhā candrāya svāhā gaṇaśriye svāhā malimluce svāhā jyotiṣe svāhābhibhuve svāhādhipataye svāhā
divāṃ pataye svāheti trayodaśājyāhutīrhutvā

iti pañcaviṃśī kaṇḍikā
indrasya graho'syagṛhīto grāhyo devānāṃ pūrasi taṃ tvā prapadye saha grahaiḥ saha pragrahaiḥ saha prajayā saha paśubhiḥ sahartvigbhyaḥ saha sogyaiḥ saha sadasyaiḥ saha
dākṣiṇeyaiḥ saha yajñena saha yajñapatinā / indrāgnī paridhī mama vāto devapurā mama / brahma varma mamāntaraṃ taṃ tvendragraha prapadye saguḥ sāśvaḥ / varma me dyāvāpṛthivī varmāgnirvarma sūryaḥ / varma me brahmaṇaspatirmā mā prāpadato bhayam / indrāgnī paridhī mama vāto devapurā mama / brahma varma mamāntaraṃ taṃ tvendragraha praviśāni saguḥ sāśvaḥ sapūruṣaḥ / saha yanme asti teneti dīrṇaṃ yajamāno
'numantrayate

ariṣṭyā avyathyai saṃveśāyopaveśāya gāyatryā abhibhūtyai svāhā / ariṣṭyā avyathyai saṃveśāyopaveśāya triṣṭubho'bhibhūtyai svāhā / ariṣṭyā avyatthyai saṃveśāyopaveśāya jagatyā abhibhūtyai svāhā / ariṣṭyā avyathyai saṃveśāyopaveśāyānuṣṭubho'bhibhūtyai svāhā / ariṣṭyā avyathyai saṃveśāyopaveśāya paṅktyā abhibhūtyai svāhetyetaiḥ pratimantramanusavanaṃ dīrṇe pañcāhutīrjuhotītyeke

yadi bahiṣpavamānaṃ sarpatāṃ prastotāpacchidyeta yajñasya śiraśchidyeta / brahmaṇe varaṃ dattvā sa eva punarvartavyaḥ

yadi pratihartā paśubhiryajamāno vyṛdhyeta / sarvavedasaṃ dadyāt

yadyudgātā yajñena yajamāno vyṛdhyeta / adakṣiṇaḥ sa yajñaḥ saṃsthāpyaḥ / athānya āhṛtyaḥ

tatra taddadyādyanpūrvasmindāsyansyāt

yugapadapacchede tūdgātuḥ prāyaścittaṃ pratihartuḥ sarvaprāyaścittam

pūrvāparāpacchede yo jaghanyo'pacchidyeta tasya prāya ścittam

yadi mādhyaṃdina etadeva / yadyārbhave sarvaprāyaścittaṃ juhuyāt

iti ṣaḍviṃśī kaṇḍikā ityaṣṭamaḥ paṭalaḥ
yatkalaśa upadasyetsuvarṇaṃ hiraṇyaṃ dvedhā vicchidyādhamantardhāyāpo'vanīya payo'bhyavanayet / ardhamabhyunnāyaṃ grahaiḥ pracareyuḥ

mahartvigbhyaścaturo varāndadyāt

athaikeṣām / yatkalaśa upadasyedāgrayaṇādgṛhṇīyāt / yadāgrayaṇaḥ kalaśāt

yadgraho vā kalaśo vopadasyedāgrayaṇādgṛhṇīyādanyā
ñchukrāddhruvācca

droṇakalaśādgṛhyanta iti sarvagrahāṇāṃ skannānāmupadastānāṃ ca vijñāyate

yaddhruve upadasyetskandeddīryeta vā tamabhimantrayetāyurdhā asi dhruvāyurme dhehi / varcodhā asi dhruva varco me dhehi / tanūpā asi dhruva tanvaṃ me pāhīti / tasmiñchatamānaṃ hiraṇyamavadhāya svāhā diva āpyāyasva svāhāntarikṣādāpyāyasva svāhā pṛthivyā āpyāyasvetyāpyāyayati

