આપસ્તમ્બીયશ્રૌતસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

શ્વોભૂતે પાત્રસંસાદનકાલે પાલાશં વાજિનપાત્રં પ્રયુનક્તિ સ્રુચં વા

નિર્વપણકાલ આગ્નેયમષ્ટાકપાલમિતિ યથાસમામ્નાતમષ્ટૌ હવીંષિ નિર્વપતિ

તેષાં પૌષ્ણાન્તાનિ પઞ્ચ સંચરાણિ

પિષ્ટાનાં પૌષ્ણં શ્રપયતિ

તપ્તે પ્રાતર્દોહે સાયંદોહમાનયતિ

યત્સંવર્તતે સામિક્ષા । યદન્યત્તદ્વાજિનમ્

પશુવત્સંપ્રૈષઃ । તથાજ્યાનિ

પૃષદાજ્યે વિકારઃ । મહીનાં પયોઽસીતિ પૃષદાજ્યધાન્યાં દ્વિરાજ્યં ગૃહ્ણાતિ દ્વિર્દધિ સકૃદાજ્યમ્

ઉદ્વાસનકાલ આમિક્ષાં સંહત્ય દ્વયોઃ પાત્રયોરુદ્ધૃત્ય વાજિનૈકદેશેનોપસિઞ્ચતિ

અલંકરણકાલ આજ્યેનૈકકપાલમભિપૂરયત્યાવિઃપૃષ્ઠં વા કૃત્વા વ્યાહૃતીભિર્હવીંષ્યાસાદયતિ

ઉત્કરે વાજિનમ્

પઞ્ચહોત્રા યજમાનઃ સર્વાણિ હવીંષ્યાસન્નાન્યભિમૃશતિ

પશુવન્નિર્મથ્યઃ સામિધેન્યશ્ચ

નવ પ્રયાજાઃ

ચતુર્થોત્તમાવન્તરેણ પાશુકાશ્ચત્વારો દુરઃપ્રભૃતયઃ પ્રૈષપ્રતીકયાજ્યાઃ

પશુવત્સમાનયનમ્

પ્રચરણકાલ ઉપાંશુ સાવિત્રેણ પ્રચર્ય પૂર્વવદેકક
પાલેન પ્રચરતિ

મધુશ્ચ માધવશ્ચેતિ ચતુર્ભિર્માસનામભિરેકકપલમભિજુહોતિ

દક્ષિણાકાલે પ્રથમજં વત્સં દદાતિ મિથુનૌ વા ગાવૌ

પૃષદાજ્યં જુહ્વામાનીય પૃષદાજ્યધાનીમુપભૃતં કૃત્વા તેન નવાનૂયાજાન્યજતિ

ઇતિ દ્વિતીયા કણ્ડિકા
અષ્ટાવાદ્યાઃ પાશુકાઃ પરિષવર્જમ્

ઉત્તમેનોત્તમમ્

દેવાન્યજેતિ પ્રથમં સંપ્રેષ્યતિ । યજ યજેતીતરાન્

સંવત્સરીણાં સ્વસ્તિમાશાસ્તે । દિવ્યં ધામાશાસ્ત ઇતિ સૂક્તવાકસ્યાશિઃષુ હોતાનુવર્તયતે

એવં યજમાનો જપતિ । આશાસ ઇતિ મન્ત્રં સંનમતિ

પરિધીન્પ્રહૃત્ય સંસ્રાવાન્તં કૃત્વા વાજિનપાત્ર ઉપસ્તીર્યાન્તર્વેદિ બર્હિરનુવિષિઞ્ચન્વાજિનં ગૃહ્ણાતિ

નાભિઘારયતિ

વાજિભ્યોઽનુબ્રૂહિ વાજિનો યજેતિ સંપ્રૈષૌ । વષટ્કૃતે ચમસેન જુહોતિ । સ્રુચા વાનુવિષિચ્યમાનયાનુવષટ્કૃતે ચ

ઊર્ધ્વજ્ઞુરાસીનો ઽનવાનં હોતા યજતિ

વાજિનસ્યાગ્ને વીહીત્યનુયજતિ

ત્રયાણાં હ વૈ હવિષાં સ્વિષ્ટકૃતેન સમવદ્યતિ સોમસ્ય વાજિનસ્ય ઘર્મસ્યેતિ

ઉદ્રેકેણ પશુબન્ધવદ્દિશઃ પ્રતીજ્યાન્તર્વેદિ શેષં સર્વે સમુપહૂય ભક્ષયન્તિ

અસાવસાવુપહ્વયસ્વેતિ કર્મનામધેયેનામન્ત્રયતે

ઉપહૂત ઇતિ પ્રતિવચનઃ

હોતા પ્રથમો ભક્ષયતિ યજમાન ઉત્તમઃ । યજમાનઃ પ્રથમશ્ચોત્તમશ્ચેત્યેકે

વાજિનાં ભક્ષો અવતુ વાજો અસ્માઁ રેતઃ સિક્તમમૃતં બલાય । સ ન ઇન્દ્રિયં દ્રવિણં દધાતુ મા રિષામ વાજિનં ભક્ષયન્તઃ । તસ્ય તે વાજિભિર્ભક્ષંકૃતસ્ય વાજિભિઃ સુતસ્ય વાજિપીતસ્ય વાજિનસ્યોપહૂતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામીતિ ભક્ષયતિ

પશુવત્સમિષ્ટાયજૂંષિ

સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે

ઇતિ તૃતીયા કણ્ડિકા
શ્વોભૂતે પૌર્ણમાસ્યેષ્ટ્વા પ્રસૂતા દેવેન સવિત્રા દૈવ્યા આપ ઉન્દન્તુ તે તનું દીર્ઘાયુત્વાય વર્ચસ ઇત્યુપોદ્ય ત્ર્યેણ્યા શલલ્યેક્ષુકાણ્ડેનેક્ષુશલાકયા વા લૌહેન ચ ક્ષુરેણૌદુમ્બરેણ નિ કેશાન્વર્તયતે વાપયતે શ્મશ્રૂણિ

ઋતમેવ પરમેષ્ટ્યૃતં નાત્યેતિ કિંચન । ઋતે સમુદ્ર આહિત ઋતે ભૂમિરિયં શ્રિતા । અગ્નિસ્તિગ્મેન શોચિષા તપ આક્રાન્તમુષ્ણિહા । શિરસ્તપસ્યાહિતં વૈશ્વાનરસ્ય તેજસા । ઋતેનાસ્ય નિવર્તયે સત્યેન પરિવર્તયે । તપસાસ્યાનુવર્તયે શિવેનાસ્યોપવર્તયે શગ્મેનાસ્યાભિવર્તય ઇતિ નિવર્તયતિ

તદૃતં તત્સત્યં તદ્વ્રતં તચ્છકેયં તેન શકેયં તેન રાધ્યાસમિતિ યજમાનો જપતિ । બ્રાહ્મણ એકહોતેતિ ચાનુવાકમ્

તસ્ય પર્વસ્વન્તરાલવ્રતાનિ

ન માંસમશ્નાતિ ન સ્ત્રિયુમુપૈતિ

ઋત્વે વા જાયામ્

નોપર્યાસ્તે

જુગુપ્સેતાનૃતાત્

પ્રાઙ્ શેતે

મધ્વશ્નાતિ

મધ્વશનં સ્યાદિત્યેકમ્ । વ્યઞ્જનાર્થમિત્યપરમ્

ઋતયાજી વા અન્યશ્ચાતુર્માસ્યયાજ્યન્યઃ

યો વસન્તોઽભૂત્પ્રાવૃડભૂચ્છરદભૂદિતિ યજતે સ ઋતુયાજી । અથ યશ્ચતુર્ષુચતુર્ષુ માસેષુ સ ચાતુર્માસ્યયાજી । વસન્તે વૈશ્વદેવેન યજતે પ્રાવૃષિ વરુણપ્રઘાસૈઃ શરદિ સાકમેધૈરિતિ વિજ્ઞાયતે

ઇતિ ચતુર્થી કણ્ડિકા ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
તતશ્ચતુર્ષુ માસેષ્વાષાઢ્યાં શ્રવણાયાં વોદવસાય વરુણપ્રઘાસૈર્યજતે

પ્રરૂઢકક્ષે યષ્ટવ્યમિતિ બહ્વૃચબ્રાહ્મણં ભવતિ

તસ્ય વૈશ્વદેવવત્કલ્પઃ

વેદૌ કૃત્વાગ્રેણ ગાર્હપત્યં સમે પ્રાચી વેદી ભવતઃ

ઉત્તરામધ્વર્યુઃ કરોતિ દક્ષિણાં પ્રતિપ્રસ્થાતા । ઉત્તરે વિહારેઽધ્વર્યુશ્ચરતિ દક્ષિણે પ્રતિપ્રસ્થાતા

ઉભયત્ર કૃત્સ્નં તન્ત્રમ્

અપિ પત્નીસંયાજાઃ

એકવત્સંપ્રૈષઃ

દ્વિવદ્બ્રહ્માનુજાનાતિ

દ્વ્યઙ્ગુલં ત્ર્યઙ્ગુલં ચતુરઙ્ગુલં પૃથમાત્રં રથવર્ત્મમાત્રં મીતામાત્રં પ્રાદેશમાત્રેણ વા તિર્યગસંભિન્ને વેદી ભવતઃ

અન્તરા વેદી પ્રતિપ્રસ્થાતુઃ સંચરઃ

અપરેણોત્તરાં વેદિં સ્તમ્બયજુર્હરન્નાધ્વર્યુમભિપરિહરતિ

ઉત્કરે નિવપતિ

સમાન ઉત્કરઃ

પઞ્ચર્ત્વિજઃ

યદેવાધ્વર્યુઃ કરોતિ તત્પ્રતિપ્રસ્થાતા

યત્કિંચ વાચાકર્મીણમધ્વર્યુરેવ તત્કુર્યાત્

યુગપત્કાલાન્વા નિગદાન્

સાધારણદ્રવ્યાંશ્ચ સંસ્કારાન્

પ્રાગુત્તરાત્પરિગ્રાહાત્કૃત્વૈકસ્ફ્યયા વેદી અનુસંભિનત્તિ । દક્ષિણસ્યા ઉત્તરાયૈ શ્રોણેઃ પ્રક્રમ્યા દક્ષિણાદંસાદુત્તરસ્યાઃ

ઉત્તરસ્યાં વેદ્યાં પશુબન્ધવદુત્તરવેદિમુપવપતિ

કાલે પશુબન્ધવદ્ગાર્હપત્યાદગ્ની પ્રણયતઃ

નોદ્યતહોમૌ જુહુતઃ

અન્તરા વેદી પ્રતિપ્રસ્થાતા પ્રતિપદ્યતે । ઉત્તરેણોત્તરાં વેદિમધ્વર્યુઃ

પૂવોઽધ્વર્યુરુત્તરવેદ્યામગ્નિં પ્રતિષ્ઠાપયતિ । જઘન્યઃ પ્રતિપ્રસ્થાતા દક્ષિણસ્યામ્

અગ્નીનન્વાધાય પૃથક્ શાખે આહરતઃ

તથેધ્માબર્હિષી

મારુત્યાઃ પ્રતિપ્રસ્થાતા વત્સાનપાકરોતિ । વારુણ્યા
અધ્વર્યુઃ

શમીમય્યો હિરણ્મય્યો વા સ્રુચો ભવન્તિ

યથાદેવતં સાયંદોહૌ દોહયતઃ

સદ્યસ્કાલા વા વરુણપ્રઘાસાઃ

એવં સતિ લૌકિકેન દધ્નામિક્ષાકર્મ સ્યાત્

પ્રાતર્દોહવિકારમેક આમિક્ષાપયસ્યમાહુઃ

નિર્વપણકાલ આગ્નેયમષ્ટાકપાલમિતિ નવોત્તરાણિ હવીંષિ નિર્વપતિ

સર્વે યવા ભવન્તિ

અપિ વા પૌષ્ણઃ કરમ્ભપાત્રાણિ મેષાવિતિ યવાનાં વ્રીહીણામિતરાણિ

એતસ્મિન્કાલે પ્રતિપ્રસ્થાતા તૂષ્ણીં કરમ્ભપાત્રાર્થાન્યવાન્નિર્વપતિ

યજુષાધ્વર્યુર્મેષાર્થાન્ । મેષ્યર્થાન્પ્રતિપ્રસ્થાતા

તયોરામિક્ષાવદ્દૈવતમ્

આમપેષાણાં પત્ની કરમ્ભપાત્રાણિ કરોતિ

યાવન્તો યજમાનસ્યામાત્યાઃ સસ્ત્રીકાસ્તાવન્ત્યેકાતિરિક્તાનિ

આમપેષાણાં ભેષપ્રતિકૃતી ભવતઃ

મેષમધ્વર્યુઃ કરોતિ મેષીં પ્રતિપ્રસ્થાતા

ઇતિ પઞ્ચમી કણ્ડિકા
સ્ત્રિયાઃ સ્ત્રિષ્યઞ્જનાનિ

પુંસઃ પુંવ્યઞ્જનાનિ

અપિ વા પૂર્વેદ્યુરન્વાહાર્યપચને વિતુષાનિવ યવાન્કૃત્વા તેષામીષદુપતપ્તાનાં પત્ની કરમ્ભપાત્રાણિ કરો
તિ

અત્રાપિ મેષં મેષીં ચ કરોતીતિ વાજસનેયકમ્

ઐન્દ્રાગ્નપર્યન્તાન્યધિશ્રિત્યૈકાદશસુ કપાલેષુ મેષીમધિશ્રયતિ । અષ્ટાસુ મેષમ્

કુમ્ભીપાક્યૌ વા ભવતઃ

કાયમેકકપાલમધિશ્રિત્યાપ્યેભ્યો નિનીયાગ્ની પ્રણયત ઇતિ વાજસનેયકમ્

પશુવત્સંપ્રૈષઃ । તથાજ્યાનિ

પૃષદાજ્યે વિકારઃ । મહીનાં પયોઽસીતિ પૃષદાજ્યધાન્યાં સકૃદાજ્યં ગૃહ્ણાતિ । દ્વિર્દધિ દ્વિરાજ્યમ્

યદ્યુ વૈ શ્રવણાયાં સંસૃજ્ય ગૃહ્ણીયાત્

ઉદ્વાસનકાલેઽનૈડકીભિરૂર્ણાભિર્મેષપ્રતિકૃતી લોમશૌ કુરુતઃ

તદભાવે કુશોર્ણા નિશ્લેષ્ય મારુત્યાં મેષમવદધાતિ । વારુણ્યાં મેષીમ્

અથાભ્યાં શમીપર્ણકરીરાણ્યુપવપતિ પરઃશતાનિ પરઃસહસ્રાણિ વા

કરમ્ભપાત્રેષુ ચાન્વોપ્યાષ્ટાવુત્તરસ્યાં વેદ્યાં હવીંષ્યાસાદયતિ

એકાં મારુતીં પ્રતિપ્રસ્થાતા દક્ષિણસ્યાં કરમ્ભપાત્રાણિ ચ

અત્ર મેષપ્રતિકૃતી વ્યતિહરતઃ

મારુત્યાં મેષીમવદધાતિ । વારુણ્યાં મેષમ્

પશુવન્નિર્મન્થ્યૌ સામિધેન્યશ્ચ ન વ પ્રયાજાનૂયાજાઃ

પ્રઘાસ્યાન્હવામહ ઇતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા પત્નીમુદાનયત્યેતચ્ચ વાચયતિ

તાં પૃચ્છતિ પત્નિ કતિ તે જારા ઇતિ

યાનાચષ્ટે તાન્વરુણો ગૃહ્ણાત્વિતિ નિર્દિશતિ

યજ્જારં સન્તં ન પ્રબ્રૂયાત્પ્રિયં જ્ઞાતિં રુન્ધ્યાત્ । અસૌ મે જાર ઇતિ નિર્દિશેત્ । નિર્દિશ્યૈવૈનં વરુણપાશેન ગ્રાહયતીતિ વિજ્ઞાયતે

સંમૃષ્ટ ઉત્તરોઽગ્નિર્ભવત્યસંમૃષ્ટો દક્ષિણઃ । અથાન્તરા વેદી ગત્વા યજમાનઃ પત્ની ચોત્તરેણ વોત્તરાં વેદિમૈષીકે શૂર્પે કરમ્ભપાત્રાણ્યોપ્ય શીર્ષન્નધિનિધાય પુરસ્તાત્પ્રત્યઞ્ચૌ તિષ્ઠન્તૌ દક્ષિણેઽગ્નૌ શૂર્પેણ જુહુતઃ

મો ષૂ ણ ઇન્દ્રેતિ યજમાનઃ પુરોઽનુવાક્યામન્વાહ । યદ્ગ્રામ ઇત્યુભૌ યાજ્યામ્

અક્રન્કર્મ કર્મકૃત ઇતિ વિપરાયન્તૌ જપતઃ

અપિ વાધ્વર્યુઃ પ્રતિપ્રસ્થાતા વા જુહુયાત્ । અન્વારભેયાતામિતરૌ

અત્ર દક્ષિણમગ્નિં સંમાર્ષ્ટિ

ઐન્દ્રાગ્નપર્યન્તૈઃ પ્રચર્યારમત્યધ્વર્યુઃ

અથ પ્રતિપ્રસ્થાતા પૂર્વેણ સહાવદાનેન મારુત્યાઃ સર્વાં મેષીમવદ્યતિ । ઉત્તરેણ શમીપર્ણકરીરાણિ

અથ પ્રચર્યારમતિ

અથાધ્વર્યુઃ પૂર્વેણ સહાવદાનેન વારુણ્યાઃ સર્વં મેષ
મવદ્યતિ । ઉત્તરેણ શમીપર્ણકરીરાણિ । અથ પ્રચરતિ

ઇતિ ષષ્ઠી કણ્ડિકા
કાયાનુબ્રૂહિ કં યજેત્યેકકપાલે સંપ્રૈષૌ

નભશ્ચ નભસ્યશ્ચેતિ ચતુર્ભિર્માસનામભિરેકકપાલમભિજુહોતિ

તદુ હૈકે પૃથગીડે નિરવદ્યન્તિ । તદુ તથા ન કુર્યાત્ । સપ્તાનાં હવિષાં સમવદાયાધ્વર્યુઃ પ્રતિપ્રસ્થાત્રે પ્રયચ્છતિ ।
તસ્મિન્પ્રતિપ્રસ્થાતા મારુત્યા અન્વવદધાતિ

ઉપહૂતાં પ્રાશ્નન્તિ

યઃ પ્રવયા ઇવર્ષભઃ સ દક્ષિણા

કામં તુ તતો ભૂયો દદ્યાત્

ધેનુર્દક્ષિણેત્યેકે

પરિવત્સરીણાં સ્વસ્તિમાશાસ્તે । દિવ્યં ધામાશાસ્ત ઇતિ સૂક્તવાકસ્યાશિઃષુ હોતાનુવર્તયતે । એવં યજમાનો જપતિ । આશાસ ઇતિ મન્ત્રં સંનમતિ

ઉભૌ વાજિનાભ્યાં પ્રચરતઃ

શેષૌ સમવનીયોત્તરે વિહારે પૂર્વવદ્ભક્ષયન્ત્યા મા વિશન્ત્વિન્દવ આ ગલ્ગા ધવનીનાં રસેન મે રસં પૃણ । તસ્ય તે વાજોભિર્ભક્ષંકૃતસ્યેતિ સમાનમ્

પૂર્ણપાત્રવજ પૂર્વવદિષ્ટિં સંસ્થાપયતિ

પૂર્ણપાત્રસ્ય સ્થાને સૌમિકોઽવભૃથઃ

ચતુર્ગૃહીતાન્યાજ્યાનિ

વારુણ્યૈ નિષ્કાસેન તુષૈશ્ચાવભૃથમવયન્તિ

તુષા ઋજીષધર્મં લભન્તે

વારુણમેકકપાલમેકે સમામનન્તિ

નાયુર્દાં નાભિપ્રવ્રજનમન્ત્રં ન સામ ગાયતિ

સર્વા દિશોઽવભૃથગમનમામ્નાતમ્

નોદીચીરભ્યવેત્યા ઇત્યેકે

યાં દિશં ગચ્છેયુસ્તથામુખાઃ પ્રચરેયુરિત્યેકે

વહન્તીનાં સ્થાવરા અભ્યવેત્યાઃ

તદભાવે યાથાકામી

ઉદકાન્તે સ્તરણાન્તાં વેદિં કૃત્વા તસ્યાં હવીંષિ સાદયતિ

અપિ વા ન વેદિઃ

શતં તે રાજન્ભિષજઃ સહસ્રમિત્યપો દૃષ્ટ્વા જપતિ

અભિષ્ઠિતો વરુણસ્ય પાશ ઇત્યુદકાન્તમભિતિષ્ઠન્તે

અપઃ પ્રગાહ્ય તિષ્ઠન્તોઽવભૃથેન ચરન્તિ

તૃણં પ્રહૃત્ય સ્રૌવમાઘારયતિ

યદિ વા પુરા તૃણં સ્યાત્તસ્મિઞ્જુહુયાત્

ઇતિ સપ્તમી કણ્ડિકા
અગ્નીદપસ્ત્રિઃ સંમૃડ્ઢીતિ સંપ્રેષ્યતિ

આપો વાજજિતો વાજં વઃ સરિષ્યન્તીર્વાજં જેષ્યન્તીર્વાજિનીર્વાજજિતો વાજજિત્યાયૈ સંમાર્જ્મ્યપો અન્નાદા અન્નાદ્યાયેતિ મન્ત્રં સંનમતિ

અગ્નેરનીકમપ આવિવેશેતિ સ્રુચ્યમાઘારયતિ

વાગસ્યાગ્નેયીત્યનુમન્ત્રયતે યજમાનઃ

લુપ્યતે પ્રવરઃ

અપબર્હિષઃ પ્રયાજાનિષ્ટ્વાપ્સુમન્તાવાજ્યભાગૌ યજતિ

અપ્સ્વગ્ન ઇત્યેષા । અપ્સુ મે સોમો અબ્રવીદન્તર્વિશ્વાનિ ભેષજા । અગ્નિં ચ વિશ્વશંભુવમાપશ્ચ વિશ્વભેષજીરિત્ય
પ્સુમન્તૌ

નિષ્કાસસ્યાવદાય વરુણમિષ્ટ્વા કૃત્સ્નં નિષ્કાસમવદાયાગ્નીવરુણૌ સ્વિષ્ટકૃદર્થે યજતિ

નોત્તરં ક્રિયતે

અપિ વૌપભૃતં જુહ્વામાનીયાપબર્હિષાવનૂયાજૌ યજતિ

દેવૌ યજેતિ પ્રથમં સંપ્રેષ્યતિ । યજેત્યુત્તરમ્

તુષાણાં સ્થાલીં પૂરયિત્વાપ્સૂપમારયતિ સમુદ્રે તે હૃદયમપ્સ્વન્તરિતિ

અપિ વા ન સૌમિકોઽવભૃથઃ । તૂષ્ણીં તુષનિષ્કાસમપ્સૂપવપેત્

ઇમં વિષ્યામીતિ પત્ની યોક્ત્વપાશં વિમુઞ્ચતે

દેવીરાપ ઇત્યવભૃથં યજમાનો ઽભિમન્ત્ર્ય સુમિત્રા ન આપ ઓષધય ઇત્યપઃ પ્રગાહ્ય સશિરસ્કાવનુપમક્ષન્તૌ
સ્નાતઃ પત્ની યજમાનશ્ચ

અન્યોઽન્યસ્ય પૃષ્ઠે પ્રધાવતઃ

કામમેતે વાસસી યસ્મૈ કામયેયાતાં તસ્મૈ દદ્યાતામ્ । નહિ દીક્ષિતવસને ભવત ઇતિ વાજસનેયકમ્

ઉદ્વયં તમસસ્પરીત્યાદિત્યમુપસ્થાય પ્રતિયુતો વરુણસ્ય
પાશ ઇત્યુદકાન્તં પ્રત્યસિત્વા સમિધઃ કૃત્વાપ્રતીક્ષાસ્તૂષ્ણીમેત્યૈધોઽસ્યેધિષીમહીત્યાહવનીયે સમિધ આધાયાપો અન્વચારિષમિત્યુપતિષ્ઠન્તે

અત્ર પૌર્ણમાસ્યેષ્ટ્વોન્દનાદિ પૂર્વવન્નિવર્તનમ્

સર્વં વા વાપયેત્

મન્ત્રાદિર્વિક્રિયતે । યદ્ઘર્મઃ પર્યવર્તયદન્તાન્પૃથિવ્યા દિવઃ । અગ્નિરીશાન ઓજસા વરુણો ધીતિભિઃ સહ । ઇન્દ્રો મરુદ્ભિઃ સખિભિઃ સહ । અગ્નિસ્તિગ્મેનેતિ સમાનમ્

અપિ વા સ્નાત્વોપ્ત્વા કેશશ્મશ્રૂણ્યરણ્યોરગ્નીન્સમારોપ્યોદવસાય નિર્મથ્ય પૌર્ણમાસેન યજતે

યજ્ઞો હ વા એષ યદ્વરુણપ્રઘાસા નહ્યવકલ્પતે યદુત્તરવેદ્યામગ્નિહોત્રં જુહુયાદિતિ વાજસનેયકમ્

ઇત્યષ્ટમી કણ્ડિકા ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
તતશ્ચતુર્ષુ માસેષુ પૂર્વસ્મિન્પર્વણ્યુપક્રમ્ય દ્વ્યહં સાકમેધૈર્યજતે

અગ્નયે ઽનીકવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ સાકં સૂર્યેણોદ્યતા

સાકં વા રશ્મિભિઃ પ્રચરન્તિ

સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે

મરુદ્ભ્યઃ સાંતપનેભ્યો મધ્યંદિને ચરુમ્

ન બર્હિરનુપ્રહરતિ

સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે

મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યઃ સર્વાસાં દુગ્ધે સાયં ચરુમ્

યત્સાંતપનસ્ય બર્હિસ્તદ્ગૃહમેધીયસ્ય

અપિ વા નેધ્માબર્હિર્ભવતિ । ન સામિધેનીરન્વાહ । ન પ્રયાજા ઇજ્યન્તે નાનૂયાજાઃ

અયજુષ્કેણ વત્સાનપાકૃત્યાપવિત્રેણ ગા દોહયતિ

સ વૈ ખલુ પર્ણશાખયા વત્સાનપાકૃત્ય પવિત્રવતિ સંદોહ્ય યથૈતદમાવાસ્યાયાં ક્રિયતે તં ચરું શ્રપયતીત્યેકે

અગ્નીનન્વાધાય વેદં કૃત્વાગ્નીન્પરિસ્તીર્ય પાણિપ્રક્ષાલનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે । યથાર્થં પાત્રાણિ પ્રયુનક્તિ

સ્થાલીં કપાલાનાં સ્થાને

નિર્વપણકાલે

ઇતિ નવમી કણ્ડિકા
ચતુરો મુષ્ટીન્નિરુપ્ય બહ્વન્વાવપતિ

કપાલાનામુપધાનકાલે પ્રથમેન કપાલમન્ત્રેણ ચરુમુપદધાતિ । ધ્રુવોઽસીતિ મન્ત્રં સંનમતિ । પિષ્ટાનામુત્પવનકાલે તણ્ડુલાનુત્પુનાતિ

અધિશ્રયણકાલે પ્રાતર્દોહવત્સર્વા યજમાનસ્ય ગા દોહયિત્વા તસ્મિઞ્છ્રપયતિ

સંપ્રૈષકાલે યદન્યદિધ્માબર્હિષસ્તત્સંપ્રેષ્યતિ । આજ્ય ગ્રહણકાલે ધ્રુવાયામેવ ગૃહ્ણાતિ

પ્રોક્ષણીરભિમન્ત્ર્ય બ્રહ્માણમામન્ત્ર્ય વેદિં પ્રોક્ષ્ય પ્રોક્ષણીશેષં નિનીય પવિત્રે અપિસૃજ્યાન્તર્વેદિ વિધૃતી નિધાય ધ્રુવાં સ્રુવં ચ સાદયતિ

એતાવસદતામિતિ મન્ત્રં સંનમતિ

ઉદ્વાસનકાલે શરં નિધાય યાવન્તો યજમાનસ્યામાત્યાસ્તાવત ઓદનાનુદ્ધરતિ

અતો ભૂયસો યદિ બહુરોદનો ભવતિ

ઉદ્ધૃતાનુત્પૂતાનલંકૃતાનભિઘારિતાનાસાદયતિ

દક્ષિણાગ્નૌ પત્ન્યાઃ પ્રતિવેશમોદનં પચતિ

તં નાભિઘારયતિ

દ્વયોરુદ્ધરણં વાજસનેયિનઃ સમામનન્તિ । દક્ષિણા
દેવ મરુતો ગૃહમેધિનો યજતિ

ઇતિ દશમી કણ્ડિકા
ઉત્તરસ્માત્સ્વિષ્ટકૃતમ્

ઓદનયોર્નિમ્ને કૃત્વા તત્રાજ્યમાનીય તત આજ્યાર્થાન્કુરુત આજ્યસ્થાલ્યા વેતિ વાજસનેયકમ્

એવં કુર્વન્ન ધ્રુવાયાં ગૃહ્ણીયાત્

આજ્યભાગાભ્યાં પ્રચર્ય જુહ્વામુપસ્તીર્ય સર્વતઃ સમવદાય મરુતો ગૃહમેધિનો યજતિ

સર્વેષામુત્તરાર્ધાત્સકૃત્સકૃદવદાયાગ્નિં સ્વિષ્ટકૃતમ્

ન પ્રાશિત્રં ન યજમાનભાગમ્

ઇડાન્તઃ સંતિષ્ઠતે

યે યજમાનસ્યામાત્યા હવિરુચ્છિષ્ટાશાસ્તે ઓદનશેષાન્પ્રાશ્નન્તિ । ઋત્વિજોઽન્યે વા બ્રાહ્મણાઃ

પ્રાશ્નન્તિ બ્રાહ્મણા ઓદનં યઃ સ્થાલ્યામ્

સુહિતા એતાં રાત્રિં વસન્તિ પ્રતીતા અનવર્તિમુખિનઃ

પ્રતિવેશા અપિ પચન્તે

ગા અભિઘ્નતે

આઞ્જતેઽભ્યઞ્જતે

અનુ વત્સાન્વાસયન્તિ

અનિષ્કાસિતાં સ્થાલીં નિદધાતિ

અપ્રમૃષ્ટં દર્વ્યુદાયુવનમન્વવદધાતિ

પરાચીનરાત્રેઽભિવાન્યાયા અગ્નિહોત્ર્યૈ ચ વત્સૌ બધ્નાતિ

બ્યુષ્ટાયાં પુરાગ્નિહોત્રાત્પૂર્ણદર્વ્યેણ ચરન્તિ । હુતે વા

શરનિષ્કાસસ્ય દર્વીં પૂરયિત્વર્ષભમાહૂય તસ્ય રવેતે પૂર્ણા દર્વિ પરાપતેત્યનુદ્રુત્યોત્તરયા ગાર્હપત્યે જુહુયાત્

યદ્યૃષભો ન રૂયાદ્બ્રહ્મા બ્રૂયાજ્જુહુધીતિ

યસ્ય રવતે જુહોતિ તાં દક્ષિણાં દદાતિ

મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યઃ સ્વતવદ્ભ્યો વા પુરોડાશં સપ્તકપાલં નિર્વપતિ । સાકં સૂર્યેણોદ્યતા સાકં વા રશ્મિભિઃ પ્રચરન્તિ । સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે

ઇત્યેકાદશી કણ્ડિકા
તતો મહાહવિષસ્તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

તસ્ય વારુણપ્રઘાસિકેનોત્તરેણ વિહારેણ કલ્પો વ્યાખ્યાતઃ

નિર્વપણકાલ આગ્નેયમષ્ટાકપાલમિત્યષ્ટાવુત્તરાણિ
હવીંષિ નિર્વપતિ

ઐન્દ્રસ્ય ચરોઃ સ્થાન ઇન્દ્રાય વૃત્રઘ્ને ચરુમેકે સમામનન્તિ । અગ્ને વેર્હોત્રં વેર્દૂત્યમૂર્ધ્વો અધ્વરે સ્થાત્ । અવતાં ત્વા દ્યાવાપૃથિવી અવ ત્વં દ્યાવાપૃથિવી । સ્વિષ્ટકૃદિન્દ્રાય દેવેભ્યો ભવ જુષાણો અસ્ય હવિષો ઘૃતસ્ય
વીહિ સ્વાહેતિ સ્રુચ્યમાઘારયતિ । વાગસ્યાગ્નેયીત્યનુમન્ત્રયતે યજમાનઃ

સહશ્ચ સહસ્યશ્ચેતિ ચતુર્ભિર્માસનામભિરેકકપાલભભિજુહોતિ । ધેનુર્દક્ષિણર્ષભો વા પ્રવયાઃ । ઇદાવત્સરીણાં સ્વસ્તિમાશાસ્તે । દિવ્યં ધામાશાસ્ત ઇતિ સૂક્તવાકસ્યાશિઃષુ હોતાનુવર્તયતે । એવં યજમાનો જપતિ । આશાસ
ઇતિ મન્ત્રં સંનમતિ

ઐન્દ્રાગ્નતુષાનપ્સુ પ્રતિપાદયતિ

સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે

ઇતિ દ્વાદશી કણ્ડિકા ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
તદાનીમેવ પિતૃયજ્ઞસ્ય તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

વેદં કૃત્વાગ્રેણાન્વાહાર્યપચનં યજમાનમાત્રીં ચતુઃસ્રક્તિં વેદિં કરોતિ

પ્રતિદિશં સ્રક્તયોઽવાન્તરદેશાન્પ્રતિ મધ્યાનિ

ઉદ્ધતા ખાતા ભવતિ

ન પ્રાચી વેદિરુદ્ધત્યા । પિતૃયજ્ઞો હિ । ન દક્ષિણા । યજ્ઞો હિ । ઉભે દિશાવન્તરોદ્ધત્યા । ઉભયે હિ દેવાશ્ચ પિતરશ્ચેજ્યાન્ત ઇતિ વિજ્ઞાયતે

યે કે ચ દેવસંયુક્તા મન્ત્રા દેવેભ્યઃ પિતૃભ્ય ઇતિ તાન્સંનમતિ । યથા ભવતિ પૃથિવિ દેવપિતૃયજનીતિ

અવિકારો વા પરવાક્યશ્રવણાત્

પ્રાગુત્તરાત્પરિગ્રાહાત્કૃત્વા દક્ષિણાગ્નેરગ્નિમાહૃત્ય મધ્યે વેદ્યા ઉપસમાદધાતિ

એતસ્મિન્પિતૃયજ્ઞ આહવનીયકર્માણિ ક્રિયન્તે

અગ્નીનન્વાધાયેધ્માબર્હિરાહરતિ

સમૂલં બર્હિર્દાતિ

ઉપમૂલલૂનં વા

વર્ષીયાનર્થાદિધ્મો દ્રાધીયાંશ્ચ

અગ્નીન્પરિસ્તીર્ય પાણિપ્રક્ષાલનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે । યથાર્થં પાત્રપ્રયોગઃ

નિર્વપણકાલે સર્વતો વેદિં પરિશ્રિત્યોત્તરેણ દ્વારં કૃત્વા દક્ષિણતઃ પ્રાચીનાવીતી હવીંષિ નિર્વપતિ । ઉત્તરતો વા । યજ્ઞોપવીતી સોમાય પિતૃમત ઇતિ યથાસમામ્નાતમ્

અથૈકેષામ્ । સોમાય પિતૃમત આજ્યં પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યઃ ષટ્કપાલં પિતૃભ્યો ગ્નિષ્વાત્તેભ્યો ધાના અગ્નયે કવ્યવાહનાય યમાય વા મન્થં યમાયાઙ્ગિરસ્વતે પિતૃમતે

ઉદકુમ્ભઃ પ્રોક્ષણીભાજનં ભવતિ

પ્રોક્ષણ્યુદ્રેકેણ યવાન્સંયુત્ય ત્રિષ્ફલીકૃતાંસ્તણ્ડુલાન્વિભાગમન્ત્રેણ વિભજ્ય ધાનાર્થાન્નિધાયેતરાન્પિષ્ટાનિ કૃત્વા દક્ષિણાર્ધે ગાર્હપત્યસ્ય ષટ્કપાલાન્યુપધાય દક્ષિણાગ્નૌ પ્રથમેન કપાલમન્ત્રેણ ધાનાર્થં કપાલમધિશ્રયતિ

અધિશ્રયણકાલે ઽધિશ્રયણમન્ત્રેણ તણ્ડુલાનોપ્ય બહુરૂપા ધાનાઃ કરોતિ

વિદહ્યમાનાઃ પરિશેરત ઇતિ વિજ્ઞાયતે

ઇતિ ત્રયોદશી કણ્ડિકા
સંપ્રૈષકાલે પત્નીવર્જં સંપ્રેષ્યતિ

આજ્યગ્રહણકાલ ઉત્તરેણ ગાર્હપત્યં ચતુર્ગૃહીતાન્યાજ્યાનિ ગૃહ્ણાતિ

પ્રોક્ષણીનામભિમન્ત્રણાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

સ્તરણકાલે બર્હિષા ત્રિઃ પ્રસવ્યં વેદિં સ્તૃણન્પર્યેતિ

ઔદ્ધવાન્ધારયમાણસ્ત્રિરસ્તૃણન્પ્રતિપર્યેતિ

ઔદ્ધવઃ પ્રસ્તરઃ

પ્રસ્તરસ્ય ગ્રહણસાદને તૂષ્ણીમ્

ન વિધૃતી

દ્વૌ પરિધી પરિદધાતિ

મધ્યમોત્તરૌ

સર્વાન્વા યદિ સર્વાનાવાહનકાલે પરિધીઁરપોર્ણ્વિતિ વાભિજ્ઞાય દક્ષિણં મધ્યમે પરિધાવુપસમસ્યેત્

ઉદ્વાસનકાલે ધાના ઉદ્વાસ્ય વિભાગમન્ત્રેણ વિભજ્યાર્ધા આજ્યેન સંયૌતિ

અર્ધાઃ પિષ્ટાનામાવૃતા સક્તૂન્કૃત્વાભિવાન્યાયૈ દુગ્ધ
સ્યાર્ધશરાવે સક્તૂનોપ્યૈકયેક્ષુશલાકયેક્ષુકાણ્ડેન વા દક્ષિણામુખસ્ત્રિઃ પ્રસવ્યમનારભ્યોપમન્થતિ

શલાકાસ્થં મન્થં કૃત્વૈકૈકશો હવીંષ્યાસાદયતિ

દક્ષિણતઃ કશિપૂપબર્હણમાઞ્જનમભ્યઞ્જનમુદકુમ્ભમિત્યેકૈકશ આસાદ્ય વેદં નિધાય સામિધેનીભ્યઃ પ્રતિપદ્યતે

અગ્નયે દેવેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ સમિધ્યમાનાયાનુબ્રૂહીતિ સંપ્રેષ્યતિ

એકાં સામિધેનીં ત્રિરન્વાહ । ઉશન્તસ્ત્વા હવામહ ઇત્યેતામ્

એકામનૂયાજસમિધમવશિષ્ય સમશ ઇધ્મં ત્રૈધં વિભજ્ય ત્રિરાદધાતિ

સમાનમા પ્રવરાત્

નાર્ષેયં વૃણીતે ન હોતારમ્

આશ્રાવ્યાહ સીદ હોતરિતિ । એતાવાન્પ્રવરઃ

અપબર્હિષઃ પ્રયાજાનિષ્ટ્વા જીવવન્તાવાજ્યભાગૌ યજતિ

આ નો અગ્ને સુકેતુના રયિં વિશ્વાયુપોષસમ્ । માર્ડીકં ધેહિ જીવસે । ત્વં સોમ મહે ભગં ત્વં યૂન ઋતાયતે ।
દક્ષં દધાસિ જીવસ ઇતિ જીવવન્તૌ

અત્ર વેદ્યાઃ પરિશ્રયણમેકે સમામનન્તિ

ઇતિ ચતુર્દશી કણ્ડિકા
વિસ્રસ્ય યજ્ઞોપવીતાનિ પ્રાચીનાવીતાનિ કુર્વતે । વિપરિક્રામન્ત્યૃત્વિજઃ । વિપરિહરન્તિ સ્રુચો હવીંષિ પરિશ્રયણાનીતિ

દક્ષિણેન જુહૂમુપભૃતં સાદયતિ । દક્ષિણેનોપભૃતં ધ્રુવાં દક્ષિણેન પુરોડાશં ધાનાસ્તા દક્ષિણેન મન્થમ્

સમાનત્ર જુહૂષટ્કપાલૌ

બ્રહ્મયજમાનાવિત્યેકે

ષડવત્તઃ પઞ્ચાવત્તિનાં પઞ્ચાવત્તશ્ચતુરવત્તિનામ્

સંભિન્દન્પુરોડાશસ્યાવદ્યતિ

દ્વિઃ પ્રથમસ્યાવદ્યેત્પઞ્ચાવત્તિનઃ

જુહ્વામુપસ્તીર્ય સોમાય પિતૃમતેઽનુ સ્વધેતિ સંપ્રેષ્યતિ

સકૃત્પુરોડાશસ્યાવદ્યતિ સકૃદ્ધાનાનાં સકૃન્મન્થસ્ય

દક્ષિણતોઽવદાયાભિઘાર્યોદઙ્ઙતિક્રમ્ય દક્ષિણામુખસ્તિષ્ઠન્ના સ્વધેત્યાશ્રાવયતિ

અસ્તુ સ્વધેતિ પ્રત્યાશ્રાવયતિ । સોમં પિતૃમન્તં સ્વધેતિ સંપ્રેષ્યતિ । યે સ્વધામહ ઇતિ યજતિ । સ્વધા નમ ઇતિ વષટ્કરોતિ

સ્વધાકારં તુ પ્રતિષિધ્ય બહ્વૃચવાજસનેયિનામાશ્રુતપ્રત્યાશ્રુતાન્યેવ વિદધાતિ

દ્વે પુરોઽનુવાક્યે અન્વાહ

ઋચમુક્ત્વા પ્રણૌતિ । અપરામુક્ત્વા પ્રણૌતિ

ત્વં સોમ પ્રચિકિત ઇત્યેતા આમ્નાતા ભવન્તિ

એકા યાજ્યા

અગ્નિષ્વાત્તાઃ પિતર ઇત્યેષા । યે અગ્નિષ્વાત્તા યેઽનગ્નિષ્વાત્તા અંહોમુચઃ પિતરઃ સોમ્યાસઃ । પરેઽવરેઽમૃતાસો ભવન્તોઽધિબ્રુવન્તુ તે અવન્ત્વસ્માન્ । વાન્યાયૈ દુગ્ધે જુષમાણાઃ કરમ્ભમુદીરાણા અવરે પરે ચ । અગ્નિષ્વાત્તા ઋતુભિઃ સંવિદાના ઇન્દ્રવન્તો હવિરિદં જુષન્તામિતિ પિતૃભ્યોઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યઃ

ઉપાંશુ પરિશ્રિતે પિતૃયજ્ઞેન ચરન્તિ

એતેનૈવ કલ્પેન પિતૄન્બર્હિષદો યજત્યગ્નિષ્વાત્તાન્

અગ્નિં કવ્યવાહનં સ્વિષ્ટકૃદર્થે યજતિ

યાં દેવતાં યજેત્તદ્ધવિષઃ પ્રથમમવદાનમવદ્યતિ

સ ચાવદાનકલ્પઃ

મન્થ ઇડામવદ્યતિ મન્થં વૈવ

મન્થં હોત્ર આદધાતિ

તં હોતાવજિઘ્રતિ

ઇતિ પઞ્ચદશી કણ્ડિકા
બ્રહ્માધ્વર્યુરગ્નીદ્યજમાનશ્ચ

અપિ વા ન યજમાનઃ

સમશો વા પ્રતિવિભજ્યાવઘ્રેણ ભક્ષયિત્વા બર્હિષિ લેપાન્નિમૃજન્તે

ઉદકુમ્ભમાદાય યજમાનઃ શુન્ધન્તાં પિતર ઇતિ ત્રિઃ પ્રસવ્યં વેદિં પરિષિઞ્ચન્પર્યેતિ

નિધાય કુમ્ભમયા વિષ્ઠા જનયન્કર્વરાણીતિ ત્રિરપરિષિઞ્ચન્પ્રતિપર્યેતિ

હવિઃશેષાન્સંપ્લોમ્નાય પિણ્ડાન્કૃત્વા તિસૃષુ સ્રક્તિષુ નિદધાતિ પૂર્વસ્યાં દક્ષિણસ્યામપરસ્યામિતિ । એતત્તે તતાસૌ યે ચ ત્વામન્વિત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

ત્રીન્પરાન્પિતૄનન્વાચષ્ટે । ષષ્ઠં પ્રથમે પિણ્ડે । પઞ્ચમં દ્વિતીયે । ચતુર્થં તૃતીયે

ઉત્તરસ્યાં સ્રક્ત્યાં રિપ્લલેપં નિમૃજ્યાત્ર પિતરો યથાભાગં મન્દધ્વમિત્યુક્ત્વોદઞ્ચો નિષ્ક્રમ્ય સુસંદૃશં ત્વા વયનિત્યૈન્દ્ર્યર્ચાહવનીયમુપતિષ્ઠન્ત ઐન્દ્રીણાં વા

આ તમિતોરુપસ્થાયાક્ષન્નમીમદન્ત હીતિ પઙ્ક્ત્યા ગાર્હપત્યમુપતિષ્ઠન્તે

એતયૈવ પરિશ્રિતં પ્રવિશન્તિ

અત્રૈકે ભક્ષણપરિષેચને સમામનન્તિ

અવઘ્રેણ સર્વભક્ષાઃ

આઞ્જનાદિ પિણ્ડપિતૃયજ્ઞવદા પઙ્ક્ત્યાઃ

યદન્તરિક્ષમિતિ પઙ્ક્ત્યા પુનરેતિ

વિસ્રસ્ય પ્રાચીનાવીતાનિ યજ્ઞોપવીતાનિ કુર્વતે । વિપરિક્રામન્ત્યૃત્વિજઃ । વિપરિહરન્તિ સ્રુચઃ

અપકર્ષન્તિ પરિશ્રયણાનિ

ઔપભૃતં જુહ્વામાનીયાપબર્હિષાવનૂયાજૌ યજતિ । દેવૌ યજેતિ પ્રથમં સંપ્રેષ્યતિ । યજેત્યુત્તરમ્

સૂક્તવાકં પ્રતિ નિવીતાનિ કુર્વતે

ન પત્નીઃ સંયાજયન્તિ

ન સમિષ્ટયજુર્જુહોતિ

સર્વમન્યત્ક્રિયતે

સંતિષ્ઠતે પિતૃયજ્ઞઃ

ઇતિ ષોડશી કણ્ડિકા ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
પ્રતિપુરુષમેકકપાલાન્નિર્વપતિ યાવન્તો યજમાનસ્યામાત્યાઃ સસ્ત્રીકાસ્તાવત એકાતિરિક્તાન્

યાવન્તો ગૃહ્યાઃ સ્મસ્તેભ્યઃ કમકરમિતિ નિરુપ્યમાણેષુ યજમાનો જપતિ

તૂષ્ણીમુપચરિતા ભવન્તિ

ઉત્તરાર્ધે ગાર્હપત્યસ્યાધિશ્રયતિ

તાનભિઘાર્યાનભિઘાર્ય વોદ્વાસ્યાન્તર્વેદ્યાસાદ્ય પશૂનાં શર્માસીતિ મૂતે સમાવપતિ

મૂતયોર્મૂતેષુ વા

કોશાપિધાનેન હરન્તીત્યેકેષામ્

એક એવ રુદ્રો ન દ્વિતીયાય તસ્થ ઇતિ દક્ષિણાગ્નેરેકોલ્મુકં ધૂપાયદ્ધરતિ

ઉત્તરપૂર્વમવાન્તરદેશં ગત્વાખુસ્તે રુદ્ર પશુરિત્યાખૂત્કર એકં પુરોડાશમુપવપતિ

અસૌ તે પશુરિતિ વા દ્વેષ્યં મનસા ધ્યાયન્

યદિ ન દ્વિષ્યાદાખુસ્તે પશુરિતિ બ્રૂયાત્

ચતુષ્પથ એકોલ્મુકમુપસમાધાય સંપરિસ્તીર્ય સર્વેષાં પુરોડાશાનામુત્તરાર્ધાત્સકૃત્સકૃદવદાય મધ્યમેનાન્તમેના વા પલાશપર્ણેન જુહોતિ

ઇતિ સપ્તદશી કણ્ડિકા
એષ તે રુદ્ર ભાગઃ સહ સ્વસ્રામ્બિકયા તં જુષસ્વ સ્વાહેતિ ભેષજં ગવ ઇત્યેતાભ્યાં ચાતુષ્પથમગ્નિં પરિષિઞ્ચતિ । અવામ્બ રુદ્રમદિમહીતિ યજમાનો જપતિ

ત્ર્યમ્બકં યજામહ ઇતિ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિયન્તિ

ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પતિવેદનમ્ । ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાદિતો મુક્ષીય મા પતેરિતિ યજમાનસ્ય પતિકામા પરીયાત્

ઊર્ધ્વાન્પુરોડાશાનુદસ્ય પ્રતિલભ્ય ત્ર્યમ્બકં યજામહ ઇતિ યજમાનસ્યાઞ્જલૌ સમોપ્ય ભગ સ્થ ભગસ્ય વો લપ્સીયેત્યપાદાયૈતેનૈવ કલ્પને ત્રિઃ સમાવપેયુઃ

પતિકામા યાશ્ચૈવં સમાવપેયુસ્તથૈવ મન્ત્રં સંનમયત્યઃ

પરીત્યપરીત્ય સમાવપન્તીત્યેકે

તાન્મૂતે સમાવપતિ મૂતયોર્મૂતેષુ વા

એષ તે રુદ્ર ભાગ ઇતિ વૃક્ષ આસજતિ વૃક્ષયોર્વૃક્ષેષુ વા

અપિ વા મૂતયોઃ સમોપ્ય વિવધં કૃત્વા શુષ્કે સ્થાણૌ વલ્મીકવપાયાં વાવધાયાવતતધન્વા પિનાકહસ્તઃ કૃત્તિવાસોમિતિ ત્રિરવતામ્યન્તિ

અપઃ પરિષિચ્યાપ્રતીક્ષાસ્તૂષ્ણીમેત્યૈધોઽસ્યેધિષીમહીત્યાહવનીયે સમિધ આધાયાપો અન્વચારિષમિત્યુપતિષ્ઠન્તે

ઇત્યષ્ટાદશી કણ્ડિકા
આદિત્યં ઘૃતે ચરું પૂર્વવન્નિર્વપતિ

અશ્વઃ શ્વેતો દક્ષિણા

ગૌર્વા શ્વેતઃ શ્વેતન્યઙ્ગો વા

સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે

આગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપેચ્ચક્ષુષ્કામો બાર્હસ્પત્યં ચરું બ્રહ્મવર્ચસકામ ઐન્દ્રં પશુકામઃ સારસ્વતં
પ્રજાકામઃ પૌષ્ણં પ્રતિષ્ઠાકામઃ

એતેષાં યત્કામયેત્તદનુનિર્વપેત્

સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે

સંતિષ્ઠન્તે સાકમેધાઃ

અત્ર પૌર્ણમાસ્યેષ્ટ્વોન્દનાદિ પૂર્વવન્નિવર્તનમ્ । સર્વં વા વાપયેત્ । મન્ત્રાદિર્વિક્રિયતે । યો અસ્યાઃ પૃથિવ્યાસ્ત્વચિ નિવર્તયત્યોષધીઃ । અગ્નિરીશાન ઓજસા વરુણો ધીતિભિઃ સહ । ઇન્દ્રો મરુદ્ભિઃ સખિભિઃ સહ । અગ્નિસ્તિગ્મેનેતિ સમાનમ્

ઇત્યેકોનવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
તતો દ્વ્યહે ત્ર્યહે ચતુરહેઽર્ધમાસે માસિ ચતુર્ષુ વા માસેષુ શુનાસીરીયેણ યજતે

તસ્ય વૈશ્વદેવવત્કલ્પઃ

નિર્વપણકાલ આગ્નેયમષ્ટાકપાલમિતિ દશોત્તરાણિ હવીંષિ નિર્વપતિ

વાયવ્યસ્ય પયસઃ પ્રાતર્દોહવત્કલ્પઃ

અથૈકેષામ્ । પઞ્ચ સંચરાણિ નિરુપ્ય વાયવ્યા યવાગૂઃ પ્રતિધુગ્વેન્દ્રાય શુનાસીરાય પુરોડાશો દ્વાદશકપાલઃ । ઇન્દ્રાય શુનાસીરાય સ્રુચા જુહુત નો હવિઃ । જુષતાં પ્રતિ મેધિરઃ । પ્ર હવ્યાનિ ઘૃતવન્ત્યસ્મૈ હર્યશ્વાય ભરતા
સ જોષાઃ । ઇન્દ્રર્તુભિર્બ્રહ્મણા વાવૃધાનઃ શુનાસીરી હવિરિદં જુષસ્વેતિ શુનાસીરીયસ્ય યાજ્યાનુવાક્યે । સૌર્ય એકકપાલ ઇતિ

નવ પ્રયાજાનૂયાજાઃ

પઞ્ચપ્રયાજં ત્ર્યનૂયાજમિત્યેકે

સંસર્પોઽસ્યંહસ્પત્યાય ત્વેતિ માસનામ્નૈકકપાલમભિજુહોતિ

દ્વાદશગવં સીરં દક્ષિણા

ષડ્યોગં વા

ઉષ્ટારાવિત્યેકેષામ્

ઉષ્ટારં વા

અશ્વં શ્વેતમેકકપાલસ્ય ગાં વા શ્વેતમ્

ઇતિ વિંશી કણ્ડિકા
અનુવત્સરીણાં સ્વસ્તિમાશાસ્તે । દિવ્યં ધામાશાસ્ત ઇતિ સૂક્તવાકસ્યાશિઃષુ હોતાનુવર્તયતે । એવં યજમાનો જપતિ । આશાસ ઇતિ મન્ત્રં સંનમતિ । સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે । સંતિષ્ઠન્તે ચાતુર્માસ્યાનિ । અત્ર પૌર્ણમાસ્યેષ્ટ્વોન્દનાદિ પૂર્વવન્નિવર્તનમ્ । સર્વં વા વાપયેત્ । મન્ત્રાદિર્વિક્રિયતે । એકં માસમુદસૃજત્પરમેષ્ઠી પ્રજાભ્યઃ । તેનાભ્યો મહ આવહદમૃતં મર્ત્યાભ્યઃ । પ્રજામનુ પ્રજાયસે તદુ તે મર્ત્યામૃતમ્ । યેન માસા અર્ધમાસા ઋતયઃ પરિવત્સરાઃ । યેન તે તે પ્રજાપત ઈજાનસ્ય ન્યવર્તયન્ । તેનાહમસ્ય બ્રહ્મણા નિવર્તયામિ જીવસે । અગ્નિસ્તિગ્મેનેતિ સમાનમ્

ચાતુર્માસ્યૈરિષ્ટ્વા સોમેન પશુના વા યજતે

ફાલ્ગુન્યા ઉદ્દૃષ્ટે સોમાય દીક્ષતે

તં તતો નાનીજાનમપરા ફાલ્ગુની પર્યવેયાત્

ઇતિ વૈ ખલૂત્સૃજમાનસ્ય

અથ પુનરાલભમાનસ્ય ફાલ્ગુન્યાશ્ચતુર્દશ્યાં શુનાસીરીયેણેષ્ટ્વા

ઇત્યેકવિંશી કણ્ડિકા
પઞ્ચદશ્યાં વૈશ્વદેવેન યજતે

એતેનૈવ પશુકામો યજેત યસ્મિન્નસ્યર્તૌ ભૂયિષ્ઠં ગોષુ પયઃ સ્યાત્

એતેનૈવ પ્રજાકામઃ પશુકામો વા યજેત

અથૈકેષામ્ । વૈશ્વદેવેનેતરેષાં પર્વણાં સ્થાને પશુકામો યજેત યાવત્સહસ્રં પશૂન્પ્રાપ્નુયાત્ । અથેતરૈઃ સ્વકાલૈર્યજેત

શુનાસીરીયેણ ગ્રામકામો વર્ષ્ય ઉદકે યજેત

વર્ષ્યમુદકમન્વવસાય તત ઉદકાર્થાન્કુરુતે

એતેનૈવ પ્રજાકામઃ પશુકામઃ પુષ્ટિકામો બ્રહ્મવર્ચસકામોઽન્નાદ્યકામો વા યજેત

પર્વભિશ્ચાતુર્માસ્યેષુ માસાન્સંચષ્ટે

પઞ્ચસાંવત્સરિકાણિ વ્યાખ્યાસ્યામઃ

ત્રીનૃતૂન્સંવત્સરાનિષ્ટ્વા માસં ન યજતે । દ્વૌ પરાવિષ્ટ્વા વિરમતિ

ચૈત્ર્યાં તૂપક્રમ્ય દ્વાવિષ્ટ્વા માસમનિષ્ટ્વા ત્રીન્પરાનિષ્ટ્વા વિરમતિ

અથ પઞ્ચદશવાર્ષિકાણિ

એતાન્યેવ દ્વિઃ

ત્રિરપરિમિતં વાભ્યસ્યેત્

વિજ્ઞાયતે ચ સ ત્રિષુત્રિષુ સંવત્સરેષુ માસં ન યજત ઇત્યેતદ્વચનોઽભ્યાસઃ

પઞ્ચસાંવત્સરિકેષુ વૈશ્વાનરપાર્જન્યા પઞ્ચહોતા ચ નાભ્યાવર્તેત

એકોપક્રમત્વાત્

યથાન્વારમ્ભણીયા યથાન્વારમ્ભણીયા

ઇતિ દ્વાવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ ષષ્ઠઃ પટલઃ
ઇત્યષ્ટમઃ પ્રશ્નઃ
શ્રુતિલક્ષણં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધ્યપરાધે વિધીયતે

એકસ્મિન્દોષે શ્રૂયમાણાનિ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ સમભ્યુચ્ચીયેરન્નર્થાન્તરત્વાત્

જપો હોમ ઇજ્યા ચ

દોષનિર્ઘાતાર્થાનિ ભવન્તિ

અનન્તરં દોષાત્કર્તવ્યાનિ

નિર્હૃતે દોષે પુનઃ કૃત્સ્નં કર્મ

તસ્ય નાવચનાત્પુનઃપ્રયોગઃ

તુભ્યં તા અઙ્ગિરસ્તમેત્યન્વાહિતાગ્નિઃ પ્રયાસ્યઞ્જુહુયાત્

પૃથગરણીષ્વગ્નીન્સમારોપ્ય પ્રયાતિ

યત્ર વસેત્તદેતામિષ્ટિં સંસ્થાપયેત્

યદ્યન્વાહિતાગ્નેરાહવનીયોઽનુગચ્છેદન્વગ્નિરુષસામગ્રમખ્યદિત્યન્યં પ્રણીય ભૂરિત્યુપસ્થાય યો અગ્નિં દેવવીતયે હવિષ્માઁ આવિવાસતિ । તસ્મૈ પાવક મૃડય સ્વાહેતિ પૂર્ણં સ્રુવં સર્વપ્રાયશ્ચિત્તં હુત્વેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇત્યાહુતિં જુહુયાત્

જપેદિત્યેકે

મનસા વ્રતોપાયનીયં યજુર્જપેત્

યઃ કશ્ચનાનુગચ્છેદેતદેવ પ્રણયનવર્જમાવર્તેત

મન્થેદ્ગાર્હપત્યમ્

યાપ્રકૃતિર્દક્ષિણાગ્નેઃ

યદ્યાહિતાગ્નેરગ્નિરપક્ષાયેદા શમ્યાપરાસાત્પરિ વાજપતિઃ કવિરગ્નિરિતિ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં પરિક્રમ્ય તં સંભરેદિદં ત એકં પર ઉત એકં તૃતીયેન જ્યોતિષા સંવિશસ્વ । સંવેશનસ્તનુવૈ ચારુરેધિ પ્રિયે દેવાનાં પરમે જનિત્ર ઇતિ

યદિ પરસ્તરામપક્ષાયેદનુપ્રયાયાવસ્યેત્

તદગ્નયે પથિકૃતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્

પથોઽન્તિકાદ્બર્હિરાહરેત્

અનડ્વાન્દક્ષિણા । સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ટતે

તતઃ શ્વોભૂતે ગૃહેષુ પ્રત્યવસ્યતિ

યસ્ય હવિષે વત્સા અપાકૃતા ધયેયુસ્તત્સ્થાને વાયવ્યાં યવાગૂં નિર્વપેત્

અથોત્તરસ્મૈ હવિષે વત્સાનપાકૃત્યોપવસેત્

યસ્ય સાયં દુગ્ધં હવિરાર્તિમાર્છતીન્દ્રાય વ્રીહીન્નિરુપ્યોપવસેત્

યત્પ્રાતઃ સ્યાત્તચ્છૃતં કુર્યાત્

અથેતર ઐન્દ્રઃ પુરોડાશઃ સ્યાત્

તસ્ય પ્રાતર્દોહેન સમવદાય પ્રચરેત્

એતદેવ પ્રાતર્દોહ આર્તિગતે પ્રાયશ્ચિત્તમ્

સાયં દોહેનાસ્ય સમવદાય પ્રચરેત્

યસ્યોભૌ દોહાવાર્તિમાર્છેયાતામાગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદૈન્દ્રં પઞ્ચશરાવમોદનમ્

અગ્નિં પુરોડાશેન યજેત । ઇન્દ્રં પઞ્ચશરાવેણ

પઞ્ચશરાવેણ વોભે દેવતે યજેત

અથોત્તરસ્મૈ હવિષે વત્સાનપાકૃત્યોપવસેત્

ઇતિ પ્રથમા કણ્ડિકા
યસ્ય વ્રત્યેઽહન્પત્ન્યનાલમ્ભુકા સ્યાત્તામપરુધ્ય યજેત

જઘનેન વેદિમન્તર્વેદિ વોદકશુલ્બં સંનહનં સ્તૃણીયાત્

યદા ત્રિરાત્રીણા સ્યાદથૈનામુપહ્વયેતામૂહમસ્મિ સા ત્વં દ્યૌરહં પૃથિવી ત્વં સામાહમૃક્ત્વં તાવેહિ સંભવાવ સહ રેતો દધાવહૈ પુંસે પુત્રાય વેત્તવૈ રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાયેતિ

યસ્યાગ્નિહોત્રં સાંનાય્યં વા વિષ્યન્દેતોદઙ્પરેત્ય વલ્મીકવપામુદ્ધૃત્ય પ્રજાપતે ન ત્વદેતાનીતિ પ્રાજાપત્યર્ચા વલ્મીકવપાયામવનીય ભૂરિત્યુપસ્થાયાન્યાં દુગ્ધ્વા પુનર્જુહુયાત્ । યદિ સાંનાય્યમન્યદાગમયેત્

યદિ કીટોઽવપદ્યેત મધ્યમેનાન્તમેન વા પલાશપર્ણેન મહી દ્યૌઃ પૃથિવી ચ ન ઇતિ દ્યાવાપૃથિવ્યયર્ચાન્તઃપરિધિ નિનીયાન્યાં દુગ્ધ્વા પુનર્જુહુયાત્ । યદિ સાંનાય્યમન્યદાગમયેત્

યસ્યાગ્નિહોત્રમવવર્ષેન્મિત્રો જનાન્કલ્પયતિ પ્રજાનન્મિત્રો દાધાર પૃથિવીમુત દ્યામ્ । મિત્રઃ કૃષ્ટીરનિમિષાભિચષ્ટે સત્યાય હવ્યં ઘૃતવજ્જુહોતેતિ તત્કૃત્વાન્યાં દુગ્ધ્વા પુનર્જુહુયાત્

યદિ પૂર્વસ્યામાહુત્યાં હુતાયામુત્તરાહુતિઃ સ્કન્દેદ્યદિ વોત્તરયા પૂર્વામભિજુહુયાદ્યત્ર વેત્થ વનસ્પતે દેવાનાં ગુહ્યા નામાનિ । તત્ર હવ્યાનિ ગામયૐત વાનસ્પત્યયર્ચા સમિધમાધાય તત એવ તૂષ્ણીં હુત્વાન્યાં દુગ્ધ્વા પુનર્જુહુયાત્

યદિ પૂર્વસ્યામાહુત્યાં હુતાયામાહવનીયોઽનુગચ્છેદગ્નિર્દારૌ દારાવગ્નિરિતિ વદન્નનન્તરે શકલે હિરણ્યે વા જુહુયાત્

યદિ પુરા પ્રયાજેભ્યો બહિઃપરિધ્યઙ્ગારઃ સ્કન્દેત્તં સ્રુવસ્ય બુધ્નેનાભિનિદધ્યાન્મા તમો મા યજ્ઞસ્તમન્મા યજમાનસ્તમન્નમસ્તે અસ્ત્વાયતે નમો રુદ્ર પરાયતે નમો યત્ર નિષીદસિ । અધ્વર્યું મા હિંસીર્યજમાનં મા હિંસીરિતિ યદિ પુરસ્તાત્ । બ્રહ્માણં મા હિંસીર્યજમાનં મા હિંસીરિતિ યદિ દક્ષિણતઃ । હોતારં મા હિંસીઃ પત્નીં મા હિંસીર્યજમાનં મા હિંસીરિતિ યદિ પશ્ચાત્ । આગ્નીધ્રં મા હિંસીઃ પશૂન્મા હિંસીર્યજમાનં મા હિંસીરિતિ યદ્યુત્તરતઃ

આહં યજ્ઞં દધે નિરૃતેરુપસ્થાત્તં દેવેભ્યઃ પરિદદામીત્યેનમાદાય

ઇતિ દ્વિતીયા કણ્ડિકા
સહસ્રશૃઙ્ગો વૃષભો જાતવેદાઃ સ્તોમપૃષ્ઠો ઘૃતવાન્સુપ્રતીકઃ । મા નો હાસીન્મેત્થિતો નેત્ત્વા જહામ ગોપોષં નો વીરપોષં ચ યચ્છેત્યેનમગ્નૌ પ્રહરતિ

પ્રહૃત્ય વાભિજુહુયાત્

યદિ કાલસંનિકર્ષેઽગ્નિર્મથ્યમાની ન જાયેત યત્રા
ન્યં પશ્યેત્તત આહૃત્ય જુહુયાત્

અથાત્વરમાણઃ પુનર્મન્થેત્

યદ્યન્યં ન વિન્દેદજાયૈ દક્ષિણે કર્ણે હોતવ્યમ્

અજસ્ય તુ તતો નાશ્નીયાત્

યદ્યજાં ન વિન્દેદ્બ્રાહ્મણસ્ય દક્ષિણે હસ્તે હોતવ્યમ્

બ્રાહ્મણં તુ વસત્યૈ નાપરુન્ધીત

યદિ બ્રાહ્મણં ન વિન્દેદ્દર્ભસ્તમ્બે હોતવ્યમ્

દર્ભાંસ્તુ નાધ્યાસીત

યદિ દર્ભાન્ન વિન્દેદપ્સુ હોતવ્યમ્

આપસ્તુ ન પરિચક્ષીતેમા ભોજનીયા ઇમા અભોજનીયા ઇતિ

અપ્યભોજનીયસ્યૈતં સંવત્સરં પરિગૃહ્ણીયાદેવાપઃ

અદ્ભિસ્તુ ન પાદૌ પ્રક્ષાલયીત

સાંવત્સરિકાણ્યેતાનિ વ્રતાનીત્યાશ્મરથ્યઃ । યાવજ્જોવમિત્યાલેખનઃ

સંવત્સરસ્ય પરસ્તાદગ્નયે વ્રતપતયે પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્

અગ્નયે ક્ષામવતેઽષ્ટાકપાલં યેષાં પૂર્વાપરા અન્વઞ્ચઃ પ્રમીયેરન્ । ગૃહદાહે વા

અગ્નયે વિવિચયેઽષ્ટાકપાલં યસ્યાહિતાગ્નેરન્યૈરગ્નિભિરગ્નયઃ સંસૃજ્યેરન્મિથો વા

અગ્નયે વિપૃચેઽષ્ટાકપાલં યદિ ગાર્હપત્યાહવનીયૌ

અગ્નિના વિપૃચા વયં ગીર્ભિઃ સ્તોમં મનામહે । સ નો રાસ્વ સહસ્રિણઃ । કવિરગ્નિઃ સમિધ્યતે વિપ્રો યજ્ઞસ્ય સાધનઃ । વિપૃઞ્ચન્રાસ્વ નો વસ્વિતિ યાજ્યાનુવાક્યે

અગ્નયે વીતયેઽષ્ટાકપાલં યદિ ગાર્હપત્યદક્ષિણાગ્ની દક્ષિણાગ્ન્યાહવનીયૌ વા

અગ્નયે શુચયેઽષ્ટાકપાલં યદિ પ્રદાવ્યેનાભ્યાદાહ્યેન શવાગ્નિના વા । અગ્નયે સંકુસુકાયાષ્ટાકપાલં યદિ સૂતકાગ્નિના । સંકુસુકો કુસુકો વિકિરો યશ્ચ વિષ્કિરઃ । માષાજ્યેન નલેધ્મેન ક્રવ્યાદં શમયામસિ । અસ્મિન્વયં સંકુસુકેઽગ્નૌ રિપ્રાણિ મૃજ્મહે । અભૂમ યજ્ઞિયાઃ શુદ્ધાઃ પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષદિતિ યાજ્યાનુવાક્યે । અગ્નયેઽપ્સુમતેઽષ્ટાકપાલં યદિ વૈદ્યુતેન

યદિ સર્વાઃ સંનિપતેરન્વિવિચયે નિરુપ્ય શુચયે નિર્વપેદ્વ્રાતભૃતીં તૃતીયામપ્સુમતીં ચતુર્થીં ક્ષામવતીમન્તં પરિક્રમયેત્

વ્રાતભૃતીં દ્વિતીયામેકે સમામનન્તિ । વ્રાતપતીમુત્તમામ્

ઇતિ તૃતીયા કણ્ડિકા
ગર્ભં સ્રવન્તમગદમકરગ્નિરિન્દ્રસ્ત્વષ્ટા બૃહસ્પતિઃ । પૃથિવ્યામવચુશ્ચોતૈતન્નાભિપ્રાપ્નોતિ નિરૃતિં પરાચૈરિત્યગ્નિહોત્રસ્થાલીં સ્રવન્તીમભિમન્ત્ર્ય વિધું દદ્રાણમિતિ સંદધ્યાત્

અગ્નયે પથિકૃતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યો દર્શપૂર્ણમાસયાજીત્યુક્તમ્

સમાનતન્ત્રે વા મુખ્યઃ કાર્યઃ

અથૈકેષામ્ । વિ વા એતસ્ય યજ્ઞશ્છિદ્યતે યસ્ય યજ્ઞે પ્રતતેઽન્તરેતામિષ્ટિં નિર્વપન્તિ । ય એવાસાવાગ્નેયોઽષ્ટાકપાલઃ પૌર્ણમાસ્યાં યોઽમાવાસ્યાયાં તમગ્નયે પથિકૃતે
કુર્યાત્ । તેનૈવ પુનઃ પન્થામવૈતિ ન યજ્ઞં નિચ્છિનત્તીતિ વિજ્ઞાયતે

સંયાજ્યે એવ પાથિકૃતી સ્યાતામિત્યપરમ્

યસ્ય હવિર્નિરુપ્તં પુરસ્તાચ્ચન્દ્રમા અભ્યુદેતીત્યુક્તમ્

અનિરુપ્તેઽભ્યુદિતે પ્રાકૃતીભ્યો નિર્વપેદિત્યાશ્મરથ્યઃ

તણ્ડુલભૂતેષ્વપનયેત્

વ્યૃદ્ધભાગ્ભ્ય ઇત્યાલેખનઃ

નિનિરુપ્તેઽભ્યુદિતે પ્રાકૃતીભ્યઃ શેષમ્

તણ્ડુલભૂતેષ્વપનયેત્

યસ્યાગૃહીતં હવિરભ્યુદિયાદ્દ્રતચર્યાં વા નોદાશંસીત । સ ત્રેધા તણ્ડુલાનિતિ પૂર્વવત્ । અથોત્તરસ્મૈ હવિષે વત્સાનપાકૃત્યોપવસેત્

અથ યસ્ય ગૃહીતં હવિરભ્યુદિયાત્સૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિઃ સા વ્રતચર્યા

વત્સાન્માતૃભિઃ સંસૃજ્ય પુનરપાકૃત્ય પૂર્વેદ્યુર્દુગ્ધં દધિ હવિરાતઞ્ચનાર્થં નિદધ્યાત્

અગ્નયે વ્રતપતયે પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્ય આહિતાગ્નિઃ સન્નવ્રત્યમિવ ચરેત્પ્રવસેદ્વા વ્રત્યેઽહનિ માંસં વાશ્નાતિ સ્ત્રિયં વોપૈતિ

અગ્નયે વ્રતભૃદેઽષ્ટાકપાલં યદ્યાર્તિજમશ્રુ કુર્યાત્

ત્વમગ્ને વ્રતભૃચ્છુચિર્દેવાઁ આસાદયા ઇહ । અગ્ને હવ્યાય વોઢવે । વ્રતાનુબિભ્રદ્વ્રતપા અદાભ્યો યજા નો દેવાઁ અજરઃ સુવીરઃ । દધદ્રત્નાનિ સુવિદાનો અગ્ને ગોપાય નો જીવસે જાતવેદ ઇતિ યાજ્યાનુવાક્યે । વ્રાતભૃતીં પ્રવાસ એકે સમામનન્તિ વ્રાતપતીમશ્રુકર્મણિ

ઇતિ ચતુર્થી કણ્ડિકા ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
યદ્યગ્નિહોત્ર્યુપસૃષ્ટા વાશ્યેત યસ્માદ્ભીષાવાશિષ્ઠાસ્તતો નો અભયં કૃધિ । અભયં નઃ પશુભ્યો નમો રુદ્રાય મીઢુષ ઇતિ જુહુયાદભિ વા મન્ત્રયેત

યદ્યુ વૈ નિષીદેદેતયૈવ યસ્માભીષા ન્યષદ ઇત્યભિમન્ત્ર્યોદસ્થાદ્દેવ્યદિતિર્વિશ્વરૂપ્યાયુર્યજ્ઞપતાવધાત્ । ઇન્દ્રાય કૃણ્વતી ભાગં મિત્રાય વરુણાય ચેત્યુપસ્થાપ્ય તાં દુગ્ધ્વા બ્રાહ્મણાય દદ્યાદ્યસ્યાન્નં નાદ્યાત્ । અવર્તિમેવાસ્મિન્પાપ્માનં પ્રતિમુઞ્ચતીતિ વિજ્ઞાયતે

અપિ વા દણ્ડેન વિપિષ્યાવિપિષ્ય વોત્થાપ્યાત્મન્કુ
ર્વીત

સૂયવસાદ્ભગવતી હિ ભૂયા થો વયં ભગવન્તઃ સ્યામ । અદ્ધિ તૃણમઘ્ન્યે વિશ્વદાનીં પિબ શુદ્ધમુદકમાચરન્તીતિ દર્ભસ્તમ્બમાલુપ્ય ગ્રાસયેત્

યદ્યુ વૈ લોહિતં દુહીત વ્યુત્ક્રામતેત્યુક્ત્વા દક્ષિણમગ્નિં પરિશ્રિત્ય તસ્મિન્નેતચ્છ્રપયિત્વા તસ્મિન્વ્યાહૃતીભિસ્તૂષ્ણીં વા હુત્વા તાં બ્રાહ્મણાય દદ્યાદ્યમનભ્યાગમિષ્યન્સ્યાત્

યદિ દુહ્યમાનં સ્કન્દેદ્યદદ્ય દુગ્ધં પૃથિવીમસક્ત યદોષધીરપ્યસરદ્યદાપઃ । પયો ગૃહેષુ પયો અઘ્નિયાસુ પયો વત્સેષુ પયો અસ્તુ તન્મયીત્યેનદભિમન્ત્ર્ય સમુદ્રં વઃ પ્રહિણોમીત્યદ્ભિરુપસૃજેત્

યદિ દુહ્યમાના સ્થાલીમવભિન્દ્યાન્નિર્ણિજ્યાન્યાં દુહ્યાત્તાં વૈવ

યદિ દુહ્યમાનં દુગ્ધં હ્રિયમાણં હૃતમધિશ્રીયમાણમધિશ્રિતમુદ્વાસ્યમાનમુદ્વાસિતમુન્નીયમાનમુન્નીતં વા સ્કન્દેત્તદેવ યાદૃક્કીદૃક્ચ હોતવ્યમન્યયા વાભિદોહ્યમ્

યદિ સૃકૃદુન્નીતં સ્કન્દેદ્દ્વિસ્ત્રિર્વા ન તદાદ્રિયેત । યદ્યુ વૈ ચતુર્થમુન્નીતં સ્કન્દેત્સ્થાલ્યાં શેષમવનીય ચતુરભ્યુન્નીય હોતવ્યમન્યયા વાભિદોહ્યમ્

ઇતિ પઞ્ચમી કણ્ડિકા
યદ્યુદ્દ્રુતસ્ય સ્કન્દેત્તન્નિષદ્ય પુનર્ગૃહીત્વા તદેવ યાદૃક્કીદૃક્ચ હોતવ્યમ્ । અથાન્યાં દુગ્ધ્વા પુનર્હોતવ્યમ્ । અથાજ્યેન વરુણીમૃચમનૂચ્ય વારુણ્યર્ચા જુહુયાત્

યદિ પ્રાચીનં સ્કન્દેત્તદેવ યાદૃક્કીદૃક્ચ હોતવ્યમન્યયા વાભિદોહ્યમ્

અથૈકેષામ્ । યદિ પ્રાચીનં હ્રિયમાણં સ્કન્દેત્પ્રજાપતેર્વિશ્વભૃતિ તન્વં હુતમસિ સ્વાહેત્યેનદભિમન્ત્ર્યૈતદેવાગ્નિહોત્રં સ્યાદિત્યાશ્મરથ્યઃ । અન્યાં દુગ્ધ્વા પુનરોહોતવ્યમિત્યાલેખનઃ

યદિ પુરઃ પરાહૃતં સ્કન્દેદનૂદાહૃત્ય ચતુરભ્યુન્નીય હોતવ્યમન્યયા વાભિદોહ્યમ્

યદિ પુર ઉપસન્નં સ્કન્દેત્તદેવયાદૃક્કીદૃક્ચ હોતવ્યમન્યયા વાભિદોહ્યમ્

અથૈકેષામ્ । યદિ પુર ઉપસન્નમહુતં સ્કન્દેત્તદેવ યાદૃક્કીદૃક્ચ હોતવ્યમ્ । અથાન્યાં દુગ્ધ્વા પુનર્હોતવ્યમ્ । અથાજ્યેન વારુણીમિતિ સમાનમ્

અસ્કાન્દ્યૌઃ પૃથિવીમસ્કાનૃષભો યુવા ગાઃ । સ્કન્નેમા વિશ્વા ભુવના સ્કન્નો યજ્ઞઃ પ્રજનયતુ । અસ્કાનજનિ પ્રાજન્યા સ્કન્નાજ્જાયતે વૃષા । સ્કન્નાત્પ્રજનિષીમહીતિ સ્કન્નમભિમન્ત્ર્યોન્નમ્ભય પૃથિવીમિત્યદ્ભિરુપસૃજેત્

યદનાહુતિમાત્રં વિપ્રુડેવ સા

યદિ સાયં સ્કન્દેદા હોતોઃ પ્રાતર્નાશ્નીયાત્ । યદિ પ્રાતરા હોતોઃ સાયં નાશ્નીયાત્

દિવ્યા વા એતમશનિરભ્યવૈતિ યસ્યાગ્નિહોત્રં શિરિશિરાભવતિ । સમોષામુમિતિ બ્રૂયાદ્યં દ્વિષ્યાત્

યસ્યાગ્નિહોત્રેઽધિશ્રિતે શ્વાન્તરાગ્ની ધાવેદ્ગાર્હપત્યાદ્ભસ્માદાયેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇતિ વૈષ્ણવ્યર્ચાહવનીયાદ્ધ્વંસયન્નુદ્દ્રુત્યૈતયૈવ ભસ્મના શુનઃ પદમપિવપેત્

યસ્યાગ્નિમનાહૃતં સૂર્યોઽભિનિમ્રોચેદ્યત્ર દીપ્યમાનં પરાપશ્યેત્તત આહૃત્યૈતં પ્રવિશાનીતિ વૈષ આધીયતે

ઇતિ દક્ષિણાગ્નેરનુગતસ્યાધાનકલ્પઃ

યસ્યાગ્નિમનુદ્ધૃતં સૂર્યોઽભિનિમ્રોચેત્

ઇતિ ષષ્ઠી કણ્ડિકા
દર્ભેણ હિરણ્યં પ્રબધ્ય પુરસ્તાદ્ધરેત્ । અન્વઙ્ઙાર્ષેયો બ્રાહ્મણો બહુવિદગ્નિમુદ્ધરેત્ । અન્વઙ્ઙગ્નિહોત્રેણાનૂદ્દ્રવેત્ । આયતને હિરણ્યેઽગ્નિં પ્રતિષ્ઠાપ્ય નિત્યમગ્નિહોત્રમુપસાદ્યા તમિતોરપ્રાણન્નાસિત્વા સમન્ય હુત્વા ભૂર્ભુવઃ સુવરિત્યુપસ્થાય વારુણં ચરું નિર્વપેત્

વ્રાતભૃતીં દ્વિતીયામેકે સમામનન્તિ । ઋતે હિરણ્યાત્પ્રણયનમેકે

યદિ સાયમગ્નિહોત્રકાલોઽતિપદ્યેત દોષા વસ્તોર્નમઃ સ્વાહેતિ કાલસમાપાદનીયં હોમં હુત્વા નિત્યમગ્નિહોત્રમુપસાદ્યા તમિતોરપ્રાણન્નાસિત્વા સમન્ય હુત્વા ભૂર્ભુવઃ સુવરિત્યુપતિષ્ઠેત

યદિ પ્રાતઃ પ્રાતર્વસ્તોર્નમઃ સ્વાહેતિ કાલસમાપાદનીયં હોમં હુત્વા નિત્યમગ્નિહોત્રમુપસાદ્યા તમિતોરપ્રાણન્નાસિત્વા સમન્ય હુત્વા ભૂર્ભુવઃ સુવરિત્યુપતિષ્ઠેત

વરો દક્ષિણા

હુત્વાહવનીયમુદ્વાપ્યાન્વગ્નિરુષસામગ્રમખ્યદિત્યન્યં પ્રણીયેહૈવ ક્ષેમ્ય એધિ મા પ્રહાસીન્મામુમામુષ્યાયણમિત્યાદિત્યમુપસ્થાય મૈત્રં ચરું નિર્વપેત્

સૌર્યમેકકપાલમેકે સમામનન્તિ

સંસ્થિતાયામિષ્ટ્યામાહવનીયમેવૈતદહરિન્ધાનાવનશ્નન્તૌ વાગ્યતાવાસાતે યજમાનઃ પત્ની ચ

દ્વયોઃ પયસા પૂર્વવત્સાયમગ્નિહોત્રં જુહુયાત્

યસ્યાગ્નિમનુદ્ધૃતં સૂર્યોઽભ્યુદિયાચ્ચતુર્ગૃહીતમાજ્યં પુરસ્તાદ્ધરેત્ । અન્વઙ્ઙાર્ષેયો બ્રાહ્મણો બહુવિદગ્નિમુદ્ધરેત્ । અન્વઙ્ઙગ્નિહોત્રેણાનૂદ્દ્રવેત્ । આયતનેઽગ્નિં પ્રતિષ્ઠાપ્યોષાઃ કેતુના જુષતાં યજ્ઞં દેવેભિરન્વિતમ્ । દેવેભ્યો મધુમત્તમં સ્વાહેતિ પ્રત્યઙ્ગિષદ્યાજ્યેન જુહુયાત્

અગ્નિહોત્રસ્ય સ એવ હોમકલ્પઃ । તત્પ્રાયશ્ચિત્તં યત્પ્રાતઃ કાલાતિપન્નસ્ય

એતાવન્નાના । નાત્રાહવનીયમનુગમયતિ

અથૈકેષામ્ । યસ્યાગ્નિમનુદ્ધૃતં સૂર્યોઽભિનિમ્રોચેદભ્યુદિયાદ્વા

ઇતિ સપ્તમી કણ્ડિકા
મનો જ્યોતિર્જુષતાં ત્રયસ્ત્રિંશત્તન્તવ ઇતિ દ્વે ચતુર્ગૃહીતે જુહુયાત્

યસ્ય વિપ્રક્રાન્તમહુતમગ્નિહોત્રં સૂર્યોઽભ્યુદિયાદ્યથા વિજનિષ્યમાણો ન વિજાયેત તાદૃક્તત્ । આત્માનં વા હ યજમાનો રુણદ્ધિ સર્વજ્યાનિં વા જીયતે । નિત્યમગ્નિહોત્રમુપસાદ્યા તમિતોરપ્રાણન્નાસિત્વા સમન્ય હુત્વા ભૂર્ભુવઃ સુવરિત્યુપતિષ્ઠેત । એકહાયનો દક્ષિણા

હુત્વા તદુદ્વાસ્ય પુનરાધેયં તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિરિત્યાશ્મરથ્યઃ

અથૈકેષામ્ । યદ્યન્તે સ્યાદુન્નીય પ્રાઙુદાદ્રવેત્ । સ
ઉપસાદ્યા તમિતોરાસીત । સ યદા તામ્યેદથ ભૂઃ સ્વાહેતિ જુહુયાત્ । પ્રજાપતિર્વૈ ભૂતસ્તમેવોપાસરેત્સ એવૈનં તત ઉન્નયતિ નાર્તિમાર્છતિ યજમાન ઇતિ
વિજ્ઞાયતે

યસ્યાગ્નિહોત્રં વિચ્છિદ્યેત દ્વ્યહે ત્ર્યહે ચતુરહે વાગ્નયે તન્તુમતે ઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્

સ્વયં કૃણ્વાનં સુગમપ્રયાવં તિગ્મશૃઙ્ગો વૃષભઃ શોશુચાનઃ । પ્રત્નં સધસ્થમનુપશ્યમાન આ તન્તુમગ્નિર્દિવ્યં તતાન । ત્વં નસ્તન્તુરુત સેતુરગ્ને ત્વં પન્થા ભવસિ દેવયાનઃ । ત્વયાગ્ને પૃષ્ઠં વયમારુહેમાથા દેવૈઃ સધમાદં મદેમેતિ યાજ્યાનુવાક્યે

તન્તું તન્વન્નુદ્બુધ્યસ્વાગ્ન ઉદુત્તમમુદ્વયં તમસસ્પર્યુદુ ત્યં ચિત્રમિત્યુપહોમાઃ

હવ્યવાહમભિમાતિષાહં રક્ષોહણં પૃતનાસુ જિષ્ણુમ્ । જ્યોતિષ્મન્તં દીદ્યતં પુરંધિમગ્નિં સ્વિષ્ટકૃતમાહુવેમ ।
સ્વિષ્ટમગ્ને અભિ તત્પૃણાહિ વિશ્વા દેવ પૃતના અભિષ્ય । ઉરું નઃ પન્થાં પ્રદિશન્વિભાહિ જ્યોતિષ્મદ્ધેહ્યજરં ન આયુરિતિ સંયાજ્યે

ઇત્યષ્ટમી કણ્ડિકા ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
યસ્યાહવનીયેઽનુદ્વાતે ગાર્હપત્ય ઉદ્વાયેદાહવનીયમુદ્વાપ્ય ગાર્હપત્યં મન્થેદિતઃ પ્રથમં જજ્ઞે અગ્નિરિત્યેતયા । અગ્ને સમ્રાડિષે રય્યૈ રમસ્વ સહસે દ્યુમ્નાયોર્જપત્યાયેત્યભિમન્ત્ર્ય સમ્રાડસિ વિરાડસિ સારસ્વતૌ ત્વોત્સૌ સમિન્ધાતામન્નાદં ત્વાન્નપત્યાયેત્યુપસમિધ્યાન્વગ્નિરુષસામગ્રમખ્યદિત્યન્યં પ્રણીયાગ્નયે તપસ્વતે જનદ્વતે પાવકવતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્

સર્વત્રાનુગતેષ્ટિમેતામેકે સમામનન્તિ

આયાહિ તપસા જનેષ્વગ્ને પાવકો અર્ચિષા । ઉપેમાં સુષ્ટુતિં મમ । આ નો યાહિ તપસા જનેષ્વગ્ને પાવક દીદ્યત્ । હવ્યા દેવેષુ નો દધદિતિ યાજ્યાનુવાક્યે

આહવનીયેઽનુગતેઽગ્નયે જ્યોતિષ્મતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ

ન તપસ્વતે

યદિ સાયમહુતેઽગ્નિહોત્રે પૂર્વોઽગ્નિરનુગચ્છેદધિશ્રિત્યાગ્નિહોત્રમુન્નીય વાગ્નિના ચ સહાગ્નિહોત્રેણ ચાનૂદ્દ્રવેત્ । યો બ્રાહ્મણો બહુવિત્સ ઉદ્ધરેત્ । યત્પુરા ધનમદાયી સ્યાત્તદ્દદ્યાત્ । અચ્યુતેનૈનં ચ્યાવયતીતિ વિજ્ઞાયતે

યદિ પ્રાતરહુતેઽગ્નિહોત્રેઽપરોઽગ્નિરનુગચ્છેદનુગમયિત્વા પૂર્વં પૂર્વવન્મથિત્વાપરં પૂર્વવદુદ્ધૃત્ય જુહુયાત્

યદિ ત્વરેત પૂર્વમન્વવસાય તતઃ પ્રાઙુદ્ધૃત્ય જુહુયાત્

જામિ તુ તદ્યોઽસ્ય પુર્વસ્તમપરં કરોતિ । અન્યત્રૈ
વાવસાય પુર્વવન્મથિત્વાપરં પૂર્વવદુદ્ધૃત્ય જુહુયાત્ । તતઃ શ્વોભૂતેઽગ્નયે તપસ્વતે જનદ્વત ઇતિ સમાનમ્

અથૈકેષામ્ । યસ્યાગ્નિરનુગચ્છેન્ન કાલમવધારયેત્ । અનુગમયિત્વા પૂર્વં પૂર્વવન્મથિત્વાપરં પૂર્વવદુદ્ધૃત્ય જુહુયાત્ । વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્વારુણં યવમયં ચરુમ્

યદિ ગાર્હપત્ય આહવનીયો વાનુગચ્છેત્તેભ્ય એવાવક્ષાણેભ્યોઽધિ મન્થિતવ્યઃ । યદિ નતાદૃશાનીવાવક્ષાણાનિ સ્યુર્ભસ્મનારણી સંસ્પર્શ્ય મન્થિતવ્યઃ । સ્વાદેવૈનં યોનેર્જનયતીતિ વિજ્ઞાયતે

એવં શકૈધે તૃણૈધે ચ

અગ્નયે તપસ્વતે જનદ્વત ઇતિ સમાનમ્

અનુગતેષ્ટેર્વા સ્થાન એતા આહુતીર્જુહુયાન્મિત્રાય સ્વાહા વરુણાય સ્વાહાગ્નયે સ્વાહાગ્નયે વ્રતપતયે સ્વાહાગ્નયે તપસ્વતે જનદ્વતે પાવકવતે સ્વાહાગ્નયે શુચયે સ્વાહાગ્નયે જ્યોતિષ્મતે સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહેતિ વ્યાહૃતીભિર્વિહૃતાભિઃ સમસ્તાભિશ્ચ જુહુયાત્

ઇતિ નવમી કણ્ડિક
યદિ પ્રાગ્ઘોમકાલાદાહવનીયોઽનુગચ્છેદ્ગાર્હપત્યાદન્યં પ્રણયેત્

યદિ હોમકાલે પ્રાણ ઉદાનમપ્યગાદિતિ ગાર્હપત્યે જુહુયાત્

યદિ ગાર્હપત્ય ઉદાનઃ પ્રાણમપ્યગાદિત્યાહવનીયે

યદિ દક્ષિણાગ્નિર્વ્યાન ઉદાનમપ્યગાદિતિ ગાર્હપત્યે

યદિ સર્વેઽનુગચ્છેયુરગ્નિં મથિત્વા યાં દિશં વાતો વાયાત્તાં દિશમુદ્ધૃત્ય વાયવે સ્વાહેતિ જુહુયાત્

યદ્યુ વૈ નિવાતે મથિત્વા વિહારં સાધયિત્વાપરેણાહવનીયં યજમાન ઉપવિશ્ય સ્વયમગ્નિહોત્રં પિબેત્ । અગ્નિહોત્રપ્રત્યામ્નાયો ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે

યદિ પ્રાગસ્તમયાજ્જુહુયાત્પુનરેવાસ્તમિતે હુત્વા ભવતં નઃ સમનસાવિત્યુપતિષ્ઠેત

યદિ મહારાત્રે પુનરેવૌષસં હુત્વૈતયૈવોપતિષ્ઠેત

યદિ હવિઃ પ્રોક્ષન્નગ્નિમભિપ્રોક્ષેદ્ધતેન યજ્ઞેન યજેત ।
પુનસ્ત્વાદિત્યા રુદ્રા વસવઃ સમિન્ધતામિતિ પુનરગ્નિમુપસમિન્ધ્યાત્

એવં સર્વેષ્વગ્ન્યુપઘાતેષુ

અગ્નયેઽગ્નિવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યસ્યાગ્નાવગ્નિમભ્યુદ્ધરેયુઃ

યથા કથા ચાભ્યુદ્ધરેયુઃ પ્રાયશ્ચિત્તમિત્યાશ્મરથ્યઃ ।
યદ્યસંન્યુપ્તે સ્પાશયેયુરનુગમયેયુરેનં ન પ્રાયશ્ચિત્તમિત્યાલેખનઃ

અગ્નયે જ્યોતિષ્મતેઽષ્ટાકપાલમિત્યુક્તમ્

અથાહુતિં જુહુયાત્ત્રયસ્ત્રિંશત્તન્તવ ઇતિ

યસ્ય સાંનાય્યેઽધિશ્રિતે હવિષિ વા નિરુપ્તે પુરુષઃ શ્વાનો રથો વાન્તરાગ્ની વીયાદ્દુર્વરાહૈડકો વા તદત્રાપોઽન્વતિષિચ્ય ગામન્વત્યાવર્તયેદ્વર્ધતાં ભૂતિર્દધ્ના ઘૃતેન મુઞ્ચતુ યજ્ઞો યજ્ઞપતિમંહસઃ સ્વાહેતિ

દેવાઞ્જનમગન્યજ્ઞસ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છતુ પિતૄન્પઞ્ચજનાન્દિશ આપ ઓષધીર્વનસ્પતીઞ્જનમગન્યજ્ઞ
સ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છત્વિતિ ષડાહુતીર્હુત્વેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇતિ વર્ત્મ સમૂહેત્ । પદં વા લોભયેત્

યસ્યાનો વા રથો વાન્તરાગ્ની યાત્યાહવનીયમુદ્વાપ્ય ગાર્હપત્યાદુદ્ધરેદ્યદગ્ને પૂર્વં પ્રભૃતં પદં હિ તે સૂર્યસ્યરશ્મીનન્વાતતાન । તત્ર રયિષ્ઠામનુસંભરૈતં સં નઃ સૃજ સુમત્યા વાજવત્યા । ત્વમગ્ને સપ્રથા અસીત્યેતાભ્યામ્ । તતઃ પાથિકૃતીં પૂર્વવન્નિર્વપેત્