adhvaro'yaṃ yajño astu devā oṣadhībhyaḥ paśubhyo me dhanāya / viśvasmai bhūtāyādhvaro astu devāḥ / sa pinvasva ghṛtavaddeva yajña / ihaivaidhi māpa cyoṣṭhāḥ parvata ivāvicācaliḥ / indra iveha dhruvastiṣṭheha yajñamu dhāraya / indra eṇamadīdharaddhruvaṃ dhruveṇa haviṣā / tasmai devā adhibruvannayaṃ ca brahmaṇaspatiḥ / dhruvā dyaurdhruvā pṛthivī dhruvaṃ viśvamidaṃ jagat / dhruvā ha parvatā ime dhruvo rājā viśāmayamityetābhiścatasṛbhiḥ sannamabhimantrya varam dadāti

iti saptaviṃśī kaṇḍikā
yadi nārāśaṃsa upadasyedyamadhvaryuḥ pūrvaṃ grahaṃ gṛhṇīyāttaṃ vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā camasādhvaryave prayacchet / tenainaṃ sa āpyāyayatyāpyāyasva sametu ta iti

yadi prātaḥsavane somo havirvā skandenmādhyaṃdine tṛtīyasavane naktaṃ tiroahnyeṣu vā devāṃ janamaganyajña ityetairyathāpūrvamabhimantrya mano jyotirjuṣatāmityāhutiṃ juhuyāt

trayastriṃśat / drapsaścaskanda / yaste drapsaḥ / yo drapsaḥ / yaste drapsa ityetaiḥ pratimantramanusavanaṃ skanne pañcāhutīrjuhotītyeke

yadṛtugrahaiḥ pracarantau muhyeyātāṃ visṛṣṭadhenāḥ sarito ghṛtaścuto vasanto grīṣmo madhumanti varṣāḥ / śaraddhemanta ṛtavo mayobhuva udapruto mabhasī saṃvasantām / ā naḥ prajāṃ janayatu prajāpatirdhātā dadātu sumanasyamānaḥ / saṃvatsara ṛtubhiścākupāno mayi puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātu / ā devānām / tvamagne vratapā asi / yadvo vayaṃ pramināma / madhuścetyetaiḥ pratimantraṃ juhoti

ta imaṃ yajñamavantu te māmavantvanu va ārabhe'nu mārabhadhvaṃ svāhetyṛtunāmasvanuṣajati

yadi somaḥ skandedbrahmansomo'skānityuktvābhūddevaḥ savitā vandyo nu na ityabhimantrya bhūpataye svāheti pañca prādeśānmimīte yathā purastāt

yadi camasamabhakṣitaṃ stotreṇābhyupākuryādāramatetyuktvota tyā no divā matiraditirūtyāgamat / sā śantācī mayaskaradapa sridhaḥ / uta tyā daivyā bhiṣajā śaṃ naskarato aśvinā / yūyātāmasmadrapo apa sridhaḥ / śa
magniragnibhiskaracchaṃ nastapatu sūryaḥ / śaṃ vāto vātvarapā apa sridha iti tisra āgnīdhrīye hutvā taṃ sadasi bhakṣayitvottaravāsasā pracchādya dakṣiṇāṃ dvārbāhumanu nirhṛtya mārjālīye prakṣālya pūrvayātihṛtya taditpadaṃ na viciketa vidvānyanmṛtaḥ punarapyeti jīvān / trivṛdyadbhuvanasya rathavṛjjīvo garbho na mṛtaḥ sa jīvāditi taṃnacamaseṣvapisṛjya hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgra ityāhutiṃ
hutvāpyāyasva madintama soma viśvābhirūtibhiḥ / bhavā naḥ saprathastama ityāpyāyayati

pratyasmai pipīṣate viśvāni viduṣe bhara / araṃgamāya jagmave'paścāddaghvane nara ityavavṛṣṭaṃ bhakṣamabhimantryendurindumavāgādindorindro'pāt / tasya ta indavindrapītasya madhumata upahūtasyopahūto bhakṣayāmīti bhakṣayati

yadi dīkṣito'vakiredapsvagna ityeṣā / tapo ṣvagne antarām̐ amitrāṃstapā śaṃsamararuṣaḥ parasya / tapā vaso cikitāno acitānvi te tiṣṭhantāmajarā ayāsaḥ / yo naḥ sanutyo abhidāsadagne yo antaro mitramaho vanuṣyāt / tamajarebhirvṛṣabhistapa svaistapā tapasva tapasā tapiṣṭha / sa smā kṛṇotu ketumā naktaṃ ciddūra ā sate / pāvako yadvanaspatīnprāsmā ninotyajaraḥ / nahi te agne tanuvai krūramānāśa martyaḥ / kapirbabhasti tejanaṃ svaṃ jarāyu gauriva / meṣa iva yadupa ca vi ca carvari yadapsararūparasya khādati / śīrṣṇā girau vakṣasā vakṣa ejayannaṃśuṃ gabhasti haritebhirāsabhiriti ṣaṭ pūrṇāhutīrhutvā pratyāhuti varāndadyāt