એતામેવ નિર્વપેત્

ઇતિ દશમી કણ્ડિકા
સ્તોત્રે શસ્ત્રે વા મૂઢે

યસ્ય વાગ્નિભિરગ્નીન્વ્યવેયુર્યો વા વ્યવેયાત્

યસ્ય વાગ્નિભિરગ્નીન્વિહરેયુઃ

એતાં જને પ્રમીતસ્ય

તસ્યાભિવાન્યવત્સાયૈ પયસાગ્નિહોત્રં જુહુયાદા શરીરસ્યાગ્નિભિઃ સંસ્પર્શનાત્

સર્વં તૂષ્ણીં ક્રિયેત

પાચીનાવીતી દોહયતિ

યે પુરોદઞ્ચો દર્ભાસ્તાન્દક્ષિણાગ્રાન્કૃત્વા દક્ષિણાર્ધે ગાર્હપત્યસ્ય શીતે ભસ્મન્યધિશ્રિત્ય દક્ષિણોદ્વાસ્ય સકૃદેવ સર્વં તૂષ્ણીમુન્નીયાધસ્તાત્સમિધં ધારયન્દક્ષિણેન વિહારમુદ્દ્રવતિ

ઉપરિ હિ દેવેભ્યો ધારયતીતિ વિજ્ઞાયતે

સ ઉપસાદ્ય સમિધમાધાય સકૃદેવ સર્વં તૂષ્ણીં જુહુયાત્

અપિ વા સોમં પિતૃમન્તં પૂર્વસ્યામાહુત્યામુપલક્ષયેત્ । અગ્નિં કવ્યવાહનમુત્તરસ્યામ્

પ્રાશ્નોત્સેચનપરિષેચનાનિ ન વિદ્યન્તે

બ્રાહ્મણેભ્યો યજ્ઞાયુધાનિ દદાતિ

દદાત્યેવાયસ્મયાનિ

અપો મૃન્મયાન્યભ્યવહરન્ત્યમૈવ

પુત્રસ્ય દૃષત્સ્યાત્

યદ્યપ્રમીતં પ્રમીતમુપશૃણુયુરગ્નયે સુરભિમતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્

યદિ પૂર્વસ્યામાહુત્યાં હુતાયાં યજમાનો મ્રિયેત દક્ષિણતઃ શીતે ભસ્મન્યુત્તરામાહુતિં નિનયેત્

ભસ્મોત્કરં વા ગમયેત્

યૈષા પિતૃમેધે પ્રથમાહુતિસ્તામેવાત્ર કુર્યાદિત્યેકે

યદિ વિસંસ્થિતાયામિષ્ટ્યાં યજમાનો મ્રિયેત સર્વતઃ સમવદાય સર્વા દેવતા અનુદ્રુત્ય સ્વાહાકારેણ જુહુયાત્

યદ્યાહિતાગ્નિઃ પ્રોષિતઃ પ્રમીતો ન પ્રજ્ઞાયેત યાં દિશમભિપ્રસ્થિતઃ સ્યાત્તામસ્યાગ્નિભિઃ કક્ષં દહેયુઃ

અપિ વા ત્રીણિ ષષ્ટિશતાનિ પલાશવૃન્તાનામ્ તૈઃ કૃષ્ણાજિને પુરુષાકૃતિં કુર્વન્તિ । પલાશવલ્કૈઃ કુશૈર્વા સંધિષુ સંવેષ્ટ્ય ચત્વારિંશતા શિરઃ પ્રકલ્પયતે । દશભિર્ગ્રીવાં વિંશત્યોરસ્ત્રિંશતોદરં પઞ્ચાશતાપઞ્ચાશતૈકૈકં બાહુમ્ । તાભ્યામેવ પઞ્ચભિઃપઞ્ચભિરઙ્ગુલીરુપકલ્પયતે । સપ્તત્યાસપ્તત્યૈકૈકં પાદમ્ । તાભ્યામેવ પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિરઙ્ગુલીરુપકલ્લ્પયતે । અષ્ટાભિઃ શિશ્નં દ્વાદશભિર્વૃષણમ્ ।
તૈઃ કૃષ્ણાજિને પુરુષાકૃતિં કૃત્વા સ્નાપયિત્વાલઙ્કૃત્યાન્તર્વેદિ કૃષ્ણાજિનં દક્ષિણાગ્રીવમધરલોમાસ્તીર્ય તસ્મિન્નેનમુત્તાનં નિપાત્ય પત્તોદશેનાહતેન વાસસા પ્રચ્છાદ્ય બાન્ધવાઃ પર્યુપવિશન્તિ । અભિમૃશન્ત્યયમસ્યાસૌ યસ્ય ત ઇમે અગ્નય ઇતિ પ્રેતેઽમાત્યાઃ । ઇત્યેતદાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે । કૃત્વા તામસ્યાગ્નિભિર્દહેયુરિતિ વાજસનેયકમ્

યદિ હવીંષ્યાસન્નાનિ કૃષ્ણશકુનિરુપર્યુપર્યતિપતેત્પક્ષાભ્યામાધૂન્વાન ઇવાભિનિષીદેદ્વેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇત્યાહુતિં જુહુયાત્

યદ્ય્ચ્ચૈઃ પતેન્ન તદાદ્રિયેત

યદ્યુચ્છ્રિયમાણો યૂપશ્ચષાલં વા પદ્યેત બ્રહ્મ પ્રતિષ્ઠા મનસ ઇત્યાહુતિં જુહુયાત્

ઇત્યેકાદશી કણ્ડિકા
યદિ હવિઃશેષાનનુદ્વાસિતાનનૂયાજૈરભ્યાશ્રાવયેદ્યદ્વો દેવા અતિપાદયાનીત્યાહુતિં જુહુયાત્

યદિ પ્રણીતા સ્કન્દેયુરુપદસ્યેયુર્વાપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિઃ પુનર્ગૃહીત્વા તતં મ આપ ઇત્યાહુતિં જુહુયાત્

યદ્યગ્ન્યાધેયે સૂર્યો ઽનાવિઃ સ્યાદુદ્વયં તમસસ્પર્યુદુ ત્યં ચિત્રમિત્યાહુતીર્જુહુયાત્

યદ્યેનમુપધાવેયુર્ગોમાયવોઽવાદિષુ રેકસૃકોઽવાદી દભિમૃતાઃ સ્મઃ પરિધિં નઃ કુર્વિતિ પાલાશમિધ્મમુપસમાધાયેમં મે વરુણ તત્ત્વા યામિ ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને ત્વમગ્ને અયાસિ પ્રજાપત ઇતિ ષડાહુતીર્હુત્વેમં જીવેભ્યઃ પરિધિં દધામિ મૈષાં નુ ગાદપરો અર્ધમેતમ્ । શતં જીવન્તુ શરદઃ પુરૂચીસ્તિરો મૃત્યું દધતાં પર્વતેનેતિ દક્ષિણતોઽશ્માનં પરિધિં દધાતિ

નૈય્યગ્રોધ ઇધ્મઃ ક્ષત્રિયસ્ય રાષ્ટ્રમર્યાદાયામ્

આશ્વત્થો વૈશ્યસ્ય ક્ષત્રમર્યાદાયામ્

ઇષ્ટેભ્યઃ સ્વાહેત્યષ્ટાવાહુતીર્દાર્શપૂર્ણમાસિકૈઃ સર્વપ્રાયશ્ચિત્તૈર્વિકલ્પેરન્

યદિ દૌઃષ્વપ્ન્યમન્યદ્વા ભયં પશ્યેદ્યત ઇન્દ્ર ભયામહ ઇત્યાહુતી જુહુયાત્ । જપેદિત્યેકે

સર્વેષાં વૈ ઘર્મો રુચાં રોચતે । તસ્માત્પ્રવર્ગ્યેણ પ્રચય પ્રવૃજ્યમાનસ્ય વોપશ્રુત્યાભિર્ગીર્ભિરિતિ જુહુયાત્ । જપેદિત્યેકે

યદિ હોમાયોપસમિદ્ધેષ્વહુતેષ્વગ્નિષુ યજમાનોઽશ્નીયાદ્યત્તે વયં યથા હ તદિત્યાહુતી જુહુયાત્ । સમિધૌ વાદધ્યાત્ । જપેદિત્યેકે

યન્મ આત્મનો મિન્દાભૂત્પુનરગ્નિશ્ચક્ષુરદાદિત્યેતાભ્યામભિનિમ્રુક્તાભ્યુદિતપર્યાહિતપરીષ્ટપરિવિત્તપરિવિન્નપરિવિવિદાનો વા જુહુયાત્ । જપેદિત્યેકે

અનાજ્ઞાતમિતિ તિસ્રોઽનાજ્ઞાતે જુહુયાત્ । જપેદિત્યેકે

ઇતિ દ્વાદશી કણ્ડિકા ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
યસ્યાજ્યમનુત્પૂતં સ્કન્દેચ્છિન્દત્પ્રાણિ દદ્યાત્

યદ્યુત્પૂતં ચિત્રં દેયમ્

વરો દેય ઇત્યેકેષામ્

યદિ સ્રુગ્ગતં યદસ્ય ગૃહે પુષ્કલં સ્યાત્તદ્દદ્યાત્ । સં ત્વા સિઞ્ચામીતિ તત્સંસિઞ્ચેદભિ વા મન્ત્રયેત

દેવાં જનમગન્યજ્ઞ ઇત્યેકેષામનન્તરમાજ્યાદ્વદતિ

યજ્ઞસ્ય ત્વા પ્રમયાભિમયા પ્રતિમયોન્મયા પરિગૃહ્ણામીતિ તત્પરિગૃહ્ય ભૂપતયે સ્વાહેતિ પ્રાઞ્ચં પ્રાદેશં મિમીતે । ભુવનપતયે સ્વાહેતિ દક્ષિણમ્ । ભૂતાનાં પતયે સ્વાહેતિ પ્રત્યઞ્ચમ્ । ભૂત્યૈ સ્વાહેત્યુદઞ્ચમ્ । ભૂર્ભુવઃ સુવરિત્યૂર્ધ્વમ્

ભૂપતયે સ્વાહા ભુવનપતયે સ્વાહા ભૂતાનાં પતયે સ્વાહેતિ સ્કન્નમનુમન્ત્રયેતેતિ સર્વહવિષામનવયવેન શ્રૂયતે

યદિ કપાલં ભિદ્યેત ગાયત્ર્યા ત્વા શતાક્ષરયા સંદધામીતિ તત્સંધાયોપરિ ગાર્હપત્યે ધાર્યમાણમભિજુહુયાન્મનો જ્યોતિર્જુષતામિતિ

અથૈનદપોઽભ્યવહરેદભિન્નો ઘર્મો જીરદાનુરિતિ

અથાન્યત્સંસ્કૃત્ય કપાલેષ્વપિસૃજેત્ત્રયસ્ત્રંશત્તન્તવ ઇતિ યદિ પ્રાગુપઘાનાદ્ભિદ્યેત

અથ યદ્યુપહિતાનામેતેનૈવ મન્ત્રેણાન્યદુપદધ્યાત્

યસ્ય વા મન્ત્રસ્ય સ્થાને ભિદ્યેત

યદિ પ્રયુક્તાનાં પ્રાગર્થકર્મણઃ કપાલં નશ્યેદાશ્વિનં દ્વિકપાલં નિર્વપેદ્દ્યાવાપૃથિવ્યમેકકપાલમ્

ભાર્ગવો હોતા ભવતિ । એકહાયનો દક્ષિણા

મહી દ્યૌઃ પૃથિવી ચ ન ઇતિ દ્યાવાપૃથિવ્યયર્ચા સ્રુવાહુતિમત્ર વાજસનેયિનઃ સમામનન્તિ

ઇતિ ત્રયોદશી કણ્ડિકા
યદ્યેકકપાલઃ સ્કન્દેત્પરિ વાવર્તેત પ્રજાપતેર્વર્તનિમનુવર્તસ્વાનુ વીરૈરનુરાધ્યામ ગોભિઃ । અન્વશ્વૈરનુ સર્વૈરુ પુષ્ટૈરનુ પ્રજયાન્વિન્દ્રિયેણ દેવા નો યજ્ઞમૃજુધા નયન્ત્વિતિ યથાસ્થાનં કલ્પયતિ

તં યજમાનોઽભિમન્ત્રયતે પ્રતિ ક્ષત્રે પ્રતિતિષ્ઠામિ રાષ્ટ્રે પ્રત્યશ્વેષુ પ્રતિતિષ્ઠામિ ગોષુ । પ્રતિ પ્રજાયાં પ્રતિતિષ્ઠામિ ભવ્યે । વિશ્વમન્યાભિવાવૃધે તદન્યસ્યામધિશ્રિતમ્ । દિવે ચ વિશ્વકર્મણે પૃથિવ્યૈ ચાકરં નમ ઇતિ । અથાસ્કાન્દ્યૌઃ પૃથિવીમિત્યાહુતી જુહુયાત્

વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્યદિ પત્નીઃ સંયાજયન્કપાલમભિજુહુયાત્

એતામેવ નિર્વપેદ્યો દર્શપૂર્ણમાસયાજીત્યુક્તમ્

એતામેવ નિર્વપેદ્યદકૃત્વાગ્રાયણં નવસ્યાશ્નીયાત્

આનીતો વા એષ દેવાનાં ય આહિતાગ્નિરદન્ત્યસ્ય ભાગં પ્રતિકૢપ્તમદ્યાદાર્તિમાર્છેત્

મારુતં ત્રયોદશકપાલં નિર્વપેદ્યસ્ય યમૌ જાયેયાતાં ગાવૌ વા પુરુષૌ વા

નિર્વીર્યતાં વૈ પુરુષ આશાસ્તે । અપશુતાં ગૌઃ

આગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપેદ્યમન્યસ્યાગ્નિષુ યાજયેયુર્યસ્ય વાગ્નિષ્વન્યો જયેત

રૌદ્રં વાસ્તુમયં ચરું નિર્વપેદ્યસ્ય રુદ્રઃ પશૂઞ્છમાયેત

એતયૈવાવૃતા નિષાદસ્થપતિં યાજયેત્

સા હિ તસ્યેષ્ટિઃ

કૃષ્ણાજિનં દક્ષિણા કૂટં વા કર્ણો વા ગર્દભો હરિણો
વા હરિણપૃણાકા વા શ્યામાકપાત્રો વા શફકો વેતિ વિજ્ઞાયતે

ઇતિ ચતુર્દશી કણ્ડિકા
યો બ્રહ્મચારી સ્ત્રિયમુપેયાત્સ ગર્દભં પશુમાલભેત

ભૂમાવકપાલં પુરોડાશં શ્રપયેત્

અપ્સ્વવદાનૈશ્ચરેયુઃ

રક્ષોદેવત્યઃ સ્યાન્નિરૃતિદેવત્યો વા

નિરૃતિં પાકયજ્ઞેન યજેત

યસ્ય હવિઃ ક્ષાયતિ તં યજ્ઞં નિરૃતિર્ગૃહ્ણાતિ । તત્સંસ્થાપ્યાન્યદ્ધવિસ્તદ્દૈવતં નિર્વપેત્

અથૈકેષામ્ । યસ્ય પુરોડાશઃ ક્ષાયતિ તં યજ્ઞં નિરૃતિર્ગૃહ્ણાતિ । યદુચ્છિષ્ટં સ્યાત્તેન પ્રચરેદ્દ્વેષ્યાય તાં દક્ષિણાં હવિરુચ્છિષ્ટં ચ દદ્યાત્ । તમેવ નિરૃત્યા ગ્રાહયતીતિ વિજ્ઞાયતે

સર્વદાહે પ્રાયશ્ચિત્તમ્

યદિ વાવદાનેભ્યો ન પ્રભવેત્

યદ્યપ્રત્તદૈવતં હવિર્વ્યાપદ્યેતાન્યદ્ધવિસ્તદ્દૈવતં નિર્વપેત્

તત્ર સ્રુગાદાનપ્રભૃતયો મન્ત્રા આવર્તેરન્

યાવદન્તે વા વ્યાપદ્યેત

યદિ પ્રત્તદૈવતમાજ્યેન શેષં સંસ્થાપયેત્

યસ્ય સર્વાણિ હવીંષિ નશ્યેયુર્દુષ્યેયુરપહરેયુર્વાજ્યેનૈતા દેવતાઃ પ્રતિસંખ્યાય યજેત

અથાન્યામિષ્ટિમનુલ્બણાં તન્વીત । યજ્ઞો હિ યજ્ઞસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ

અપો વ્યાપન્નં હવિરભ્યવહરતીતિ વિજ્ઞાયતે

યદાર્યાણામભોજનીયં સ્યાન્ન તેન યજેત

યસ્ય પુરોડાશો દુઃશૃતસ્તદ્ધવિર્યમદૈવત્યં યમમેવ તદ્ગચ્છતીતિ વિજ્ઞાયતે । સંસ્થાપ્ય તદન્વાહાર્યપચને ચતુઃ
શરાવમોદનં પક્ત્વા ચતુરો બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્

તેષાં ભાર્ગવઃ પ્રાશિતૄણામેકઃ સ્યાત્

યોઽદક્ષિણેન યજ્ઞેન યજેત સ યજ્ઞઃ પ્રક્ષામોઽનાયુઃ । ઉર્વરાં દદ્યાત્

યદ્યાદિષ્ટાં દક્ષિણામન્તરિયાદુર્વરા પ્રતિષ્ઠિતા દેયા । સા પ્રાયશ્ચિત્તિઃ

યદ્યભાગાં દેવતામાવાહયેદાજ્યેનૈનાં યથોઢાં યજેત । પુરસ્તાદ્વા સ્વિષ્ટકૃતઃ

યદિ ભાગિનીં નાવાહયેદ્યત્ર સ્મરેત્તદુપોત્થાય મનસાવાહ્ય યદ્વો દેવા અતિપાદયાનીત્યાહુતિં જુહુયાત્

ઇતિ પઞ્ચદશી કણ્ડિકા
યદિ પુરા પ્રયાજેભ્યો બહિઃપરિધ્યાહુતિઃ સ્કન્દેદાગ્નીધ્રં બ્રૂયાદેતાં સંકૃષ્ય જુહુધીતિ । તાં સોઽઞ્જલિના જુહોતિ । તસ્મૈ પૂર્ણપાત્રો દેયઃ

યત્કિંચ યજ્ઞે મૃન્મયં ભિદ્યેત તદપોઽભ્યવહરેદ્ભૂમિર્ભૂમિમગાદિતિ

આહવનીયે દારુમયાણિ

યદ્યૃક્તો યજ્ઞં ભ્રેષ આગચ્છેદ્ભૂરિતિ ગાર્હપત્યે જુહુયાત્ । યદિ યજુષ્ટો ભુવ ઇતિ દક્ષિણાગ્નૌ । યદિ સામતઃ સુવરિત્યાહવનીયે

યદિ સર્વતઃ સર્વા જુહુયાત્

તદિદં સર્વપ્રાયશ્ચિત્તં સર્વત્ર ક્રિયેતેત્યાશ્મરથ્યઃ । યત્રાનામ્નાતં તત્ર ક્રિયેતેત્યાલેખનઃ । સર્વત્ર સમભ્યુચ્ચયઃ સ્યાદિત્યપરમ્

યદ્યેનં વિહારે બહિર્વા ભયં વિન્દેત્પ્રજાપતિર્વિશ્વકર્મા તસ્ય મનો દેવં યજ્ઞેન રાધ્યાસમ્ । અર્થેગા અસ્ય જહિતોઽવસાનપતેઽવસાનં મે વિન્દેત્યાહુતિં જુહુયાત્

યસ્ય હવિર્નિરુપ્તં સ્કન્દેચ્છિન્દત્પ્રાણિ દદ્યાત્ । યદ્યુત્પૂતં ચિત્રં દેયમ્ । વરો દેય ઇત્યેકેષામ્

યસ્ય દેવતે અવદાને હવીંષિ યાજ્યાનુવાક્યે વા વિપરિહરેયુર્યસ્ય વા દેવતાયૈ ગૃહીતમહુતં સ્કન્દેદ્દેવતાન્તરયે વા યદસ્ય ગૃહે પુષ્કલં સ્યાત્તદ્દદ્યાત્

ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ન ઇતિ સર્વત્રાન્તરયે વિપર્યાસે ચૈતે આહુતી જુહોતીત્યેકે

યસ્ય પુરોડાશ ઉદ્વા પતેત્સં વા વિજેત તમુદ્વાસ્ય બર્હિષદં કૃત્વા કિમુત્પતસિ કિમુત્પ્રોષ્ઠાઃ શાન્તઃ શાન્તેરિહાગહિ । અઘોરો યજ્ઞિયો ભૂત્વાસીદ સદનં સ્વમાસીદ સદનં સ્વમ્ । મા હિંસીર્દેવ પ્રેષિત આજ્યેન તેજસાજ્યસ્વ મા નઃ કિંચન રીરિષઃ । યોગક્ષેમસ્ય શાન્ત્યા અસ્મિન્નાસીદ બર્હિષીત્યેતાભ્યામભિમન્ત્રયેતાભિ ચ ઘારયેત્

ભૂત્વા પ્રભવતિ યજમાનો યસ્યૈતાં યજ્ઞે પ્રાયશ્ચિત્તિં કુર્વન્તિ

ઇતિ ષોડશી કણ્ડિકા ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
સ્કન્ના દ્યૌઃ સ્કન્ના પૃથિવી સ્કન્નં વિશ્વમિદં જગત્ । સ્કન્નાદો વિશ્વા ભૂતાનિ પ્ર સ્કન્નાજ્જાયતાં હવિઃ । ઇહ ગાવઃ પ્રજાયધ્વમિહાશ્વા ઇહ પૂરુષાઃ । ઇહો સહસ્રદક્ષિણો રાયસ્પોષો નિષીદતુ । અયં યજ્ઞો વર્ધતાં ગોભિરશ્વૈરિયં વેદિઃ સ્વપત્યા સુવીરા । ઇદં બર્હિરતિ બર્હીંષ્યન્યેમં યજ્ઞં વિશ્વે અવન્તુ દેવાઃ । પયસ્વતીરોષધય ઇત્યેતાભિશ્ચતસૃભિઃ પૃષદાજ્યં સ્કન્નમભિમન્ત્ર્યાપોઽભ્યવહૃત્ય નિર્ણિજ્ય સ્રુચં શતમાનં હિરણ્યં સ્રુચ્યવધાયેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇત્યન્યત્પૃષદાજ્યં ગૃહીત્વાશ્વેનાવઘ્રાપ્યાયતને સાદયેત્

અથૈકેષામ્ । પૃષદાજ્યે સ્કન્ને પૃષદાજ્યુએ પૃષદાજ્યમભિગૃહ્ય મનો જ્યોતિર્જુષતામિત્યાહુતિં જુહુયાત્

એવં સોમે સ્કન્ને સોમે સોમમભિગૃહ્ય જુહુયાત્

યદપામૃક્ષચ્છકુનિર્મુખેન નિરૃતે તવ । અગ્નિષ્ટત્સર્વં શુન્ધતુ હવ્યવાડ્ ઘૃતસૂદન ઇતિ કૃષ્ણશકુન્યવમૃષ્ટમભિમન્ત્રયતે । અભ્યવહરણાદિ પૂર્વવત્ । નિર્લિખ્યતેઽત્ર પાત્રમ્

યદવાલિક્ષચ્છ્વપાન્મુખેન નિરૃતે તવ । અગ્નિષ્ટત્સવ શુન્ધતુ હવ્યવાડ્ ઘૃતસૂદન ઇતિ શ્વાપદાવમૃષ્ટમભિમન્ત્રયતે । અભ્યવહરણાદિ પૂર્વવત્ । નાત્ર પાત્રં પ્રયુજ્યતે । અન્યસ્મિન્ગૃહ્ણાતિ

યદિ પશુરુપાકૃતો વાશ્યેત યદસ્ય પારે રજસ ઇત્યાહુતિં જુહુયાત્ । યસ્માદ્ભીષાવાશિષ્ઠાસ્તતો નો અભયં કૃધિ । પ્રજાભ્યઃ સર્વાભ્યો મૃડ નમો રુદ્રાય મીઢુષ ઇતિ જુહુયાદભિ વા મન્ત્રયેત

યદ્યુ વૈ નિષીદેદેતયૈવ યસ્માદ્ભીષા ન્યષદ ઇતિ દ્વિતીયામ્

નિષણે તં મૈત્રાવરુણદણ્ડેનોત્થાપયેત્

ઇતિ સપ્તદશી કણ્ડિકા
ઉદુસ્ર તિષ્ઠ પ્રતિતિષ્ઠ મા રિષો મેમં યજ્ઞં યજમાનં ચ રીરિષઃ । સુવર્ગે લોકે યજમાનં હિ ધેહિ શં ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદ ઇતિ

ઉચ્છાગેતિ છાગમ્ । ઉન્મેષેતિ મેષમ્ । ઉદ્વશ ઇતિ વશામ્

યસ્માદ્ભીષાવેપિષ્ઠા ઇતિ દ્વિતીયાં વેપમાને

યસ્માદ્ભીષા પલાયિષ્ઠા ઇતિ દ્વિતીયાં પલાયિતે

અનાગચ્છત્યન્યં તદ્રૂપવર્ણવયસં તદ્દૈવતમુપાકૃત્ય યજેત

યસ્માદ્ભીષા સમજ્ઞાસ્થા ઇતિ દ્વિતીયામકામસંજ્ઞપને

ય ઇદમકસ્તસ્મૈ નમસ્તસ્મૈ સ્વાહેતિ સર્વત્ર તૃતીયામ્

ન વા ઉવેતન્મ્રિયસે । આશાનાં ત્વા વિશ્વા આશાઃ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇત્યેતાભિશ્ચતસૃભિરપોઽભ્યવહૃત્યાન્યં તદ્રૂપવર્ણવયસં તદ્દૈવતમુપાકૃત્ય યજેત

યસ્માદ્ભીષા નિમેહસીતિ દ્વિતીયાં મૂત્રં કુર્વતિ । યસ્માદ્ભીષા શકૃત્કરોષીતિ દ્વિતીયાં શકૃત્કુર્વતિ

ઊર્ધ્વ ઊ ષુ ણ ઊતય ઇત્યુચ્છ્રયન્તમભિમન્ત્રયતે

યદ્યુપપાય્યમાનો ન પિબેન્ન વા ઉવેતન્મ્રિયસ ઇત્યુપપાયયેત્

ગર્ભં સ્રવન્તીમગદામકમાગ્નિર્હોતા પૃથિવ્યન્તરિક્ષં દ્યૌર્યતશ્ચ્યુતદગ્નાવેવ તન્ન તત્પ્રાપ્નોતિ નિરૃતિં પરાચૈરિતિ પશૂખાં સ્રવન્તીમભિમન્ત્રયતે

યર્હિ પશુમાપ્રીતમુદઞ્ચં નયન્તીત્યુક્તમ્

યે પશું વિમથ્નીરન્યસ્તાન્કામયેતાર્તિમાર્છેયુરિતિ કુવિદઙ્ગેતિ નમોવૃક્તિવત્યર્ચાગ્નીધ્રે જુહુયાત્ । આહવનીયે શામિત્રે વા નિરૂઢપશુબન્ધે

યદિ વપા હવિરવદાનં વા સ્કન્દેદા ત્વા દદે યશસે વીર્યાય ચાસ્માસ્વઘ્નિયા યૂયં દધાયેન્દ્રિયં પય ઇત્યાદાય યસ્તે દ્રપ્સો યસ્ત ઉદર્ષો દૈવ્યઃ કેતુર્વિશ્વં ભુવનમાવિવેશ । સ નઃ પાહ્યરિષ્ટ્યૈ સ્વાહેત્યાહુતિં જુહુયાત્

યદ્યષ્ટાપદીત્યનુબુધ્યેત ધાતા રાતિઃ સૂર્યો દેવો દિવિષદ્ભ્ય ઇત્યાહુતી હુત્વાષ્ટાપ્રૂડ્ઢિરણ્યમુષ્ણીષેણાવેષ્ટ્ય

ઇત્યષ્ટાદશી કણ્ડિકા
કોશેઽવધાય દ્વિતીયેઽવધાય તૃતીયેઽવદધાતિ

વિબિલાનિવ કોશાન્કૃત્વાથૈનામધ્વર્યુરભિમન્ત્રયતે યસ્યાસ્તે હરિતો ગર્ભ ઇતિ

આ વર્તન વર્તયેતિ પ્રદક્ષિણં ગર્ભમાવૃત્ય વિ તે ભિનદ્મિ તકરીમિત્યુલ્બમાછ્યતિ

બહિસ્તે અસ્તુ બાલિત્યન્તરા સક્થિની ગર્ભં નિરસ્ય શૂલે પ્રણીક્ષ્ય શામિત્રે નિહત્ય શ્રપયતિ

ઉરુદ્રપ્સો વિશ્વરૂપ ઇન્દુરિતિ ગર્ભરસાય પાત્રમુપોહતિ

પશુપુરોડાશં નિરુપ્ય ગર્ભપુરોડાશં નિર્વપતિ ભક્તીદ્યાવાપૃથિવ્યમેકકપાલમ્

પશુપુરોડાશેન પ્રચર્ય ગર્ભપુરોડાશેન પ્રચરતિ ભક્તીદ્યાવાપૃથિવ્યેનેતિ

પશોર્દૈવતાન્યવદ્યન્ગર્ભસ્ય પુરસ્તાન્નાભ્યા અન્યદવદાય દૈવતેષ્વવદધાતિ । ઉપરિષ્ટાદન્યત્સૌવિષ્ટકૃતેષુ

ત્રૈધં ગર્ભરસં વ્યાનયતિ દૈવતસૌવિષ્ટકૃતૈડેષુ ચ

એકપદી દ્વિપદીતિ પુરસ્તાત્સ્વિષ્ટકૃતો જુહોતિ

અષ્ટાપ્રૂડ્ઢિરણ્યં દક્ષિણા

ગર્ભસ્ય દક્ષિણં પૂર્વપાદં પ્રચ્છિદ્ય વિષ્ણું શિપિવિષ્ટં યજતિ પ્ર તત્તે અદ્ય શિપિવિષ્ટ નામેતિ । ઉત્તરયા વા

મરુતો યસ્ય હિ ક્ષય ઇતિ ગર્ભં ગર્ભપુરોડાશં ચોત્તરેણ ગાર્હપત્યસ્ય શામિત્રસ્ય વા શીતે ભસ્મન્યુપોપ્ય મહી દ્યૌઃ પૃથિવી ચ ન ઇતિ શીતેન ભસ્મનાભિસમૂહ્યૈતં યુવાનમિતિ પઞ્ચભિરુપતિષ્ઠતે

તદિદં ગર્ભિણિપ્રાયશ્ચિત્તં સર્વત્ર ક્રિયેતેત્યાશ્મરથ્યઃ । યત્રાનામ્નાતં તત્ર ક્રિયેતેત્યાલેખનઃ

યદ્યનપવૃક્તાર્થો યૂપો વિરોહેત્તસ્મિંસ્ત્વાષ્ટ્રં સાણ્ડં લોમશં પિઙ્ગલં બહુરૂપં સવનીયસ્યોપાલમ્ભ્યં કુર્યાત્

ત્વાષ્ટ્રં ચરુમત્ર વાજસનેયિનઃ સમામનન્તિ

ત્વાષ્ટ્રીરેવાત્ર સ્રુવાહુતીર્જુહોતીત્યેકે

ઇત્યેકોનવિંશી કણ્ડિકા
યદિ યૂપઃ સુષિરઃ સ્યાદતીસારેણ યજમાનો મ્રિયેત । વૈષ્ણવ્યા વ્યાહૃતિભિઃ પ્રાજાપત્યયા ચ હુત્વા તં સંવૃશ્ચ્યાગ્નૌ પ્રવૃજ્યાથાન્યં સાધયેત્

યદિ ક્રિમ્ણઃ ક્રિમય એનં ભક્ષયેયુઃ । પૂર્વવત્પ્રાયશ્ચિત્તમ્

યદ્યાવ્રશ્ચનમાસ્કન્દેત્પત્ન્યેનમતિચરિષ્યતીતિ વિદ્યાત્ । વ્યાહૃત્યાદિ સમાનમુત્તરમ્

યદિ દક્ષિણા પતેત્પ્રત્યઙ્વા સં વા શીર્યેત શાખાસુ વા સજ્યેત યજમાનો મ્રિયેત । વૈષ્ણવ્યાઃ સ્થાને યામી । સમાનમુત્તરમ્

યદ્યપ્સુ પતેદપ્સુ મ્રિયેત । વૈષ્ણવ્યાઃ સ્થાને વારુણી । સમાનમુત્તરમ્

યદિ પ્રાસહા હરેયુઃ સર્વસ્વં જીયેત । વૈષ્ણવ્યાઃ સ્થાન ઐન્દ્રી । સમાનમુત્તરમ્

યદિ મૂલ ઉપશુષ્કઃ સ્યાન્ન પિતૃભ્યો યથાપુરં કરિષ્યતીતિ વિદ્યાત્ । યદિ મધ્યે ક્ષુધા મરિષ્યતિ । યદ્યગ્રે ન સ્વર્ગં લોકં ગમિષ્યતીતિ । યદ્યગ્નિષ્ઠા વિચ્છિદ્યેત યજમાનો મ્રિયેત । યદિ પૂર્વા પત્ની । એતદ્વા વિપરીતમ્ । યદિ દક્ષિણા માહિષેયઃ પુત્રઃ । યદ્યુત્તરાન્વગ્જ્યેષ્ઠઃ । યદિ દક્ષિણપૂર્વા બ્રહ્મા । યદિ દક્ષિણાપરા હોતા । યદ્યુત્તરાપરાધ્વર્યુઃ । યદ્યુત્તરપૂર્વાગ્નીધ્રઃ

શુષ્કાદિષુ સર્વેષુ યામ્યાદિ સમાનમુત્તરમ્

યદિ લોહિન્યો લેખાઃ પ્રસવ્યં યૂપં પરિહરેયુર્ન સાહસ્રં ક્રતુમાહરિષ્યતીતિ વિદ્યાત્ । શ્વેતાશ્ચેત્પ્રદક્ષિણં ક્ષિપ્રં સાહસ્રં ક્રતુમાહરિષ્યતીતિ

યદ્યાહુતૌ હુતાયાં કૃષ્ણો ધૂમો દક્ષિણાં દિશમભિનિહન્યાદ્વાતો વા પ્રસવ્યં ધૂમમાવેષ્ટયેદ્યજમાનો મ્રિયેત । સર્વપ્રાયશ્ચિત્તં જુહુયાજ્જુહુયાત્

ઇતિ વિંશી કણ્ડિકા ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
ઇતિ નવમઃ પ્રશ્નઃ
સોમેન યક્ષ્યમાણો બ્રાહ્મણાનાર્ષેયાનૃત્વિજો વૃણીતે યૃનઃ સ્થવિરાન્વાનૂચાનાનૂર્ધ્વવાચોઽનઙ્ગહીનાન્

તેભ્યઃ સોમં પ્રાહ

તં પૃચ્છતિ ક ઋત્વિજઃ કે યાજયન્તિ કચ્ચિન્નાહીનઃ કચ્ચિન્ન ન્યસ્તમાર્ત્વિજ્યં કચ્ચિત્કલ્યાણ્યો દક્ષિણા ઇતિ છન્દોગબ્રાહ્મણં ભવતિ

અથ જપતિ મહન્મેઽવોચો ભર્ગો મેઽવોચો યશો મે વોચઃ સ્તોમં મેઽવોચઃ કૢપ્તિં મેઽવોચો ભુક્તિં મેઽવોચઃ સર્વં મેઽવોચસ્તન્માવતુ તન્માવિશતુ તેન ભુક્ષિષીયેતિ

યદ્વા નામાસિ સ્રુતિઃ સોમસરણી સોમં ગમેયમિતિ પન્થાનમાતિષ્ઠતે

દેવો દેવમેતુ સોમઃ સોમમેત્વૃતસ્ય એથા વિહાય દૌષ્કૃત્યમિત્યભિપ્રવ્રજતિ

પિતરો ભૂરિતિ દક્ષિણાવૃત્તઃ પિતૄનુપતિષ્ઠતે

તાન્વૃણીતે ચતુરઃ સર્વાન્વૈકૈકશઃ

અધ્વર્યું પ્રતિપ્રસ્થાતારં નેષ્ટારમુન્નેતારમિત્યધ્વર્યૂન્ । બ્રહ્માણં બ્રાહ્મણાચ્છંસિનમાગ્નીધ્રં પોતારમિતિ બ્રહ્મણઃ । હોતારં મૈત્રાવરુણમચ્છાવાકં ગ્રાવસ્તુતમિતિ હોતૄન્ । ઉદ્ગાતારં પ્રસ્તોતારં પ્રતિહર્તારં સુબ્રહ્મણ્યમિત્યુદ્ગાતૄન્

સદસ્યં સપ્તદશં કૌષીતકિનઃ સમામનન્તિ

સ કર્મણામુપદ્રષ્ટા ભવતિ

યદિ ચતુર આદ્યાન્

અથ વરણાઃ

અગ્નિર્મે હોતાદિત્યો મેઽધ્વર્યુશ્ચન્દ્રમા મે બ્રહ્મા પર્જન્યો
મ ઉદ્ગાતાકાશો મે સદસ્ય આપો મે હોત્રાશંસિનો રશ્મયો મે ચમસાધ્વર્યવ ઇત્યુપાંશુ દેવતાદેશનમ્ । અસૌ માનુષ ઇત્યુચ્ચૈઃ

ઇતિ પ્રથમા કણ્ડિકા
સ્વર્ગકામો જ્યોતિષ્ટોમેન યજેત । એકકામઃ સર્વકામો વાઽયુગપત્કામયેતાહારપૃથક્ત્વે વા

વસન્તે જ્યોતિષ્ટોમેન યજેત

અગ્નિષ્ટોમઃ પ્રથમયજ્ઞઃ

અતિરાત્રમેકે પૂર્વં સમામનન્તિ

વસન્તેવસન્તે જ્યોતિષ્ટોમેન યજેત । તસ્ય તિસ્રો દક્ષિણા ઇતિ છન્દોગબ્રાહ્મણં ભવતિ

રથંતરસામ્ના બૃહત્સામ્નોભયસામ્ના વા પ્રથમં યજેત

ન રથંતરસામાનમકૃત્વા બૃહત્સામાનમાહરેદિત્યેકે

યદીષ્ટ્યા યદિ પશુના યદિ સોમેન યજેતામાવાસ્યાયાં વૈવ પૌર્ણમાસ્યાં વા યજેત

દેવ વરુણ દેવયજનં મે દેહીતિ યજમાનો રાજાનં દેવયજનં યાચેત્

સ યદિ દદાતિ દેવયજનવાન્ભૂયા ઇત્યેનમાહ । યદિ ન દદાતિ યદહં દેવયજનમ્ વેદ તસ્મિંસ્ત્વા દેવયજન આ ક્ષિણોમીતિ

અથૈનમનુવ્યાહરન્તિ । મન ઉપાવધીર્મનસ્ત્વા હાસ્યતીતિ બ્રહ્મા । વાચમુપાવધીર્વાક્ત્વા હાસ્યતીતિ હોતા । પ્રાણમુપાવધીઃ પ્રાણસ્ત્વા હાસ્યતીત્યધ્વર્યુઃ । ચક્ષુરુપાવધીશ્ચક્ષુસ્ત્વા હાસ્યતીત્યુદ્ગાતા । આત્માનમુપાવધીરાત્મા ત્વા હાસ્યતીતિ સદસ્યઃ । પ્રજાતિમુપાવધીઃ પ્રજા ત્વા હાસ્યતીતિ યજમાનઃ । અઙ્ગાન્યુપાવધીરઙ્ગાનિ ત્વા હાસ્યન્તીતિ હોત્રકાઃ । ભૂતાન્યુપાવધીર્ભૂતાનિ ત્વા હાસ્યન્તીતિ સર્વ ઋત્વિજઃ

ઇતિ દ્વિતીયા કણ્ડિકા
રાજા દેવયજનં યાચતિ । અગ્નિર્હોતા સ મે હોતા હોતર્દેવયજનં મે દેહીતિ હોતારમ્ । આદિત્યોઽધ્વર્યુઃ સ મેઽધ્વર્યુરધ્વર્યો દેવયજનં મે દેહીત્યધ્વર્યુમ્ । ચન્દ્રમા બ્રહ્મા સ મે બ્રહ્મા બ્રહ્મન્દેવયજનં મે દેહીતિ બ્રહ્માણમ્ । પર્જન્ય ઉદ્ગાતા સ મ ઉદ્ગાતોદ્ગાતર્દેવયજનં મે દેહીત્યુદ્ગાતારમ્ । આકાશઃ સદસ્યઃ સ મે સદસ્યઃ સદસ્ય દેવયજનં મે દેહીતિ સદસ્યમ્ । આપો હોત્રાશંસિનસ્તે મે હોત્રાશંસિનો હોત્રાશંસિનો દેવયજનં મે દત્તેતિ હોત્રકાન્ । રશ્મયશ્ચમસાધ્વર્યવસ્તે મે ચમસાધ્વર્યવશ્ચમસાધ્વર્યવો દેવયજનં મે દત્તેતિ ચમસાધ્વર્યૂન્

અપિ વા ન દેવયજનં યાચેત્ । દેવતા એવોપતિષ્ઠેત સક્ષેદં પશ્ય વિધર્તરિદં પશ્ય નાકેદં પશ્ય । રમતિઃ પનિષ્ઠર્તં વર્ષિષ્ઠમમૃતા યાન્યાહુઃ સૂર્યો વરિષ્ઠો અક્ષભિર્વિભાત્યનુ દ્યાવાપૃથિવી દેવપુત્રે ઇતિ

એદમગન્મ દેવયજનં પૃથિવ્યા ઇતિ દેવયજનમધ્યવસ્યતિ

પ્રાગ્વંશસ્ય મધ્યમં સ્થૂણારાજમારભ્ય જપતીતિ વાજસનેયકમ્

તતઃ સંભારયજૂંષિ જુહોતિ

અગ્નિર્યજુર્ભિઃ સવિતા સ્તોમૈરિત્યેષોઽનુવાક આમ્નાતઃ

અત્ર રાજાનમાહૃત્ય પયસૌદનેન પરિવેવિષન્ત્યા ક્રયાત્

સ્વે દક્ષે દક્ષપિતેહ સીદ દેવાનાં સુમ્નો મહતે રણાય । સ્વાસસ્થસ્તનુવા સંવિશસ્વ પિતેવૈધિ સૂનવ આ સુશેવઃ । શિવો મા શિવમાવિશ સત્યં મ આત્મા શ્રદ્ધા મેઽક્ષિતિસ્તપો મે પ્રતિષ્ઠા । સવિતૃપ્રસૂતા મા દિશો દીક્ષયન્તુ સત્યમસ્મીતિ પુરસ્તાદ્દીક્ષણીયાયા આહવનીયં
યજમાન ઉપતિષ્ઠતે । સપ્તહોતારં મનસાનુદ્રુત્યાહવનીયે સગ્રહં હુત્વા

ઇતિ તૃતીયા કણ્ડિકા
દીક્ષણીયાયાસ્તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

આગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપતિ । આગ્નાવૈષ્ણવં વા ઘૃતે ચરુમ્

પુરોડાશો બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય । ઘૃતે ચરુઃ પ્રજાકામસ્ય પશુકામસ્ય વા

આદિત્યં ઘૃતે ચરું દ્વિતીયં પ્રજાકામપશુકામસ્યૈકે સમામનન્તિ

પઞ્ચદશ સપ્તદશ વા સામિધેન્યઃ

પ્રાગ્વંશમેકે પૂર્વં સમામનન્તિ । દીક્ષણીયામેકે

પત્નીસંયાજાન્તા દીક્ષણીયા સંતિષ્ઠતે

ધારયતિ ધ્રૌવમાજ્યમ્

યત્પ્રાગગ્નીષોમીયાત્તેનોપાંશુ ચરતિ

અથૈકેષામ્ । યાવત્યસ્ય વાગ્ભવતિ તાવતીં દીક્ષણીયાયામન્વાહ । તતો નીચૈસ્તરાં પ્રાયણીયાયામ્ । નીચૈસ્તરામાતિથ્યાયામ્ । ઉપાંશૂપસત્સુ । ઉચ્ચૈરગ્નીષોમીયે

મન્દ્રેણ દીક્ષણીયાયામ્ । મન્દ્રતરેણ પ્રાયણીયાયામ્ ।
મન્દ્રતરેણાતિથ્યાયામ્ । ઉપાંશૂપસત્સુ । ઉચ્ચૈરગ્નીષોમીયે । ઉપાંશુ વા દીક્ષણીયાયામ્ । ઉપાંશુતરં પ્રાયણીયાયામ્ । ઉપાંશુતરમાતિથ્યાયામ્ । ઉપાંશૂપસત્સુ । ઉચ્ચૈરગ્નીષોમીયે

દર્શપૂર્ણમાસપ્રકૃતીનાં સોમેઽગ્ન્યન્વાધાનં વ્રતોપાયનમારણ્યાશનં જાગરણમન્વાહાર્યસ્ય ચ દાનં પત્ન્યાઃ સંનહનં વિમોચનમિતિ ન વિદ્યન્તે

અગ્ન્યન્વાધાનં તુ દીક્ષણીયાયાં ક્રિયેત પત્ન્યાશ્ચ સંનહનમ્

દીક્ષાસુ યૂપં કારયતિ

ક્રીતે રાજન્યુપસત્સુ વા

ઇતિ ચતુર્થી કણ્ડિકા ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
પ્રાચીનવંશં કરોતિ પુરસ્તાદુન્નતં પશ્ચાન્નિનતં સર્વતઃ પરિશ્રિતમ્

અવાન્તરદિક્ષુ સ્રક્તયઃ

સ્રક્તિષ્વારોકાન્કરોતિ

પ્રતિદિશં દ્વારાણિ

પુરસ્તાદ્દ્વારં સ્વર્ગકામઃ । દક્ષિણતો યઃ કામયેત પિતૃલોક ઋધ્રુયામિતિ । પશ્ચાન્મનુષ્યલોકકામઃ । ઉત્તરતો યઃ કામયેત દેવલોક ઋધ્નુયામિતિ । ઉત્તરતઃ પુરસ્તાદ્યઃ કામયેતોભયોર્લોકયોરૃધ્નુયામિતિ । સર્વતો યઃ કામયેત સર્વાસુ દિક્ષ્વૃધ્નુયામિતિ

ઉત્તરેણ બહિઃ પ્રાગ્વંશં મ્પરિશ્રિતે યજમાનઃ કેશશ્મશ્રુ વાપયતે

ઉપપક્ષાવગ્રેઽથ શ્મશ્રૂણ્યથ કેશાન્ । અપિ વા શ્મશ્રૂણ્યુપપક્ષાવથ કેશાન્

આપ ઉન્દન્ત્વિતિ દક્ષિણં ગોદાનમુનત્તિ । ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમિતિ પ્રાગગ્રં દર્ભમન્તર્ધાય સ્વધિતે મૈનં હિંસીરિતિ સ્વધિતિનાભિનિધાય દેવશ્રૂરિતિ પ્રવપતિ

એવમુત્તરં ગોદાનમ્

ઓષધે ત્રાયસ્વ મા સ્વધિતે મા મા હિંસીઃ સ્વસ્ત્યુત્તરાણ્યશીયેતિ યજમાનો જપતિ

અભ્યન્તરં નખાનિ કારયતે

સવ્યસ્યાગ્રે કનિષ્ઠિકાતઃ

હસ્ત્યાન્યગ્રેઽથ પદ્યાનિ

ઔદુમ્બરેણ દતો ધાવતે લોહિતમનભિગમયન્

સ્થાવરાસ્વપ્સુ સ્નાતિ શઙ્ખિનીષ્વવકિનીષુ લોમશે તીર્થે

કુણ્ડે હિરણ્યમવધાય તસ્મિન્સ્નાતીતિ વાજસનેયકમ્

ઇતિ પઞ્ચમી કણ્ડિકા
આપો અસ્માન્માતરઃ શુન્ધન્ત્વિતિ । હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકાઃ પ્રચક્રમુર્હિત્વાવદ્યમાપઃ । શતં પવિત્રા વિતતા હ્યાસુ તાભિર્નો દેવઃ સવિતા પુનાત્વિતિ । હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચૈતાભ્યામ્

ઉદાભ્યઃ શુચિરાપૂત એમીત્યુદ્ગાહમાનો જપતિ । અપોઽશ્નાતિ

એવં પત્ની કેશવર્જમ્

અથાસ્મૈ ક્ષૌમમહતં મહદ્વાસઃ પ્રયચ્છતિ

તત્પ્રતિગૃહ્ણાતિ દીક્ષાસિ તપસો યોનિસ્તપોઽસિ બ્રહ્મણો યોનિર્બ્રહ્માસિ ક્ષત્રસ્ય યોનિઃ ક્ષત્રમસ્યૃતસ્ય યોનિરૃતમસિ ભૂરારભે શ્રદ્ધાં મનસા દીક્ષાં તપસા વિશ્વસ્ય ભુવનસ્યાધિપત્નીં સર્વે કામા યજમાનસ્ય સન્ત્વિતિ

સોમસ્ય તનૂરસિ તનુવં મે પાહિ દીક્ષાસિ તનૂરસિ તાં ત્વાં શિવાં સ્યોનાં પરિધિષીયેતિ તત્પરિધાય સોમસ્ય નીવિરસીતિ નીવિમનુપરિકલ્પયતે

ઊર્જે ત્વેત્યન્નમશ્નાતિ સર્પિર્મિશ્રં દધિ મધુ ચાભ્યુપસેકમ્

યદસ્ય મનસઃ પ્રતિપ્રિયં તદશ્નાતિ

તદેવાસ્યામુષ્મિંલ્લોકે ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે । તથાશિતઃ સ્યાદ્યથા તતો દીક્ષાસુ કનીયઃકનીયો વ્રતમુપેયાત્

પુરસ્તાત્કેશવપનાદ્વાસસો વા પરિધાનાદ્ભોજનમેકે
સમામનન્તિ

મહીનાં પયોઽસીતિ દર્ભપુઞ્જીલાભ્યાં નવનીતમુદ્યૌતિ

વર્ચોધા અસીતિ તેન પરાચીનં ત્રિરભ્યઙ્ક્તે । મુખમગ્રે

અનુલોમમઙ્ગાનિ । સ્વક્તો ભવતિ

ઇતિ ષષ્ઠી કણ્ડિકા
વૃત્રસ્ય કનીનિકાસીતિ ત્રૈકકુદેનાઞ્જનેનાઙ્ક્તે

યદિ ત્રૈકકુદં નાધિગચ્છેદ્યેનૈવ કેન ચાઞ્જનેનાઞ્જીતેતિ વાજસનેયકમ્

સતૂલયા દર્ભેષીકયા શરેષીકયા દર્ભપુઞ્જીલેન વાભ્યન્તરં દ્વિર્દક્ષિણમનિધાવમાનઃ । સકૃત્સવ્યમ્

અપિ વા દ્વિર્દક્ષિણં ત્રિઃ સવ્યમ્ । ત્રિસ્ત્રિર્વોભે

અથૈનમુત્તરેણ બહિઃ પ્રાગ્વંશાદ્દર્ભપુઞ્જીલૈઃ પવયતિ

દ્વાભ્યાં પવયતિ ત્રિભિઃ પવયતીત્યુક્તમ્

એકવિંશત્યા ત્રેધા વિભક્તયા સપ્તભિઃસપ્તભિર્દ્વિરૂર્ધ્વં નાભેરુન્માર્ષ્ટિ । સકૃદવાક્

અન્વઞ્ચં પાવયતીત્યેકે

યં દ્વિષ્યાત્તં તિર્યઞ્ચમક્ષ્ણયા વા પાવયેત્

ચિત્પતિસ્ત્વા પુનાત્વિત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

અચ્છિદ્રેણ પવિત્રેણેતિ સર્વત્રાનુષજતિ

ચિત્પતિર્મા પુનાતુ વાક્પતિર્મા પુનાતુ દેવો મા સવિતા પુનાત્વિતિ પાવ્યમાનો જપતિ

તસ્ય તે પવિત્રપત ઇતિ ચ । પવમાનઃ સુવર્જનઃ પવિત્રેણ વિચર્ષણિઃ । યઃ પોતા સ પુનાતુ મા । પ્રાજાપત્યં પવિત્રં શતોદ્યામં હિરણ્મયમ્ । તેન બ્રહ્મવિદો વયં પૂતં બ્રહ્મ પુનીમહ ઇતિ ચ

યદ્દેવા દેવહેડનં ત્વમગ્ને અયાસીતિ ચ પૂતઃ

પ્રાગ્વા દીક્ષણીયાયા જુહુયાત્ । જપેદિત્યેકે

ઇતિ સપ્તમી કણ્ડિકા ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
આ વો દેવાસ ઈમહ ઇતિ પૂર્વયા દ્વારા પ્રાગ્વંશં પ્રવિશ્યેન્દ્રાગ્ની દ્યાવાપૃથિવી ઇત્યપરેણાહવનીયં દક્ષિણાતિક્રમ્ય ત્વં દીક્ષાણામધિપતિરસીત્યાહવનીયમુપોપવિશતિ

એષ એવાત ઊર્ધ્વં યજમાનસ્ય સંચરો ભવતિ

અત્ર દીક્ષણીયામેકે સમામનન્તિ

પુરસ્તાદ્દીક્ષાહુતીભ્યઃ સંભારયજૂંષ્યેકે

યદ્દીક્ષણીયાયા ધ્રૌવમાજ્યં તતો દીક્ષાહુતીઃ સ્રુવેણ ચતસ્રો જુહોતિ । સ્રુચા પઞ્ચમીમ્ । આકૂત્યૈ પ્રયુજેઽગ્નયે સ્વાહેત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

દ્વાદશગૃહીતેન સ્રુચં પૂરયિત્વા વિશ્વે દેવસ્ય નેતુરિતિ પૂર્ણાહુતિં ષષ્ઠીમ્

યત્રાધ્વર્યુરૌદ્ગ્રહણાનિ જુહોતિ તદ્યજમાનોઽધ્વર્યુમન્વારભ્ય પઞ્ચ જુહોતિ વાચા મે વાગ્દીક્ષતાં સ્વાહા । પ્રાણેન મે પ્રાણો દીક્ષતાં સ્વાહા । ચક્ષુષા મે ચક્ષુર્દીક્ષતાં સ્વાહા । શ્રોત્રેણ મે શ્રોત્રં દીક્ષતાં સ્વાહા । મનસા મે મનો દીક્ષતાં સ્વાહેતિ

અધ્વર્યું વા જુહ્વતમનુમન્ત્રયતે

વાતં પ્રાણં મનસાન્વારભામહે પ્રજાપતિં યો ભુવનસ્ય ગોપાઃ । સ નો મૃત્યોસ્ત્રાયતાં પાત્વંહસો જ્યોગ્જીવા જરામશીમહીતિ પૂર્ણાહુતિં હૂયમાનામનુમન્ત્રયતે

અત્ર સંભારયજૂંષ્યેકે

કૃષ્ણાજિનેન યજમાનં દીક્ષયતિ

દ્વાભ્યાં સમસ્ય દીક્ષેતાન્તર્માંસાભ્યાં બહિર્લોમાભ્યામ્

યદ્યેકં સ્યાદ્દક્ષિણં પૂર્વપાદં પ્રતિષીવ્યેત્ । અન્તાન્વા

દ્વે વિષૂચી પ્રતિમુઞ્ચેત પાદં વા પ્રતિષીવ્યેદિત્યેકે

અન્તર્વેદિ કૃષ્ણાજિનં પ્રાચીનગ્રીવમુત્તરલોમાસ્તૃણાતિ

ઋક્સામયોઃ શિલ્પે સ્થ ઇતિ શુક્લકૃષ્ણે રાજી આલભતે । સંમૃશતીત્યેકે

ઇત્યષ્ટમી કણ્ડિકા
ઇન્દ્ર શાક્વર ગાયત્રીં પ્રપદ્યે તાં તે યુનજ્મીન્દ્ર શાક્વર ત્રિષ્ટુભં પ્રપદ્યે તાં તે યુનજ્મીન્દ્ર શાક્વર જનતીં પ્રપદ્યે તાં તે યુનજ્મીન્દ્ર શાક્વરાનુષ્ટુભં પ્રપદ્યે તાં તે યુનજ્મીન્દ્ર શાક્વર પઙ્ક્તિં પ્રપદ્યે તાં તે યુનજ્મીત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રં પ્રતિદિશં કૃષ્ણાજિનમમિમૃશતિ । મધ્ય ઉત્તમેન

અથ પ્રાઙ્મુખો જાન્વક્નોઽભિસર્પતિ

ઇમાં ધિયં શિક્ષમાણસ્યેતિ કૃષ્ણાજિનં ભસત્ત આરોહતિ

સુત્રામાણમિત્યા રોહઞ્જપતિ । ઇમાં સુ નાવમારુહમિત્યારૂઢઃ । આહં દીક્ષામરુહમૃતસ્ય પત્નીં ગાયત્રેણ છન્દસા બ્રહ્મણા ચર્તં સત્યેઽધાયિ સત્યમૃતેઽધાય્યૃતં ચ મે સત્યં ચાભૂતાં જ્યોતિરભૂવં સુવરગમં સુવર્ગં લોકં નાકસ્ય પૃષ્ઠં બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપમગમમિતિ ચ

અત્ર પત્ની શિરસિ કુમ્બકુરીરમધ્યૂહતે

કૃષ્ણં જીવોર્ણાનામિતિ વાજસનેયકમ્

જાલં કુમ્બકુરીરમિત્યાચક્ષતે

વિષ્ણોઃ શર્માસીત્યહતેન વાસસા દક્ષિણમંસં યજમાનઃ પ્રોર્ણુતે । નક્ષત્રાણાં માતીકાશાત્પાહીતિ શિરઃ

ઉષ્ણીષેણ પ્રદક્ષિણં શિરો વેષ્ટયત ઇતિ વાજસનેયકમ્

ન પુરા સોમસ્ય ક્રયાદપોર્ણ્વીતેત્યુક્તમ્

પ્રાચીનમાત્રાવાસસા પત્નીં દીક્ષયતિ

ઊર્ધ્વવાસ્યં બ્રુવતે

શરમયી મૌઞ્જી વા મેખલા ત્રિવૃત્પૃથવ્યન્યતરતઃપાશા । તયા યજમાનં દીક્ષયતિ । યોક્તેણ પત્નીમ્

ઊર્ગસીતિ નાભિં પ્રતિપરિવ્યયતિ દ્વેષ્યં મનસા ધ્યાયન્

ઉત્તરેણ નાભિં નિષ્ટર્ક્યં ગ્રન્થિં કૃત્વા પ્રદક્ષિણં પર્યૂહ્ય દક્ષિણેન નાભિમવસ્થાપયતિ

અત્ર દર્શપૂર્ણમાસવત્પત્નીં સંનહ્યતિ । સં ત્વા નહ્યામીતિ વિકારઃ

ઇન્દ્રસ્ય યોનિરસિ મા મા હિંસીરિતિ કૃષ્ણવિષાણાં યજમાનાય પ્રયચ્છતિ

આબધ્નાતીત્યેકે

ત્રિવલિઃ પઞ્ચવર્લિવા દક્ષિણાવૃદ્ભવતિ । સવ્યાવૃદિત્યેકે

ઇતિ નવમી કણ્ડિકા
કૃષ્યૈ ત્વા સુસસ્યાયા ઇતિ તયા વેદેર્લોષ્ટમુદ્ધન્તિ

સુપિપ્પલાભ્યસ્ત્વૌષધીભ્ય ઇત્યર્થે પ્રાપ્તે શિરસિ કણ્ડૂયતે

વિષાણે વિષ્યૈતં ગ્રન્થિં યદસ્ય ગુલ્ફિતં હૃદિ મનો યદસ્ય ગુલ્ફિતમિત્યઙ્ગાનિ

ઊર્ધ્વસદસિ વાનસ્પત્યઃ સુદ્યુમ્નો દ્યુમ્નં યજમાનાય ધેહીત્યૌદુમ્બરં દીક્ષિતદણ્ડં યજમાનાય પ્રયચ્છતિ ।
યો વા યજ્ઞિયો બૃક્ષઃ ફલગ્રહિઃ

આસ્યદઘ્નશ્ચુબુકદઘ્નો વા

સૂપસ્થા દેવો વનસ્પતિરિતિ તં યજમાનઃ પ્રતિગૃહ્યોરુવ્યચા અસિ જનધાઃ સ્વભક્ષો મા પાહીતિ ચમસં વ્રતપ્રદાનમભિમન્ત્ર્ય કેશિનીં દીક્ષાં જપત્યગ્નિર્દીક્ષિતઃ પૃથિવી દીક્ષા સા મા દીક્ષા દીક્ષયતુ તયા દીક્ષયા દીક્ષ । વાયુર્દીક્ષિતોઽન્તરિક્ષં દીક્ષા સા મા દીક્ષા દીક્ષયતુ તયા દીક્ષયા દીક્ષે । આદિત્યો દીક્ષિતો દ્યૌર્દીક્ષા સા મા દીક્ષા દીક્ષયતુ તયા દીક્ષયા દીક્ષે । ચન્દ્રમા દીક્ષિતઃ શ્રોત્રં દીક્ષા સા મા દીક્ષા દીક્ષયતુ તયા દીક્ષયા દીક્ષે । પ્રજાપતિર્દીક્ષિતો મનો દીક્ષા સા મા દીક્ષા દીક્ષયતુ દીક્ષયા દીક્ષે । વાચા મે વાગ્દીક્ષતામગ્નયે સમષ્ટવા ઉ । પ્રાણેન મે પ્રાણો દીક્ષતાં વાયવે સમષ્ટવા ઉ । ચક્ષુષા મે ચક્ષુર્દીક્ષતાં સૂર્યાય સમષ્ટવા ઉ । શ્રોત્રેણ મે શ્રોત્રં દીક્ષતાં ચન્દ્રમસે સમષ્ટવા ઉ । મનસા મે મનો દીક્ષતાં પ્રજાપતયે સમષ્ટવા ઉ । ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તપો મે દીક્ષા સત્યં ગૃહપતિરિતિ

અથૈનમધ્વર્યુરભિમન્ત્રયતે

ઇતિ દશમી કણ્ડિકા
પૃથિવી દીક્ષા તયાગ્નિર્દીક્ષયા દીક્ષિતો યયાગ્નિર્દીક્ષયા દીક્ષિતસ્તયા ત્વા દીક્ષયા દીક્ષયામિ । અન્તરિક્ષં દીક્ષા તયા વાયુર્દીક્ષયા દીક્ષિતો યયા વાયુર્દીક્ષયા દીક્ષિતસ્તયા ત્વા દીક્ષયા દીક્ષયામિ । દ્યૌર્દીક્ષા તયાદિત્યો દીક્ષયા દીક્ષિતો યયાદિત્યો દીક્ષયા દીક્ષિતસ્તયા ત્વા દીક્ષયા દીક્ષયામિ । દિશો દીક્ષા તયા ચન્દ્રમા દીક્ષયા દીક્ષિતો યયા ચન્દ્રમા દીક્ષયા દીક્ષિતસ્તયા ત્વા દીક્ષયા દીક્ષયામિ । આપો દીક્ષા તયા વરુણો રાજા દીક્ષયા દીક્ષિતો યયા વરુણો રાજા દીક્ષયા દીક્ષિતસ્તયા ત્વા દીક્ષયા દીક્ષયામિ । ઓષધયો દીક્ષા તયા સોમો રાજા દીક્ષયા દીક્ષિતો યયા સોમો રાજા દીક્ષયા દીક્ષિતસ્તયા ત્વા દીક્ષયા દીક્ષયામિ । વાગ્દીક્ષા તયા પ્રાણો દીક્ષયા દીક્ષિતો યયા પ્રાણો દીક્ષયા દીક્ષિતસ્તયા ત્વા દીક્ષયા દીક્ષયામિ । પૃથિવી ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષતામ્ । અન્તરિક્ષં ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષતામ્ । દ્યૌસ્ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષતામ્ । દિશસ્ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષન્તામ્ । આપસ્ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષન્તામ્ । ઓષધયસ્ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષન્તામ્ । વાક્ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષતામ્ । ઋચસ્ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષન્તામ્ । સામાનિ ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષન્તામ્ । યજૂંષિ ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષન્તામ્ । અહશ્ચ રાત્રિશ્ચ કૃષિશ્ચ વૃષ્ટિશ્ચ ત્વિષિશ્ચાપચિતિશ્ચાપશ્ચૌષધયશ્ચોર્ક્ ચ સૂનૃતા ચ તાસ્ત્વા દીક્ષમાણમનુદીક્ષન્તામિતિ

સંભારયજૂંષિ ચૈનમધ્વર્યુર્વાચયતિ

અથાઙ્ગુલીર્ન્યચતિ

સ્વાહા યજ્ઞં મનસ ઇતિ દ્વે । સ્વાહા દિવ ઇતિ દ્વે ।
સ્વાહા પૃથિવ્યા ઇતિ દ્વે । સ્વાહોરોરન્તરિક્ષાદિતિ દ્વે । દ્વાહા યજ્ઞં વાતાદારભ ઇતિ મુષ્ટીકરોતિ વાચં ચ યચ્છતિ

અથૈનં ત્રિરુપાંશ્વાવેદયતિ ત્રિરુચ્ચૈરદીક્ષિષ્ટાયં બ્રાહ્મણોઽસાવમુષ્ય પુત્રોઽમુષ્ય પૌત્રોઽમુષ્ય નપ્તામુષ્યાઃ પુત્રોઽમુષ્યાઃ પૌત્રોઽમુષ્યા નપ્તેતિ

બ્રહ્મણો વા એષ જાયતે યો દીક્ષતે । તસ્માદ્રાજન્યવૈશ્યાવપિ બ્રાહ્મણ ઇત્યેવાવેદયતિ

ઇત્યેકાદશી કણ્ડિકા ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
અપરાહ્ણે દીક્ષયેત્

યં કામયેત તપસ્વી સ્યાદિતિ તં પૂર્વાહ્ણે

સ વાગ્યતસ્તપસ્તપ્યમાન આસ્ત આ નક્ષત્રસ્યોદેતોઃ

વત્સસ્યૈકં સ્તનમવશિષ્યેતરાન્વ્રતં દોહયિત્વા યાઃ પશૂનામૃષભે વાચસ્તાઃ સૂર્યો અગ્રે શુક્રો અગ્રે તાઃ પ્રહિણ્વો યથાભાગં વો અત્ર શિવા નસ્તાઃ હ્પુનરાયન્તુ વાચ ઇતિ જપિત્વા વ્રતં કૃણુતેતિ વાચં વિસૃજતે

એષ્ટ્રીઃ સ્થેતિ ચતસ્રોઽઙ્ગુલીરુત્સૃજતિ । દ્વે અન્યતરતો દ્વે અન્યતરતઃ

જાગર્ત્યેતાં રાત્રિમ્ । ક્રીતે રાજનિ દ્વિતીયામ્ ।
શ્વઃસુત્યાયાં તૃતીયામ્

ચનસિતં વિચક્ષણમિતિ નામધેયાન્તેષુ નિદધાતિ

ચનસિતેતિ બ્રાહ્મણમ્ । વિચક્ષણેતિ રાજન્યવૈશ્યૌ

પરિણયેન માનુષીં વાચં વદતિ

ન સ્ત્રિયા ન શૂદ્રેણ સંભાષેત

નૈનમનુપ્રપદ્યેત

યદ્યેનં શૂદ્રેણ સંવાદ ઉપપદ્યેત બ્રાહ્મણરાજન્યવૈશ્યાનામેકં બ્રૂયાદિમમિત્થં બ્રૂહીતિ વાસસનેયકમ્

કામં શૂદ્રેણ સંભાષેત યઃ પાપેન કર્મણાનભિલક્ષિતઃ સ્યાદિતિ શાટ્યાયનકમ્

અભિવદતિ નાભિવાદયતેઽપ્યાચાર્યં શ્વશુરં રાજાનમિતિ શાટ્યાયનકમ્

ઇતિ દ્વાદશી કણ્ડિકા
અગ્નિર્વૈ દીક્ષિતસ્તસ્માદેનં નોપસ્પૃશેત્

ન ચાસ્ય નામ ગૃહ્ણીયાત્

ન પુરા દક્ષિણાભ્યો નેતોઃ કૃષ્ણવિષાણામવચૃતેત્

ન ચ દન્તાન્દર્શયતે

હસ્તેનાપિગૃહ્ય સ્મયતે

મધુ માંસં સ્ત્રિયમનૃતમુપરિશય્યાં ષ્ઠીવનં વિકાલે
નિષ્ક્રમણં દીક્ષિતવિમિતાત્પ્રવાસમિતિ વર્જયેત્

ન દિવા મૂત્રપુરીષે કુર્યાત્

યદિ કુર્યાચ્છાયાયામ્

મૂત્રં ચિકીર્ષન્નિય તે યજ્ઞિયા તનૂરિતિ તૃણં લોષ્ટં વાપાદાયાપો મુઞ્ચામિ ન પ્રજામંહોમુચઃ સ્વાહાકૃતાઃ પૃથિવીમાવિશતેતિ મૂત્રં વિસૃજ્યાચમ્ય પૃથિવ્યા સંભવેત્યપાત્તં પ્રતિનિદધાતિ

યન્મેઽત્ર પયસઃ પરીતોષાત્તદર્પિથ । અગ્નિહોત્રમિવ સોમેન તદહં પુનરાદદ ઇતિ રેતઃ સ્કન્નમનુમન્ત્રયતે

યદત્રાપિ રસસ્ય મે નિરષ્ઠવિષમસ્મૃતમ્ । અગ્નિષ્ટત્સોમઃ પૃથિવી પુનરાત્મન્દધાતુ મ ઇતિ છર્દિત્વા ષ્ઠુત્વા વા । યદન્નમદ્ય તે નક્તં ન તત્પ્રાતઃ ક્ષુધોઽવતિ । મરં તદસ્માન્મા હિંસીર્નહિ તદ્દદૃશે દિવેતિ સ્વપ્નેઽન્નં ભુક્ત્વા । રુદ્રિયાભ્યોઽદ્ભ્યઃ સ્વાહેતિ લોહિતમુત્પતિતં દૃષ્ટ્વા

ઇતિ ત્રયોદશી કણ્ડિકા
બીભત્સા નામ સ્થાપઃ સ્વાહાકૃતાઃ પૃથિવીમાવિશતેતિ સ્નૂહાનમ્ । કૃપા ણામ સ્થાપઃ સ્વાહાકૃતાઃ પૃથિવીમાવિશતેત્યશ્રુ । તપસ્યા નામ સ્થાપઃ સ્વાહાકૃતાઃ પૃથિવીમાવિશતેતિ સ્વેદમ્

ન પ્રતીચ્યા દ્વારા નિષ્ક્રામતિ

નાક્રતુસંયુક્તામાહુતિં જુહોતિ

નાગ્નિહોત્રમ્

ન દર્શપૂર્ણમાસાભ્યાં યજતે

ન દદાતિ

ન પચતે

દ્વાદશાહમવરાર્ધ્યં દીક્ષિતો ભવતિ । માસં સંવત્સરં યદા વા કૃશઃ સ્યાદિત્યપરમ્

વિજ્ઞાયતે ચ । યદા વૈ દીક્ષિતઃ કૃશો ભવત્યથ મેધ્યો ભવતિ । યદાસ્મિન્નન્તર્ન કિંચન ભવત્યથ મેધ્યો
ભવતિ । યદાસ્ય ત્વચાસ્થિ સંધીયતેઽથ મેધ્યો ભવતિ । યદાસ્ય કૃષ્ણં ચક્ષુષોર્નશ્યત્યથ મેધ્યો ભવતિ

પીવા દીક્ષતે । કૃશો યજતે । યદસ્યાઙ્ગાનાં મીયતે જુહોત્યેવ તદિતિ વિજ્ઞાયતે

ઇતિ ચતુર્દશી કણ્ડિકા
એકા દીક્ષા તિસ્ર ઉપસદઃ પઞ્ચમીં પ્રસુતઃ । તિસ્રો વા દીક્ષાસ્તિસ્ર ઉપસદઃ સપ્તમીં પ્રસુતઃ । ચતસ્રો વા દીક્ષાસ્તિસ્ર ઉપસદોઽષ્ટમીં પ્રસુતઃ

અમાવાસ્યાયાં દીક્ષા યજનીયે વા । પૌર્ણમાસ્યાં યજનીયે વા સુત્યમહઃ

એતદ્વા વિપરીતમ્

અમાવાસ્યાયાં દીક્ષા યજનીયે વા । અમાવાસ્યાયાં યજનીયે વા સુત્યમહઃ । પૌર્ણમાસ્યાં દીક્ષા યજનીયે વા । પૌર્ણમાસ્યાં યજનીયે વા સુત્યમહઃ

નૈનમન્યત્ર દીક્ષિતવિમિતાદભિનિસ્રોચેદભ્યુદિયાદ્વા

વારુણીરભિનિમ્રુક્તો જપેત્ । સૌરીરભ્યુદિતઃ

અબદ્ધં મન ઇત્યમેધ્યં દૃષ્ટ્વા જપતિ

ઉન્દતીર્બલં ધત્તેત્યવવૃષ્ટઃ

દક્ષિણેનાહવનીયં પ્રાઙ્ શેતે ન ન્યઙ્નોત્તાનો નાગ્નેરપપર્યાવર્તેત

યદ્યપપર્યાવર્તેત વિશ્વે દેવા અભિ મામાવવૃત્રન્નિતિ જપેત્

નાન્યત્ર કૃષ્ણાજિનાદાસીત । યદ્યન્યત્રાસીત દેવાં જનમગન્યજ્ઞ ઇતિ જપેત્

ન દણ્ડાત્કૃષ્ણાજિનાદિતિ વિપ્રચ્છિદ્યેત । ઉભે નિધાય મૂત્રપુરીષે કુર્યાત્

યાવદુક્તં પત્ન્યા દીક્ષિતવ્યઞ્જનાનિ

સમાનં બ્રહ્મચર્યમ્

ન દીક્ષિતવસનં પરિદધીત । નાસ્ય પાપં કીર્તયેત્ । નાન્નમશ્નીયાત્

યજ્ઞાર્થે વા નિર્દિષ્ટે શેષાદ્ભુઞ્જીરન્ । સંસ્થિતે વાગ્નીષોમીયે । હુતાયાં વા વપાયામ્

ઇતિ પઞ્ચદશી કણ્ડિકા ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
ન પુરા નક્ષત્રેભ્યો વાચં વિસૃજેત્ । યદિ વિસૃજેદિદં વિષ્ણુસ્ત્વમગ્ને વ્રતપા અસીતિ જપિત્વા વાચં યચ્છેત્

પુનર્વા દીક્ષેત

અથૈકેષામ્ । વૈષ્ણવીમાગ્નાવૈષ્ણવીં સારસ્વતીં બાર્હસ્પત્યામુત્તમામનૂચ્ય વાગ્યન્તવ્યેતિ

દુગ્ધમેવાભિવિસૃજેદિત્યાલેખનઃ

યવાગૂ રાજન્યસ્યેત્યુક્તમ્

યવાગૂમેકદુગ્ધં વા વ્રતયેદિત્યવર્ણસંયોગેનૈક ઉપદિશન્તિ

તદ્ધૈતદેકે પયો વ્રતયન્તિ । તદુ તથા ન કુર્યાત્ । પયસ્યેવ યવાગૂં શ્રપયિત્વા વ્રતયેત્

યદિ વ્રતધુગલ્પં દુહીતાન્યાં દુહ્યાત્

યદ્યન્યા ન સ્યાદદ્ભિઃ સંસૃજ્ય શ્રપયેત્

યદિ પયો ન સ્યાદપ્સ્વેવ યવાગૂં શ્રપયિત્વા વ્રતયેત્

અપ્યન્તતઃ પિપ્પલાનિ । ન ત્વેવ ન વ્રતયેદગ્નિહોત્રસ્યાવિચ્છેદાયેતિ

યદિ દધીયાદેતદેવાસ્મૈ દધિ કુર્યુઃ

યદ્યન્નીયાદ્ધાના અસ્મા અન્વાવપેયુઃ સક્તૂનસ્મા અન્વાવપેયુર્ઘૃતમસ્મા અન્વાનયેયુઃ

અપ્યગ્નિહોત્રહવિષામેવૈકં વ્રતયેન્માંસવર્જમ્

સોઽયં દૈક્ષો વાદો ભવતીતિ ખલ્વાહુઃ । સર્વેષામુપસસ્ત્વનારભ્ય સ્તનકલ્પ આમ્નાતઃ

અપરાહ્ણેઽધિવૃક્ષસૂર્યે વા વ્રતપ્રદો વાચં યમયતિ । અગ્નીઞ્જ્યોતિષ્મતઃ કુરુત દીક્ષિત વાચં યચ્છ પત્નિ વાચં યચ્છેતિ સંપ્રેષ્યતિ

ઇતિ ષોડશી કણ્ડિકા
ઉદિતેષુ નક્ષત્રેષુ પૂર્વવદ્વાચો વિસર્ગઃ

એવમુપોદયં યમયતિ । ઉદિત આદિત્યે વિસૃજતે

મધ્યંદિને મધ્યરાત્રે ચ વ્રતયતિ

અતિનીય વા માનુષં કાલમ્

સાયં દુગ્ધમપરરાત્રે પ્રાતર્દુગ્ધમપરાહ્ણે ઇત્યેકે

ગાર્હપત્યે દીક્ષિતસ્ય વ્રતં શ્રપયતિ । દક્ષિણાગ્નૌ પત્ન્યાઃ

યાગ્નિહોત્રસ્ય સ્કન્નસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ સા વ્રતસ્ય

અગ્નિહોત્રવત્તૂષ્ણીમુન્નીયાપરેણાહવનીયં વ્રતમત્યા
હૃત્ય પ્રયચ્છન્નાહ વ્રત્ય વ્રતય વ્રતમુપેહીતિ

દૈવીં ધિયં મનામહ ઇતિ હસ્તાવવનિજ્ય યે દેવા મનોજાતા મનોયુજ ઇતિ દક્ષિણેનાહવનીયં પરિશ્રિતે
વ્રતયતિ

નૈનમદીક્ષિતા વ્રતયન્તં પશ્યન્તિ

શિવાઃ પીતા ભવથ યૂયમાપોઽસ્માકં યોનાવુદરે સુશેવાઃ । ઇરાવતીરનમીવા અનાગસઃ શિવા નો ભવથ જીવસ ઇતિ વ્રતયિત્વા નાભિદેશમભિમૃશતે

અપશ્ચ પીત્વા જપતિ

તૂષ્ણીં પત્ની સ્વ આયતને વ્રતયતિ

ઇતિ સપતદશી કણ્ડિકા ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
અગ્ને ત્વં સુ જાગૃહીતિ સ્વપ્સ્યન્નાહવનીયમભિમન્ત્રયતે

ત્વમગ્ને વ્રતપા અસીતિ પ્રબુધ્ય મુષ્ટી વાચં વા વિસૃજ્યાદીક્ષિતવાદં વોદિત્વા

વિશ્વે દેવા અભિ મામાવવૃત્રન્નિતિ પ્રબુધ્ય જપતિ । પુનર્મનઃ પુનરાયુરાગાત્પુનઃ પ્રાણઃ પુનરાકૂતમાગાત્ । વૈશ્વાનરોઽદબ્ધસ્તનૂપા અવબાધતાં દુરિતાનિ વિશ્વેતિ ચ

તસ્માદ્દીક્ષિતો દ્વાદશાહં ભૃતિં વન્વીત । યજ્ઞમેવ તત્સંભરતીતિ વિજ્ઞાયતે

પૂષા સન્યેતિ સનીહારાન્સંશાસ્તિ

ચન્દ્રમસીત્યેતૈર્યથાલિઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ણાતિ

દેવઃ સવિતા વસોર્વસુદાવેત્યન્યાનિ

વાયવે ત્વેતિ તાસાં નષ્ટામનુદિશતિ

વરુણાય ત્વેત્યપ્સુ મૃતામ્

નિરૃત્યૈ ત્વેત્યવસન્નાં સંશીર્ણાં વા

ઇત્યષ્ટાદશી કણ્ડિકા
મરુદ્ભ્યસ્ત્વેતિ હ્રાદુનિહતાં મેષ્કહતામપ્સુ વા મગ્નામ્

રુદ્રાય ત્વેતિ મહાદેવહતામ્

ઇન્દ્રાય ત્વા પ્રસહ્વન ઇતિ યાં સેનાભીત્વરી વિન્દેત

યમાય ત્વેત્યવિજ્ઞાતેન યક્ષ્મણા મૃતામ્

અનુદિષ્ટાનામધિગતાં ન ગોષુ ચારયેત્

પૃથગરણીષ્વગ્નીન્સમારોપ્ય રથેન પ્રયાતિ

તદભાવે રથાઙ્ગમાદાય

ભદ્રાદભિ શ્રેય ઇતિ પ્રયાણઃ

દેવીરાપ ઇત્યપોઽતિગાહતે

અચ્છિન્નં તન્તું પૃથિવ્યા અનુગેષમિતિ હસ્તેન લોષ્ટં વિમૃદ્નાત્યા પારાત્

પૃથિવ્યા સંભવેતિ સિકતા લોષ્ટં વા મધ્યે પારે ચ ન્યસ્યતે

એવં નાવ્યાસીનસ્તરન્

અરણીભ્યામરણીભિરિત્યેકે

રથેન રથાઙ્ગેન વા ન વિપ્રચ્છિદ્યેત

અત્ર દેવયજનાધ્યવસાનમેકે સમામનન્તિ

ય ઇહાધ્યવસ્યેત્સ પ્રયાયાત્ । ય આદિતો ન સ પ્રયાતિ

નિત્યાનિ દેવયજનાનિ

ઇત્યેકોનવિંશી કણ્ડિકા
ઇતિ ષષ્ઠઃ પટલઃ
દક્ષિણતઽઉન્નતમુદીચીનાવનતં પ્રાક્પ્રવણં પ્રાગુદક્પ્રવણં વા દેવયજનમ્

યત્ર વા બહવો બ્રાહ્મણાઃ સંરાધયેયુઃ

અગ્નયો વાવ દેવયજનમ્ । યત્ર ક્વચાગ્નીનાધાય યજતે દેવયજન એવ યજત ઇતિ વિજ્ઞાયતે

દક્ષિણા વાવ દેવયજનમ્ । દક્ષિણાશ્ચેત્કલ્યાણીર્દદાતિ દેવયજન એવ યજત ઇત્યેકે

પુરોહવિષીતિ કામ્યાનિ

નિર્વ્રસ્કેઽભિચરન્યજેત

યસ્માદ્વૃક્ષાદ્વલ્મીકાનિતિ નિર્હરેયુરથો અભિખનેયુઃ

પરોક્ષં ગુહા વને યાજયેદભિશસ્યમાનમ્

પરોક્ષં પૃષ્ઠાન્યુપેયુઃ । સર્વમુપાંશુ ક્રિયેત । સ્થલે યજેત

યઃ કામયેતોભયેષાં દેવમનુષ્યાણાં પ્રકાશં ગચ્છેયમિતિ ન પ્રાચીનં દેવયજનાદ્દેવયજનમાત્રમુચ્છિં ષેત્

યત્રાપો દેવયજનં ચાન્તરેણ પન્થા અભિવિધાવેત્તસ્મિન્યાજયેદ્યં કામયેત નૈનમુત્તરો યજ્ઞ ઉપનમેદિતિ

કૌત્સાદ્રાજાનં ક્રીણીયાદન્યસ્માદ્વા બ્રાહ્મણાદિત્યુક્ત્વાહાપ્યબ્રાહ્મણાદિતિ

ઉત્તરવેદિદેશ ઉપરવદેશે વા લોહિતં ચર્માનડુહં પ્રાચીનગ્રીવમુત્તરલોમાસ્તીર્ય દક્ષિણે ચર્મપક્ષે રાજાનં નિવપતિ । ઉત્તરસ્મિન્નુપવિશતિ સોમવિક્રયી

ઉદકુમ્ભં રાજાનં સોમવિક્રયિણમિતિ સર્વતઃ પરિશ્રિત્યોત્તરેણ દ્વારં કૃત્વા વિચિત્યઃ સોમા

ઇત્યુક્તમ્

સોમવિક્રયિન્સોમં શોધયેત્યુક્ત્વા પરાઙાવર્તતે

ન સામ્યેક્ષમુપેયાત્ । ન યજમાનઃ સોમં વિચિનુયાત્

નાસ્ય પુરુષો નાધ્વર્યુર્નાધ્વર્યુપુરુષઃ

રાજ્ઞો વિચીયમાનસ્યોપદ્રષ્ટારઃ સ્યુઃ

અહં ત્વદસ્મ્યાજુહ્વાન ઇત્યેતાભ્યામાહવનીયં યજમાન ઉપતિષ્ઠતે

ઇતિ વિંશી કણ્ડિકા
પ્રાયણીયાયાસ્તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

વેદં કૃત્વાગ્નીન્પરિસ્તીર્ય પાણિપ્રક્ષાલનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

યથાર્થં પાત્રાણિ પ્રયુનક્તિ । સ્થાલીં કપાલાનાં સ્થાને

નિર્વપણકાલેઽદિત્યૈ પયસિ ચરુઃ પ્રાયણીયઃ

પ્રાક્ સંપ્રૈષાત્કૃત્વા પત્નીવર્જં સંપ્રેષ્યતિ

યાઃ કૃતાયાં વેદ્યાં ચોદ્યન્તે સૈવ તાસાં વેદિઃ । યાઃ
સ્તીર્ણે બર્હિષિ તદેવ તાસાં બર્હિઃ

આજ્યગ્રહણકાલેઽનનૂયાજે પ્રાયણીયે ચતુર્જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ । ચતુરુપભૃતિ સમાનયનાર્થમ્

અપ્રયાજ ઉદયનીયે ન જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ । ચતુરુપભૃત્યનૂયાજાર્થમ્

ષડ્ઢોત્રા પ્રાયણીયમાસાદયતિ

પ્રયાજવદનનૂયાજમિત્યુક્તમ્

ચતુર આજ્યભાગાન્પ્રતિદિશં યજતિ । પથ્યાં સ્વસ્તિં પુરસ્તાદગ્નિં દક્ષિણતઃ સોમં પશ્ચાત્સવિતારમુત્તરતઃ । મધ્યે ઽદિતિં હવિષા

અદિતિમિષ્ટ્વા મારુતીમૃચમનૂચ્યાજ્યેન ચરુમભિપૂર્યૈતા દેવતા યજતિ । ધ્રૌવાદ્વા । સ્વિષ્ટકૃતં ષષ્ઠમ્

શંય્વન્તા સંસ્થાપ્યા વા

પત્નીસ્તુ ન સંયાજયેત્

તા ઉદયનીયે સંયાજયેત્

સમે વા કાર્યે

ધારયતિ ધ્રૌવમાજ્યમ્

પ્રાગ્વંશે બર્હિઃ સ્થાલીમનિષ્કસિતાં મેક્ષણમિત્યુદયનીયાર્થં નિદધાતિ

ઇત્યેકવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ સપ્તમઃ પટલઃ
પ્રાયણીયાયા ધ્રૌવાદષ્ટૌ જુહ્વાં ચતુરો વા ગૃહીત્વા તસ્મિન્દર્ભેણ હિરણ્યં નિષ્ટર્ક્યં બદ્ધ્વાવદધાતીયં તે શુક્ર તનૂરિતિ

પુરસ્તાત્પ્રતીચી સોમક્રયણ્યવસ્થિતા ભવત્યેકહાયની દ્વિહાયની વર્ષીયસી વા

અકૂટયાકર્ણયેતિ રૂપાણિ

યા રોહિણી બભ્રુલોમ્ની પૃશ્નિવાલા પૃશ્નિશફા શુચ્યક્ષા શ્વિત્રોપકાશા તયા ક્રીણીયાદિત્યેકે

દ્વિરૂપયા રાજન્યસ્ય

શુણ્ઠયાધીલોધકર્ણ્યા ષોડશિનઃ

તદાજ્યં સોમક્રયણીમીક્ષમાણો જુહોતિ જૂરસીતિ

અપરં ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વા શુક્રમસીતિ હિરણ્યં પશ્ચાદુદ્ધૃત્ય વૈશ્વદેવં હવિરિત્યાજ્યમવેક્ષ્ય સૂર્યસ્ય ચક્ષુરારુહમિત્યાદિત્યમુપસ્થાય ચિદસિ મનાસીતિ સોમક્રયણીમભિમન્ત્રયતે

અકર્ણગૃહીતાપદિબદ્ધા ભવતિ

મિત્રસ્ત્વા પદિ બધ્નાત્વિતિ દક્ષિણં પૂર્વપાદં પ્રેક્ષતે । પૂષાધ્વનઃ પાત્વિતિ પ્રાચીં યતીમનુમન્ત્રયતે

ષટ્ પદાન્યનુનિક્રામતિ દક્ષિણેન પદા દક્ષિણાનિ વસ્વ્યસિ રુદ્રાસીત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

એકમિષે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ દ્વે ઊર્જે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ત્રીણિ વ્રતાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ચત્વારિ મયોભવાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ પઞ્ચ પશુભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ષડ્રાયસ્પોષાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ સપ્ત સપ્તભ્યો હોત્રાભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેત્વિતિ નિક્રમ્યમાણેષુ યજમાનોઽનુવર્તયિત્વા

ઇતિ દ્વાવિંશી કણ્ડિકા
સખાયઃ સપ્તપદા અભૂમ સખ્યં તે ગમેયં સખાત્તે મા યોષં સખ્યાન્મે મા યોષ્ઠા ઇતિ સપ્તમે પદે જપતિ

બૃહસ્પતિસ્ત્વા સુમ્ને રણ્વત્વિતિ સપ્તમં પદમધ્વર્યુરઞ્જલિનાભિગૃહ્ય પદે હિરણ્યં નિધાય પૃથિવ્યાસ્ત્વા મૂર્ધન્નાજિઘર્મીતિ હિરણ્યે હુત્વાપાદાય હિરણ્યં દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સ્ફ્યમાદાય પરિલિખિતં રક્ષઃ પરિલિખિતા અરાતય ઇતિ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં પદં પરિલિખતિ યાવદ્ઘૃતમનુવિસૃતં ભવતિ

કૃષ્ણવિષાણયા ચાનુપરિલિખ્યાસ્મે રાય ઇતિ સ્થાલ્યાં યાવત્ત્મૂતં સમોપ્ય ત્વે રાય ઇતિ યજમાનાય પ્રયચ્છતિ

તોતે રાય ઇતિ પત્નિયૈ

માહં રાયસ્પોષેણ વિયોષમિતિ પત્ની પદં પ્રદીયમાનમનુમન્ત્રયતે

સં દેવિ દેવ્યોર્વશ્યા પશ્યસ્વેતિ સોમક્રયણ્યા પત્નીં સંખ્યાપયતિ

ત્વષ્ટીમતી તે સપેયેતિ પત્ની સોમક્રયણીમભિમન્ત્રયતે

ત્વષ્ટુમન્તસ્ત્વા સપેમેતિ યજમાનઃ

યતઃ પદમપાત્તં તસ્મિન્સહિરણ્યૌ પાણી પ્રક્ષાલ્યોન્નમ્ભય પૃથિવીમિત્યદ્ભિરુપનિનીય પદં ત્રૈધં વિભજ્ય તૃતીયમુત્તરતો ગાર્હપત્યસ્ય શીતે ભસ્મન્યુપવપતિ । તૃતીયમાહવનીયસ્ય । તૃતીયં પત્ન્યૈ પ્રયચ્છતિ

તત્સા ગૃહેષુ નિદધાતિ

ઇતિ ત્રયોવિંશી કણ્ડિકા
અત્રાદિત્યોપસ્થાનં રાજ્ઞશ્ચ નિવપનાદિ કર્મૈકે સમામનન્તિ

અપિ પન્થામગસ્મહીત્યુદ્ધૃતપૂર્વફલકેનાનસા પરિશ્રિતેન છદિષ્મતા પ્રાઞ્ચઃ સોમમચ્છ યાન્તિ

શીર્ષ્ણા ગિરૌ ક્રીતં હરન્તિ

અપરેણોત્તરેણ વા રાજાનં પ્રાગીષમુદગીષં વા નદ્ધયુગં શકટં ચુબુકપ્રતિષ્ઠિતમ્

અંશુના તે અંશુઃ પૃચ્યતામિતિ યજમાનો રાજાનમભિમન્ત્રયતે

યં કામયેતાપશુઃ સ્યાદિત્યૃક્ષતસ્તસ્યેત્યુક્તમ્

ક્ષૌમં વાસો દ્વિગુણં ત્રિગુણં વા પ્રાગ્દશમુત્તરદશં ચર્મણ્યાસ્તૃણાતિ । ઉદગ્દશં વા

તસ્મિન્હિરણ્યપાણિરઙ્ગુષ્ઠેન કનિષ્ઠિકયા ચાઙ્ગુલ્યાંશૂન્સંગૃહ્યાન્યચન્નભિ ત્યં દેવં સવિતારમિત્યતિચ્છન્દસર્ચા મિમીતે

એવમેકયૈકયોત્સર્ગમ્

સર્વાસ્વઙ્ગુષ્ઠમુપનિગૃહ્ણાતિ

યયા પ્રથમં ન તયા પઞ્ચમં તયૈવોત્તમમ્

પઞ્ચકૃત્વો ય્જુષા મિમીતે । પઞ્ચકૃત્વસ્તૂષ્ણીમ્

એવં દ્વિસ્ત્રિરપરિમિતકૃત્વો વા

પ્રજાભ્યસ્ત્વેત્યવશિષ્ટાનંશૂનુપસમૂહ્ય ક્ષૌમેણ વાસસોપસંગૃહ્ય પ્રાણાય ત્વેતિ દ્વિગુણેનોષ્ણીષેણોપનહ્ય વ્યાનાય ત્વેતિ વિસ્રસ્યાવેક્ષતે પ્રજાસ્ત્વમનુપ્રાણિહિ પ્રજાસ્ત્વામનુપ્રાણન્ત્વિતિ

એષ તે ગાયત્રો ભાગ ઇત્યેતૈર્યજમાનો રાજાનમુપતિષ્ઠતે

ઇતિ ચતુર્વિંશી કણ્ડિકા
દેવ સૂર્ય સોમં ક્રેષ્યામસ્તં તે પ્રબ્રૂમસ્તં ત્વં વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ ક્રતૂન્કલ્પય દક્ષિણાઃ કલ્પય યથર્તુ યથાદેવતમિત્યાદિત્યમુપસ્થાય સોમવિક્રયિણે રાજાનં પ્રદાય પણતે

સોમવિક્રયિન્ક્રય્યસ્તે સોમા ઇતિ

ક્રય્ય ઇતીતરઃ પ્રત્યાહ

સોમં તે ક્રીણામ્યૂર્જસ્વન્તં પયસ્વન્તમિત્યુક્ત્વા કલયા તે ક્રીણાનીત્યેનમાહ

ભૂયો વા અતઃ સોમો રાજાર્હતીતિ સરવેષુ પણનેષુ સોમવિક્રયી પ્રત્યાહાસંપદઃ

કુષ્ઠયા તે ક્રીણાનીતિ દ્વિતીયમ્ । શફેન તે ક્રીણાનીતિ તૃતીયમ્ । પદા તે ક્રીણાનીતિ ચતુર્થમ્

એવં ત્રિઃ

એકૈકશો વા ત્રિસ્ત્રિઃ

ગવા તે ક્રીણાનીત્યન્તતઃ

અપિ વા ન ગવેતિ બ્રૂયાત્ । એષેતિ નિર્દિશ્ય જપતિ તસ્યા આત્મા તસ્યા રૂપં તસ્યાઃ પ્રજા તસ્યાઃ પયસ્તસ્યા બન્ધુરિતિ

શુક્રં તે શુક્રેણ ક્રીણામીતિ જપિત્વા હિરણ્યેન ક્રીણાતિ

તપસસ્તનૂરસીતિ જપિત્વાજયા ક્રીણાતિ

અવશિષ્ટાનામેકૈકેન

યદૃષભેણ ક્રીણીયાત્પ્રજાપતિના ક્રીણીયાત્ । તત્સ્થાને વત્સતરઃ સાણ્ડઃ

મિથુનાભ્યામિતિ વત્સતરો વત્સતરી ચ

તાભ્યાં યુગપત્ક્રીત્વા વાસસાન્તતઃ સંપાદયતિ

ઇતિ પઞ્ચવિંશી કણ્ડિકા
દશભિર્દ્વાદશશતદક્ષિણસ્ય

ભૂયસા વા

ચતુર્ભિર્વા ગવા હિરણ્યેન વાસસાજયેત્યેકેષામ્

એકયૈકવિંશતિદક્ષિણસ્ય । તિસૃભિઃ ષષ્ટિદક્ષિણસ્ય । અપરિમિતાભિરપરિમિતદક્ષિણસ્ય

ચતુર્વિંશત્યા સહસ્રે સર્વવેદસે વા

ત્રિંશતા વા સહસ્રદક્ષિણસ્ય

સપ્તવિંશતિર્ગા હિરણ્યં છાગા વાસ ઇતિ ત્રિંશત્

શતેન વાજપેયસ્ય । દ્વાભ્યાં રાજસૂયસ્ય

સહસ્રેણાશ્વમેધસ્ય

અસ્મે ચન્દ્રાણીતિ સોમવિક્રયિણો હિરણ્યમપાદત્તે

અસ્મે જ્યોતિરિતિ શુક્લામૂર્ણાસ્તુકાં યજમાનાય પ્રયચ્છતિ । તાં સ કાલે દશાપવિત્રસ્ય નાભિં કુરુતે