ityekonatriṃśī kaṇḍikā
yaddevā devaheḍanamiti vā daśāhutīrhutvā pavamānaḥ suvarjana ityetenānuvākenābhiṣiñcet

yadi hutāhutau somau saṃsṛjyeyātāmantaḥparidhyaṅgāraṃ nirvartya yajñasya hi stha ṛtviyāvindrāgnī cetanasya ca / hutāhutasya tṛpyatamahutasya hutasya ca / hutasya cāhutasya cāhutasya hutasya ca / indrāgnī asya somasya vītaṃ pibataṃ juṣethāmityaṅgāre hutvā tamasmai bhakṣaṃ prayacchet

mā yajamānaṃ tamo vidanmartvijo mo imāḥ prajāḥ / mā yaḥ somamimaṃ pibātsaṃsṛṣṭamubhayaṃ kṛtamiti bhakṣayati

mā no dhvāriṣuḥ pitaro mota vīrā mā naḥ sabandhuruta vānyabandhuḥ / mā no duścakṣā aghaśaṃsa īśatāhuto'yaṃ yajñamapyetu devāniti bhakṣayantamabhimantrayate

saptartvijaḥ sapta sadāṃsyeṣāṃ daśa kṣipo aśvinā pañca vājāḥ / prāṇo vyāno'pāno mana ākūtamagniḥ svāhākṛtaṃ haviradantu devā iti bhakṣaṃ vyāpannamabhimantryedaṃ viṣṇurvicakrama iti dakṣiṇapūrva uparave'vanayet

uttarapūrve vā

yaḥ somavāmī syāttasmā etaṃ somendraṃ śyāmākaṃ caruṃ nirvapet

iti triṃśī kaṇḍikā iti navamaḥ paṭalaḥ
yadi sadohavirdhānāni kṛṣṇaśakuniruparyuparyatipatetyakṣābhyāmādhūnvāna ivābhiniṣīdedvedaṃ viṣṇurvicakrama ityāhutiṃ juhuyāt / yadyuccaiḥ patenna tadādriyeta

yadyano ratho vāntarāgrī sadohavirdhāne vā vīyātpāthikṛtīṃ pūrvavannirvapet

yadi havirdhānaṃ padyetodastāmpsītsavitā mitro aryamā sarvānamitrānavadhīdyugena / bṛhantaṃ māmakaradvīravantaṃ rathaṃtare śrayasva svāhetyāhavanīye juhuyāt

etenaiva pṛthivyāṃ vāmadevye śrayasva svāheti hotrīye yadi sadaḥ

antarikṣe bṛhati śrayasva svāhetyāgnīdhrīye yadyāgnīdhram

yadi prāgvaṃśaṃ sarvaiḥ śālāmukhīye juhuyāt

divi bṛhatā tvopastabhnomīti sarveṣāmupastambhanaḥ samānaḥ

yadyenamārtvijyādvṛtaṃ santaṃ nirharerannāgnīdhre juhuyādanu mā sarvo yajño'yametu viśve devā marutaḥ sāmārkaḥ / āpriyaśchandāṃsi nivido yajūṃṣyasyai pṛthivyai yadyajñiyamiti

anyayajñe somaṃ bhakṣayitvāgnibhyaḥ paribhakṣamājyenāhavanīye juhuyāt

ityekatriṃśī kaṇḍikā
apāṃ puṣpamasyoṣadhīnāṃ rasaḥ somasya priyaṃ dhāmāgneḥ priyatamaṃ haviḥ svāhā / apāṃ puṣpamasyoṣadhīnāṃ rasaḥ somasya priyaṃ dhāmendrasya priyatamaṃ haviḥ svāhā / apāṃ puṣpamasyoṣadhīnāṃ rasaḥ somasya priyaṃ dhāma viśveṣāṃ devānāṃ priyatamaṃ haviḥ svāheti