શુક્લં બલક્ષ્યાઃ પવિત્રમમોતં ભવતિ

યં દ્વિષ્યાત્તસ્ય કૃષ્ણાં લોહિનીં ચ પવિત્રે કુર્યાત્

કૃષ્ણામૂર્ણાસ્તુકામદ્ભિઃ ક્લેદયિત્વેદમહં સર્પાણાં દન્દશૂકાનાં ગ્રીવા ઉપગ્રથ્નામીત્યુપગ્રથ્ય તયા સોમવિક્રયિણં વિધ્યતિ સોમવિક્રયિણિ તમ ઇતિ

સ્વાન ભ્રાજેતિ સોમક્રયણાનનુદિશ્ય સ્વજા અસિ સ્વભૂરસ્યસ્મૈ કર્મણે જાત ઋતેન ત્વા ગૃહ્ણામ્યૃતેન મા પાહીતિ સોમવિક્રયિણો રાજાનમપાદત્તે

યદિ કૃચ્છ્રાયેતાપૈવ હરેત

અત્ર યજમાનોઽપોર્ણુતે

ઇતિ ષડ્વિંશી કણ્ડિકા
વયઃ સુપર્ણા ઇતિ

દીક્ષિતદણ્ડં ચ મૈત્રાવરુણાય પ્રયચ્છતિ મિત્રાવરુણયોસ્ત્વા પ્રશાસ્ત્રોઃ પ્રશિષા પ્રયચ્છામ્યવક્રોઽવિધુરો ભૂયાસમિતિ

મિત્રો ન એહીતિ યજમાનો રાજાનમાદાયેન્દ્રસ્યોરુમાવિશેતિ દક્ષિણ ઊરાવાસાદ્ય હસ્તાભ્યાં નિગૃહ્યાસ્તે

અત્રાદિત્યોપસ્થાનં દણ્ડપ્રદાનં સોમક્રયણાનામનુદેશનમેકે સમામનન્તિ

રુદ્રસ્ત્વાવર્તયત્વિતિ પ્રદક્ષિણં સોમક્રયણીમાવર્ત્યાન્યયા ગવા નિષ્ક્રીય યજમાનસ્ય ગોષ્ઠે વિસૃજતિ

યદિ સોમવિક્રયી પ્રતિવિવદેત પૃષતૈનં વરત્રાકાણ્ડેનાવક્ષાયં નાશયેયુઃ

લકુટૈર્ઘ્નન્તીત્યેકે

નિત્યવદેકે વધં સમામનન્તિ

ઉદાયુષા સ્વાયુષેતિ યજમાનો રાજાનમાદાયોત્થાયોર્વન્તરિક્ષમન્વિહીતિ શકટાયાભિપ્રવ્રજતિ

અદિત્યાઃ સદો ઽસીત્યધ્વર્યુઃ શકટણીડે કૃષ્ણાજિનં પ્રાચીનગ્રીવમુત્તરલોમાસ્તીર્યાદિત્યાઃ સદ આસીદેતિ તસ્મિન્રાજાનમાસાદ્ય વનેષુ વ્યન્તરિક્ષં તતાનેતિ વાસસા પર્યાન્હ્યોદુ ત્યં જાતવેદસમિતિ સૌર્યર્ચા કૃષ્ણાજિનં પુરસ્તાત્પ્રત્યાનહ્યત્યૂર્ધ્વગ્રીવં બહિષ્ટાદ્વિશસનમ્

ઇતિ સપ્તવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ નવમઃ પટલઃ
અત્ર દર્શપૂર્ણમાસવદ્ધુરાવભિમૃશ્ય વારુણમસીતિ શકટમાખિદ્ય વરુણસ્ત્વોત્તભ્નાત્વિત્યુપસ્તભ્ય વરુણસ્ય સ્કમ્ભનમસીતિ શમ્યાં પ્રતિમુચ્યોસ્રાવેતં ધૂર્ષાહાવિત્યનડ્વાહાવુપાજ્ય વારુણમસીતિ યોક્ત્વપાશં પરિહૃત્ય પ્રત્યસ્તો વરુણસ્ય પાશ ઇત્યભિધાનીં પ્રત્યસ્યતિ

એવમુત્તરમનદ્ધાહં યુનક્તિ

હરિણી શાખે બિભ્રન્સુબ્રહ્મણ્યોઽન્તરેષે વ સર્પતિ । પલાશશાખે શમીશાખે વા

અથાધ્વર્યુઃ શકટમન્વારભ્ય સંપ્રેષ્યતિ સોમાય રાજ્ઞે ક્રીતાય પ્રોહ્યમાણાયાનુબ્રૂહિ સુબ્રહ્મણ્ય સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વયેતિ

સર્વાસુ સુબ્રહ્મણ્યાસુ સુબ્રહ્મણ્યમન્વારભ્ય યજમાનો જપતિ સાસિ સુબ્રહ્મણ્યે તસ્યાસ્તે પૃથિવી પાદઃ । સાસિ
સુબ્રહ્મણ્યે તસ્યાસ્તેઽન્તરિક્ષં પાદઃ । સાસિ સુબ્રહ્મણ્યે તસ્યાસ્તે દ્યૌઃ પાદઃ । સાસિ સુબ્રહ્મણ્યે તસ્યાસ્તે દિશઃ પાદઃ । પરોરજાસ્તે પઞ્ચમઃ પાદઃ । સા ન ઇષમૂર્જં ધુક્ષ્વ તેજ ઇન્દ્રિયં બ્રહ્મવર્ચસમન્નાદ્યમિતિ

એવં ત્રિરાહૂતામાહૂતામ્

પ્રથમાયાં ત્રિરનૂક્તાયામ્

ઇત્યષ્ટાવિંશી કણ્ડિકા
પ્રચ્યવસ્વ ભુવસ્પત ઇતિ પ્રાઞ્ચોઽભિપ્રયાય પ્રદક્ષિણમાવર્તન્તે

શ્યેનો ભૂત્વા પરાપતેત્યધ્વર્યૂ રાજાનમભિમન્ત્રયતે

અપિ પન્થામગસ્મહીત્યધ્વર્યુર્યજમાનશ્ચ દક્ષિણેનોત્તરેણ વા રાજાનમતિક્રામતઃ

અજેનાગ્નીષોમીયેણ કર્ણગૃહીતેન યજમાનો રાજાનમોહ્યમાનં પ્રતીક્ષતે નમો મિત્રસ્યેતિ

લોહસ્તૂપરો ભવતિ । અપ્યતૂપરઃ । કૃષ્ણસારઙ્ગો લોહિતસારઙ્ગો વા

સ્થૂલઃ પીવા સ્મશ્રુણઃ

ઔદુમ્બર્યાસન્દ્યરત્નિમાત્રશીર્ષણ્યાનૂચ્યા નાભિદઘ્નપાદા મૌઞ્જવિવાના । તાં સર્વેઽધ્વર્યવોઽગ્રેણ પ્રાગ્વંશં રાજન્યોહ્યમાન ઉદ્ગૃહ્ણન્તિ

અગ્નીન્પ્રજ્વલયન્તિ । અગ્નિમગ્ની વા

અગ્રેણ પ્રાગ્વંશં પ્રાગીષમુદગીષં વા શકટમવસ્થાપ્ય પૂર્વવદાખિદ્યોપસ્તભ્ય વરુણસ્ય સ્કમ્ભનમસીતિ શમ્યામુ
દ્વૃહ્ય વિચૃત્તો વરુણસ્ય પાશ ઇતિ યોક્ત્રપાશં વિચૃત્યોન્મુક્તો વરુણસ્ય પાશ ઇત્યભિધાનીમુન્મુઞ્ચતિ

એવમુત્તરમનડ્વાહં વિમુઞ્ચતિ

વિમુક્તઃ સવ્યો ઽવિમુક્તો વા

ઇત્યેકોનવિંશી કણ્ડિકા
અથાતિથ્યાયાસ્તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

દ્વાવિંશતિદારુરધ્મઃ

આશ્વવાલઃ પ્રસ્તરઃ । ઐક્ષવી વિધૃતી । કાર્ષ્મર્યમયાઃ પરિધયઃ । વેદં કૃત્વાગ્નીન્પરિસ્તીર્ય પાણિપ્રક્ષાલનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

યથાર્થં પાત્રપ્રયોગઃ

નિર્વપણકાલે પત્નીં શકટમન્વારમ્ભયિત્વાતિથ્યં નિર્વપતિ

પત્ન્યા વા હસ્તેન

હસ્તાદ્વા । હસ્તાન્નિર્વપન્હસ્તે સર્વાઞ્છકટમન્ત્રાઞ્જપેત્

અગ્નેરાતિથ્યમસીત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

દેવતાદેશનસ્ય પ્રત્યામ્નાયો ભવતિ

પઞ્ચસુ સાવિત્રં જુષ્ટં ચાનુષજતિ

નોત્તરયોરિત્યેકે

વૈષ્ણવો નવકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ

વિષ્ણુવદેવાત ઊર્ધ્વં સંસ્કારાઃ

હવિષ્કૃતા વાચં વિસૃજ્યોત્તરમનડ્વાહં વિમુચ્ય

વારુણમસીતિ વાસોઽપાદાય વરુણોઽસિ ધૃતવ્રત ઇતિ રાજાનમાદાયાચ્છિદ્રપત્રઃ પ્રજા ઉપાવરોહોશન્નુશતીઃ સ્યોનઃ સ્યોનાઃ સોમ રાજન્વિશ્વસ્ત્વં પ્રજા ઉપાવરોહ વિશ્વાસ્ત્વાં પ્રજા ઉપાવરોહન્ત્વિત્યુપાવહૃત્યોર્વન્તરિક્ષમન્વિહીત્યભિપ્રવ્રજતિ

ઇતિ ત્રિંશી કણ્ડિકા
આસન્દીમાદાય પ્રતિપ્રસ્થાતા પૂર્વઃ પ્રતિપદ્યતે

યા તે ધામાનીતિ પૂર્વયા દ્વારા પ્રાગ્વંશં પ્રવિશ્યાપરેણાહવનીયં દક્ષિણાતિહૃત્ય વરુણસ્યર્તસદન્યસીતિ
દક્ષિણેનાહવનીયં રાજાસન્દીં પ્રતિષ્ઠાપયતિ

તસ્યાં શકટવત્કૃષ્ણાજિનાસ્તરણં રાજ્ઞશ્ચાસાદનમ્

વરુણોઽસિ ધૃતવ્રત ઇતિ રાજાનમભિમન્ત્રયતે

વારુણમસીતિ વાસસા પર્યાનહ્યતિ

એવાવન્દસ્વ વરુણં બૃહન્તં નમસ્યા ધીરમમૃતસ્ય ગોપામ્ । સ નઃ શર્મ ત્રિવરૂથં વિયંસત્પાતં મા દ્યાવાપૃથિવી ઉપસ્થ ઇત્યેતયા સર્વત્ર રાજાનમાસીદેત્

અગ્નિં રાજાનં ચાન્તરેણ મા સંચારિષ્ટેતિ સંપ્રેષ્યતિ

અવહનનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

ચતુર્ગૃહીતાન્યાજ્યાનિ

ચતુર્હોત્રાતિથ્યમાસાદ્ય સંભારયજૂંષિ વ્યાચષ્ટે

યજમાનં વાચયતીત્યેકે

પશુવન્નિર્મન્થ્યઃ સામિધેન્યશ્ચ

પઞ્ચ પ્રયાજાઃ

ચતુર્થે સર્વમૌપભૃતં સમાનયતિ

ઇડાન્તા સંતિષ્ઠતે

ધારયતિ ધ્રૌવમાજ્યમાજ્યમ્

ઇત્યેકત્રિંશી કણ્ડિકા ઇતિ દશમઃ પટલઃ
ઇતિ દશમઃ પ્રશ્નઃ
આતિથ્યાયા ધ્રૌવાત્સ્રુચિ ચમસે વા તાનૂનપ્ત્રં સમવદ્યતિ । ચતુરવત્તં પઞ્ચાવત્તં વા । આપતયે ત્વા ગૃહ્ણામીત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

અનાધૃષ્ટમસીતિ યજમાનસપ્તદશા ઋત્વિજસ્તાનૂનપ્ત્રં સમવમૃશન્તિ

અનુ મે દીક્ષામિતિ યજમાનઃ

યં કામયેત યજ્ઞયશસમૃચ્છેદિતિ તં પ્રથમમ્ । યદિ કામયેત સર્વાનિતિ સર્વાન્સહાવમર્શયેત્

તસ્માદ્યઃ સતાનૂનપ્ત્રિણામિત્યુક્તમ્

પ્રજાપતૌ ત્વા મનસિ જુહોમીતિ યજમાનસ્તાનૂનપ્ત્રં ત્રિરવજિઘ્રતિ

અન્વહં વા વ્રતેષ્વપિનયતિ

અગ્નીન્મદન્ત્યાપા ઇતિ પૃચ્છતિ

મદન્તિ દેવીરમૃતા ઋતાવૃધ ઇત્યાગ્નીધ્રઃ પ્રત્યાહ

તાભિરેહીતિ સંપ્રેષ્યતિ

મદન્તીરુપસ્પૃશ્ય તાનૂનપ્ત્રિણો વિસ્રસ્ય રાજાનં સહિરણ્યૈઃ પાણિભિરાપ્યાયયન્ત્યંશુરંશુસ્તે દેવ સોમાપ્યાયતામિતિ

અથ નિહ્નુવતે । દક્ષિણે વેદ્યન્તે પ્રસ્તરં નિધાય દક્ષિણાન્પાણીનુત્તાનાન્કૃત્વા સવ્યાન્નીચ એષ્ટા રાયઃ પ્રેષે ભગાયેતિ

અથ યજમાનોઽવાન્તરદીક્ષામુપૈતિ

અગ્ને વ્રતપતે ત્વં વ્રતાનાં વ્રતપતિરસીત્યાહવનીયમુપતિષ્ઠતે

એતેનૈવાસ્મિન્સમિધમાદધાતીતિ વાજસનેયકમ્

ઇતિ પ્રથમા કણ્ડિકા
સંતરાં મેખલાં સમાયચ્છતે । સંતરાં મુષ્ટી કર્ષતે

તપ્તવ્રતો ભવતિ

મદન્તીભિર્માર્જયતે

યા તે અગ્ને રુદ્રિયા તનૂરિત્યેતેનૈવાત ઊર્ધ્વં વ્રતયતિ

પ્રવર્ગ્યેણ પ્રચર્યોપસદા ચરન્તિ । એતદ્વા વિપરીતમ્

ન પ્રથમયજ્ઞે પ્રવૃઞ્જ્યાત્

પ્રવૃઞ્જ્યાદ્વા

પ્રવૃઞ્જ્યાદ્દુર્બ્રાહ્મણસ્ય

બ્રહ્મવર્ચસકામસ્યેત્યેકે

યોઽનૂચાનઃ શ્રોત્રિયસ્તસ્ય પ્રવૃઞ્જ્યાદિતિ બહ્વૃચબ્રાહ્મણમ્

આતિથ્યાબર્હિરુપસદામગ્નીષોમીયસ્ય ચ । તદેવ પ્રસ્તરપરિધિ

તત્સ્તીર્ણં બર્હિસ્તત્પરિધિતાઃ પરિધય ઇત્યેકે

ઉપસદસ્તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

પ્રાકૃત ઇધ્મો દશદારુર્વા

વેદં કૃત્વાગ્નીન્પરિસ્તીર્ય પાણિપ્રક્ષાલનાદિ કર્મ પ્રતિ
પદ્યતે । યથાર્થં પાત્રાણિ પ્રયુનક્તિ

સ્ફ્યમગ્નિહોત્રહવણીં સ્રુવં જુહૂમુપભૃતં ધ્રુવાં વેદમાજ્યસ્થાલીમિતિ દ્વન્દ્વં પ્રયુજ્ય પવિત્રે કૃત્વા યજમાન વાચં યચ્છેતિ સંપ્રેષ્યતિ

વાગ્યતઃ પાત્રાણિ સંમૃશ્ય પ્રોક્ષણીઃ સંસ્કૃત્ય બ્રહ્મા ણમામન્ત્ર્ય પાત્રાણિ પ્રોક્ષતિ

અત્ર વાચં વિસૃજતે

સ્ફ્યમાદાય

ઇતિ દ્વિતીયા કણ્ડિકા
લોમભ્યોઽધિ સ્તમ્બયજુર્હૃત્વોત્તરં પરિગ્રાહં પરિગૃહ્ય સંપ્રેષ્યતિ પ્રોક્ષણીરાસાદયેધ્મમુપસાદય સ્રુવં ચ સ્રુચશ્ચ સંમૃડ્ઢ્યાજ્યેનોદેહીતિ

આજ્યગ્રહણકાલે ધ્રુવાયામેવ ગૃહ્ણાતિ । પ્રોક્ષણીરભિમન્ત્ર્ય બ્રહ્માણમામન્ત્ર્યેધ્મં વેદિં ચ પ્રોક્ષ્ય પ્રોક્ષણીશેષં નિનીય પવિત્રે અપિસૃજ્યૈકામાઘારસમિધમાધાયાન્તર્વેદિ વિધૃતી નિધાય ધ્રુવાં સ્રુવં ચ સાદયતિ । એતાવસદતામિતિ મન્ત્રં સંનમતિ

વેદં નિધાય સામિધેનીભ્યઃ પ્રતિપદ્યતે

નવ સામિધેનીરન્વાહ

તિસ્ર ઋચસ્ત્રિરનૂક્તા ભવન્તિ । નવ વા પરાચીઃ

નાન્યામાહુતિં પુરસ્તાજ્જુહુયાત્ । સ્રૌવમેવાઘારયેત્

સમાનમા પ્રવરાત્

નાર્ષેયં વૃણીતે ન હોતારમ્ । આશ્રાવ્યાહ સીદ હોતરિતિ । એતાવાન્પ્રવરઃ

ધ્રૌવાદષ્ટૌ જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ । ચતુરુપભૃતિ

ઘૃતવતિ શબ્દે જુહૂપભૃતાવાદાય દક્ષિણા સકૃદતિક્રાન્ત ઉપાંશુયાજવત્પ્રચરતિ

અર્ધેન જૌહવસ્યાગ્નિં યજતિ । અર્ધેન સોમમ્

ઔપભૃતં જુહ્વામાનીય વિષ્ણુમિષ્ટ્વા પ્રત્યાક્રમ્ય યા તે અગ્નેઽયાશયા તનૂરિતિ સ્રુવેણોપસદં જુહોતિ

અગ્નીન્મદન્ત્યાપા

ઇત્યેતદાદ્યા નિહ્નવાત્કૃત્વાગ્ની
દ્દેવપત્નીર્વ્યાચક્ષ્વ સુબ્રહ્મણ્ય સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વયેતિ

અપરેણ ગાર્હપત્યમાગ્નીધ્ર ઉપવિશ્ય દેવપત્નીર્વ્યાચષ્ટે સેનેન્દ્રસ્ય ધેનેતિ । ઉત્કરે સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વયતિ । પૂર્વવદેનાં યજમાનોઽનુમન્ત્રયતે

ઇતિ તૃતીયા કણ્ડિકા ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
સુપૂર્વાહ્ને પૌર્વાહ્ણિકીભ્યાં પ્રવર્ગ્યોપસદ્ભ્યાં ચરન્તિ । સ્વપરાહ્ણ આપરાહ્ણિકીભ્યામ્

સવ્યોત્તાનૈસ્તુ સાયં નિહ્નવઃ

એષા પ્રથમા

એવમુત્તરાભ્યાં ચર્યા

રજાશયાં દ્વિતીયાયાં જુહોતિ । હરાશયાં તૃતીયાયામ્

યાઃ પ્રાતર્યાજ્યા ઇત્યુક્તમ્

તિસ્ર એવ સાહ્નસ્યોપસદઃ । દ્વાદશાહીનસ્ય

યદિ સંગ્રામં પુરો વા યુધ્યેયુરયઃ પ્રથમાયામવધાય જુહુયાત્ । રજતં દ્વિતીયાયામ્ । હરિતમુત્તમાયામ્

આરાગ્રામિતિ સ્તનકલ્પઃ

યદહઃ સોમં ક્રીણીયુશ્ચતુરઃ સાયં દુહ્યુસ્ત્રીન્પ્રાતર્દ્વૌ સાયમેકમુત્તમે । સર્વાન્સાયમાશિરે

અન્તરા મધ્યમે પ્રવર્ગ્યોપસદૌ વેદિ કુર્વન્તિ

પ્રાગ્વંશસ્ય મધ્યમાલ્લલાટિકાત્ત્રીન્પ્રાચઃ પ્રક્રમાન્પ્રક્રમ્ય શઙ્કું નિહન્તિ

તસ્માત્પઞ્ચદશસુ દક્ષિણતઃ । એવમુત્તરતઃ । તે શ્રોણી । પ્રથમનિહતાચ્છઙ્કોઃ ષટ્ત્રિંશતિઃ પુરસ્તાત્ । તસ્માદ્દ્વાદશસુ દક્ષિણતઃ । એવમુત્તરતઃ । તાવંસૌ

વિમિમે ત્વા પયસ્વતીં દેવાનાં ધેનું સુદુઘામનપસ્ફુરન્તીમ્ । ઇન્દ્રઃ સોમં પિબતુ ક્ષેમો અસ્તુ ન ઇતિ વિમાનઃ

સર્વતઃ સ્યન્દ્યયા પર્યાતનોતિ

મધ્યે પૃષ્ટ્યામ્

ઇતિ ચતુર્થી કણ્ડિકા
ઇમાં નરઃ કૃણુત વેદિમેત્ય વસુમતીં રુદ્રવતીમાદિત્યવતીં વર્ષ્મન્દિવો નાભા પૃથિવ્યા યથાયં યજમાનો ન રિષ્યેદ્દેવસ્ય સવિતુઃ સવ ઇતિ સંપ્રેષ્યતિ

સ્ફ્યેન વિઘનેન પર્શ્વા પરશુના ચ વેદિં કુર્વન્તિ

દર્શપૂર્ણમાસવત્સંનમનવર્જં પ્રાગુત્તરાત્પરિગ્રાહાત્કૃત્વા ચતુઃશિખણ્ડા યુવતિઃ સુપેશા ઘૃતપ્રતીકા ભુવનસ્ય મધ્યે । તસ્યાં સુપર્ણાવધિ યૌ નિવિષ્ટૌ તયોર્દેવાનામધિ ભાગધેયમિત્યભિમન્ત્ર્ય

ચાત્વાલાદ્દ્વાદશસુ પ્રક્રમેષુ પ્રત્યગુત્કરઃ । તાવત્યે
વાધ્વન્યુદગ્યથા ચાત્વાલઃ

વ્યાખ્યાતશ્ચાત્વાલ ઉત્તરવેદિશ્ચ

ઉદુમ્બરશાખાભિઃ પ્લક્ષશાખાભિર્વા પ્રચ્છન્ના વસતિ

શ્વોભૂત ઉત્તમે પ્રવર્ગ્યોપસદૌ પ્રતિસમસ્યતિ

પૌર્વાહ્ણિકીભ્યાં પ્રચર્ય તદાનીમેવાપરાહ્ણિકીભ્યામ્

અત્ર પ્રવર્ગ્યમુદ્વાસ્ય પશુબન્ધવદગ્નિં પ્રણયતિ

એષ સોમસ્યાહવનીયઃ । યતઃ પ્રણયતિ સ ગાર્હપત્યઃ

અગ્નિવત્યુત્તરં પરિગ્રાહં પરિગૃહ્ણાતિ

અત્ર પ્રતિપ્રસ્થાતા શાખામાહૃત્ય મૈત્રાવરુણ્યાઃ પયસ્યાયા વત્સાનપાકરોતિ

ઇતિ પઞ્ચમી કણ્ડિકા ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
પ્રોક્ષ્ય બર્હિસ્ત્રિર્વેદિં પ્રોક્ષતિ

નાપ્રોક્ષિતામભિચરન્તિ

અથૈનાં બર્હિષા બહુલં પ્રાચીનં સ્તીર્ત્વા પ્રયુક્તપૂર્વે શકટે નદ્ધયુગે પ્રતિહતશમ્યે પ્રક્ષાલ્ય તયોઃ પ્રથમગ્રથિતાન્ગ્રન્થીન્વિસ્રસ્ય નવાન્પ્રજ્ઞાતાન્કૃત્વાગ્રેણ પ્રાગ્વંશમભિતઃ પૃષ્ઠ્યામવ્યવનયન્પરિશ્રિતે સચ્છદિષી અવસ્થાપયતિ

અથૈને પત્ની પદતૃતીયેનાજ્યમિશ્રેણોપાનક્તિ

આ નો વીરો જાયતામિતિ દ્વિર્દક્ષિણામક્ષધુરં દક્ષિણેન હસ્તેનોત્તાનેન પ્રાચીનમ્

ન ચ હસ્તમાવર્તયતિ

એવમિતરામ્

સકૃદ્વા

તથોત્તરસ્ય હવિર્ધાનસ્યોપાનક્તિ

યુઞ્જતે મન ઇતિ સાવિત્રિયર્ચૌત્તરવેદિકે હુત્વા હવિર્ધાનાભ્યાં પ્રવર્ત્યમાનાભ્યામનુબ્રૂહીતિ સંપ્રેષ્યતિ । પ્રવર્ત્યમાનાભ્યામનુબ્રૂહીતિ વા

પ્રથમાયાં ત્રિરનૂક્તાયાં પ્રાચી પ્રેતમધ્વરમિત્યુદ્ગૃહ્ણન્તઃ પ્રવર્તયન્તિ

સ્યાચ્ચેદક્ષશબ્દઃ સુવાગિત્યનુમન્ત્રયેત

દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્ય વર્ત્મનિ વર્ત્મનોર્વા હિરણ્યં નિધાયેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇત્યધ્વર્યુર્હિરણ્યે જુહોતિ

એવમુત્તરસ્ય પ્રતિપ્રસ્થાતા

ઇતિ ષષ્ઠી કણ્ડિકા
ઇરાવતી ધેનુમતી ઇતિ જુહોતિ

અપ જન્યં ભયં નુદાપ ચક્રાણિ વર્તય । ગૃહં સોમસ્ય ગચ્છતમિતિ વિતૃતીયદેશે વેદ્યા અધ્વર્યુર્હોતા બ્રહ્મા મૈત્રાવરુણો વા પદાપનુદતિ । લોષ્ટં વા બહિર્વેદિ નિરસ્યતિ

આહવનીયાત્ત્રીન્પ્રતીચઃ પ્રક્રમાનુચ્છિષ્યાત્ર રમેથામિતિ નભ્યસ્થે સ્થાપયિત્વા વૈષ્ણવમસિ વિષ્ણુસ્ત્વોત્તભ્નાત્વિત્યુપસ્તભ્ય દિવો વા વિષ્ણવિત્યધ્વર્યુર્દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્ય દક્ષિણં કર્ણાતર્દમનુ મેથીં નિહન્તિ । તસ્યામીષાં નિનહ્યતિ

એવમુત્તરસ્ય પ્રતિપ્રસ્થાતા વિષ્ણોર્નુ કમિત્યુત્તરમ્ કર્ણાતર્દમનુ

ઊર્ધ્વાઃ શમ્યા ઉદ્વૃહ્યોપરિષ્ટાત્પરિવેષ્ટયન્તિ

ઉત્તાના હિ દેવગવા વહન્તીતિ વિજ્ઞાયતે

મહો વા વિષ્ણવિતિ સર્વતઃ સ્થૂણાઃ પરિમિનોતિ

પુરસ્તાચ્ચાન્તઃ ખરાયાવકાશં શિષ્ટ્વા

ઉદઞ્ચૌ વંશાવત્યાદધાતિ પશ્ચાત્પુરસ્તાચ્ચ

સમાનં સાંકાશિનં શાલામુખીયહોત્રીયૌત્તરવેદિકાનામ્

ઇતિ સપ્તમી કણ્ડિકા
વિષ્ણો રરાટમસીતિ પુરસ્તાદ્રરાટ્યાં તિર્યઞ્ચં વંશં ધારયન્વિષ્ણોઃ સ્યૂરસીતિ સ્યૂત્વા વિષ્ણોર્ધ્રુવમસીતિ પ્રજ્ઞાતં ગ્રન્થિં કૃત્વા પ્રાચો વંશાનત્યાધાય વિષ્ણોઃ
પૃષ્ઠમસીતિ તેષુ મધ્યમં છદિરધ્યૂહતિ ત્ર્યરત્નિવિસ્તારં નવાયામમ્

તૂષ્ણીમિતરે છદિષી અધ્યૂહ્ય કટાંસ્તેજનીરિતિ છદ્યન્તરાલેષુ પ્રવર્તમુપાસ્યતિ

તેઽન્તર્વર્તા ભવન્તિ

પરિ ત્વા ગિર્વણો ગિર ઇતિ સર્વતઃ પરિશ્રિત્ય વિષ્ણોઃ
શ્નપ્ત્રે સ્થ ઇતિ રરાટ્યા અંતૌ વ્યસ્યતિ । સંમૃશતીત્યેકે

વિષ્ણોઃ સ્યૂરસીત્યધ્વર્યુર્દક્ષિણાં દ્વાર્બાહું સ્યૂત્વા વિષ્ણોર્ધ્રુવમસીતિ પ્રજ્ઞાતં ગ્રન્થિં કરોતિ

ગ્રન્થિકરણમેકે પૂર્વં સમામનન્તિ

યં પ્રથમં ગ્રન્થિં ગ્રથ્નીયાદિત્યુક્તમ્

એવમુત્તરાં મ્પ્રતિપ્રસ્થાતા

એવમપરે સીવ્યતઃ

પુરસ્તાદુન્નતં પશ્ચાન્નિનતં હવિર્ધાનમ્

વૈષ્ણવમસિ વિષ્ણવે ત્વેતિ સંમિતમભિમૃશતિ

ઇત્યષ્ટમી કણ્ડિકા ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
પ્ર તદ્વિષ્ણુ સ્તવતે વીર્યાય મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ । યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષ્વધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વેતિ સંમિતાત્પ્રાઙ્ યજમાનો નિષ્ક્રમ્યાહવનીયાત્ત્રીન્પ્રાચઃ પ્રક્રમાન્પ્રક્રામતિ યસ્યોરુષ્વિતિ

નાધ્વર્યુઃ પ્રાઙ્ હવિર્ધાને અતીયાત્

અતીયાચ્ચેદ્વૈષ્ણવ્યર્ચા સંચરેત્

ષટ્સુ પ્રક્રમેષૂત્કરાત્પ્રત્યગાગ્નીધ્રં મિનોતિ । અર્ધમન્તર્વેદ્યર્ધં બહિર્વેદિ । પ્રાચીનવંશં ચતુઃસ્થૂણં સર્વતઃ પરિશ્રિતં દક્ષિણતઽઉપચારમ્

અપરસ્માદ્વેદ્યન્તાત્ત્રિષુ પુરસ્તાત્પ્રક્રમેષુ તિર્યક્ સદો મિનોતિ

અક્ષ્ણયા દ્વેષ્યસ્ય

નવારત્નિવિસ્તારં સપ્તવિંશતિરુદગાયતમ્ । અપરિમિતં વા

યાવદૃત્વિગ્ભ્યો ધિષ્ણિયેભ્યઃ પ્રસર્પકેભ્ય આપ્તં મન્યેતેત્યપરમ્

દક્ષિણતઃ પ્રક્રમે પૃષ્ઠ્યાયા ઔદુમ્બરીં મધ્યે સદસો મિનોતિ

દક્ષિણા સદઃ પ્રતિ કર્ષેદ્યથા સાંકાશિનસ્યાવિરોધં સ્યાત્

યૂપવદૌદુમ્બર્યા અવટસંસ્કારઃ શકલવર્જમ્

અગ્રેણાવટં પ્રાચીં નિધાય તૂષ્ણીં પ્રક્ષાલ્યાથૈનાં યવમતીભિઃ પ્રોક્ષતિ । દિવે ત્વેત્યગ્રમ્ । અન્તરિક્ષાય ત્વેતિ મધ્યમ્ । પૃથિવ્યૈ ત્વેતિ મૂલમ્

ઉદ્દિવં સ્તભાનાન્તરિક્ષં પૃણેતિ પ્રાચીનકર્ણાં સહોદ્ગાત્રોચ્છ્રયતિ । ઉચ્છ્રયસ્વ વનસ્પતે સજૂર્દેવેન બર્હિષેતિ વા

ઇતિ નવમી કણ્ડિકા
દ્યુતાનસ્ત્વા મારુતો મિનોત્વિતિ પ્રાચીનકર્ણાં સહોદ્ગાત્રા મિનોતિ

ઊર્ધ્વં નિખાતાદ્યજમાનસંમિતા

પર્યૂહણપરિદૃંહણપરિષેચનાનિ યૂપવત્

તસ્યા વિશાખે હિરણ્યં નિધાય ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આપૃણેથામિતિ સ્રુવેણ હિરણ્યે જુહ્વદાન્તમૌદુમ્બરીમન્વવસ્રાવયતિ

એષા સદસઃ સ્થૂણાનાં વર્ષિષ્ઠા

નાભિદઘ્ન્યઃ પર્યન્તીયાઃ

નીચૈઃ સદો મિનુયાદ્વૃષ્ટિકામસ્ય । ઉચ્ચૈરવૃષ્ટિકામસ્યેત્યેકે

ઉદઞ્ચઃ પ્રાચશ્ચ વંશાનત્યાધાયૈન્દ્રમસીતિ તેષુ મધ્યમાનિ ત્રીણિ છદીંષ્યધ્યૂહતિ

વિશ્વજનસ્ય છાયેતિ ત્રીણિ દક્ષિણાનિ । ઇન્દ્રસ્ય સદોઽસીતિ ત્રીણ્યુત્તરાણિ

દક્ષિણાન્યુત્તરાણિ ચૌદુમ્બરીમભ્યગ્રાણિ ભવન્તિ

દક્ષિણાન્યુત્તરાણિ કરોતીતિ વિજ્ઞાયતે

નવચ્છદીતિ કામ્યાનિ

નવાગ્નિષ્ટોમે । પઞ્ચદશોક્થ્યે । ષોડશ ષોડશિનિ । સપ્તદશ વાજપેયે ઽતિરાત્રે ચ । એકવિંશતિઃ સત્ત્રાહીનાનામ્

અન્તર્વર્તાઃ પરિશ્રયણં સાંકાશિનં દ્વારાવિતિ હવિર્ધાનવત્

ઇન્દ્રસ્ય સ્યૂરસીતિ સીવ્યતિ । ઇન્દ્રસ્ય ધ્રુવમસીતિ પ્રજ્ઞાતં ગ્રન્થિં કૃત્વૈન્દ્રમસીન્દ્રાય ત્વેતિ સંમિતમભિમૃશતિ

નાધ્વર્યુઃ પ્રત્યઙ્ સદોઽતીયાત્ । ધિષ્ણિયાન્હોતારં વા

યદ્યતીયાદૈન્દ્રિયર્ચા સંચરેત્ । આ ઘા યે અગ્નિમિન્ધતે સ્તૃણન્તિ બર્હિરાનુષક્ । યેષામિન્દ્રો યુવા સખેતિ સ્તરણીમેતામેકે સમામનન્તિ

ક્ષૈત્રપત્યા વા સંચરેત્

ઉપરવકર્મૈકે પુર્વં સમામનન્તિ । સદઃકર્મૈકે

ઇતિ દશમી કણ્ડિકા ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યાધસ્તાત્પુરોઽક્ષં ચતુર ઉપરવાનવાન્તરદેશેષુ પ્રાદેશમુખાન્પ્રાદેશાન્તરાલાન્કરોતિ

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યભ્રિમાદાય પરિલિખિતં રક્ષઃ પરિલિખિતા અરાતય ઇતિ ત્રિર્દક્ષિણપૂર્વં પરિલિખતિ

એવમિતરાન્પ્રદક્ષિણમુત્તરાપવર્ગમ્

એવમનુપૂર્વાણ્યેવૈષ્વત ઊર્ધ્વં કર્માણિ ક્રિયન્તે

અધસ્તાત્સંતૃણા ભવન્તિ । ઉપરિષ્ટાદસંભિન્નાઃ

તૂષ્ણીં બાહુમાત્રાન્ખાત્વા રક્ષોહણો વલગહનો વૈષ્ણવાન્ખનામીતિ ખનતિ

એકવદુપરવમન્ત્રાનેકે સમામનન્તિ

વિરાડસીતિ બાહુમુપાવહૃત્યેદમહં તં વલગમુદ્વપામીત્યુદુપ્યોપરવન્યન્તેઽવબાધતે ગાયત્રેણ છન્દસાવબાઢો વલગ ઇતિ

હરામિ વૈષ્ણવાનિતિ હરતિ । અવબાઢો દુરસ્યુરિત્યગ્રેણોપસ્તમ્ભનં નિવપતિ

એવં સર્વાન્કરોતિ

એતાવન્નાના । પૂર્વેણપૂર્વેણ મન્ત્રેણ બાહુમુપાવહૃત્યોત્તરેણોત્તરેણ છન્દસાવબાધતે

ગાયત્રં ત્રૈષ્ટુભં જાગતમાનુષ્ટુભં પાઙ્ક્તમિત્યામ્નાતાનિ ભવન્તિ

ઇત્યેકાદશી કણ્ડિકા
પ્રથમં વા સર્વેષુ

વિરાડસિ સપત્નહા સમ્રાડસિ ભ્રાતૃવ્યહા સ્વરાડસ્યભિમાતિહા વિશ્વારાડસિ વિશ્વાસાં નાષ્ટ્રાણાં હન્તેતિ બાહૂ ઉપાવહરતોઽધ્વર્યુર્યજમાનશ્ચ

સંમૃશ ઇમાનાયુષે વર્ચસે ચ દેવાનાં નિધિરસિ દ્વેષોયવનઃ । યુયોધ્યસ્મદ્દ્વેષાંસિ યાનિ કાનિ ચ યકૃમ । દેવાનામિદં નિહિતં યદસ્તથાભાહિ પ્રદિશશ્ચતસ્રઃ । કૃણ્વાનો અન્યાઁ અધરાન્સપત્નાનિત્યુપરવાન્સંમૃશ્ય દક્ષિણપૂર્વં યજમાનોઽવમૃશતિ । ઉત્તરાપરમધ્વર્યુઃ

અથ યજમાનઃ પૃચ્છત્યધ્વર્યો કિમત્રેતિ । ભદ્રમિતીતરઃ પ્રત્યાહ । તન્નૌ સહેત્યુક્ત્વોત્તરપૂર્વં યજમાનોઽવમૃશતિ । દક્ષિણાપરમધ્વર્યુઃ । તથૈવ પ્રશ્નઃ પ્રતિવચનં ચ । તન્મ ઇત્યાહ યજમાનઃ

રક્ષોહણો વલગહનઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાનિતિ યવ
મતીભિરુપરવાન્પ્રોક્ષ્યોત્તરૈર્મન્ત્રૈરવનયામીતિ પ્રોક્ષ્ણીશેષમવટેઽવનીય યવોઽ સીતિ યવમવાસ્યાવસ્તૃણામીતિ બર્હિષાવસ્તીર્યાભિજુહોમીત્યાજ્યેનાભિજુહોતિ

એવં સર્વાન્કરોતિ

રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવી ઇત્યધિષ
વણફલકે પ્રોક્ષતિ

ઇતિ દ્વાદશી કણ્ડિકા
ઔદુમ્બરે કાર્ષ્મર્યમયે પાલાશે વા શુષ્કે તષ્ટે પ્રધિમુખે પુરસ્તાત્સમાવિકર્તે પશ્ચાત્

ન સંતૃણત્ત્યેકાહે । તત ઊર્ધ્વં સંતૃદ્યે

ઉક્થ્યાદિષુ વા સંતૃણત્તિ

અથૈને ઉપરવેષૂપદધાતિ રક્ષોહણૌ વલગહનાવુપદધામિ વૈષ્ણવી ઇતિ

દ્વૌ દક્ષિણેનાપિદધાતિ । દ્વાવુત્તરેણ

સંહિતે પુરસ્તાદ્દ્વ્યઙ્ગુલેન પશ્ચાદસંહિતે ભવતઃ

અથૈને ઉત્તરૈર્મન્ત્રૈઃ પર્યૂહામીતિ પ્રદક્ષિણમુપરવપાંસુભિઃ પર્યુહ્ય પરિસ્તૃણામીતિ બર્હિષા પરિસ્તીર્યોત્તમેનાભિમન્ત્રયતે

એતસ્યૈવ હવિર્ધાનસ્યાગ્રેણોપસ્તમ્ભનમુપરવપાંસુભિશ્ચતુરશ્રં ખરં કરોતિ સોમપાત્રેભ્ય આપ્તમ્

પુરસ્તાત્સંચરં શિનષ્ટિ

અન્તરા ચાત્વાલોત્કરાવાગ્નીધ્રચાત્વાલૌ વાધ્વર્યુર્દૃશીકવશ્ચ સંચરેયુઃ

સર્વતઃ હ્પ્રસુતે દૃશીકવઃ સંચરેયુરિત્યેકે

ઇતિ ત્રયોદશી કણ્ડિકા ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
ચાત્વાલાદ્ધિષ્ણિયાનુપવપતિ

અન્તરાગ્નીધ્ર આગ્નીધ્રીયમુત્તરે વેદ્યન્ત ઉત્તરતઃ સંચરં શિષ્ટ્વા

સદસીતરાન્પૂર્વાર્ધે પુરસ્તાત્સંચરં શિષ્ટ્વા

પૃષ્ઠ્યાયાં હોત્રીયમ્ । તં દક્ષિણેન પ્રશાસ્ત્રીયમ્

ઉત્તરેણ હોત્રીયમિતરાનુદીચ આયાતયતિ । બ્રાહ્મણાચ્છંસિનઃ પોતુર્નેષ્ટુરચ્છાવાકસ્યેતિ

બહિઃ સદસો માર્જાલીયં દક્ષિણે વેદ્યન્તે દક્ષિણતઃ સંચરં શિષ્ટ્વા સમમાગ્નીધ્રીયેણ

વિભૂરસીત્યષ્ટાભિઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

એતાનેવોપસ્થાનાન્વ્યાઘારણાંશ્ચૈકે સમામનન્તિ

અનુદિશતીતરાનધ્વનામધ્વપતે નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીરિતિ તંતમભિક્રામમ્

સમ્રાડસિ કૃશાનુરિત્યાહવનીયમ્ । પરિષદ્યોઽસિ પવમાન ઇતિ બહિષ્પવમાનાસ્તાવમ્ । પ્રતક્વાસિ નભસ્વાનિતિ ચાત્વાલમ્ । અસંમૃષ્ટો ઽસિ હવ્યસૂદ ઇતિ શામિત્રમ્ । સમૂહ્યોઽસિ વિશ્વભરા ઇત્યુત્કરમ્ । ઋત
ધામાસિ સુવર્જ્યોતિરિત્યૌદુમ્બરીમ્

ઇતિ ચતુર્દશી કણ્ડિકા
બ્રહ્મજ્યોતિરસિ સુવર્ધામેતિ બ્રહ્માણમ્ । સદસ્યોઽસિ મલિમ્લુચ ઇતિ સદસ્યમ્ । સમુદ્રોઽસિ વિશ્વભરા ઇતિ સદઃ । અજોઽસ્યેકપાદિતિ શાલામુખીયમ્ । અહિરસિ બુધ્નિય ઇતિ પ્રાજહિતમ્ । કવ્યોઽસિ કવ્યવાહન ઇતિ દક્ષિણાગ્નિમ્ । આયુર્બૃહત્તદશીય તન્માવતુ તસ્ય નામ્ના વૃશ્ચામિ યો ઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ । વિશ્વાયુર્વામદેબ્યં તદશીય તન્માવતુ તસ્ય નામ્ના વૃશ્ચામિ યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ । આયુઃપતિ રથંતરં તદશીય તન્માવતુ તસ્ય નામ્ના વૃશ્ચામિ યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇત્યેતૈશ્ચ પ્રતિમન્ત્રં હવિર્ધાનાગ્નીધ્રસદાંસીતિ

રૌદ્રેણાનીકેનેતિ સર્વત્રાનુષજતિ

સ્તૃણીત બર્હિઃ પ્ર વ્રતં યચ્છતેતિ સંપ્રેષ્યતિ

પૂર્વસ્મિન્વા સ્તરણ એતં સંપ્રૈષં બ્રૂયાત્

અત્ર સ્તૃણન્નુત્તરવેદિખરોપરવધિષ્ણિયાન્નાભિસ્તૃણીયાત્

અત્રૈકસ્તનં વ્રતં યજમાનાય પ્રયચ્છતિ

અર્ધવ્રતમત્ર વાજસનેયિનઃ સમામનન્તિ । અર્ધમન્તરેણોત્તમે પ્રવર્ગ્યોપસદૌ

ઇતિ પઞ્ચદશી કણ્ડિકા ઇતિ ષષ્ઠઃ પટલઃ
અગ્નીષોમીયસ્ય પશોસ્તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

તસ્ય નિરૂઢપશુબન્ધવત્કલ્પઃ

ષડ્ઢોતા પશ્વિષ્ટિશ્ચાઙ્ગભૂતેષુ ન વિદ્યતે

આતિથ્યાબર્હિસ્તૂષ્ણીમુપસંનહ્યતિ

તાંશ્ચ પરિધીન્પાશુક ઇધ્મે

પાત્રસંસાદનકાલે પ્રચરણીં સ્રુચં સપ્તમીં પ્રયુનક્તિ

તસ્યા જુહૂવત્કલ્પઃ

આજ્યગ્રહણકાલે પ્રચરણ્યામાદિતસ્તૂષ્ણીં ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વા પાશુકાન્યાજ્યાનિ ગૃહ્ણાતિ

પ્રૈતુ બ્રહ્મણસ્પત્નીતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા પત્નીમુદાનયતિ

અથાહમનુકામિનીતિ પત્ની શાલામુખીયમુપોપવિશ્ય સુપ્રજસસ્ત્વા વયમિતિ જપતિ

ઉપસ્થે બ્રહ્મા રાજાનં કુરુતે

સમપિવ્રતાન્હ્વયધ્વમિતિ સંપ્રેષ્યતિ

યજમાનસ્યામાત્યાન્સંહ્વયન્તિ

અધ્વર્યું યજમાનોઽન્વારભતે । યજમાનં પત્ની । પત્નીમિતરે પુત્રભ્રાતરઃ

અહતેન વાસસામાત્યાન્સંપ્રચ્છાદ્ય વાસસોઽન્તે સ્રુગ્દણ્ડમુપનિયમ્ય પ્રચરણ્યા વૈસર્જનાનિ જુહોતિ

ત્વં સોમ તનૂકૃદ્ભ્યો જુષાણ ઇત્યેતાભ્યામર્ધં ગાર્હપત્યે

આ સોમં દદતે

ઇતિ ષોડશી કણ્ડિકા
આ ગ્રાવ્ણ આ વાયવ્યાન્યા દ્રોણકલશમ્ । ઉત્પત્નીમાનયન્તિ । અન્વનાંસિ પ્રવર્તયન્તિ યાયાવરસ્ય યાન્યપરસ્મિન્ગાર્હપત્યે ભવન્તિ । અજમનુનયન્તિ । ઇધ્માબર્હિરાજ્યાનિ પ્રોક્ષણીરિત્યનુહરન્તિ

શાલામુખીયે પ્રણયનીયમિધ્મમાદીપ્ય સિકતાભિરુપયમ્યાગ્નીષોમાભ્યાં પ્રણીયમાનાભ્યામનુબ્રૂહીતિ સંપ્રેષ્યતિ । પ્રણીયમાનાભ્યામનુબ્રૂહીતિ વા

પ્રથમાયાં ત્રિરનૂક્તાયામયં નો અગ્નિર્વરિવઃ કૃણોત્વિત્યગ્નિપ્રથમાઃ સોમપ્રથમા વા પ્રાઞ્ચોઽભિપ્રવ્રજન્તિ

આગ્નીધ્રીયેઽગ્નિં પ્રતિષ્ઠાપ્યાગ્ને નયેત્યર્ધમાજ્યશેષસ્ય જુહોતિ

ગ્રાવ્ણો વાયવ્યાનિ દ્રોણકલશમાગ્નીધ્ર ઉપવાસયતિ

ઉત્તરેણાગ્નીધ્રીયમાહવનીયં ગત્વોરુ વિષ્ણો વિક્રમસ્વેતિ સર્વમાજ્યશેષં જુહોતિ

હુતેઽમાત્યાઃ પ્રદક્ષિણમાવૃત્ય યથેતમુપાવર્તન્તે

સોમા જિગાતિ ગાતુવિદિત્યપરયા દ્વારા હવિર્ધાનં રાજાનં પ્રપાદયતિ । પૂર્વયા ગતશ્રિયઃ

પૂર્વયા યજમાનઃ પ્રપદ્યતે

દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્ય નીડે પૂર્વવત્કૃષ્ણાજિનાસ્તરણં રાજ્ઞશ્ચાસાદનમ્

ઇતિ સપ્તદશી કણ્ડિકા
અથૈનં યજમાનો દેવતાભ્યઃ સંપ્રયચ્છત્યેષ વો દેવ સવિતઃ સોમ ઇતિ

એતત્ત્વં સોમ દેવો દેવાનુપાગા ઇત્યભિમન્ત્ર્યેદમહં મનુષ્યો મનુષ્યાનિતિ પ્રદક્ષિણમાવૃત્ય નમો દેવેભ્ય ઇતિ પ્રાચીનમઞ્જલિં કૃત્વા સ્વધા પિતૃભ્ય ઇતિ દક્ષિણેદમહં નિર્વરુણસ્ય પાશાદિત્યુપનિષ્ક્રમ્ય સ્વરભિવ્યખ્યમિતિ પ્રાઙ્ પ્રેક્ષતે । સુવરભિવિખ્યેષમિતિ સર્વં વિહારમનુવીક્ષતે । વૈશ્વાનરં જ્યોતિરિત્યાહવનીયમ્

અત્ર યજમાનોઽવાન્તરદીક્ષાં વિસૃજતે

અગ્ને વ્રતપતે ત્વં વ્રતાનાં વ્રતપતિરસીત્યાહવનીયમુપતિષ્ઠતે । એતેનૈવાસ્મિન્સમિધમાદધાતીતિ વાજ
સનેયકમ્

વિતરાં મેખલાં વિસ્રંસતે । વિતરાં મુષ્ટી કર્ષતે

અત્ર દણ્ડપ્રદાનમેકે સમામનન્તિ

સ્વાહા યજ્ઞં મનસા સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં સ્વાહોરોરન્તરિક્ષાત્સ્વાહા યજ્ઞં વાતાદારભ ઇતિ મુષ્ટી વિસૃજતે

સ્વાહા વા વિવાતે વિસૃજ ઇતિ વાચમ્

નિવર્તતે વ્રતમ્

સોમાન્હવિઃશેષાનિતિ સુત્યેઽહનિ ભક્ષયતિ

ઉત્તરેણાહવનીયં પ્રાગગ્રમિધ્માબર્હિરુપસાદયતિ ।
દક્ષિણમિધ્મમુત્તરં બર્હિઃ

ઇત્યષ્ટાદશી કણ્ડિકા
પ્રોક્ષણીનામભિમન્ત્રણાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

સ્તરણકાલેઽપરેણોત્તરવેદિં બર્હિઃ સ્તૃણાતિ

સ્તરણમન્ત્રોઽભ્યાવર્તતે

આજ્યાનાં સાદનાદિ પાશુકં કર્મ પ્રતિપદ્યતે સમાનમા પ્રવરાત્

દૈવં ચ માનુષં ચ હોતારૌ વૃત્વાશ્રાવમાશ્રાવમૃતુપ્રૈષાદિભિઃ સૌમિકાનૃત્વિજો વૃણીતે

અપિસૃજ્ય તૃણમસ્ફ્ય ઉત્તરાન્

અગ્નિમાગ્નીધ્રાદિત્યાગ્નીધ્રમ્ । અશ્વિનાધ્વર્યૂ આધ્વર્યવાદિત્યધ્વર્યૂ । મિત્રાવરુણૌ પ્રશાસ્તારૌ પ્રશાસ્ત્રાદિતિ મૈત્રાવરુણમ્ । ઇન્દ્રો બ્રહ્મા બ્રાહ્મણાદિતિ બ્રાહ્મણાચ્છંસિનમ્ । મરુતઃ પોત્રાદિતિ પોતારમ્ । ગ્નાવો નેષ્ટ્રાદિતિ નેષ્ટારમ્ । અગ્નિર્દૈવીનાં વિશાં પુરએતાયં યજમાનો મનુષ્યાણાં તયોર્નાવસ્થૂરિ ગાર્હપત્યં દીદયચ્છતં હિમા દ્વા યૂ રાધાંસીત્સંપૃઞ્ચાનાવસંપૃઞ્ચાનૌ તન્વ ઇતિ
યજમાનમ્

અયં સુન્વન્યજમાનો મનુષ્યાણામિતિ વા

સવનીયે વરણમેકે સમામનન્તિ । તત્ર સુન્વન્નિતિ બ્રૂયાત્

સર્વત્રોપાંશુ નામગ્રહણમ્ । માનુષ ઇત્યુચ્ચૈઃ

ઇત્યેકોનવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ સપ્તમઃ પટલઃ
પ્રવૃતઃપ્રવૃતઃ પ્રવૃતહોમૌ જુહોતિ જુષ્ટો વાચો ભૂયાસમૃચા સ્તોમં સમર્ધયેત્યેતાભ્યામ્

દિવા પ્રયાજૈઃ પ્રચર્યાસ્તંયન્તમનૂયાજૈરુપાસતે

હુતાયાં વપાયાં માર્જયિત્વા સુબ્રહ્મણ્ય પિતાપુત્રીયાં સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વયેતિ સંપ્રેષ્યતિ

પિતાપુત્રીયૈવાત ઊર્ધ્વં સુબ્રહ્મણ્યા ભવતિ

આહૂતાયાં વસતીવરીઃ કુમ્ભેન ગિરિભિદાં વહન્તીનાં પ્રત્યઙ્તિષ્ઠન્ગૃહ્ણાતિ

નાન્તમા વહન્તીરતીયાત્

છાયાયૈ ચાતપતશ્ચ સંધૌ ગૃહ્ણાતિ

યદ્યભિચ્છાયાં ન વિન્દેદાત્મનો વૃક્ષસ્ય કૂલસ્ય વા છાયાયામ્

પ્રતીપમુપમારયન્હવિષ્મતીરિમા આપ ઇતિ ગૃહ્ણાતિ

યસ્યાગૃહીતા અભિનિમ્રોચેત્સુવર્ન ઘર્મઃ સ્વાહેતિ પઞ્ચાર્કાહુતીર્હુત્વા વરે દત્ત ઉલ્કામુપરિષ્ટાદ્ધારયમાણો ગૃહ્ણીયાત્ । હિરણ્યં વાવધાય

યો વા બ્રાહ્મણો બહુયાજી તસ્ય કુમ્ભ્યાનાં ગૃહ્ણીયાત્

સોમયાજી બહુયાજી ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે

અગ્નેર્વોઽપન્નગૃહસ્ય સદસિ સાદયામીત્યપરેણ શાલામુખીયમુપસાદયતિ । સુમ્નાય સુમ્નિનીઃ સુમ્ને મા ધત્તેતિ સર્વેષુ વસતીવરીણાં સાદનેષુ યજમાનો જપતિ । અગ્નીષોમીયસ્ય પશુપુરોડાશસ્ય પાત્રસંસાદનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

ન યજમાનોઽગ્નીષોમીયસ્યાશ્નાતિ । અશ્નીયાદ્વા

ન સ્વરું જુહોતિ । ન હૃદયશૂલમુદ્વાસયતિ । એવં સવનીયે

પત્નીસંયાજાન્તોઽગ્નીષોમીયઃ સંતિષ્ઠતે

ઇતિ વિંશી કણ્ડિકા
નિશાયાં વસતીવરીઃ પરિહરત્યન્તર્વેદ્યાસીને યજમાને પત્ન્યાં ચ

નાદીક્ષિતમભિપરિહરેત્

સવ્યેઽંસેઽત્યાધાયાપરેણ પ્રાજહિતં પરિક્રમ્ય પૂર્વયા દ્વારોપનિર્હૃત્ય દક્ષિણેન વેદિં ગત્વા દક્ષિણેન માર્જાલીયં ધિષ્ણિયં પરીત્ય દક્ષિણસ્યામુત્તરવેદિશ્રોણ્યાં સાદયતીન્દ્રાગ્નિયોર્ભાગધેયી સ્થેતિ

દક્ષિણેઽંસે ઽત્યાધાય યથેતં ગત્વા પૂર્વયા દ્વારોપનિર્હૃત્યોત્તરેણ વેદિં ગત્વોત્તરેણાગ્નીધ્રીયં ધિષ્ણિયં પરીત્યોત્તરસ્યામુત્તરવેદિશ્રોણ્યાં સાદયતિ મિત્રાવરુણયોર્ભાગધેયી સ્થેતિ

સવ્યેઽંસે ત્યાધાય યથેતં ગત્વાપરેણાગ્નીધ્રીયં ધિષ્ણિયમુપસાદયતિ વિશ્વેષાં દેવાનાં ભાગધેયી સ્થેતિ

યજ્ઞે જાગૃતેતિ સન્ના અભિમન્ત્રયતે

અત્ર પ્રતિપ્રસ્થાતા પયસ્યાર્થં સાયંદોહં દોહયતિ

અધ્વર્યુઃ સંપ્ર્રેષ્યતિ યા યજમાનસ્ય વ્રતધુક્તસ્યા આશિરં કુરુત યા પત્નિયૈ તસ્યૈ દધિગ્રહાય યા ઘર્મધુક્તસ્યૈ દધિઘર્માય તપ્તમનાતક્તં મૈત્રાવરુણાય શૃતાતઙ્ક્યં દધિ કુરુતાદિત્યગ્રહાય સુબ્રહ્મણ્ય સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વય ન સદસ્યુપવસ્તવા ઇતિ

સંપ્રૈષવત્કુર્વન્તિ

અત્ર સવનીયસ્ય સવનીયાનામિતીધ્માબર્હિઃ સંનહ્યતિ

ન વા બર્હિઃ । પ્રસ્તરમેવ

આગ્નીધ્રે હવિર્ધાને વા યજમાનં જાગરયન્તિ । પ્રાગ્વંશે પત્નીમ્

આગ્નીધ્ર એતાં રાત્રિમૃત્વિજો વસન્તિ

યજમાનો રાજાનં ગોપયતિ ગોપયતિ

ઇત્યેકવિંશી કણ્ડિકા ઇત્યષ્ટમઃ પટલઃ
ઇત્યેકાદશઃ પ્રશ્નઃ
મહારાત્રે બુદ્ધ્વાગ્ને નયેત્યાગ્નીધ્રમભિમૃશતિ

ઇદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇતિ હવિર્ધાનમ્ । અગ્ન આયૂંષિ પવસ ઇતિ સ્રુચઃ । આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઇતિ વાયવ્યાનિ । આ ઘા યે અગ્નિમિન્ધત ઇતિ સદઃ

પ્રજાપતિર્મનસાન્ધો ઽચ્છેત ઇતિ ત્રયસ્ત્રિંશતમાગ્નીધ્રે યજ્ઞતનૂર્જુહોતિ । પ્રથમેન મન્ત્રેણ હુત્વા પૂર્વંપૂર્વમનુદ્રુત્યોત્તરેણોત્તરેણ જુહોતિ

પ્રાદેશમાત્રાણ્યૂર્ધ્વસાનૂન્યુપરિષ્ટાદાસેચનવન્તિ મધ્યે સંનતાનિ વાયવ્યાનિ ભવન્તિ

તેષાં યાન્યનાદિષ્ટવૃક્ષાણિ વૈકઙ્કતાનિ સ્યુઃ । યો વા યજ્ઞિયો વૃક્ષઃ ફલગ્રહિઃ

કો વો યુનક્તિ સ વો યુનક્ત્વિતિ ખરે પાત્રાણિ પ્રયુનક્તિ યાન્યનામ્નાતમન્ત્રાણિ ભવન્તિ

અગ્નિર્દેવતેતિ દક્ષિણેઽંસે ઉપાંશુપાત્રમ્

સોમો દેવતેત્યુત્તરમન્તર્યામસ્ય

બૃહન્નસીતિ તે અન્તરેણ ગ્રાવાણમુપાંશુસવનં દક્ષિણામુખં સંસ્પૃષ્ટં પાત્રાભ્યામ્

તમપરેણ પ્રત્યઞ્ચિ દ્વિદેવત્યપાત્રાણિ

ઇન્દ્રો દેવતેતિ પરિસ્રગૈન્દ્રવાયવસ્ય । બૃહસ્પતિર્દેવતેત્યજગાવં મૈત્રાવરુણસ્ય । અશ્વિનૌ દેવતેતિ દ્વિસ્રક્ત્યાશ્વિનસ્ય

તાન્યપરેણ પ્રબાહુક્શુક્રામન્તિનોઃ પાત્રે । સૂર્યો દેવતેતિ દક્ષિણં બૈલ્વં શુક્રસ્ય । ચન્દ્રમા દેવતેત્યુત્તરં વૈકઙ્કતં મન્થિનઃ

તે અપરેણ પ્રબાહુગૃતુપાત્રે આશ્વત્થે અશ્વશફબુધ્ને ઉભયતોમુખે । દક્ષિણમધ્વર્યોઃ । ઉત્તરમ્ પ્રતિપ્રસ્થાતુઃ

વિશ્વે દેવા દેવતેતિ દક્ષિણસ્યાં શ્રોણ્યામાગ્રયણસ્થાલીમ્ । ઇન્દ્રો દેવતેત્યુત્તરસ્યામુક્થ્યસ્થાલીમ્ । ઉક્થ્યપાત્રં ચ તસ્યા ઉત્તરમ્

સ્થાલ્યાવન્તરેણ ત્રીણ્યુદઞ્ચ્યતિગ્રાહ્યપાત્રાણિ । આગ્નેયમૈન્દ્રં સૌર્યમિતિ

ઇતિ પ્રથમા કણ્ડિકા
ઉત્તરેઽંસે દધિગ્રહપાત્રમૌદુમ્બરં ચતુઃસ્રક્તિ

એવરુપમેવાંશ્વદાભ્યયોઃ

યદિ સોમગ્રહં ગૃહ્ણીયાદેતદેવ વિભવેત્

એતસ્યૈવ હવિર્ધાનસ્યાગ્રેણોપસ્તમ્ભનમાદિત્યસ્થાલીમ્ । આદિત્યપાત્રં ચ તસ્યા ઉત્તરમ્

પૃથિવી દેવતેત્યુત્તરસ્ય હવિર્ધાનસ્યાગ્રેણોપસ્તમ્ભનમનુપોપ્તે ધ્રુવસ્થાલીમ્

ખરે ષોડશિપાત્રં ખાદિરં ચતુઃસ્રક્તિ યદિ ષોડશી

મધ્યે પરિપ્લવાં યથા સ્રુગદણ્ડૈવમ્

યથાવકાશં દશ ચમસાન્નૈય્યગ્રોધાન્રૌહીતકાન્વા ત્સરુમતોઽત્સરુકાન્વા

દશૈવ ચમસાધ્વર્યવઃ

યુનજ્મિ તે પૃથિવીં જ્યોતિષા સહેતિ દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યાધસ્તાત્પશ્ચાદક્ષં દ્રોણકલશં સદશાપવિત્રમ્

તસ્ય વાયવ્યૈર્વૃક્ષનિયોગઃ

યુનજ્મિ વાયુમન્તરિક્ષેણ તે સહેત્યુત્તરસ્ય હવિર્ધાનસ્યોપરિષ્ટાન્નીડ આધવનીયમ્ । યુનજ્મિ વાચં સહ સૂર્યેણ ત ઇતિ પ્રધુર પૂતભૃતમ્

એતસ્યૈવ હવિર્ધાનસ્યાધસ્તાત્પશ્ચાદક્ષં ત્રીનેકધનાન્ઘટાન્ । પઞ્ચ સપ્ત નવૈકાદશ વા

યસ્મિન્મિમીતે તસ્યાધિષવણચર્મ ખરં પરિકૃત્તં ચતુષ્પુટમુપરિષ્ટાદાસેચનવત્

રક્ષોહણો વલગહનઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવમિત્યધિષવણચર્મ પ્રોક્ષ્ય રક્ષોઘ્નો વલગઘ્નઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાનિતિ ગ્રાવ્ણો રક્ષોહા ત્વા વલગહા વૈષ્ણવમાસ્તૃણામીત્યધિષવણફલકયોરુત્તરલોમાસ્તીર્ય રક્ષોઘ્નો વો વલગઘ્નઃ સંસાદયામિ વૈષ્ણવાનિતિ તસ્મિંશ્ચતુરો ગ્રાવ્ણઃ પ્રાદેશમાત્રાનૂર્ધ્વસાનૂનાહનનપ્રકારાનશ્મનઃ સંસાદયતિ । ઉપરં પ્રથિષ્ઠં મધ્યે પઞ્ચમમ્

તમભિસંમુખા ભવન્તિ

ઇતિ દ્વિતીયા કણ્ડિકા
સ્થવીયાંસિ મુખાનિ

અપાં ક્ષયા ઋતસ્ય ગર્ભા ભુવનસ્ય ગોપાઃ શ્યેના અતિથયઃ પર્વતાનાં કકુભઃ પ્રયુતો ન પાતારઃ । વગ્નુનેન્દ્રં હ્વયત ઘોષેણામીવાંશ્ચાતયત । યુક્તા સ્થ વહત સ્વર્ગં લોકં યજમાનમભિવહતેતિ સન્નાનભિમન્ત્ર્યાગ્નીષોમીયવત્સવનીયપાત્રાણિ પ્રયુનક્તિ । અગ્નીષોમીયવદાજ્યાનિ ગૃહ્ણાતિ

અથૈકેષામ્ । પ્રાગ્વંશેઽગ્નીષોમીયસ્યાજ્યાનિ ગૃહ્ણાતિ । આગ્નીધ્રે સવનીયસ્ય । ઉત્તરવેદ્યામનૂબન્ધ્યાયાઃ

અપરેણોત્તરવેદિં સવનીયસ્યાનૂબન્ધ્યાયાશ્ચાજ્યાનિ ગૃહ્ણાતીત્યેકે

યાનિ કાષ્ઠાનિ તદહરભ્યાધાસ્યન્સ્યાત્તાનિ સહેધ્મેન પ્રોક્ષેત્

સમાનમા સ્રુચાં સાદનાત્

યુનજ્મિ તિસ્રો વિપૃચઃ સૂર્યસ્ય ત ઇતિ સ્રુચઃ સન્ના અભિમન્ત્રયતે

અત્ર સૌમિકાનાં પાત્રાણાં સંસાદનમેકે સમામનન્તિ

આસન્યાન્મા મન્ત્રાત્પાહિ કસ્યાશ્ચિદભિશસ્ત્યા ઇતિ પુરા પ્રાતરનુવાકાજ્જુહુયાત્

પઞ્ચહોતારં ચાગ્નીધ્રે સ્વર્ગકામસ્ય

નિત્યવદેકે સમામનન્તિ

મધ્યેઽગ્નેરાજ્યાહુતીઃ પશ્વાહુતીઃ પુરોડાશાહુતીરિતિ જુહોતિ । અભિતઃ સોમાહુતીઃ

અત્ર રાજાનમન્તરેષે ગ્રાવસૂપાવહરતિ હૃદે ત્વા સોમ રાજન્નિત્યેતાભ્યામ્

પુરા વાચઃ પુરા વા વયોભ્યઃ પ્રવદિતોઃ પ્રાતરનુવાકમુપાકરોતિ

પ્રાતર્યાવભ્યો દેવેભ્યોઽનુબ્રૂહિ બ્રહ્મન્વાચં યચ્છ પ્રતિપ્રસ્થાતઃ સવનીયાન્નિર્વપ સુબ્રહ્મણ્ય સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વયેતિ
સંપ્રેષ્યતિ

સુબ્રહ્મણ્યે સુબ્રહ્મણ્યામાહ્વયેત્યેકે સમામનન્તિ

મનસા તે વાચં પ્રતિગૃણામીત્યધ્વર્યુર્હોતારમાહ

અત્ર પ્રતિપ્રસ્થાતા સવનીયાનાં પાણિપ્રક્ષાલનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

યથાર્થં પાત્રાણિ પ્રયુનક્તિ

ઇતિ તૃતીયા કણ્ડિકા
દ્વે ભર્જનાર્થે કપાલે અષ્ટૌ પુરોડાશકપાલાનિ । એકાદશ માધ્યંદિને । દ્વાદશ તૃતીયસવને

સર્વાનૈન્દ્રાનેકાદશકપાલાનનુસવનમેકે સમામનન્તિ

પ્રાતર્દોહપાત્રાણીતિ

પ્રાગ્વંશે પ્રતિપ્રસ્થાતા સવનીયાન્નિર્વપતિ

સર્વે યવા ભવન્તિ લાજાર્થાન્પરિહાપ્ય

ઇન્દ્રાય હરિવતે ધાના ઇન્દ્રાય પૂષણ્વતે કરમ્ભં સરસ્વત્યૈ ભારત્યૈ પરિવાપમિન્દ્રાય પુરોડાશં મિત્રાવરુણાભ્યાં પયસ્યામિતિ

નિરુપ્તેષ્વન્વોપ્યેદં દેવાનામિત્યેતદાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

અવહનનકાલે લાજાર્થાન્પરિહાપ્યેતરાનવહન્તિ

કપાલાનામુપધાનકાલે પ્રથમેન કપાલમન્ત્રેણ ધાનાર્થં લાજાર્થં ચ કપાલે અધિશ્રયતિ

અધિશ્રયણકાલેઽધિશ્રયણમન્ત્રેણ તણ્ડુલાનોપ્ય ધાનાઃ કરોતિ । વ્રીહીનોપ્ય લાજાન્કરોતિ

પુરોડાશમધિશ્રિત્યામિક્ષાવત્પયસ્યાં કરોતિ

ઉદ્વાસનકાલે ધાના ઉદ્વાસ્ય વિભાગમન્ત્રેણ વિભજ્યાર્ધા આજ્યેન સંયૌતિ । અર્ધાઃ પિષ્ટાનામાવૃતા સક્તૂન્કરોતિ

મન્થં સંયુતં કરમ્ભ ઇત્યાચક્ષતે । લાજાન્પરિવાપ ઇતિ

નખૈર્લાજેભ્યસ્તુષાન્સંહરતિ

નખેષૂલૂખલધર્માન્મુસલધર્માંશ્ચ કરોતિ

ઇતિ ચતુર્થી કણ્ડિકા ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
યત્રાભિજાનાત્યભૂદુષા રુશત્પશુરિતિ તત્પ્રચરણ્યા જુહોતિ શૃણોત્વગ્નિઃ સમિધા હવં મ ઇતિ

અપરં ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વા સંપ્રેષ્યત્યપ ઇષ્ય હોતર્મૈત્રાવરુણસ્ય ચમસાધ્વર્યવાદ્રવૈકધનિન આદ્રવત નેષ્ટઃ પત્નીમુદાનયોન્નેતર્હોતૃચમસેન વસતીવરીભિશ્ચ ચાત્વાલં પ્રત્યાસ્વેતિ

પ્રેહ્યુદેહીતિ નેષ્ટા પત્નીમુદાનયતિ । એહ્યુદેહીતિ વા । પાન્નેજનીં સ્થાલીં ધારયમાણમ્

તીર્થેનાભિપ્રવ્રજન્તિ

યત્ર હોતુઃ પ્રાતરનુવાકમનુબ્રુવત ઉપશૃણુયુસ્તદપોઽધ્વર્યુર્વહન્તીનાં ગૃહ્ણાતિ

યદિ ન શૃણોતિ બધિરો હ ભવતિ વાચો હ છિદ્યતે

યદિ દૂરે સ્યુઃ પ્રત્યુદૂહ્ય ગૃહ્ણીયાત્

દેવીરાપ ઇતિ તૃણમન્તર્ધાયાભિજુહોતિ

યદિ વા પુરા તૃણં સ્યાત્તસ્મિઞ્જુહુયાત્

કાર્ષિરસીતિ દર્ભૈરાહુતિમપપ્લાવ્ય સમુદ્રસ્ય વો ઽક્ષિત્યા ઉન્નય ઇત્યભિહુતાનાં મૈત્રાવરુણચમસેન ગૃહ્ણાતિ

સોમસ્ય ત્વા મૂજવતો રસં ગૃહ્ણામીત્યેકધનાઃ

પત્ની પન્નેજનીર્ગૃહ્ણાતિ પ્રત્યઙ્તિષ્ઠન્તી વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્ય ઇતિ

પ્રેહ્યુદેહીતિ નેષ્ટા પત્નીમુદાનયતિ । એહ્યુદેહીતિ વા

અપરેણ નેષ્ટ્રીયં પત્ની પન્નેજનીઃ સાદયતિ પ્રત્યઙ્તિષ્ઠન્તી વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્ય ઇતિ

તા એવમેવાચ્છાવાકં સીદન્તમનૂપસાદયતિ

ઇતિ પઞ્ચમી કણ્ડિકા
હોતૃચમસેન વસતીવરીભ્યો નિષિચ્યોપરિ ચાત્વાલે હોતૃચમસં મૈત્રાવરુણચમસં ચ સંસ્પર્શ્ય વસતીવરીર્વ્યાનયતિ

સમન્યા યન્તીત્યભિજ્ઞાય હોતૃચમસાન્મૈત્રાવરુણચમસ આનયતિ । મૈત્રાવરુણચમસાદ્ધોતૃચમસે । એતદ્વા વિપરીતમ્

ઉપરિ ચાત્વાલે ધાર્યમાણા ઉભયીઃ પ્રચરણ્યા સમનક્તિ સં વોઽનક્તુ વરુણઃ સમિન્દ્રઃ સં પૂષા સં ધાતા સં બૃહસ્પતિઃ । ત્વષ્ટા વિષ્ણુઃ પ્રજયા સંરરાણો યજમાનાય દ્રવિણં દધાત્વિતિ । યથાયથં ધુરો ધુર્ભિઃ કલ્પન્તામિતિ

અધ્વર્યોઽવેરપા ઇતિ હોતાધ્વર્યું પૃચ્છતિ

ઉતેમનન્નમુરિતિ પ્રત્યુક્ત્વા પ્રચરણીશેષાત્ક્રતુકરણં જુહોતિ યમગ્ને પૃત્સુ મર્ત્યમિતિ

તદભાવે ચતુર્ગૃહીતેન

યદ્યગ્નિષ્ટોમો જુહોતીત્યુક્તમ્

અથૈકેષામ્ । યદ્યગ્નિષ્ટોમો જુહોતિ । યદ્યુક્થ્યઃ પરિધૌ નિમાર્ષ્ટિ । યદિ ષોડશી હુત્વા પરિધૌ લેપં
નિમૃજ્ય દ્રોણકલશં રરાટીં ચોપસ્પૃશતિ । ન જુહોતિ નોપસ્પૃશતિ વાજપેયે ઽતિરાત્રે ચ । એતદ્યજુર્વદન્સમુદ્યૈવ પ્રપદ્યતે

અપરયા દ્વારા હવિર્ધાનમપઃ પ્રપાદયતિ । પૂર્વયા ગતશ્રિયઃ

પૂર્વયા યજમાનઃ પ્રપદ્યતે

દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્ય પ્રધુરે પ્રચરણીં સાદયતિ

ઇતિ ષષ્ઠી કણ્ડિકા
યં કામયેત પણ્ડકઃ સ્યાદિતિ તં પ્રચરણ્યોપસ્પૃશેત્

એતસ્યૈવ હવિર્ધાનસ્યાધસ્તાત્પુરોઽક્ષં મૈત્રાવરુણચમસમ્ । ઉત્તરસ્યાં વર્તન્યાં પુરશ્ચક્રં હોતૃચમસમ્ । ઉત્તરસ્ય હવિર્ધાનસ્યાધસ્તાત્પુરોઽક્ષં વસતીવરીઃ । પશ્ચાદક્ષમેક
ધનાઃ

એતદ્વા વિપરીતમ્

અપો યજમાનોઽનુપ્રપદ્યતે । યશ એવૈનમૃચ્છતીતિ વિજ્ઞાયતે

અત્ર દધિગ્રહેણ ચરતિ

ઔદુમ્બરેણ ગૃહ્ણાતિ

ઉપયામગૃહીતોઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્તં ગૃહ્ણામીતિ દધિ ગૃહીત્વાપેન્દ્ર દ્વિષતો મન ઇતિ હરતિ । પ્રાણાય ત્વાપાનાય ત્વેતિ જુહોતિ

દધિગ્રહો નિત્યઃ કામ્યશ્ચ । કામ્યાવિતરૌ

આજ્યગ્રહં ગૃહ્ણીયાત્તેજસ્કામસ્યેત્યુક્તમ્

યદિ સોમગ્રહં ગૃહ્ણીયાદેકગ્રહાયાપ્તં રાજાનમુપરે ન્યુપ્ય વસતીવરીભિરુપસૃજ્યાવીવૃધં વો મનસા સુજાતા ઇત્યભિમન્ત્ર્ય તિસ્રો યહ્વસ્ય સમિધઃ પરિજ્મનો દેવા અકૃણ્વન્નુશિજો અમર્ત્યવે । તાસામેકામદધુર્મર્ત્યે ભુજં લોકમિદ્દ્વે ઉપ જામી ઈયતુરિતિ સોમકરણ્યાભિષુણોતિ

આ માસ્કાનિતિ પ્રથમપ્લુતમંશુમભિમન્ત્રયતે । દ્રપ્સશ્ચસ્કન્દેતિ વિપ્રુષઃ

હિરણ્યપાણિરભિષુણોતિ ગૃહ્ણાતિ જુહોતીત્યત્યન્તપ્રદેશઃ

તિસ્રો યહ્વસ્યેત્યેતદ્વર્જં ચ

તં હુત્વા સદસિ પ્રત્યઙ્મુખો ભક્ષયતિ ભક્ષેહીતિ યથાલિઙ્ગમ્

અનધિકૃતો વા સોમધર્મૈર્દધિગ્રહવિકારત્વાત્

યદન્યત્સોમકરણ્યાસ્તે સોમધર્માઃ

અંશુમદાભ્યં વા પ્રથમં ગૃહ્ણાતિ

શુક્રં તે શુક્રેણ ગૃહ્ણામીતિ દધ્નઃ પયસો નિગ્રાભ્યાણાં વા

ઉપનદ્ધસ્ય રાજ્ઞસ્ત્રીનંશૂન્પ્રવૃહતિ

ઇતિ સપ્તમી કણ્ડિકા
વસવસ્ત્વા પ્રવૃહન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસેત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

તૈરેનં ચતુરાધૂનોતિ । પઞ્ચકૃત્વઃ સપ્તકૃત્વો વા । માન્દાસુ ત ઇત્યેતાન્પ્રતિવિભજ્ય

આસ્મિન્નુગ્રા અચુચ્યવુરિત્યાદાય કકુહં રૂપમિતિ હરતિ । યત્તે સોમાદાભ્યં નામ જાગૃવીતિ જુહોતિ

આધવનાનંશૂન્પ્રજ્ઞાતાન્નિધાયોશિક્ત્વં દેવ સોમ ગાયત્રેણ છન્દસેત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમનુસવનમેકૈકં મહાભિષવેષ્વપિસૃજતિ

અંશું ગૃહ્ણન્નેકગ્રહાયાપ્તં રાજાનમુપરે ન્યુપ્ય સકૃદભિષુત્ય વામદેવ્યં મનસા ગાયમાનો ઽનવાનં ગૃહ્ણાતિ । વામદેવ્યસ્ય વર્ચા કયા નશ્ચિત્ર આભુવદિતિ

પરાચીનેન ગ્રાહ્યઃ પ્રાણતાપાનતા વા પ્રાણ્યાપાન્ય વ્યનતા વા

યદિ વ્યવાનેદા નઃ પ્રાણ એતુ પરાવત ઇતિ શતમાનં હિરણ્યમભિવ્યનેયાતામધ્વર્યુર્યજમાનશ્ચ

અથૈનૌ પ્રતિપ્રસ્થાતા હિરણ્યેન સંસ્પર્શયત્યદ્ભિશ્ચ પ્રત્યુક્ષતિ

ઇન્દ્રાગ્ની મે વર્ચઃ કૃણુતામિત્યધ્વર્યુરપ ઉપસ્પૃશ્ય દધન્વે વા યદીમન્વિત્યનિરુક્તયાપ્રાજાપત્યયા પ્રાણ્યાપાન્ય વ્યનઞ્જુહોતિ

યદિ ન શક્નુયાદ્ગ્રહીતું હોતું વા વરે દત્તે ગૃહ્ણીયાજ્જુહુયાદ્વા

અંશૌ દ્વાદશ પ્રથમગર્ભાઃ પષ્ઠૌહીર્દદાતિ કૃત્ત્યધી
વાસં ચ । એવમદાભ્યે

ભ્રાતૃવ્યવતાદાભ્યો ગ્રહીતવ્યઃ । બુભૂષતાંશુઃ

તૌ ન સર્વત્ર ગ્રહીતવ્યૌ । વાજપેયે રાજસૂયે સત્ત્રે સર્વવેદસે વા

યોઽસ્ય સુપ્રિયઃ સુવિચિત ઇવ સ્યાત્તસ્ય ગ્રહીતવ્યૌ

ઇત્યષ્ટમી કણ્ડિકા ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
ઉત્તરસ્યાં વર્તન્યાં હોતૃચમસં વસતીવરીભિરભિપૂર્ય નિગ્રાભ્યાસુ યજમાનં વાચયતિ નિગ્રાભ્યા સ્થ દેવશ્રુત ઇતિ

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ ગ્રાવાણમુપાંશુસવનમાદાય ગ્રાવાસ્યધ્વરકૃદિત્યભિમન્ત્રયતે । તમાદદાનો વાચં યત્વાગ્રયણં ગૃહીત્વા વિસૃજતે

અથૈનમુપરે નિધાયાંશુભિરભિમિમીતે ક્રયવત્

એતાવન્નાના । ઇન્દ્રાય ત્વા વૃત્રઘ્ન ઇત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

પઞ્ચકૃત્વો યજુષા મિમીતે । પઞ્ચકૃત્વસ્તૂષ્ણીમ્

નાંશૂનુપસમૂહતિ

ભૂયાંસં પ્રાતઃસવનાય રાજાનં પ્રકલ્પયતિ । અલ્પીયાંસં માધ્યંદિનાય

ઉપનહ્ય પ્રત્યારોપ્યૈકગ્રહાયાપ્તં રાજાનમુપરે ન્યુપ્ય હોતૃચમસેઽંશૂનવધાય તસ્મિન્ગ્રાવાણમુપાંશુસવનમુપરિ ધારયંસ્ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં પરિપ્લાવયન્નિગ્રાભમુપૈતિ પ્રાગપાગુદગધરાગિતિ

યાં ભાર્યાં કામયેત તાં મનસા ધ્યાયેદમ્બ નિષ્વરેતિ ।
સા હૈનં કામયતે

શ્વાત્રા સ્થ વૃત્રતુર ઇતિ તાસામેકદેશેનોપસૃજ્યોપસ્પૃષ્ટસ્ય રાજ્ઞઃ ષડંશૂનાર્દ્રાન્સંશ્લિષ્ટાનાદાય ચર્મણિ નિધાય યત્તે સોમ દિવિ જ્યોતિરિતિ રાજાનમભિમન્ત્રયતે

ઇતિ નવમી કણ્ડિકા
ધિષણે વીડૂ ઇત્યધિષવણફલકે

અવીવૃધં વો મનસા સુજાતા ઇતિ રાજાનમેવાભિમન્ત્ર્ય મા ભેર્મા સંવિક્થા ઇતિ ગ્રાવાણમુદ્યમ્યાનાગસસ્ત્વા વયમિન્દ્રેણ પ્રેષિતા ઉપ વાયુષ્ટે અસ્ત્વંશભૂર્મિત્રસ્તે અસ્ત્વંશભૂર્વરુણસ્તે અસ્ત્વંશભૂરહતઃ સોમો રાજેતિ તૃણમન્તર્ધાયાભિષુણોતિ

યદિ વા પુરા તૃણં કાષ્ઠં મૂલં વા સ્યાત્તસ્મિન્પ્રહરેત્

અષ્ટૌકૃત્વોઽગ્રેઽભિષુણોતિ

અથ પ્રતિપ્રસ્થાતોપાંશુપાત્રં ધારયન્નપાત્તાનામુપરિ દ્વાવંશૂ અન્તર્દધાતિ

તસ્મિન્નભિષુતમધ્વર્યુરઞ્જલિના ગૃહ્ણાતિ વાચસ્પતયે પવસ્વ વાજિન્નિતિ

પવિત્રમુપયામઃ સાદનં ચ ન વિદ્યતે

એષ પ્રથમઃ પર્યાયઃ । એવં વિહિતો દ્વિતીયસ્તૃતી યશ્ચ

અપિ વૈકાદશકૃત્વો દ્વિતીયમભિષુણોતિ । દ્વાદશકૃત્વસ્તૃતીયમ્

દ્વિરાદિતોઽન્તતો વા નિગ્રાભોપાયનમુપસર્ગશ્ચ

હોતૃચમસીયાનંશૂનુત્તમે પર્યાયેઽભિષુણોતિ

અવશિષ્ટાનાં પ્રતિપ્રસ્થાતા દ્વૌદ્વાવંશૂ અન્તર્દધાતિ

સ્વાંકૃતોઽસીત્યધ્વર્યુર્ગ્રહમાદાયોર્વન્તરિક્ષમન્વિહીતિ દક્ષિણેન હોતારમતિક્રામતિ

યેન વા હોતા પ્રતિપાદયેત્

મનસ્ત્વાષ્ટ્વિતિ દક્ષિણતોઽવસ્થાય દક્ષિણં પરિધિસંધિમન્વવહૃત્ય

ઇતિ દશમી કણ્ડિકા
સ્વાહા ત્વા સુભવઃ સૂર્યાયેતિ દક્ષિણતઃ પ્રાઞ્ચમૃજું સંતતં દીર્ઘં હુત્વા દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્ય ઇતિ મધ્યમે પરિધૌ લેપં નિમાર્ષ્ટિ

યં દ્વિષ્યાત્તસ્ય પ્રહ્વો જુહુયાત્

યદિ કામયેત વર્ષુકઃ પર્જન્યઃ સ્યાદિત્યભ્યન્તરં પાત્રસ્યાવમૃજ્યાભ્યન્તરં પરિધેર્નીચા હસ્તેન નિમૃજ્યાત્

યદિ કામયેતાવર્ષુકઃ સ્યાદિતિ બાહ્યતઃ પાત્રસ્યોર્ધ્વમુન્મૃજ્ય બાહ્યતઃ પરિધેરુત્તાનેન હસ્તેનોર્ધ્વમુન્મૃજ્યાત્

સર્વમાગ્રયણસ્થાલ્યાં સંપાતમવનીયૈષ તે યોનિઃ પ્રાણાય ત્વેતિ રિક્તં પાત્રમાયતને સાદયિત્વા તસ્મિન્નંશુમવાસ્ય તં તૃતીયસવનેઽપિસૃજ્યાભિષુણુયાત્

અથૈતાન્યભિચરતઃ

ઉપાંશું ગૃહીત્વામુષ્ય ત્વા પ્રાણે સાદયામીતિ સાદયિત્વા દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યાદાયામુષ્ય ત્વા પ્રાણમપિદધામીતિ હસ્તેનાપિધાયામું જહ્યથ ત્વા હોષ્યામીતિ બ્રૂયાત્

યદિ દૂરે સ્યાદા તમિતોસ્તિષ્ઠેત્

પ્રહર્ષિણો મદિરસ્ય મદે મૃષાસાવસ્ત્વિતિ જિહ્મસ્તિષ્ઠન્હુત્વામુષ્ય ત્વા પ્રાણે સાદયામીતિ સાદયેત્

યો વસ્ત્રે બાહાવુરસિ વાંશુરાશ્લિષ્ટસ્તમભિચરતો જુહોતીત્યેકે દેવાંશો યસ્મૈ ત્વેડે તત્સત્યમપરિપ્લુતા ભઙ્ગ્યેન હતોઽસૌ ફડિતિ

યત્તે સોમાદાભ્યં નામ જાગૃવીત્યુપાંશુપાવનાનામનુસવનં દ્વૌદ્વાવંશૂ મહાભિષવેષ્વપિસૃજતિ

ઇત્યેકાદશી કણ્ડિકા ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
અદાભ્યાંશુમુપાંશુપાવનૌ ચાપિસૃજ્ય સર્વેઽધ્વર્યવો દિગ્ભ્યો મહાભિષવમભિષુણ્વન્તિ

પુરસ્તાદધ્વર્યુર્દક્ષિણતઃ પ્રતિપ્રસ્થાતા પશ્ચાન્નેષ્ટોત્તરત ઉન્નેતા । પશ્ચાદધ્વર્યુઃ પુરસ્તાન્નેષ્ટેત્યેકે

ઉપરે રાજાનં ન્યુપ્ય હોતૃચમસેઽંશૂનવધાયેત્યેતદાદ્યોપસર્ગાદુપાંશુસવનવર્જમ્ । તૂષ્ણીમિતરૈર્ગ્રાવભિરભિષુણ્વન્તિ

એવં દ્વિતીયં તૃતીયં ચોપસૃજ્યાભિષુણ્વન્તિ

અભિષુતમધ્વર્યુરઞ્જલિના સંસિઞ્ચતિ

તમુન્નેતાન્તરેષેણોદ્ધૃત્યોત્તરત આધવનીયેઽવનયતિ

એષ એવાપાં સોમસ્ય ચ પન્થાઃ

એષ પ્રથમઃ પર્યાયઃ

ત્રિપર્યાયઃ

સંભૃત્ય રાજાનમુપરે ગ્રાવ્ણઃ સંમુખાન્કૃત્વા પ્રપીડ્યર્જીષં મુખેષૂપોહતિ । ઘાસમેભ્યઃ પ્રયચ્છતીતિ વિજ્ઞાયતે

તેષૂદ્ગાતારો દ્રોણકલશં પ્રતિષ્ઠાપ્ય તસ્મિન્નુદીચીનદશં પવિત્રં વિતન્વન્તિ

પવિત્રં તે વિતતં બ્રહ્મણસ્પતે પ્રભુર્ગાત્રાણિ પર્યેષિ
વિશ્વતઃ । અતપ્તતનૂર્ન તદામો અશ્નુતે શૃતાસ ઇદ્વહન્તસ્તત્સમાશતેતિ વિતત્યમાનમભિમન્ત્રયતે યજમાનઃ

ઇતિ દ્વાદશી કણ્ડિકા
પવિત્રસ્ય યજમાનો નાભિં કૃત્વા તસ્મિન્હોતૃચમસેન ધારાં સ્રાવયતિ

ઉદચનેનોન્નેતાધવનીયાદ્ધોતૃચમસ આનયતિ

સંતતા ધારા સ્રાવયિતવ્યા । કામો હાસ્ય સમર્ધુકો ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે

યં દ્વિષ્યાત્તસ્ય વિચ્છિન્દ્યાત્

ધારાયા અન્તર્યામં ગૃહ્ણાતિ । સર્વાંશ્ચાતો ગ્રહાના ધ્રુવાત્

સમાનબ્રાહ્મણાવુપાંશ્વન્તર્યામૌ સાભિચરણિકૌ

એતાવન્નાના । ઉપયામગૃહીતોઽસ્યન્તર્યચ્છેતિ ગૃહીત્વોત્તરેણ હોતારમતિક્રામતિ । યેન વા હોતા પ્રતિપાદયેદુત્તરતોઽવસ્થાયોત્તરં પરિધિસંધિમન્વવહૃત્યોત્તરાર્ધે જુહોતિ

વિપરીતૌ દેશાવેકે સમામનન્તિ

અસર્વમાગ્રયણસ્થાલ્યાં સંપાતમવનીયૈષ તે યોનિરપાનાય ત્વેત્યરિક્તં પાત્રમાયતને સાદયિત્વા વ્યાનાય ત્વેતિ તે અન્તરેણ ગ્રાવાણમુપાંશુસવનં દક્ષિણામુખં સંસ્પૃષ્ટં પાત્રાભ્યામ્

યં કામયેત પ્રમાયુકઃ સ્યાદિત્યસંસ્પૃષ્ટૌ તસ્યેત્યુક્તમ્

નાનુદિતે સૂર્ય ઉપાંશ્વન્તર્યામૌ જુહુયાત્

યદિ ત્વરેતાનુદિત ઉપાંશું જુહુયાદુદિતેઽન્તર્યામમ્

ઉભાવનુદિતે હોતવ્યાવિત્યેકે

ઇતિ ત્રયોદશી કણ્ડિકા ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
યદિ રથંતરસામા સોમઃ સ્યાદૈન્દ્રવાયવાગ્રાન્ગૃહ્ણીયાત્ । યદિ બૃહત્સામા શુક્રાગ્રાન્ । યદિ જગત્સામાગ્રયણાગ્રાન્

યદ્યુભયસામા યાથાકામી

અપિ વૈન્દ્રવાયવાગ્રાનેવ

ઐન્દ્રવાયવાગ્રાન્ગૃહ્ણીયાદ્યઃ ક્રામયેત યથાપૂર્વં પ્રજાઃ કલ્પેરન્નિતિ । કામ્યાનિ ગ્રહાગ્રાણિ

યાન્પ્રાચીનમાગ્રયણાદિત્યુક્તમ્

યં કામ્યમૈન્દ્રવાયવાત્પૂર્વં ગૃહ્ણીયાન્ન સાદયેત્

ઐન્દ્રવાયવસ્ય સાદનમનુ સાદ્યતે

ઐન્દ્રવાયવં ગૃહ્ણાતિ

આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઇત્યનુદ્રુત્યોપયામગૃહીતોઽસિ વાયવે ત્વેતિ ગૃહીત્વાપયમ્યેન્દ્રવાયૂ ઇમે સુતા ઇત્યનુદ્રુત્યોપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રવાયુભ્યાં ત્વેતિ ગૃહીત્વા પવિત્રદશાભિઃ પરિમૃજ્યૈષ તે યોનિઃ સજોષાભ્યાં ત્વેતિ સાદયતિ

સર્વાન્ગ્રહાન્પવિત્રદશાભિઃ પરિમૃજ્યૈષ તે યોનિરિતિ યથાદેવતં યથાયતનં સાદયતિ

એતદર્થં વા દ્વિતીયં પવિત્રં દશાવત્સ્યાત્

અયં વાં મિત્રાવરુણેતિ મૈત્રાવરુણં ગૃહીત્વા રાયા વયં સસવાંસો મદેમ હવ્યેન દેવા યવસેન ગાવઃ । તાં ધેનું મિત્રાવરુણા યુવં નો વિશ્વાહા ધત્તમનપસ્ફુરન્તીમિતિ શૃતશીતેન પયસા શ્રીત્વૈષ તે યોનિરૃતાયુભ્યાં
ત્વેતિ સાદયતિ

અયં વેનશ્ચોદયદિતિ શુક્રં ગૃહીત્વા હિરણ્યેન શ્રીત્વૈષ તે યોનિર્વીરતાં પાહીતિ સાદયતિ