vayaṃ soma vrate tava manastanūṣu piprataḥ / prajāvanto aśīmahīti śeṣaṃ bhakṣayitvā devebhyaḥ pitṛbhyaḥ svāhā sobhyebhyaḥ pitṛbhyaḥ svāhā kavyebhyaḥ pitṛbhyaḥ svāheti dakṣiṇāgnau pratimantraṃ juhoti

taṃ jaghanena dakṣiṇāprāgagrāndarbhānsaṃstīrya dadhi dadāti devāsa iha mādayadhvaṃ somyāsa iha mādayadhvaṃ kavyāsa iha mādayadhvamiti

anantaritāḥ pitaraḥ somyāḥ somapīthādityupatiṣṭhate

bhaye jāte'śakye yaṣṭuṃ sarvebhyo havirbhyaḥ somebhyaśca droṇakalaśe samavadhāya ye devā yeṣāmidaṃ bhāgadheyaṃ babhūva yeṣāṃ prayājā utānūyājāḥ / indrajyeṣṭhebhyo varuṇarājabhyo'gnihotṛbhyo devebhyaḥ svāheti droṇakalaśena hutvābhaye punaryajeta

yadardharcāllupyetābhipratigṛṇīyādvā tvaṃ no agne / sa tvaṃ no agne / tvamagne ayāsi / prajāpata iti catasra āhutīrjuhuyāt / vyāhṛtīśca

yadṛkto yajñaṃ bhreṣa āgacchedbhūriti gārhapatye juhuyāt / yadi yajuṣṭo bhuva iti dakṣiṇāgnau / yadi sāmataḥ suvarityāhavanīye / yadi sarvataḥ sarvā juhuyāt

iti dvātriṃśī kaṇḍikā
brahmā vā manasā dhyāyannāsīta

yadyaudumbarī naśyedanyāṃ pracchidyorgasyarjaṃ mayi dhehi śriyāṃ tiṣṭha pratiṣṭhitā / divaṃ stabdhvāntarikṣaṃ ca pṛthivyāṃ ca dṛḍhā bhava / dhartri dharitri janitri yamitrītyadhvaryurudgātā yajamānaścocchrayanti

saṃmitāṃ nityena yajuṣābhimṛśati

yadi havirdhāne padyeyātāṃ dakṣiṇamadhvaryurudgṛhṇīyātpratiprasthātopastabhnuyāt / uttaraṃ pratiprasthātodgṛhṇīyādadhvaryurupastabhruyāt

vaiṣṇavyopastabhnutaḥ / vaiṣṇavyopaminute / āśvinā kalpayataḥ

agne vājasya gomata iti tisraḥ / bhadro no agnirāhuto bhadrā rātiḥ subhaga bhadro adhvaraḥ / bhadrā uta praśastayaḥ / bhadrā uta praśastayo bhadraṃ manaḥ kṛṇuṣva vṛtratūrye / yenā samatsu sāsahaḥ / yenā samatsu sāsaho
'va sthirā tanuhi bhūri śardhatām / vanemā te abhiṣṭibhiriti ṣaḍbhiruṣṇikkakudbhirāgnīdhrīye juhutaḥ

pūrvābhiruṣṇigbhiradhvaryuḥ / uttarābhiḥ kakudbhiḥ pratiprasthātā

śiro yajñasya pratidhīyatāmamṛtaṃ devatāmayam / veṣṇavyā kriyatāṃ śira āśvinyā pratidhīyatāmiti pañcagṛhītena samānau homau juhutaḥ

yadyāgnikyukhāmā bhidyeta saṃkṛṣyaināṃ punaḥ kuryāt

yadi pakvā saṃpiṣyānyayā mṛdā saṃsṛjyokhāṃ kārayet

iti trayastriṃśī kaṇḍikā
yasyāgnirukhya udvāyodgārhapatyādanyaṃ praṇayet / sa eva punaḥ parīdhyaḥ / svādevainaṃ yonerjanayatīti vijñāyate

kṛṣṇaṃ vāsaḥ kṛṣṇā dhenuḥ kṛṣṇo vā gauḥ śatamānaṃ ca hiraṇyaṃ dakṣiṇā

yatpūrvasminnahanyuttarasmā ahne kriyate tenāharabhyāsajati / tena yajñaṃ saṃtanoti

yatpūrvasminnahanyuttarasmā ahne vasatīvarīryajñāyajñiyaṃ prati gṛhṇāti tenāharabhyāsajati / tena yajñaṃ saṃtanoti / yatpūrvasminnahanyuttarasmā ahne payāṃsi viśāsti tenāharabhyāsajati / tena yajñaṃ saṃtanoti / yadatipreṣyati tenāharabhyāsajati / tena yajñaṃ saṃtanoti