શણ્ડાય ત્વેતિ દ્વેષ્યસ્ય

તં પ્રત્નથેતિ મન્થિનં ગૃહીત્વા મનો ન યેષુ હવનેષુ જુહ્વદ્વિપઃ શચ્યા વનુથો દ્રવન્તા । આ યઃ શર્યાભિસ્તુવિનૃમ્ણો અસ્યાશ્રીણીતાદિશં ગભસ્તાવિતિ સક્તુભિઃ શ્રીણાત્યનભિધ્વંસયન્નાત્માનમ્ । ઇતરાંશ્ચ ગ્રહાન્

એષ તે યોનિઃ પ્રજાઃ પાહીતિ સાદયતિ

ઇતિ ચતુર્દશી કણ્ડિકા
મર્કાય ત્વેતિ દ્વેષ્યસ્ય

યદિ કામયેત યો ગ્રામે તં ગ્રામાન્નિરૂહેયં યો બહિર્ગ્રામાત્તં ગ્રામે કુર્યામિતીદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્ય પુત્રમમુષ્યા વિશ ઉદૂહામીતિ શુક્રમુદૂહ્યેદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્ય પુત્રમમુષ્યાં વિશિ સાદયામીતિ તસ્મિન્મન્થિનં સાદયેત્

યે દેવા દિવીત્યુપરિષ્ટાદુપયામયા પુરસ્તાદુપયામેન વા યજુષા દ્વાભ્યાં ધારાભ્યાં સ્થાલ્યાગ્રયણં ગૃહ્ણાતિ

ય આગ્રયણસ્થાલ્યાં સોમસ્તમન્યસ્મિન્પાત્ર આનીય તાં દ્વિતીયાં ધારાં કરોતિ

ત્રિંશત્ત્રયશ્ચેતિ રુગ્ણવત્યર્ચા ભ્રાતૃવ્યવતોઽભિચરતો વા ગૃહ્ણીયાત્

વિદદ્યતી સરમા રુગ્ણમદ્રેર્મહિ પાથઃ પૂર્વ્યં સધ્રિયક્કઃ । અગ્રં નયત્સુપદ્યક્ષરાણામચ્છા રવં પ્રથમા જાનતી ગાદિતિ વાભિચરતઃ

આગ્રયણં ગૃહીત્વા ત્રિર્હિઙ્કૃત્ય વાચં વિસૃજતે

સોમઃ પવતે સોમઃ પવતે સોમઃ પવતે સુભૂતાય પવતે બ્રહ્મવર્ચસાય પવતેઽસ્મૈ બ્રહ્મણે પવતેઽસ્મૈ ક્ષત્રાય પવતેઽસ્યૈ વિશે પવતેઽદ્ભ્યઃ પવત ઓષધીભ્યઃ પવતે વનસ્પતિભ્યઃ પવતે દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં પવતેઽસ્મૈ સુન્વતે યજમાનાય પવતે મહ્યં જ્યૈષ્ઠ્યાય પવતે । યથા દેવેભ્યોઽપવથા એવં મહ્યં પવસ્વેતિ ત્રિરુદ્વદતિ શનૈરુચ્ચૈરથ સૂચ્ચૈઃ

એષ તે યોનિર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇતિ સાદયિત્વા ત્રીનગ્નિષ્ટોમેઽતિગ્રાહ્યાન્ગૃહ્ણાતિ । આગ્નેયમૈન્દ્રં સૌર્ય મિતિ

અગ્ન આયૂંષ્યુત્તિષ્ઠંસ્તરણિરિતિ ગ્રહણસાદનાઃ

સ્થાલ્યોક્થ્યં ગૃહ્ણાતિ । ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા બૃહદ્વતે વયસ્વત ઇતિ ગ્રહણસાદનૌ

ઇતિ પઞ્ચદશી કણ્ડિકા
મૂર્ધાનં દિવો અરતિં પૃથિવ્યા ઇતિ સ્થાલ્યા ધ્રુવં પૂર્ણં ગૃહ્ણાતિ

અલ્પં ગૃહ્ણીયાદ્યં કામયેત પ્રમાયુકઃ સ્યાદિતિ । ઉપર્યર્ધં યં કામયેતોત્તરમાયુરિયાદિતિ

એષ તે યોનિરગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયેત્યાયતને હિરણ્યે સાદયેદાયુષ્કામસ્ય

તં રાજપુત્રો ગોપાયત્યાવનયનાત્

યદિ કામયેતાવગતમપરુન્ધ્યુરપરુદ્ધોઽવગચ્છેદિતીદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્ય પુત્રમમુષ્યા વિશ ઉત્ખિદામીતિ ધ્રુવમુત્ખિદ્યેદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્ય પુત્રમમુષ્યાં વિશિ સાદયામીતિ તત્રૈવ પુનઃ સાદયેત્

યદેવં કુર્યાદાયુઃ પ્રજાનાં વિચાલયેત્ । તૃણમેતેન મન્ત્રેણોપર્યુપર્યતિહરેત્

યધભિચરેઇદમહમમુષ્યામુષ્યાયણસ્યાયુઃ પ્રવર્તયામીતિ ધ્રુવં પ્રવર્તયેત્

ધ્રુવં ત્વા ધ્રુવક્ષિતિમમુમા સ્થાનાચ્ચ્યાવયામીતિ વા વ્યઙ્ગયેત્

અત્ર ધારા વિરમતિ

પ્રપીડ્ય પવિત્રં નિદધાતિ

એકધનાનાં યથાર્થં સર્વાશ્ચ મૈત્રાવરુણચમસીયા આધવનીયેઽવનીય પૂતભૃતો બિલ ઉદીચીનદશં પવિત્રં વિતત્ય ય આધવનીયે રાજા તમસર્વં પૂતભૃત્યવનીયોપયામગૃહીતોઽસિ પ્રજાપતયે ત્વેતિ દ્રોણકલશમભિમૃશેત્ । ઇન્દ્રાય ત્વેત્યાધવનીયમ્ । વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇતિ પૂતભૃતમ્

તે પવમાનગ્રહાઃ

પુરસ્તાદુપયામાઃ સર્વે

પઞ્ચહોત્રા યજમાનઃ સર્વાન્ગ્રહાનભિમૃશતિ

દ્રપ્સશ્ચસ્કન્દ યસ્તે દ્રપ્સો યો દ્રપ્સો યસ્તે દ્રપ્સ ઇત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રં વૈપ્રુષાન્હોમાઞ્જુહોતિ

પ્રથમં સર્વત્રાનુષક્તમુત્તરાંસ્ત્રીન્વહૃતાનનુસવનમેકે સમામનન્તિ

સપ્તહોતારં મનસાનુદ્રુત્યાહવનીયે સગ્રહં હુત્વોદઞ્ચઃ
પ્રહ્વા બહિષ્પવમાનાય પઞ્ચર્ત્વિજઃ સમન્વારબ્ધાઃ સર્પન્તિ

ઇતિ ષોડશી કણ્ડિકા
અધ્વર્યું પ્રસ્તોતાન્વારભતે પ્રસ્તોતારં પ્રતિહર્તા પ્રતિહર્તારમુદ્ગાતોદ્ગાતારં બ્રહ્મા બ્રહ્માણં યજમાનઃ

યદ્યુ વૈ સ્વયં હોતા યજમાનઃ સ્યાત્સર્પેદેવ । ઔપગાત્રં હ્યસ્યેતિ બૃહ્વૃચબ્રાહ્મણં ભવતિ

ત્સરન્ત ઇવ રેહાણા ઇવ ન્યઙ્ઙિવ શીર્ષાણિ કૃત્વા સર્પન્તિ

મૃગ ઇવ હિ યજ્ઞઃ । પૂર્વોઽધ્વર્યુર્બર્હિર્મુષ્ટિં ધૂન્વન્સર્પતિ વાગગ્રેગા અગ્ર એત્વિતિ ગાયત્રઃ પન્થા વસવો દેવતાવૃકેણાપરિપરેણ પથા સ્વસ્તિ વસૂનશીયેત્

ચાત્વાલમવેક્ષમાણાઃ સ્તુવતે । ઉત્તરે વા વેદ્યંસે

અથાધ્વર્યુઃ સ્તોત્રમુપાકરોતિ

સર્વેષુ પવમાનેષ્વેવમુપાકરણઃ

અસર્જ્યસર્જિ વાગસર્જ્યૈન્દ્રં સહોઽસર્જ્યુપાવર્તધ્વમિતિ બર્હિર્ભ્યામન્યાનિ પવમાનેભ્યઃ સ્તોત્રાણ્યુપાકરોતિ

તસ્માદ્બ્રાહ્મણેન બહિષ્પવમાન ઉપસદ્યઃ । પવિત્રં હિ । યં દ્વિષ્યાત્તં બહિષ્પવમાનાત્પરિબાધેતેતિ વિજ્ઞાયતે

સ્તૂયમાનં યજમાન ઉપગાયતિ । ચત્વારોઽવરાર્ધ્યા ઉપગાતારઃ

નાધ્વર્યુઃ

વસ્વ્યૈ હિઙ્કુરુ તસ્યૈ પ્રસ્તુહિ તસ્યૈ સ્તુહિ તસ્યૈ મેઽવરુદ્ધ્યા ઇતિ પુરસ્તાદ્બહિષ્પવમાનાદ્યજમાનો જપતિ

દશહોતારં ચ વ્યાચષ્ટે । સ્તૂયમાને ચ દશહોતારં જપતિ

શ્યેનોઽસિ ગાયત્રચ્છન્દા ઇતિ મધ્યમાયાં ચ સ્તોત્રી યાયામન્વારોહમ્

દ્વિતીયે પવમાને દ્વિતીયેન મન્ત્રેણ । તૃતીયે તૃતીયેન

અથાત્યન્તપ્રદેશઃ । સ્તુતસ્ય સ્તુતમસીતિ સ્તોત્રમનુમન્ત્રયતે । શસ્ત્રસ્ય શસ્ત્રમસીતિ શસ્ત્રમ્

ઇન્દ્રિયાવન્તો વનામહ ઇત્યુભયત્રાનુષજતિ

સ્તુતેઽધ્વર્યુઃ સંપ્રેષ્યત્યગ્નીદગ્નીન્વિહર બર્હિ સ્તૃણાહિ પુરોડાશાઁ અલંકુર્વિતિ

અથૈકેષામ્ । સ્તુત ઉત્તિષ્ઠન્નાહાગ્નીદગ્નીન્વિહર બર્હિ સ્તૃણીહિ પુરોડાશાઁ અલંકુરુ પ્રતિપ્રસ્થાતઃ પશુનેહીતિ

સંપ્રૈષવત્કુર્વન્તિ

ઇતિ સપ્તદશી કણ્ડિકા ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
આગ્નીધ્રાદ્ધિષ્ણિયાન્વિહરતિ

અઙ્ગારૈર્દ્વે સવને । શલાકાભિસ્તૃતીયમ્

પાંસુધિષ્ણિયેષુ નિવપતિ

તેનાનુપૂર્વ્યેણ યથાન્યુપ્તા ભવન્તિ

પ્રચરણ્યાં પઞ્ચગૃહીતં ગૃહીત્વા દ્રોણકલશાચ્ચ પરિપ્લવયા રાજાનં પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્ઙાસીનો ધિષ્ણિયાન્વ્યાઘારયતિ તૈરેવ મન્ત્રૈઃ । તૂષ્ણીં વા

આહવનીયમાગ્નીધ્રીયં હોત્રીયં માર્જાલીયમિતિ સોમેન । આજ્યેનેતરાન્

યજ્ઞસ્ય સંતતિરસિ યજ્ઞસ્ય ત્વા સંતત્યૈ સ્તૃણામિ સંતત્યૈ ત્વા યજ્ઞસ્યેતિ ગાર્હપત્યાત્પ્રક્રમ્ય સંતતમનુપૃષ્ઠ્યં બર્હિઃ સ્તૃણાત્યાહવનીયાત્

વૈષ્ણવ્યર્ચા પુનરેત્ય યજમાનો રાજાનમુપતિષ્ઠતે વિષ્ણો ત્વં નો અન્તમ ઇતિ

એતયૈવાધ્વર્યુઃ પાત્રાણિ સંમૃશ્યાશ્વિનં ગૃહ્ણાતિ

યા વાં કશેતિ ગ્રહણસાદનૌ

દ્રોણકલશાદધારાગ્રહાઃ પરિપ્લવયા ગૃહ્યન્તે । વચનાદન્યતઃ

ત્રિવૃતા યૂપં પરિવીયાગ્નેયં સવનીયં પશુમુપાકરોતિ

ઐન્દ્રાગ્નમુક્થ્યે । ઐન્દ્રં ષોડશિનિ । સારસ્વતમતિરાત્રે

સમભ્યુચ્ચયવદેકે સમામનન્તિ । આગ્નેયમગ્નિષ્ટોમ આલભતે । ઐન્દ્રાગ્નમુક્થ્યે દ્વિતીયમ્ । ઐન્દ્રં વૃષ્ણિં ષોડશિનિ તૃતીયમ્ । સારસ્વતીં મેષીં ચતુર્થીમતિરાત્રે

આ વપાયાઃ કૃત્વા હુતાયાં વપાયાં માર્જયિત્વા પ્રાતઃસવનાય સંપ્રસર્પન્તિ મ્

પ્રસ્રપ્સ્યન્તો ગ્રહાનવેક્ષન્તે

દ્વૌ સમુદ્રાવિતિ પૂતભૃદાધવનીયૌ

દ્વે દ્રધસી ઇતિ દ્રોણકલશમ્

પરિભૂરગ્નિમિતિ સર્વં રાજાનમ્

પ્રાણાય મ ઇત્યુપાંશુમ્ । અપાનાય મ ઇત્યન્તર્યામમ્ । વ્યાનાય મ ઇત્યુપાંશુસવનમ્ । વાચે મ ઇત્યૈન્દ્રવાયવમ્ ।
દક્ષક્રતુભ્યાં મ ઇતિ મૈત્રાવરુણમ્ । ચક્ષુર્ભ્યાં મ ઇતિ શુક્રામન્થિનૌ । શ્રોત્રાય મ ઇત્યાશિનમ્ । આત્મને મ ઇત્યાગ્રયણમ્ । અઙ્ગેભ્યો મ ઇત્યુક્થ્યમ્ । આયુષે મ ઇતિ ધ્રુવમ્ । તેજસે મે વર્ચોદા વર્ચસે પવસ્વેત્ત્યાજ્યાનિ । પશુભ્યો મે વર્ચોદા વર્ચસે પવસ્વેતિ પૃષદાજ્યમ્ । પુષ્ટ્યૈ મે વર્ચોદાઃ પવધ્વમિતિ સર્વાન્ગ્રહાન્ । સ્તનાભ્યાં મે વર્ચોદૌ વર્ચસે મે પવેથામિત્યૃતુપાત્રે ।
તેજસે મ ઓજસે મ વર્ચસે મે વીર્યાય મે વર્ચોદા વર્ચસે પવસ્વેત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમતિગ્રાહ્યાન્ષોડશિનમિતિ । વિષ્ણોર્જઠરમસીતિ દ્રોણકલશમ્ । ઇન્દ્રસ્યેત્યાધવનીયમ્ । વિશ્વેષાં દેવાનામિતિ પૂતભૃતમ્

ઇત્યષ્ટાદશી કણ્ડિકા
કોઽસિ કો નામેત્યાહવનીયમ્

સોમ ત્વાં વૃણીમહ ઉદ્ગાતારં નૃચક્ષસં પારયા ણ સ્વસ્તયે । વિશ્વેભ્યો મે રૂપેભ્ય ઇતિ સર્વં રાજાનમ્

બુભૂષન્નવેક્ષેત । બ્રહ્મવર્ચસકામ આમયાવ્યભિચરન્વા

શૃતંકારૈર્યજમાનઃ સર્વાન્ગ્રહાનુપતિષ્ઠતે

શૃતૌ સ્થઃ પ્રાણાપાનૌ મે શ્રીણીતમિત્યુપાંશ્વન્તર્યામૌ । શૃતોઽસિ વ્યાનં મે શ્રીણાહીત્યુપાંશુસવનમ્ । શૃતોઽસિ વાચં મે શ્રીણાહીત્યૈન્દ્રવાયવમ્ । શૃતોઽસિ દક્ષક્રતૂ મે શ્રીણાહીતિ મૈત્રાવરુણમ્ । શૃતૌ સ્થશ્ચક્ષુષી મે શ્રીણીતમિતિ શુક્રામન્થિનૌ । શૃતોઽસિ શ્રોત્રં મે શ્રીણાહીત્યાશ્વિનમ્ । શૃતોઽસ્યાત્માનં મે શ્રીણાહીત્યાગ્રયણમ્ । શૃતોઽસ્યઙ્ગાનિ મે શ્રીણાહીત્યુક્થ્યમ્ । શૃતોઽસ્યાયુર્મે શ્રીણાહીતિ ધ્રુવમ્ । શૃતમસિ તેજો મ શ્રીણાહીત્યાજ્યાનિ । શૃતમસિ પશૂન્મે શ્રીણાહીતિ પૃષદાજ્યમ્ । શૃતા સ્થ પુષ્ટિં મે શ્રીણીતેતિ સર્વાન્ગ્રહાન્ । પ્રજાપતેર્જઠરમસિ શૃતોઽસિ સ મા શ્રીણાહીતિ દ્રોણકલશમ્ । ઇન્દ્રસ્ય જઠરમસિ શૃતોઽસિ સ મા શ્રીણાહીત્યાધવનીયમ્ । વિશ્વેષાં દેવાનાં જઠરમસિ શૃતોઽસિ સ મા શ્રીણાહીતિ પૂતભૃતમ્ । શૃતસ્ત્વં શૃતોઽહં શૃતો મે પ્રાણઃ શૃતો મેઽપાનઃ શૃતો મે વ્યાનઃ શૃતં મે ચક્ષુઃ શૃતં મે શ્રોતં શૃતા મે વાક્ શૃતો મ આત્મા શૃતં મે હવિઃ શૃતો મે સોમઃ શૃતા મે ગ્રહાઃ । ઇમમિન્દ્ર સુતં પિબ જ્યેષ્ઠમમર્ત્યં મદમ્ । શુક્રસ્ય ત્વાભ્યક્ષરન્ધારા ઋતસ્ય સાદને । વૃષા સોમ દ્યુમાઁ અસિ વૃષા દેવ વૃષવ્રતઃ । વૃષા ધર્માણિ દધિષે । વૃષ્ણસ્તે વૃષ્ણ્યં શવો વૃષા વને વૃષા મદે । સ ત્વં વૃષન્વૃષેદસિ । અશ્વો ન ચક્રદો વૃષા સં ગા ઇન્દ્રો સમર્વતઃ । વિ નો રાયે દુરો વૃધીતિ સર્વં રાજાનમ્

અગ્નિઃ પવિત્રં સ મા પુનાતુ । સોમઃ પવિત્રં સ મા પુનાતુ । સૂર્યઃ પવિત્રં સ મા પુનાતુ । ઉપહૂતા ગાવ ઉપહૂતોઽહં ગવામિત્યેતૈર્યથાલિઙ્ગમુપસ્થાય સ્ફ્યઃ સ્વસ્તિરિત્યુત્કરે વેદિકરણાનિ પરાસ્યોપતિષ્ઠતે

ઉપ મા દ્યાવાપૃથિવી ઇતિ દ્યાવાપૃથિવી । ઉપાસ્તાવ ઇતિ વહિષ્પવમાનાસ્તાવમ્

ઇત્યેકોનવિંશી કણ્ડિકાં
કલશ ઇતિ કલશમ્ । સોમ ઇતિ સોમમ્ । અગ્નિરિત્યગ્નિમ્ । ઉપ દેવા ઇતિ દેવાન્ । ઉપ યજ્ઞ ઇતિ યજ્ઞમ્ । ઉપ મા હોત્રા ઇતિ હોત્રકાન્

હ્વયેતાં હ્વયતાં હ્વયન્તામિતિ યથાલિઙ્ગં સર્વત્રાનુષજતિ

નમોઽગ્નયે મખઘ્ન ઇત્યાહવનીયમ્ । નમો રુદ્રાય મખઘ્ન ઇત્યાગ્નીધ્રીયમ્ । નમ ઇન્દ્રાય મખઘ્ન ઇતિ હોત્રીયમ્

દૃઢે સ્થઃ શિથિરે સમીચી ઇતિ દ્યાવાપૃથિવી ઉપતિષ્ઠતે । સૂર્યં વાયુમગ્નિં યમં સરસ્વતીં સદસો દ્વારાવિતિ

પાતં પાત્વિતિ યથાલિઙ્ગં સર્વત્રાનુષજતિ

દ્રષ્ટ્રે નમ ઇતિ પ્રસ્રપ્સ્યઞ્જપતિ । ઉપદ્રષ્ટ્રે નમ ઇતિ પ્રસૃપ્ય

અપ્રેણ બ્રહ્મસદનં યજમાનાયતનમ્ । પૂર્વેણ વા

નમઃ સદસ ઇતિ સદો નમઃ સદસસ્પતય ઇતિ બ્રહ્માણં નમઃ સખીનાં પુરોગાણામિત્યૃત્વિજો નમો દિવે નમઃ પૃથિવ્યા ઇતિ દ્યાવાપૃથિવી ઉપસ્થાયાહે દૈધિષવ્યેત્યાયતનાત્તૃણં નિરસ્યોન્નિવત ઉદુદ્વતશ્ચ ગેષમિત્યુપવિશતિ

પાતં મા દ્યાવાપૃથિવી અદ્યાહ્ન ઇત્યુપવિશ્ય જપતિ

આગન્ત પિતરઃ પિતૃમાનિતિ દક્ષિણાર્ધં પરેક્ષતે

ઉભાવેતાનિ જપતોઽધ્વર્યુર્યજમાનશ્ચ । અપિ વા યજમાન એવ

અત્ર પ્રતિપ્રસ્થાતા સવનીયાનાસાદયતિ

તૈરધ્વર્યુઃ પ્રચરતિ

સર્વેષાં પુરોડાશાનાં જુહ્વાં દૈવતાનિ સમવદ્યતિ । ઉપભૃતિ સૌવિષ્ટકૃતાનિ

પ્રાતઃ પ્રાતઃ સાવસ્યેન્દ્રાય પુરોડાશાનામનુબ્રૂહિ પ્રાતઃ પ્રાતઃસાવસ્યેન્દ્રાય પુરોડાશાનાં પ્રેષ્યેતિ સંપ્રૈષૌ । પ્રાતઃ પ્રાતઃસાવસ્યેન્દ્રાય પુરોડાશાનામવદીયમાનાનામનુબ્રૂહિ પ્રાતઃ પ્રાતઃ સાવસ્યેન્દ્રાય પુરોડાશાન્પ્રસ્થિતાન્પ્રેષ્યેતિ વા

અગ્નયેઽનુબ્રૂહ્યગ્નયે પ્રેષ્યેતિ સ્વિષ્ટકૃતઃ સંપરિષો

પ્રાશિત્રમવદાયેડાં ન યજમાનભાગમ્

હોત્ર ઇડાં હૃત્વા હવિર્ધાનં ગચ્છન્સંપ્રેષ્યતિ વાયવ ઇન્દ્રવાયુભ્યામનુબ્રૂહીતિ

ઉપયામગૃહીતોઽસિ વાક્ષસદસીત્યાદિત્યપાત્રેણ પ્રતિપ્રસ્થાતા દ્રોણકલશાદૈન્દ્રવાયવસ્ય પ્રતિનિગ્રાહ્યં ગૃહીત્વા ન સાદયતિ

ઐન્દ્રવાયવમાદાથાધ્વર્યુર્દ્રોણકલશાચ્ચ પરિપ્લવયા રાજાનમુભૌ નિષ્ક્રમ્ય દક્ષિણતોઽવસ્થાય દક્ષિણં પરિધિસંધિમન્વવહૃત્યાધ્વરો યજ્ઞોઽયમસ્તુ દેવા ઇતિ પરિપ્લવયાઘારમાઘારયતિ યથોપાંશુર્હુતો ભવતિ

અત્ર સર્વાઃ સોમાહુતીર્જુહોતિ

યતો મન્યેતાનભિક્રમ્ય હોષ્યામીતિ તત્તિષ્ઠન્સ્રુચં વાયવ્યં ચમસં વાન્વારભ્યાશ્રાવયેત્ । ગ્રહં વા ગૃહીત્વા ચમસં વોન્નીય સ્તોત્રમુપાકુર્યાદિત્યત્યન્તપ્રદેશઃ

આશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યતિ વાયવ ઇન્દ્રવાયુભ્યાં પ્રેષ્યેતિ

વષટ્કૃતે જુહોતિ । પુનર્વષટ્કૃતે જુહુતઃ

યદિ મન્યેત યજમાનઃ પૂર્વો માતિક્રાન્તો ભ્રાતૃવ્ય ઇતિ

ઇતિ વિંશી કણ્ડિકા
પ્રાગ્ઘોમાદઙ્ગુષ્ઠેનાઙ્ગુલિમવગૃહ્ણીયાદ્યો ન ઇન્દ્રવાયૂ અભિદાસતીતિ । યદિ વાપરોઽઙ્ગુલ્યાઙ્ગુષ્ઠમ્

હુતે ચાદિત્યમુપતિષ્ઠતે ભૂરસિ શ્રેષ્ઠો રશ્મીનાં પ્રાણપાઃ
પ્રાણં મે પાહીતિ

અથાધ્વર્યોઃ પાત્રે પ્રતિપ્રસ્થાતા સંપાતમવનયતિ । અધ્વર્યુઃ પ્રતિપ્રસ્થાતઃ । એતદ્વા વિપરીતમ્

દેવેભ્યસ્ત્વેત્યાદિત્યપાત્રેણ પ્રતિપ્રસ્થાતાદિત્યસ્થાલ્યાં સંપાતમવનયતિ

ગ્રહમધ્વર્યુરાદાય ક્ષિપ્રં હોતારમભિદ્રુત્ય મયિ વસુરિતિ ગ્રહં હોત્રે પ્રયચ્છતિ

એતેનૈવ હોતા પ્રતિગૃહ્ય દક્ષિણ ઊરાવાસાદ્ય હસ્તાભ્યાં નિગૃહ્યાસ્તે

એવમુત્તરાભ્યાં ગ્રહાભ્યાં પ્રચરતઃ

આઘારપુનર્વષટ્કારૌ ન ભવતઃ

યથાદેવતં સંપ્રૈષાઃ

ગ્રહણં પ્રતિનિગ્રાહ્યાણામવગ્રહણાદિત્યોપસ્થાનાવનયનપ્રદાનાન્યુત્તરોત્તરૈર્મન્ત્રૈઃ

વિભૂરસિ શ્રેષ્ઠો રશ્મીનાં વ્યાનપા વ્યાનં મે પાહીતિ તૃતીય આદિત્યોપસ્થાનઃ

વિષ્ણવુરુક્રમૈષ તે સોમસ્તં રક્ષસ્વેત્યાદિત્યપાત્રેણ પ્રતિપ્રસ્થાતાદિત્યસ્થાલીમપિદધાતિ

આશ્વિનં હોત્રે પ્રદાય હવિર્ધાનં ગચ્છન્સંપ્રેષ્યત્યુન્નીયમાનેભ્યો ઽનુબ્રૂહીતિ

હોતૃચમસમુખ્યાન્નવ ચમસાનુન્નયતિ

દ્રોણકલશાદુપસ્તીર્ય પૂતભૃત ઉન્નીય દ્રોણકલશાદભિઘારયતિ

સર્વચમસાનામેષ કલ્પઃ

ધારાગ્રહણકાલે દ્વિદેવત્યાનાં કામ્યાઃ કલ્પાઃ

યદિ મન્યેત યજમાનઃ પૂર્વો માતિક્રાન્તો ભ્રાતૃવ્ય ઇતિ પ્રતિપ્રસ્થાનેન પૂર્વો ગૃહીત્વા પૂર્વો હુત્વા પૂર્વઃ સાદયેત્

યદિ કામયેત સમાવદ્વીર્યમેનમ્ ભ્રાતૃવ્યેણ કુર્યામિતિ પ્રબાહુગ્ગૃહીત્વા પ્રબાહુક્તિષ્ઠદ્ભ્યાં હોતવ્યમ્ । પ્રબાહુગ્ઘુત્વા પ્રબાહુક્સાદયેયાતામ્

સમમિત્યર્થઃ

યદિ કામયેતાવગતમપરુન્ધ્યુરપરુદ્ધોઽવગચ્છેદિતીદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્ય પુત્રમમુષ્યા વિશ ઉદૂહામીત્યધ્વર્યુપાત્રમુદૂહ્યેદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્ય પુત્રમમુષ્યાં વિશિ સાદયામીતિ તસ્મિન્પ્રતિપ્રસ્થાનં સાદયેત્

કામ્યાશ્ચેત્પૃથક્યાત્રૈઃ પ્રતિનિગ્રાહ્યા ગૃહ્યેરન્

ઇત્યેકવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ ષષ્ઠઃ પટલઃ
તતઃ શુક્રામન્થિભ્યાં પ્રચરતઃ । સ્તુતોઽસિ જનધા દેવાસ્ત્વા શુક્રપાઃ પ્રણયન્ત્વિતિ શુક્રમધ્વર્યુરાદત્તે । સ્તુતોઽસિ જનધા દેવાસ્ત્વા મન્થિપાઃ પ્રણયન્ત્વિતિ મન્થિનં પ્રતિપ્રસ્થાતા । ચમસાંશ્ચમસાધ્વર્યવઃ

તૌ પ્રોક્ષિતાભ્યાં શકલાભ્યામપિધાયાપ્રોક્ષિતાભ્યામધસ્તાત્પાંસૂનપધ્વંસયતોઽપનુત્તૌ શણ્ડામર્કૌ સહામુનેતિ । અપનુત્તઃ શણ્ડ ઇતિ વાધ્વર્યુર્દ્વેષ્યં મનસા ધ્યાયન્ ।
અપનુત્તો મર્ક ઇતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા

તાવપિગૃહ્ય પ્રાઞ્ચૌ નિષ્ક્રામતઃ

ઉર્વન્તરિક્ષમન્વિહીત્યભિપ્રવ્રજતઃ

ઇન્દ્રેણ મન્યુના યુજાવબાધે પૃતન્યતા । ઘ્નતા વૃત્રાણ્યપ્રતીતિ શુક્રં યજમાનોઽન્વારભત હોમાત્

અપરેણોત્તરવેદિં ગ્રહાવરત્ની વા સંધત્તો બ્રહ્મ સંધત્તં તન્મે જિન્વતં ક્ષત્ત્રં સંધત્તં તન્મે જિન્વતમિષં સંધત્તં તાં મે જિન્વતમૂર્જં સંધત્તં તાં મે જિન્વતં રયિં સંધત્તં તાં મે જિન્વતં પુષ્ટિં સંધત્તં તાં મે જિન્વતં પ્રજાં સંધત્તં તાં મે જિન્વતં પશૂન્સંધત્તં તાન્મે જિન્વતમિતિ

અનાધૃષ્ટાસીત્યઙ્ગુષ્ઠાભ્યામુત્તરવેદિમવગૃહ્ય વ્યપરિફન્તાવિવોત્તરવેદિં પરિક્રામતઃ

સુવીરાઃ પ્રજાઃ પ્રજનયન્પરીહિ શુક્રઃ શુક્રશોચિષેતિ દક્ષિણેનાધ્વર્યુઃ પ્રતિપદ્યતે । સુપ્રજાઃ પ્રજાઃ પ્રજનયન્પરીહિ મન્થીમન્થિશોચિષેત્યુત્તરેણ પ્રતિપ્રસ્થાતા । અગ્રેણોત્તરવેદિં ગ્રહાવરત્ની વા સંધત્તઃ સંજગ્માનૌ દિવ આ પૃથિવ્યા આયુઃ સંધત્તં તન્મે જિન્વતં પ્રાણં સંધત્તં તં મે જિન્વતમપાનં સંધત્તં તં મે જિન્વતં વ્યાનં સંધત્તં તં મે જિન્વતં ચક્ષુઃ સંધત્તં તન્મે જિન્વતં શ્રોત્રં સંધત્તં તન્મે જિન્વતં મનઃ સંધત્તં તન્મે જિન્વતં વાચં સંધત્તં તાં મે જિન્વતમિતિ

અથૈનાવધ્વર્યુરભિમન્ત્રયત આયુ સ્થ આયુર્મે ધત્તમાયુર્યજ્ઞાય ધત્તમાયુર્યજ્ઞપતયે ધત્તં પ્રાણ સ્થઃ પ્રાણં મે ધત્તં પ્રાણં યજ્ઞાય ધત્તં પ્રાણં યજ્ઞપતયે ધત્તં ચક્ષુ સ્થશ્ચક્ષુર્મે ધત્તમ્ ચક્ષુર્યજ્ઞય ધત્તં ચક્ષુર્યજ્ઞપતયે ધત્તં શ્રોત્રં સ્થઃ શ્રોત્રં મે ધત્તં શ્રોત્રં યજ્ઞાય ધત્તં શ્રોત્રં યજ્ઞપતયે ધત્તમ્

ઇતિ દ્વાવિંશી કણ્ડિકા
તૌ દેવૌ શુક્રામન્થિનૌ કલ્પયતં દૈવીર્વિશઃ કલ્પયતં માનુષીરિષમૂર્જમસ્માસુ ધત્તં પ્રાણાન્પશુષુ પ્રજાં મયિ ચ યજમાને ચેતિ

અપ્રોક્ષિતૌ શકલૌ બહિર્વેદિ નિરસ્યતો નિરસ્તૌ શણ્ડામર્કૌ સહામુનેતિ । નિરસ્તઃ શણ્ડ ઇતિ વાધ્વર્યુર્દ્વેષ્યં મનસા ધ્યાયન્ । વિરસ્તો મર્ક ઇતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા

પ્રોક્ષિતાવાધત્તઃ । શુક્રસ્ય સમિદસીત્યધ્વર્યુઃ । મન્થિનઃ સમિદસીતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા

આશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યતિ પ્રાતઃ પ્રાતઃસાવસ્ય શુક્રવતો મન્થિવતો મધુશ્ચુત ઇન્દ્રાય સોમાન્પ્રસ્થિતાન્પ્રેષ્ય મધ્યતઃકારિણાં ચમસાધ્વર્યવો વષટ્કૃતાનુવષટ્કૃતાઞ્જુહુત હોત્રકાણાં ચમસાધ્વર્યવઃ સકૃત્સકૃદ્ધુત્વા
શુક્રસ્યાભ્યુન્નીયોપાવર્તધ્વમિતિ

સંપ્રૈષવત્કુર્વન્તિ

પુરસ્તાત્પ્રત્યઞ્ચાવધ્વર્યૂ જુહુતઃ । પશ્ચાત્પ્રાઞ્ચશ્ચમસૈશ્ચમસાધ્વર્યવો જુહ્વતિ

શુક્રામન્થિનોઃ પ્રતિનિગદ્ય હોમઃ

સ પ્રથમઃ સંકૃતિર્વિશ્વકર્મા સ પ્રથમો મિત્રો વરુણો અગ્નિઃ । સ પ્રથમો બૃહસ્પતિશ્ચિકિત્વાંસ્તસ્મા ઇન્દ્રાય સુતમાજુહોમિ સ્વાહેત્યધ્વર્યુર્જુહોતિ । તસ્મૈ સૂર્યાય સુતમાજુહોમિ સ્વાહેતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા

સાનુવષટ્કારાવનનુવષટ્કારૌ વા

સર્વહુતૌ

અપિ વા સૂદવચ્છુક્રપાત્રમાયતને સાદયિત્વોત્તરાર્ધાત્પ્રતિપ્રસ્થાતા બહિઃપરિધ્યઙ્ગારં નિર્વર્ત્ય તસ્મિન્મન્થિનઃ સંસ્રાવં જુહોત્યેષ તે રુદ્ર ભાગો યં નિરયાચથા ઇતિ

આર્તપાત્રમેતદ્યન્મન્થિપાત્રમ્ । યમૃત્વિજાં દ્વિષ્યાત્તસ્મૈ હરેત્ । આર્છતીહૈવેતિ વિજ્ઞાયતે

તતઃ સંપ્રેષ્યતિ પ્રૈતુ હોતુશ્ચમસઃ પ્ર બ્રહ્મણઃ પ્રોદ્ગાતુઃ પ્ર યજમાનસ્ય । પ્રોદ્ગાતૄણામિત્યેકે સમામનન્તિ । પ્ર સદસ્યસ્ય । પ્રયન્તુ સદસ્યાનામિતિ વા

અથ હોત્રાઃ સંયાજયન્તિ

તસ્મૈ ચમસાધ્વર્યવઃ સ્વંસ્વં ચમસમ્ દ્રોણકલશાદભ્યુન્નીય હરન્તિ

મૈત્રાવરુણચમસમાદાયાહવનીયં ગત્વાશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યતિ હોતર્યજ પ્રશાસ્તરિતિ વા

વષટ્કૃતાનુવષટ્કૃતે હુત્વા હરતિ ભક્ષમ્

એવમુત્તરૈઃ પ્રચરતિ । એતાવન્નાના

ઇતિ ત્રયોવિંશી કણ્ડિકા
બ્રહ્મન્યજેતિ દ્વિતીયે સંપ્રેષ્યતિ । પોતર્યજેતિ તૃતીયે । નેષ્ટર્યજેતિ ચતુર્થે । અગ્નીદ્યજેતિ પઞ્ચમે

સર્વત્રાનુવષટ્કારો દ્વિદેવત્યર્તુગ્રહાદિત્યસાવિત્રપાત્નીવતવર્જમ્

આગ્નીધ્રચમસમાદાય સદ એત્યાયાડગ્નીદિત્યાચષ્ટે

સ ભદ્રમકર્યો નઃ સોમં પાયયિષ્યતીતીતરે પ્રત્યાહુઃ

યદિ રાજન્યં વૈશ્યં વા યાજયેત્સ યદિ સોમં બિભક્ષયિષેન્ન્યગ્રોધસ્તિભિનીરાહૃત્ય સંપિષ્ય દધન્યુન્મૃજ્ય ચમસેષુ હૂયમાનેષ્વન્તઃપરિધ્યઙ્ગારં નિર્વર્ત્યૈતસ્ય ચમસસ્ય દર્ભતરુણેનોપહત્યાહં ત્વદસ્મિ મદસિ ત્વમિત્યઙ્ગારે હુત્વા તમસ્મૈ ભક્ષં પ્રયચ્છેત્

પાત્રે સમવેતાનાં વષટ્કર્તા પૂર્વો ભક્ષયતિ

ભક્ષેહીતિ ભક્ષમાહ્રિયમાણં પ્રતીક્ષ્યાશ્વિનોસ્ત્વા બાહુભ્યાં સઘ્યાસમિતિ પ્રતિગૃહ્ય નૃચક્ષસં ત્વા દેવ સોમેત્યવેક્ષ્ય મન્દ્રાભિભૂતિરિતિ પ્રાતઃસવને સર્વાનૈન્દ્રાન્ભક્ષયતિ । નરાશંસપીતસ્યેતિ નારાશંસાન્ । રુદ્રવદ્ગણસ્યેતિ માધ્યંદિને સવને સર્વાનૈન્દ્રાન્ભક્ષયતિ । નરાશંસપીતસ્યેતિ નારાશંસાન્ । આદિત્યવદ્ગણસ્યેતિ તૃતીયસવને સર્વાનૈન્દ્રાન્ભક્ષયતિ । નરાશંસપીતસ્યેતિ નારાશંસાન્

યત્પ્રાગ્વસુમદ્ગણાત્તત્સર્વત્રાનુષજતિ

અપ્યન્યદેવતાનિન્દ્રપીતસ્યેતિ

યથાદેવતં વા

વાગ્જુષાણા સોમસ્ય તૃપ્યત્વિતિ સર્વસોમાનાં ભક્ષણમેકે સમામનન્તિ

વાગ્દેવી સોમસ્ય તૃપ્યત્વિતિ વા

હિન્વ મે ગાત્રા હરિવ ઇતિ ભક્ષયિત્વા નાભિદેશાનભિમૃશન્તે

નાનુપહૂતેન સોમઃ પાતવૈ । સોમપીથેન હ વ્યુર્ધુકો ભવતિ

અસાવસાવુપહ્વયસ્વેતિ કર્મનામધેયેનામન્ત્રયતે । ઉપ
હૂત ઇતિ પ્રતિવચનઃ

યે સમાને પ્રાયે ભક્ષયન્તિ તેષૂપહવમિચ્છતે

યે વૈકપાત્રમ્

ઇતિ ચતુર્વિંશી કણ્ડિકા
પુરસ્તાદૈન્દ્રવાયવં ભક્ષયતિ પ્રાણેષૂપનિગ્રાહમ્ । પુરસ્તાન્મૈત્રાવરુણં ચક્ષુષોરુપનિગ્રાહમ્ । સર્વતઃ પરિહારમાશ્વિનં શ્રોત્રયોરુપનિગ્રાહમ્

અવ્યુત્સૃજન્તૌ પાત્રં દ્વિરૈન્દ્રવાયવં ભક્ષયતો ભક્ષયન્તિ ભક્ષયતિ વા । સકૃત્સકૃદિતરૌ

તદ્યેષાં ભક્ષયત ઇત્યધ્વર્યુર્હોતા વેત્યર્થઃ । ભક્ષયન્તીત્યધ્વર્યૂ હોતા ચેત્યર્થઃ । ભક્ષયતીતિ સસ ઇત્યર્થહ્

ભક્ષયિત્વા હોતૃચમસે સમ્પાતાનવનયતો ભક્ષિતાનભક્ષિતે

અત્ર પાત્રં વ્યુત્સૃજતઃ

પુરોડાશશકલમૈન્દ્રવાયવસ્ય પાત્રેઽવદધાતિ । પયસ્યાં મૈત્રાવરુણસ્ય । ધાના આશ્વિનસ્ય

તાનિ દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યોત્તરસ્યાં વર્તન્યાં સાદયતિ । આ તૃતીયસવનાત્પરિશેરે યજ્ઞસ્ય સંતત્યા ઇતિ વિજ્ઞાયતે

અત્રેડાયા નિરવદાનમેકે સમામનન્તિ

અત્ર હોતેડામુપહ્વયતે । ઉપોદ્યચ્છન્તે ચમસાંશ્ચમસિનઃ । હોતૃચમસમિડાયામાસ્પૃષ્ટમ્

ઉપહૂતાં પ્રાશ્નન્તિ યે પ્રકૃતૌ

પુરોડાશશકલમચ્છાવાકાય નિદધાતિ

આગ્નીધ્રે હવિઃશેષાન્ભક્ષયન્તિ

અત્ર સવનીયાનાં શાખાપ્રહરણં વાજિનચર્યાન્તર્વેદિ યજમાનસ્ય વેદાભિમર્શનં પિષ્ટલેપફલીકરણહોમૌ પત્ન્યા વેદપ્રાસનં પ્રણીતાસુ માર્જનમુપવેષોદસનં કપાલવિમોચનમિતિ ક્રિયન્તે

નહ્યેતેષાં પ્રાસઙ્ગિકં વૈશેષિકમુત્કર્ષતિ

ઉત્કર્ષેદિત્યપરમ્

વષટ્કારેણ હોતા ભક્ષં લભતે

હોમાભિષવાભ્યામધ્વર્યુઃ । નાન્યતરેણ

સમાખ્યાનેનાપિ ભક્ષં લભન્તે

સર્વાંશ્ચમસાન્સકૃદ્ધોતા ભક્ષયતિ

દ્વિઃ સ્વં ચમસમ્

હોત્રકાઃ સ્વંસ્વં ચમસં દ્વિર્ભક્ષયન્તિ

તાનધ્વર્યુઃ સકૃદ્ભક્ષિતાન્યથાપૂર્વં પ્રતિભક્ષયતિ

અન્તત ઇતરે

ભક્ષિતાનાપ્યાયયન્ત્યાપ્યાયસ્વ સમેતુ ત ઇતિ

તે નારાશંસાઃ

દ્વિનારાશંસે પૂર્વે સવને ભવતઃ । એકનારાશંસં તૃતીયસવનમ્

ભક્ષિતાપ્યાયિતાન્સાદયન્તિ દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યાધસ્તાદવાલમ્બે

ઇતિ પઞ્ચવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ સપ્તમઃ પટલઃ
ઉપવિશત્યચ્છાવાકો બહિઃ સદસોઽગ્રેણ સ્વં ધિષ્ણિયમ્

તસ્મૈ પુરોડાશશકલમાદધદાહાચ્છાવાક વદસ્વ યત્તે વાદ્યમિતિ

યદાસ્ય વિજાનાત્યુપો અસ્માન્બ્રાહ્મણાન્બ્રાહ્મણા હ્વયધ્વમિત્યથૈનં હોત્ર આવેદયત્યચ્છાવાકો વા અયમુપહવમિચ્છતે તં હોતરુપહ્વયસ્વેતિ

ઉત નો ગાવ ઉપહૂતા ઉપહૂતેતિ હોતુરભિજ્ઞાયોન્નીયમાનાયાનુબ્રૂહ્યચ્છાવાકસ્ય ચમસાધ્વર્યો ઉન્નયસ્વોભયતઃ શુક્રં કુરુષ્વેતિ

તમાદાયાહવનીયં ગત્વાશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યત્યચ્છાવાક યજેત્

વષટ્કૃતાનુવષટ્કૃતે હુત્વા હરતિ ભક્ષમ્

તેન ન સંભક્ષયતિ । નાસ્મિન્નુપહવમિચ્છતે । યદ્યસ્મિન્નુપહવમિચ્છેત ભક્ષયેત્યેનં બ્રૂયાત્

ભક્ષિતાપ્યાયિતમન્તરા નેષ્ટુરાગ્નીધ્રસ્ય ચ ચમસૌ સાદયિત્વર્તુગ્રહૈઃ પ્રચરતઃ

દ્રોણકલશાદ્ગૃહ્યન્તે । ન સાદ્યન્તે

પૂર્વેષાં શેષેષૂત્તરાનભિગૃહ્ણીતઃ

પૂર્વોઽધ્વર્યુર્ગૃહ્ણાતિ જઘન્યઃ પ્રતિપ્રસ્થાતોપયામગૃહીતોઽસિ મધુશ્ચેત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

મધવે ત્વા માધવાય ત્વેત્યેકે સમામનન્તિ

પુરસ્તાદુપયામાઃ સર્વે

નાન્યોઽન્યમનુપ્રપદ્યેત । પ્રસિદ્ધમેવાધ્વર્યુર્દક્ષિણેન પ્રપદ્યતે । પ્રસિદ્ધં પ્રતિપ્રસ્થાતોત્તરેણ

દ્વાર્યેવ વ્યતીતઃ

પ્રવિશન્તમેવાધ્વર્યું પ્રતિપ્રસ્થાતા ગ્રહેણ પરિપ્રગૃહ્ણાતિ । નિષ્ક્રામન્તં પાત્રેણ

ઋતુના પ્રેષ્યેતિ ત્રિષ્વાદ્યેષ્વધ્વર્યુઃ સંપ્રેષ્યતિ । એવં પ્રતિપ્રસ્થાતા

પાત્રયોર્મુખે પર્યાવૃત્યર્તુભિઃ પ્રેષ્યેતિ દ્વયોરધ્વર્યુઃ । એવં પ્રતિપ્રસ્થાતા

પુનઃ પર્યાવૃત્યર્તુના પ્રેષ્યેતિ સકૃદધ્વર્યુઃ । એવં પ્રતિપ્રસ્થાતા

ઇતિ ષડ્વિંશી કણ્ડિકા
દ્વાદશ ત્રયોદશ ચતુર્દશ વા ગૃહ્યન્તે

દ્વાદશસુ સહ પ્રથમૌ ગૃહ્યેતે । સહોત્તમૌ

ત્રયોદશસૂત્તમયોઃ સહ ગ્રહણપ્રદાને

તથા ચતુર્દશસુ પ્રથમોત્તમયોઃ

સંસર્પોઽસ્યંહસ્પત્યાય ત્વેતિ ત્રયોદશચતુર્દશૌ વાવગૃહ્યેતે

અધ્વર્યૂ યજતં ગૃહપતે યજેત્યભિજ્ઞાયોભયત્રાતિપ્રેષ્યતિ હોતરેતદ્યજેતિ

એવં ગૃહપતિઃ સ્વે પ્રૈષાન્તે

દ્વિદેવત્યવત્સંપાતૌ વ્યવનીયાભક્ષિતેન પાત્રેણાધ્વ
ર્યુરૈન્દ્રાગ્નં ગૃહ્ણાતિ । ઇન્દ્રાગ્ની આગતં સુતમિતિ ગ્રહણસાદનૌ । પ્રતિપ્રસ્થાતા હરતિ ભક્ષમ્