eteṣāmekasminnapyakriyamāṇe namo brahmaṇe namo astvagnaye namaḥ pṛthivyai nama oṣadhībhyaḥ / namo vāce namo vācaspataye namo viṣṇave bṛhate karomi svāhetyāhutiṃ hutvā sarvaprāyaścittaṃ juhuyājjuhuyāt

iti caturviṃśī kaṇḍikā iti daśamaḥ paṭalaḥ
iti caturdaśaḥ praśnaḥ
pravargyaṃ saṃbhariṣyannamāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāmāpūryamāṇapakṣasya vā puṇye nakṣatre tūṣṇīṃ kāṇṭakīṃ samidhamādhāya yuñjate mana iti caturgṛhītaṃ juhoti

atha yadi dīkṣitaḥ kāṇṭakīmevaitayā samidhamādadhyāt / yajureva vadedityeke

devasya tvā savituḥ prasava ityabhrimādāyābhrirasi nārirasītyabhimantrayate

sāgnikyā vyākhyātā

uttiṣṭha brahmaṇaspata iti brahmāṇamānantrayate

upottiṣṭhati brahmā / ubhāvuttaramardharcaṃ japataḥ / ādadate kṛṣṇājinam / anunayantyajāṃ puṃśchagalāmaśvaṃ vṛṣāṇamiti

praitu brahmaṇaspatiriti prāñco'śvaprathamā abhipravrajanti yatra mṛdaṃ khaniṣyantaḥ syuḥ

api vāsyaite saṃbhārāḥ pariśrite'bhyudāhṛtā bhavanti

agreṇāhavanīyaṃ mṛtkhanaḥ / pūrvaḥpūrva itaraḥ

uttareṇa mṛtkhanaṃ kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstīrya devī dyāvāpṛthivī iti mṛtkhanamabhimantrayate / ṛdhyāsamadyeti mṛtkhane'bhriyā prahṛtya makhasya śira ityapādāya makhāya tveti harati / makhasya tvā śīrṣṇa iti kṛṣṇājine nivapati

evaṃ dvitīyaṃ ca harati

tūṣṇīṃ caturthaṃ yāvatīṃ mṛdaṃ pravargyapātrebhya āptāṃ manyate

evamitarānsaṃbhārān

abhimantraṇe vikāraḥ

iti prathamā kaṇḍikā
iyatyagra āsīriti varāhavihatam / devīrvamrīriti valmīkavapām / indrasyaujo'sīti pūtīkānajalomāni kṛṣṇājinalomāni ca saṃsṛjyāgnijā asi prajāpate reta iti

āyurdhehi prāṇaṃ dhehītyaśvenāvaghrāpya madhu tvā madhulā karotvityajayābhidohayati

abhidohanameke'vaghrāpaṇātpūrvaṃ samāmananti

bahava āryāḥ parigṛhya haranti

uttareṇa vihāramuddhate'vokṣite sikatopopte pariśrite nidadhati

madhu tvā madhulā karotviti madantīrupasṛjati

ye cokhāsaṃsarjanāḥ saṃbhārā yaccānyaddṛḍhārtha upārdhaṃ manyate

athātyantapradeśaḥ

yatkiṃca pravargya udakakṛtyaṃ madantībhireva tatkrayate /
nainaṃ strī prekṣate na śūdraḥ

na kurvannabhiprāṇiti

apahāya mukhamanabhiprāṇanveṇunā karoti

na pravargyamādityaṃ ca vyaveyāt

yatra kvaca viprakrānte pravargyaṃ ādityo'stamiyāt kṛtāntādeva viramet / śvobhūte śeṣaṃ samāpnuyāt

saṃprakliśya mṛdaṃ makhasya śiro'sīti piṇḍaṃ kṛtvā yajñasya pade stha ityaṅguṣṭhābhyāṃ nigṛhya mahāvīraṃ karoti vyuddhiṃ pañcoddhimaparimitoddhiṃ vā prādeśamātramūrdhvasānumupariṣṭādāsecanavantaṃ madhye saṃnataṃ vāyavyaprakāram

iti dvitīyā kaṇḍikā
gāyatreṇa tvā chandasā karomīti prathamam / traiṣṭubheneti dvitīyam / jāgateneti tṛtīyam