ઉભાવધ્વર્યૂ યથાવષટ્કૃતં પ્રતિભક્ષયતઃ

સર્વેષાં સોમપાત્રાણાં ભક્ષિતાનાં માર્જાલીયે પ્રક્ષાલનમ્

એતત્પાત્રમાદાયાધ્વર્યુઃ સદોબિલે પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશ્યેડા દેવહૂરિતિ શસ્ત્રં પ્રતિગરિષ્યઞ્જપતિ

તે શૐસાવોમિતિ હોતુરભિજ્ઞાય પ્રદક્ષિણમાવર્તમાનઃ શૐસા મોદ ઇવેતિ પ્રત્યાહ્વયતે। શંસા મોદ ઇવેતિ વા

ઋતુપાત્રં ધારયમાણઃ સદોબિલે પ્રત્યઙ્તિષ્ઠન્પ્રતિ
ગૃણાતિ । પ્રહ્વો વા

ઓથા મોદ ઇવેત્યર્ધર્ચેષુ । ઓમોથા મોદ ઇવેત્યવસાનેષુ । પ્રણવ એવાન્તઃ

ઓથા મોદ ઇવં હોતર્મોદ ઇવમોથા મોદ ઇવોમિતિ વિકલ્પન્તે

નાર્ધર્ચાલ્લુપ્યતે । નાભિપ્રતિગૃણાતિ

શૐસા મોદ ઇવૌથા મોદ ઇવેતિ વ્યાહાવેષૂભયં કરોતિ

શસ્ત્રં પ્રતિગીર્ય ઇમધ્વયુરાદત્તે । ચમસાંશ્ચમસાધ્વર્યવઃ

આશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યત્યુક્થશા યજ સોમસ્યેતિ । વષટ્કૃતે જુહોતિ

ઇતિ સપ્તવિંશી કણ્ડિકા
અનુપ્રકમ્પયન્તિ નારાશંસાન્વષટ્કારાનુવષટ્કારૌ

ભક્ષાન્હરન્તિ

વ્યાખ્યાતો ગ્રહસ્ય ભક્ષઃ । તથા નારાશંસાનાં ભક્ષણાપ્યાયનસાદનાનિ

વૈશ્વદેવં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ । ઓમાસશ્ચર્ષણીધૃત ઇતિ ગ્રહણસાદનૌ

અસર્જ્યસર્જીતિ બર્હિર્ભ્યાં સ્તોત્રમુપાકરોતિ

ઇડાયૈ હિઙ્કુરુ તસ્યૈ પ્રસ્તુહિ તસ્યૈ સ્તુહિ તસ્યૈ મેઽવરુદ્ધ્યા ઇતિ પુરસ્તાદાજ્યાનાં યજમાનો જપતિ ચતુર્હોતારં ચ વ્યાચષ્ટે

સ્તૂયમાને ચ ચતુર્હોતારં જપતિ

ચતુર્હોતૄન્વ્યાખ્યાયાજ્યૈરુદ્ગાયતીતિ વિજ્ઞાયતે

સ્તુત ઋતુપાત્રવર્જમૈન્દ્રાગ્નવચ્છસ્ત્રપ્રતિગરો ગ્રહનારાશંસાશ્ચ

સર્વભક્ષાશ્ચમસા ભવન્તિ

ઉપયામગૃહીતોઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામિ દેવેભ્યો દેવા યુવમુક્થ્યેભ્ય ઉક્થ્યા ઉવમિત્યુ
ક્થ્યપાત્રેણોક્થ્યતૃતીયં ગૃહીત્વૈષ તે યોનિર્મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વેતિ સાદયિત્વા પુનર્હવિરસીતિ સ્થાલીમભિમૃશતિ

યન્મુખ્યાશ્ચમસા ભવન્તિ તસ્ય પ્રતિગૃણાતિ તં ચ પ્રતિભક્ષયતિ

મૈત્રાવરુણચમસમુખ્યાંશ્ચમસાનુન્નીય પૂર્વવત્સ્તોત્રમુપાકરોતિ

સ્તુતે પૂર્વવચ્છસ્ત્રં પ્રતિગીર્ય ગ્રહમધ્વર્યુરાદત્તે । ચમસાંશ્ચમસાધ્વર્યવઃ । આશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યત્યુક્થશા યજ સોમાનામિતિ । વષટ્કૃતાનુવષટ્કૃતે જુહ્વતિ । ભક્ષાન્હરન્તિ

એવમત ઊર્ધ્વં નારાશંસવર્જં ગણેષુ ચર્યા

દેવેભ્યસ્ત્વા દેવા યુવં પૃણજ્મિ યજ્ઞસ્યાયુષ ઇતિ મુખ્યે સંપાતમવનયતિ

ઇત્યષ્ટાવિંશી કણ્ડિકા
યદિ કામયેતાધ્વર્યુરાત્માનં યજ્ઞયશસેનાર્પયેયમિત્યુક્તમ્

એવં વિહિતાવુત્તરૌ પર્યાયૌ

તાભ્યાં પ્રતિપ્રસ્થાતા ચરતિ । એતાવન્નાના

ઇન્દ્રાય ત્વેતિ દ્વિતીયે ગ્રહણસાદનૌ સંનમત્યર્ધં ચોક્થ્યશેષસ્ય ગૃહ્ણાતિ । પૂર્વવત્સ્થાલીમભિમૃશતિ । બ્રાહ્મણાચ્છંસિચમસમુખ્યાંશ્ચમસાનુન્નયતિ

નાભક્ષિતં ચમસં સ્તોત્રેણાભ્યુપાકરોતિ

ન પ્રતિપ્રસ્થાતોર્ધ્વપાત્રસ્ય ભક્ષયતિ

મુખ્યે સંપાતમવનયતિ

ઇન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વેતિ તૃતીયે ગ્રહણસાદનૌ સંનમતિ સર્વં ચોક્થ્યશેષમ્ ગૃહ્ણાતિ । ન સ્થાલીમભિમૃશતિ

પૂતભૃતો બિલ ઉદીચીનદશં પવિત્રં વિતત્ય ય આધવનીયે રાજા તં સર્વં પૂતભૃત્યવનીયાચ્છાવાકચમસમુખ્યાંશ્ચમસાનુન્નયન્સર્વં રાજાનમુન્નીય દશાભિઃ કલશૌ મૃષ્ટ્વા ન્યુબ્જતિ

મુખ્યે સંપાતમવનયતિ

ઉક્થશા ઇત્યાહ પ્રાતઃસવનં પ્રતિગીર્ય શસ્ત્રંશસ્ત્રં વા

અસંત્વરમાણાઃ પૂર્વાભ્યાં સવનાભ્યાં ચરન્તિ । સંત્વરમાણાસ્તૃતીયસવનેન

અગ્નિઃ પ્રાતઃસવને પાત્વસ્માનિતિ સંસ્થિતે સવન આહુતિં જુહોતિ

પ્રશાસ્તઃ પ્રસુવ પ્રસુહીતિ વા સંપ્રેષ્યતિ

સર્પતેતિ પ્રત્યાહ

યેન પ્રસર્પન્તિ તેન નિઃસર્પન્તિ

સંતિષ્ઠતે પ્રાતઃસવનં પ્રાતઃસવનમ્

ઇત્યેકોનત્રિંશી કણ્ડિકા ઇત્યષ્ટમઃ પટલઃ
ઇતિ દ્વાદશઃ પ્રશ્નઃ
અભિષવાદિ માધ્યંદિનં સવનં તાયતે

તસ્ય પ્રાતઃસવનેન કલ્પો વ્યાખ્યાતઃ

હોતૃચમસેન વસતીવરીભ્યો નિઃષિચ્ય નિગ્રાભ્યાઃ કરોતિ

દ્વિદેવત્યર્તુગ્રહા દર્વિહોમાશ્ચ ન વિદ્યન્તે

વિસ્રસ્ય રાજાનં ગ્રાવસ્તુતે સોમોષ્ણીષં પ્રયચ્છતિ

અસંપ્રેષિતો ગ્રાવસ્તોત્રીયા અન્વાહ

તથૈવ મહાભિષવઃ

ઘોષવાંસ્તુ

સંરાધયન્તશ્ચાભિષુણ્વન્તીહા

ઇહેતિ

ઉત્તમસ્યાભિષવસ્ય મધ્યમે પર્યાયે બૃહદ્દધાતિ બૃહદ્બૃહદિતિ

ઉત્તમેઽભિષવે ઽભિષુતે રાજન્યસંભૃતે દેવા ગ્રાવાણ ઇન્દુરિન્દ્ર ઇત્યવાદિષુઃ । એન્દ્રમચુચ્યવુઃ પરમસ્યાઃ પરાબતઃ । આસ્માત્સધસ્તાદોરોરન્તરિક્ષાત્ । આ સુભૂતમસુષવુર્બ્રહ્મવર્ચસં મ આસુષવુઃ સમરે રક્ષાંસ્યવધિષુરપહતં બ્રહ્મજ્યસ્યેતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા ગ્રાવ્ણોઽનુમોદતે

પશુપુરોડાશં નિરુપ્ય પયસ્યાવર્જં સવનીયાઃ

તેન પ્રચર્ય સવનીયૈઃ પ્રચરતિ

સમાનં તુ સ્વિષ્ટકૃદિડમ્

સ કૃતાકૃતઃ

સંભરણાદ્યા ધારાયાઃ કૃતેઽધ્વર્યુર્ગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ

ઇતિ પ્રથમા કણ્ડિકા
શુક્રામન્થિનાવથાગ્રયણં તિસૃભ્યો ધારાભ્યઃ

આગ્રયણાદુત્સિચ્ય દ્વિતીયાં ધારાં કરોતિ । ઉદચનાત્તૃતીયામ્

ઉક્થ્યં ગૃહીત્વા મરુત્વતીયૌ । એતદ્વા વિપરીતમ્ । મધ્ય ઉક્થ્યમભિતો મરુત્વતીયાવિત્યેકે

મરુત્વન્તમિતિ સ્વેનર્તુપાત્રેણાધ્વર્યુઃ પૂર્વં મરુત્વતીયં ગૃહ્ણાતિ । ઇન્દ્ર મરુત્વ ઇતિ સ્વેન પ્રતિપ્રસ્થાતોત્તરમ્

તયોરન્યદેવતાનિ ગ્રહણાનિ દ્વેષ્યસ્યૈકે સમામનન્તિ

વિરમતિ ધારૈકધનાનાં યથાર્થમિત્યેતદાદ્યા પઞ્ચહોતુઃ

ગ્રહાવકાશૈઃ શૃતંકારૈશ્ચોપસ્થાય વૈપ્રુષાન્સપ્તહોતારં ચ હુત્વા બહિષ્પવમાનવન્માધ્યંદિને પવમાનં સર્પન્તિ

ત્રૈષ્ટુભઃ પન્થા રુદ્રા દેવતાવૃકેણાપરિપરેણ પથા સ્વસ્તિ રુદ્રાનશીયેતિ સર્પણે વિકારઃ

ઉત્તરેણ હવિર્ધાનં ગત્વા દક્ષિણેન માર્જાલીયં ધિષ્ણિયં પરીત્ય પૂર્વયા દ્વારા સદઃ પ્રવિશ્યાગ્રેણ હોતારમધ્વર્યુર્યજમાનશ્ચાવતિષ્ઠેતે । દક્ષિણેનોત્તરેણ વા પ્રશાસ્તુર્ધિષ્ણિયં પરીત્યોદ્ગાતારો માધ્યંદિનેન પવમાનેન સ્તુવતે

ઇતિ દ્વિતીયા કણ્ડિકા
જ્યોતિષે હિઙ્કુરુ તસ્યૈ પ્રસ્તુહિ તસ્યૈ સ્તુહિ તસ્યૈ મેઽવરુદ્ધ્યા ઇતિ પુરસ્તાન્માધ્યંદિનાત્પવમાનાદ્યજમાનો જપતિ । ચતુર્હોતારં પઞ્ચહોતારં વા વ્યાચષ્ટે । જ્યોક્ત્યૈ હિઙ્કુરુ તસ્યૈ પ્રસ્તુહિ તસ્યૈ સ્તુહિ તસ્યૈ મેઽવરુદ્ધ્યા ઇતિ ચ । સ્તૂયમાને ચ ચતુર્હોતારં પઞ્ચહોતારં વા જપતિ । મધ્યમાયાં ચ સ્તોત્રીયાયાં દ્વિતીયમન્વારોહમ્ । સ્તુતેઽધ્વર્યુઃ સંપ્રેષ્યત્યગ્નીદગ્નીન્વિહર બર્હિ સ્તૃણીહિ પુરોડાશાઁ અલંકુરુ પ્રતિપ્રસ્થાતર્દધિઘર્મેણાનૂદેહીતિ

આગ્નીધ્રે પ્રતિપ્રસ્થાતા દધિઘર્મં ગૃહ્ણાતિ

ઔદુમ્બર્યાં સ્રુચ્યુપસ્તીર્ય યાવતી દ્યાવાપૃથિવી ઇતિ દધિ ગૃહીત્વાભિઘાર્ય વાક્ચ ત્વા મનશ્ચ શ્રીણીતાં પ્રાણશ્ચ ત્વાપાનશ્ચ શ્રીણીતાં ચક્ષુશ્ચ ત્વા શ્રોત્રં ચ શ્રીણીતાં દક્ષશ્ચ ત્વા બલં ચ શ્રીણીતામોજશ્ચ ત્વા સહશ્ચ શ્રીણી
તામાયુશ્ચ ત્વા જરા ચ શ્રીણીતામાત્મા ચ ત્વા તનૂશ્ચ શ્રીણીતાં શૃતોઽસિ શૃતંકૃતઃ શૃતાય ત્વા શૃતેભ્યસ્ત્વેત્યાગ્નીધ્રીયેઽધિશ્રિત્યાહ હોતર્વદસ્વ યત્તે વાદ્યમિતિ

યદાસ્ય વિજાનાતિ યદિ શ્રાતો જુહોતન યદ્યશ્રાતો મમત્તનેત્યેતસ્મિન્કાલે શ્રાતં હવિરિતિ પ્રત્યુક્ત્વા તમાદાયાહવનીયં ગત્વાશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યતિ

ઇતિ તૃતીયા કણ્ડિકા
દધિઘર્મસ્ય યજેતિ

યમિન્દ્રમાહુર્વરુણં યમાહુર્યં મિત્રમાહુર્યમુ સત્યમાહુઃ । યો દેવાનાં દેવતમસ્તપોજાસ્તસ્મા ઇન્દ્રાય સુતમાજુહોમિ સ્વાહેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ । સ્વાહા વડિન્દ્રાયેત્યનુવષટ્કૃતે હુત્વા હરતિ ભક્ષમ્

તં ભક્ષયન્તિ યે પ્રવર્ગ્યમ્

તસ્યારણ્યેઽનુવાક્યો ભક્ષમન્ત્રઃ

નાપ્રવર્ગ્યે સ્યાદિત્યપરમ્

મિત્રો જનાન્પ્ર સ મિત્રેતિ ભક્ષયિત્વા નાભિદેશાનભિમૃશન્તે

વ્યાખ્યાતા સવનીયચર્યા

એતાવન્નાના । માધ્યંદિનસ્ય સવનસ્યેન્દ્રાય પુરોડાશાનામિતિ સંપ્રૈષાદી નમતિ

હોત્ર ઇડાં હૃત્વા હવિર્ધાનં ગચ્છન્સંપ્રેષ્યત્યુન્નીયમાનેભ્યોઽનુબ્રૂહીતિ

ઉન્નયનાદ્યા નારાશંસાનાં સાદનાત્

તત્ર વિકારઃ

અચ્છાવાકચમસં દશમમુન્નયતિ

આશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યતિ

માધ્યંદિનસ્ય સવનસ્ય વિષ્કેવલ્યસ્ય ભાગસ્ય શુક્રવતો મન્થિવતો મધુશ્ચુત ઇન્દ્રાય સોમાનિતિ સંપ્રૈષાદિઃ

ષડ્ઢોત્રા ભવન્તિ

પુરસ્ટ્દાગ્નીધ્રચમસાદચ્છાવાકચમસેન ચરન્તિ

એતા એવ હોત્રાસ્તૃતીયસવને ભવન્તિ

ઇતિ ચતુર્થી કણ્ડિકા ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
સન્નેષુ નારાશંસેષુ દક્ષિણા દદાતિ । બહ્વપરિમિતં સપ્તૈકવિંશતિઃ ષષ્ટિઃ શતમ્ દ્વાદશશતં સહસ્રં સર્વવેદસં વા

જ્યેષ્ઠં વા પુત્રમપભજ્ય સર્વવેદસં દદાતિ

અશ્વતરં સાહસ્રે સર્વવેદસે ચ દદાતિ

અવિં દદાત્યજાં ગામશ્વં પુરુષં હસ્તિનં વાસોઽનો રથમોદનં મન્થં માષાંસ્તિલાન્વ્રીહિયવાન્ગર્દભમિત્ય
ધિકાન્યનિયતાનિ

ગવાં સંખ્યા ભવતિ

દક્ષિણેન વેદિમવસ્થિતાસુ દક્ષિણાસૂત્તરેણ હવિર્ધાનં ગત્વોત્તરેણાગ્નીધ્રીયં ધિષ્ણિયં પરીત્ય પૂર્વયા દ્વારા પ્રાગ્વંશં પ્રવિશ્યાત્ર યજમાનસ્યામાત્યાનાં સંહ્વયનાદ્યા સ્રુગ્દણ્ડોપનિયમનાત્કૃત્વા પ્રચરણ્યા દક્ષિણાનિ જુહોતિ

હિરણ્યં પ્રબધ્ય ઘૃતેઽવધાયોદુ ત્યં ચિત્રમિતિ દ્વાભ્યાં ગાર્હપત્યે જુહોતિ

દિવં ગચ્છ સુવઃ પતેતિ હિરણ્યં હુત્વોદ્ગૃહ્ણાતિ

ઉભયં ધારયમાણો રૂપેણ વો રૂપમભ્યૈમીતિ દક્ષિણા અભ્યૈતિ

અતિનીય વિભાગમેકે સમામનન્તિ

તુથો વો વિશ્વવેદા વિભજત્વિતિ તા યજમાનશ્ચતુર્ધા કૃષ્ણાજિનેન વ્યુત્ત્રાસ્ય ચતુર્થમધ્વર્યુભ્યો વિભજતિ

યાવદધ્વર્યવે દદાતિ તસ્યાર્ધં પ્રતિપ્રસ્થાત્રે તૃતીયં નેષ્ટ્રે ચતુર્થમુન્નેત્રે

એતેનેતરેષાં દાનમુક્તમ્

ઇતિ પઞ્ચમી કણ્ડિકા
હિરણ્યં પૂર્ણપાત્રમુપબર્હણં સાર્વસૂત્રમિત્યગ્નીધેઽગ્રે દદાતિ

પ્રતિહર્ત્રેઽન્તતઃ

તથા બ્રહ્મણે દદ્યાદ્યથાન્યાં દક્ષિણાં નાનુધ્યાયેત્

અઙ્ગાનિ દત્ત્વા તેનતેન યથાલિઙ્ગં નિષ્ક્રીણીતે યદ્યાસ્યન્સ્યાત્

હોતર્વાચં તે દદામિ તાં તેઽનેન નિષ્ક્રીણામીતિ

એવં બ્રહ્મણે મનઃ । અધ્વર્યવે પ્રાણમ્ । ઉદ્ગાત્રે ચક્ષુઃ ।
હોત્રકેભ્યઃ શ્રોત્રમ્ । ચમસાધ્વર્યુભ્યોઽઙ્ગાનિ । પ્રસર્પકેભ્યો લોમાનિ સદસ્યાયાત્માનમ્

અન્યત્ર દક્ષિણાભ્યશ્ચમસાધ્વર્યુપ્રસર્પકસદસ્યેભ્યઃ

હિરણ્યપાણિરગ્રેણ ગાર્હપત્યં નયતિ જઘનેન સદઃ । અન્તરાગ્નીધ્રં ચ સદશ્ચ તા ઉદીચીસ્તીર્થેનોત્સૃજતિ

એતત્તે અગ્ને રાધ ઇતિ દક્ષિણાતિનયનઃ

તથૈવ સમન્વારબ્ધેષ્વસમન્વારબ્ધેષુ વાગ્ને નયેત્યાગ્નીધ્રીયે જુહોતિ

વનેષુ વ્યન્તરિક્ષં તતાનેતિ દ્વિતીયાં યદ્યનો રથો વાસોઽધીવાસો વા દીયતે યદિ વા દાસ્યન્સ્યાત્ । પ્રજાપતે ન ત્વદેતાનીતિ તૃતીયાં યદિ પુરુષો હસ્તી વા દીયતે યદિ વા દાસ્યન્સ્યાત્

બ્રાહ્મણમદ્ય રાધ્યાસમિત્યાત્રેયાય પ્રથમાય હિરણ્યં
દદાતિ । દ્વિતીયાય તૃતીયાય વા

તદભાવે ય આર્ષેયઃ સંહિતસ્તસ્મૈ દદ્યાત્

અસ્મદ્દાત્રા દેવત્રા ગચ્છતેતિ નીતા અનુમન્ત્ર્ય સદ એત્ય વિ સુવઃ પશ્યેત્યનુવીક્ષતે યદ્યતિનીય વિભજેત્

અન્તઃ સદસ્યાસીનેભ્ય ઋત્વિગ્ભ્યો દદ્યાત્ । હવિર્ધાનેઽધ્વર્યુભ્યઃ

ઋત્વિગ્ભ્યો નમસ્કરોતિ

યં યજ્ઞમાગચ્છેત્તં પ્રસર્પેદિતિ પ્રસર્પકાણાં વિજ્ઞાયતે

ઇતિ ષષ્ઠી કણ્ડિકા
દક્ષિણતઃ સદસ્યાસીનેભ્યઃ પ્રસર્પકેભ્યો દદાતિ

ન બહિર્વેદિ

ન યાચિતઃ

ન ભીતઃ

ન કણ્વકશ્યપેભ્યઃ

નાબ્રાહ્મણાય

બ્રાહ્મણાયાપ્યવિદુષે ન દેયમ્ । અપ્યબ્રાહ્મણાય વિદ્યાવિદે દદ્યાત્ । યાં સ વિદ્યાં વેદ તાં તયાવરુન્દ્ધે

યાં શ્રોત્રિયાય જ્ઞાતયે વાનૃત્વિજે પ્રસૃપ્તાય યાં સ વિદ્યાં વેદ તાં તયાવરુન્દ્ધે

યાં જ્યેષ્ઠાય યયા સ દેવતયા જ્યૈષ્ઠ્યં ગચ્છતિ તાં તયાવરુન્દ્ધે

યામાર્ષેયાય વિદુષે સ્વર્ગં તયા લોકમાપ્નોતિ

યામન્યો દીયમાનાં ન કામયેત યં દ્વિષ્યાત્તસ્મૈ દદ્યાત્સહાન્યેન ધનેન

યત્પ્રતિનુત્તાં દક્ષિણાં ગોષુ ચારયેત્પ્રતિ વા ગૃહ્ણીયાત્સલાવૃક્યેનં ભૂત્વા પ્રવ્લિનીયાત્

યામદાનીયાય દક્ષિણાં દદાતિ તામસ્ય પશવોઽન્વપક્રામન્તિ । યદિ મન્યેતાદાનીયાયાદામિતિ ન મ ઇદમુપદમ્ભિષગિત્યેતદ્યજુર્જપેદ્ગાં વા દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય

યદા મરુત્વતેઽનૂક્તમથ ન દેયં ન પ્રતિગૃહ્યમ્

અનૂબન્ધ્યાવપાયાં હુતાયાં દદ્યાત્પ્રતિ ચ ગૃહ્ણીયુઃ

નીતાસુ દક્ષિણાસુ ચાત્વાલે કૃષ્ણવિષાણાં પ્રાસ્યતિ હરિણસ્ય રઘુષ્યતોઽધિ શીર્ષણિ ભેષજમ્ । સ ક્ષેત્રિયં
વિષાણયા વિષૂચીનમનીનશત્ । અનુ ત્વા હરિણો મૃગઃ પડ્ભિશ્ચતુર્ભિરક્રમીત્ । વિષાણે વિષ્યૈતં ગ્રન્થિં યદસ્ય ગુલ્ફિતં હૃદિ મનો યદસ્ય ગુલ્ફિતમિત્યેતાભ્યામ્

યજ્ઞપતિમૃષય એનસાહુરિત્યાગ્નીધ્રીયે પઞ્ચ વૈશ્વકર્મણાનિ હુત્વા

ઇતિ સપ્તમી કણ્ડિકા
મરુત્વતીયાભ્યાં પ્રચરતઃ

ઇન્દ્રાય મરુત્વતેઽનુબ્રૂહીન્દ્રાય મરુત્વતે પ્રેષ્યેતિ સંપ્રૈષૌ સાનુવષટ્કારાવનનુવષટ્કારૌ વા । અન્યતરો વા સાનુવષટ્કારઃ । દ્વિદેવત્યવત્સંપાતૌ વ્યવનીયાભક્ષિતેન પાત્રેણાધ્વર્યુસ્તૃતીયં મરુત્વતીયં ગૃહ્ણાતિ ।
મરુત્વાઁ ઇન્દ્રેતિ ગ્રહણસાદનૌ । પ્રતિપ્રસ્થાતા હરતિ ભક્ષમ્ । ઉભાવધ્વર્યૂ
પ્રતિભક્ષયતઃ

એતત્પાત્રમાદાયૈન્દ્રાગ્નવચ્છસ્ત્રપ્રતિગરો ગ્રહનારાશંસાશ્ચ

માહેન્દ્રં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ । મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસેતિ ગ્રહણસાદનૌ

માહેન્દ્રસ્ય સ્તોત્રમુપાકરોતિ

સ્તુતે વૈશ્વદેવવચ્છસ્ત્રપ્રતિગરો ગ્રહનારાશંસાશ્ચ

માહેન્દ્રં ત્વતિગ્રાહ્યા અનુહૂયન્તે

સહૈવાધ્વર્યુણાગ્નેયં પ્રતિપ્રસ્થાતાદત્તે । ઐન્દ્રં નેષ્ટા । સૌર્યમુન્નેતા

અગ્ને તેજસ્વિન્નિત્યાગ્નેયં પ્રતિપ્રસ્થાતા હુત્વા તેજોવિદસીત્યનુમન્ત્રયતે । ઇન્દ્રૌજસ્વિન્નિત્યૈન્દ્રં નેષ્ટા હુત્વૌજોવિદસીત્યનુમન્ત્રયતે । સૂર્ય ભ્રાજસ્વિન્નિતિ સૌર્યમુન્નેતા હુત્વા સુવર્વિદસીત્યનુમન્ત્રયતે

તાન્હુત્વા સદસિ પ્રત્યઙ્મુખા ભક્ષયન્તિ મયિ મેધામિત્યેતૈઃ સ્વંસ્વં યથાલિઙ્ગમ્

તથૈવોક્થ્યવિગ્રહાઃ

એતાવન્નાના । ઇન્દ્રાય ત્વેન્દ્રાય ત્વેતિ સર્વત્ર ગ્રહણસાદનૌ સંનમતિ

ઉક્થં વાચીત્યાહ માધ્યંદિનં સવનં પ્રતિગીર્ય શસ્ત્રંશસ્ત્રં વા । વિશ્વે દેવા મરુત ઇતિ સંસ્થિતે સવન આહુતિં જુહોતિ

તથૈવ સંપ્રૈષઃ સર્પણં ચ

સંતિષ્ઠતે માધ્યંદિનં સવનમ્

ઇત્યષ્ટમી કણ્ડિકા ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
આદિત્યારમ્ભણં તૃતીયસવનમ્

હવિર્ધાનસ્યોભે દ્વારૌ સંવૃત્ય વેદ્યાં બહુજનાયામ્

યદિ વાસ્ય ભ્રાતૃવ્યઃ પ્રસૃપ્તઃ સ્યાદન્તર્વેદિ સતિ ગૃહ્ણીયાત્

ભ્રાતૃવ્યયજ્ઞે તુ ગૃહ્યમાણ આદિત્યે બહિર્વેદિ તિષ્ઠેત્

આદિત્યપાત્રેણ ય આદિત્યસ્થાલ્યાં દ્વિદેવત્યગ્રહસંપાતાસ્તેભ્યઃ સોમં ગૃહ્ણાતિ કદા ચન સ્તરીરસીતિ

કદા ચન પ્રયુચ્છસીતિ શૃતાતઙ્ક્યં દધિ

યજ્ઞો દેવાનામિતિ પુનઃ સોમં ગૃહીત્વા વિવસ્વ આદિત્યેતિ તસ્મિન્ગ્રાવાણમુપાંશુસવનમવધાય તેનૈનં
મેક્ષયિત્વા

યા દિવ્યા વૃષ્ટિસ્તયા ત્વા શ્રીણામીતિ શૃતાતઙ્ક્યેન દધ્ના પયસા વા વૃષ્ટિકામસ્ય શ્રીત્વા ગ્રાવાણમુદ્ગૃહ્ણાતિ

યદ્યુદ્ગૃહીતસ્ય તાજગ્બિન્દુઃ પ્રસ્કન્દેદ્વર્ષુકઃ પર્જન્યઃ સ્યાત્ । યદિ ચિરમવર્ષુકઃ

ન સાદયતિ

યદિ કામયેત ગર્ભાન્પશવઃ સ્રીવ્યેયુરિત્યુદ્ગૃહ્યાદિત્યમવેક્ષેત

દર્ભૈર્હસ્તેન વાપિધાયોત્તિષ્ઠતિ સૂર્યો મા દેવો દેવેભ્યઃ પાત્વિતિ

અહં પરસ્તાદિત્યાદિત્યં યજમાનોઽન્વારભત આ હોમાત્

કવિર્યજ્ઞસ્ય વિતનોતિ પન્થામિતિ હરતિ

આ સમુદ્રાદિતિ દર્ભૈરાચ્યાવયતિ

ઇતિ નવમી કણ્ડિકા
આદિત્યેભ્યોઽનુબ્રૂહિ પ્રિયેભ્યઃ પ્રિયધામભ્યઃ પ્રિયવ્રતેભ્યો મહસ્વસરસ્ય પતિભ્ય ઉરોરન્તરિક્ષસ્યાધ્યક્ષેભ્ય આદિત્યેભ્યઃ પ્રેષ્ય પ્રિયેભ્યઃ પ્રિયધામભ્યઃ પ્રિયવ્રતેભ્યો મહસ્વસરસ્ય પતિભ્ય ઉરોરન્તરિક્ષસ્યાધ્યક્ષેભ્ય ઇતિ સંપ્રૈષૌ । આદિત્યેભ્યોઽનુબ્રૂહ્યાદિત્યેભ્યઃ પ્રેષ્યેતિ વા

યાસ્તે વિશ્વાઃ સમિધઃ સન્ત્યગ્ન ઇતિ દર્ભાનાહવનીયે પ્રાસ્યાન્યત્રેક્ષમાણ આદિત્યં જુહોતિ

ઉન્નમ્ભય પૃથિવીમિતિ વૃષ્ટિકામસ્ય જુહુયાત્

ન હુત્વાન્વીક્ષેત

સૂદવદાદિત્યપાત્રમાયતને સાદયિત્વાદાભ્યાંશુમુપાંશુપાવનૌ યશ્ચોપાંશુપાત્રેઽંશુસ્તાનૃજીષેઽપિસૃજ્ય પ્રાતઃસવનવન્મહાભિષવઃ

ઋજીષં ત્વેવાભિષુણ્વન્તિ

પયસ્યાવર્જં સવનીયાઃ

આગ્નીધ્રે પત્ન્યાશિરં મથિત્વાપરયા દ્વારા હવિર્ધાનં પ્રપાદયતિ । પૂર્વયા ગતશ્રિયઃ

પૂર્વયા યજમાનઃ પ્રપદ્યતે

પૂતભૃતો બિલ ઉદીચીનદશં પવિત્રં વિતત્ય તસ્મિન્યજમાનઃ પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્તિષ્ઠન્સહ પત્ન્યાશિરમવનયત્યસ્મે દેવાસો વપુષે ચિકિત્સતેતિ ચતસૃભિઃ

ગ્રહકાલ આગ્રયણમેવ ચતસૃભ્યો ધારાભ્યઃ

આગ્રયણાદુત્સિચ્ય દ્વિતીયાં ધારાં કરોતિ । આદિત્યસ્થાલ્યાસ્તૃતીયામ્ । આદિત્યગ્રહસંપાતાચતુર્થોમ્

ઉક્થ્યશ્ચેદત્રોક્થ્યં ગૃહ્ણાતિ

વિરમતિ ધારૈકધનાનાં યથાર્થમિત્યેતદાદિ માધ્યંદિનવત્

ઇતિ દશમી કણ્ડિકા
જાગતઃ પન્થા આદિત્યા દેવતાવૃકેણાપરિપરેણ પથા સ્વસ્ત્યાદિત્યાનશીયેતિ સર્પણે વિકારઃ । આયુષે હિઙ્કુરુ તસ્યૈ પ્રસ્તુહિ તસ્યૈ સ્તુહિ તસ્યૈ મેઽવરુદ્ધ્યા ઇતિ પુરસ્તાદાર્ભવાત્પવમાનાદ્યજમાનો જપતિ । પઞ્ચહોતારં સપ્તહોતારં વા વ્યાચષ્ટે । આયુવૈ હિઙ્કુરુ તસ્યૈ પ્રસ્તુહિ તસ્યૈ સ્તુહિ તસ્યૈ મેઽવરુદ્ધ્યા ઇતિ ચ । સ્તૂયમાને ચ પઞ્ચહોતારં સપ્તહોતારં વા જપતિ । મધ્યમાયાં ચ
સ્તોત્રીયાયાં તૃતીયમન્વારોહમ્ । સ્તુતેઽધ્વર્યુઃ સંપ્રેષ્યત્યગ્નીદગ્નીન્વિહર બર્હિ સ્તૃણીહિ પુરોડાશાઁ અલંકુરુ પ્રતિપ્રસ્થાતઃ પશૌ સંવદસ્વેતિ

અત્ર શલાકાભિર્જ્વલતો ધિષ્ણિયાન્વિહૃતાન્ન વ્યાઘારયેત્ । ઉપરિષ્ટાદ્વ્યાઘારણમ્

શૃતં હવી

શમિતરિત્યેતદાદિ પાશુકં કર્મ પ્રતિપદ્યત એડાયાઃ

દક્ષિણેન હવિર્ધાનં સમવત્તં હરતિ । ઉત્તરેણ વા

પ્રાશિતાયામિડાયાં સવનીયાદ્યા નારાશંસાનાં સાદનાત્

તત્ર વિકારઃ । તૃતીયસ્ય સવનસ્યેન્દ્રાય પુરોડાશાનામિતિ સંપ્રૈષાદી નમતિ

ઇત્યેકાદશી કણ્ડિકા
પ્રચરણકાલે હોતૃચમસમધ્વર્યુરાદત્તે । ચમસાંશ્ચમસાધ્વર્યવઃ

આશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યતિ । તૃતીયસ્ય સવનસ્યર્ભુમતો વિભુમતઃ પ્રભુમતો વાજવતઃ સવિતૃવતો બૃહસ્પતિવતો વિશ્વદેવ્યાવતસ્તીબ્રાઁ આશીર્વત ઇન્દ્રાય સોમાનિતિ સંપ્રૈષાદિઃ

અથ ચમસાઞ્જુહોતિ

શ્યેનાય પત્વને સ્વાહેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ । વટ્ સ્વયમભિગૂર્તાય નમઃ સ્વાહેત્યનુવષટ્કૃતે

હુત્વા હરતિ ભક્ષમ્

એવમુત્તરૈઃ પ્રચરતિ

એતાવન્નાના । પૂર્વેણપૂર્વેણ મન્ત્રેણ વષટ્કૃતેવષટ્કૃતે જુહોતિ । ઉત્તરેણોત્તરેણાનુવષટ્કૃતે

તૃમ્પન્તાં હોત્રા ઇતિ સર્વાન્હુત્વા જપતિ

સન્નેષુ નારાશંસેષુ ચમસિનઃ સ્વંસ્વં ચમસમનૂ ન્યન્તે ત્રીંસ્ત્રીન્પુરોડાશશકલાનુપવપન્ત એતત્તે તતાસૌ યે ચ ત્વામન્વિત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

નમો વઃ પિતરો રસાયેતિ નમસ્કારાઞ્જપન્તિ

ષડ્ઢોતારં યજમાનો વ્યાચષ્ટે

પ્રજાપતે ન ત્વદેતાનીતિ પ્રાજાપત્યયાવતિષ્ઠન્તે

ઇતિ દ્વાદશી કણ્ડિકા ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
વામમદ્ય સવિતરિત્યન્તર્યામપાત્રેણ સાવિત્રમાગ્રયણાદ્ગૃહીત્વા ન સાદયતિ

દેવાય સવિત્રેઽનુબ્રૂહિ દેવાય સવિત્રે પ્રેષ્યેતિ સંપ્રૈષૌ

નાનુવષટ્કરોતિ

એતેનૈવ સશેષેણ વૈશ્વદેવં પૂતભૃતો ગૃહ્ણાતિ

ઉપયામગૃહીતોઽસિ સુશર્માસીતિ ગ્રહણસાદનૌ

ન સ્તોત્રં ભવતિ

વૈશ્વદેવં પ્રતિગૃણાતિ

પ્ર દ્યાવા યજ્ઞૈઃ પૃથિવી ઋતાવૃધેત્યભિજ્ઞાયોભયતો મોદં પ્રતિગૃણાતિ મદા મોદ ઇવ મોદા મોદ ઇવેતિ

અન્યતરતો મોદં વા મદા મોદ ઇવ ઓથા મોદ ઇવેતિ

વ્યવહિતમેકે સમામનન્તિ મદા મોદ ઇવ ઓથા મોદ ઇવ મોદા મોદ ઇવેતિ

આ વ્યાહાવાત્

નિયુદ્ભિર્વાયવિહ તા વિમુઞ્ચેત્યભિજ્ઞાય પ્રતિપ્રસ્થાતા દ્વિદેવત્યપાત્રાણિ વાયુર્વો વિમુઞ્ચત્વિતિ વિમુચ્યાપરયા દ્વારા નિર્હૃત્ય માર્જાલીયે પ્રક્ષાલ્ય પૂર્વયાતિહૃત્ય યથાયતનં સાદયતિ

વૈશ્વદેવવદ્ગ્રહનારાશંસાઃ

સૌમ્યસ્ય ચરોસ્તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

વ્યાખ્યાતશ્ચરુકલ્પઃ

શ્રપયિત્વા પ્રાચીનાવીતી સૌમ્યેન પ્રચરતિ

હસ્તેન પ્રથમમવદાનમવદ્યતિ । મેક્ષણેનોત્તરમ્ । એતદ્વા વિપરીતમ્

દક્ષિણતો ઽવદાયાભિઘાર્યોદઙ્ઙતિક્રમ્ય દક્ષિણામુખસ્તિષ્ઠન્નાશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યતિ સૌમ્યસ્ય યજેતિ

વષટ્કૃતે દક્ષિણાર્ધે જુહોતિ

આજ્યેનોપાંશૂભયતઃ સૌમ્યં પરિયજતિ । અન્યતરતો વા

આશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યતિ ઘૃતસ્ય યજેતિ

વષટ્કૃતે હુત્વા પ્રત્યાક્રમ્યાજ્યેન ચરુમભિપૂર્ય

ઇતિ ત્રયોદશી કણ્ડિકા
ઉદ્ગાતૃભ્યો હરન્તિ

તમુદ્ગાતારોઽવક્ષન્તે સત્રો ત એતદ્યદુ ત ઇહેતિ

ય આત્માનં ન પરિપશ્યેદાજ્યેનાભિદદિં કૃત્વાવેક્ષેત

યો ગતમનાઃ સ્યાત્સો ઽવેક્ષેત યન્મે મનઃ પરાગતમિતિ

અત્ર પુનઃ શલાકાભિર્જ્વલતો ધિષ્ણિયાન્વિહૃતાનાજ્યેનૈવાષ્ટગૃહીતેન વ્યાઘારયતિ

યદ્યેનં બ્રૂયાદાગ્નીધ્રીયં મે પુનર્વ્યાઘારયેતિ નવગૃહીતં ગૃહીત્વાગ્નીધ્રીયમાદિતોઽન્તતશ્ચ વ્યાઘાર્ય ધારયતિ
ધિષ્ણિયાનાજ્યશેષં ચ

ઉપયામગૃહીતોઽસિ બૃહસ્પતિસુતસ્ય ત ઇત્યુપાંશુ
પાત્રેણ પાત્નીવતમાગ્રયણાદ્ગૃહીત્વા ન સાદયતિ

વ્યાઘારણશેષેણ શ્રીત્વાશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યત્યગ્નીત્પાત્નીવતસ્ય યજેતિ । અગ્ના

ઇ પત્નીવા

ઇતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ

નાનુવષટ્કરોતિ

અપિ વોપાંશ્વનુવષટ્કુર્યાત્

તતઃ સંપ્રેષ્યત્યગ્નીન્નેષ્ટુરુપસ્થમાસીદ નેષ્ટઃ પત્નીમુદાનયોન્નેતર્હોતુશ્ચમસમનૂન્નય હોતૃચમસે ધ્રુવાયાવકાશં કુરૂદ્ગાત્રા પત્નીં સંખ્યાપયાપ ઉપપ્રવર્તયેતિ

સંપ્રૈષવત્કુર્વન્તિ

અન્તરા હેષ્ટારં ધિષ્ણિયં ચાગ્નીધ્રો વ્યવસૃપ્ય ભક્ષયતિ

અગ્નિપીતસ્યેતિ ભક્ષમન્ત્રં સંનમતિ

ઇતિ ચતુર્દશી કણ્ડિકા
નોપસ્થ આસીત । યદુપસ્થ આસીત પણ્ડકઃ સ્યાત્

હોતૃચમસમુખ્યાંશ્ચમસાનુન્નયન્સર્વં રાજાનમુન્નીય દશાભિઃ કલશૌ મૃષ્ટ્વા ન્યુબ્જતિ

યજ્ઞાયજ્ઞિયસ્ય સ્તોત્રમુપાકરોતિ

જ્વલયન્તિ ધિષ્ણિયાન્

સકર્ણપ્રાવૃતા અવકર્ણપ્રાવૃતા વા યજ્ઞાયજ્ઞિયેન સ્તુવતે

યે પ્રસૃપ્તાઃ સ્યુસ્તે સર્વેઽગ્નિષ્ટોમમુપગાયેયુઃ

સપ્તહોતારં યજમાનો વ્યાચષ્ટે

વિશ્વસ્ય તે વિશ્વાવત ઇતિ હિઙ્કારમનૂદ્ગાત્રા પત્નીં સંખ્યાપયતિ । આ તિસૃભ્યઃ સ્તોત્રિયાભ્યોઽગન્દેવાનિતિ ચ

પત્ન્યપ ઉપપ્રવર્તયતિ દક્ષિણેનોરુણા નગ્નેન પ્રાચીરુદીચીર્વોરુભ્યામન્તરતઃ

ઊર્વોરુપપ્રવર્તયેદિત્યેકે

ઉપરિ દૂરમુદૂહેદા વક્ષણાનામાવિષ્કર્તોઃ । અહ્રીતમુખ્યસ્યા જાયત ઇતિ વિજ્ઞાયતે

અભ્યગ્ર આગ્નિમારુતં પ્રતિગૃણાતિ

આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇત્યભિજ્ઞાયાપો વિષિઞ્ચન્પ્રતિગૃણાતિ

સ્વાદુષ્કિલાયં મધુમાઁ ઉતાયમિત્યભિજ્ઞાયોભયતો મોદં પ્રતિગૃણાતિ મદા મોદ ઇવ મોદા મોદ ઇવેત્યા વ્યાહાવાત્

સાદનાદિ ધ્રુવસ્ય ન યજમાનો મૂત્રં કરોત્યાવનયનાત્

ઇતિ પઞ્ચદશી કણ્ડિકા
ભૂતમસિ ભૂતે મા ધા ઇતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા ધ્રુવમવેક્ષ્ય દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં ત્વા પરિગૃહ્ણામીત્યઞ્જલિના પરિગૃહ્ય વિશ્વે ત્વા દેવા વૈશ્વાનરાઃ પ્રચ્યાવયન્ત્વિતિ હૃત્વા ધ્રુવં ધ્રુવેણેતિ પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્ઙાસીનો હોતૃચમસે ધ્રુવમવનયતિ

પુરસ્તાદુક્થ્યસ્યાવનીયઃ । મધ્યતોઽન્તતો વા

ઉત નોઽહિર્બુþયઃ શૃણોત્વજ એકપાદિતિ વા વૈશ્વદેવ્યામૃચિ શસ્યમાનાયામ્

પરિધાનીયાયાં વા સકૃચ્છાસ્તાયામ્

મધ્યમાયામુત્તમાયાં વા

ઉક્થં વાચીન્દ્રાયેત્યાહ તૃતીયસવનં પ્રતિગીર્ય । શસ્ત્રંશસ્ત્રં વા

પ્રચરણકાલે હોતૃચમસમધ્વર્યુરાદત્તે । ચમસાંશ્ચમસાધ્વર્યવઃ । આશ્રાવ્ય પ્રત્યાશ્રાવિતે સંપ્રેષ્યત્યુક્થશા યજ સોમાનામિતિ । વષટ્કૃતાનુવષટ્કૃતે જુહ્વતિ । ભક્ષાન્હરન્તિ

હોતૃચમસમધ્વર્યુઃ પ્રતિભક્ષયતિ સુભૂરસિ શ્રેષ્ઠો રશ્મીનાં પ્રિયો દેવાનાં સંસદનીયઃ । તં ત્વા સુભવ દેવા અભિસંવિશન્ત્વિષોઽસિ ત્વેષોઽસિ નૃમ્ણોઽસિ યહ્વોઽસિ વ્રતોઽસિ સ્વોઽસિ વારણોઽસિ તસ્ય ત ઇષસ્ય ત્વેષસ્ય નૃમ્ણસ્ય યહ્વસ્ય વ્રતસ્ય સ્વસ્ય વારણસ્ય શૂદ્રસ્ય ચાર્યસ્ય ચ ભુક્ષિષીયેતિ

યથા ત્વં સૂર્યાસિ વિશ્વદર્શત એવમહં વિશ્વદર્શતો ભૂયાસમિત્યાદિત્યં યજમાન ઉપતિષ્ઠતે

આયુર્મ ઇન્દ્રિયં ધેહ્યદો મ આગચ્છત્વિત્યાહવનીયમ્

યત્કામયતે તસ્ય નામ ગૃહ્ણાતિ

અગ્નીદૌપયજાનઙ્ગારાનાહરેત્યેતદાદિ પાશુકં કર્મ પ્રતિપદ્યતે

ઇતિ ષોડશી કણ્ડિકા ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
પરિધિષુ પ્રહૃતેષૂન્નેતા હારિયોજનં ગૃહ્ણાતિ

ઉપયામગૃહીતોઽસિ હરિરસીતિ દ્રોણકલશેન સર્વમાગ્રયણં ગૃહીત્વા ન સાદયતિ । બહ્વીભિર્ધાનાભિઃ શ્રીત્વા શીર્ષન્નધિનિધાયોપનિષ્ક્રમ્યેન્દ્રાય હરિવતેઽનુબ્રૂહીન્દ્રાય હરિવતે પ્રેષ્યેતિ સંપ્રૈષૌ । ધાનાસોમેભ્યોઽનુબ્રૂહિ ધાનાસોમાન્પ્રસ્થિતાન્પ્રેષ્યેતિ વા

હરી સ્થ હર્યોર્ધાના ઇતિ વિક્રમ્ય વષટ્કૃતાનુવષટ્કૃતે હુત્વા હરતિ ભક્ષમ્

અપરેણોત્તરવેદિં દ્રોણકલશં પ્રતિષ્ઠાપ્યોન્નેતર્યુપહવમિષ્ટ્વા સર્વે હારિયોજનં ભક્ષયન્તીષ્ટયજુષસ્તે દેવ સોમેતિ

અસંભિન્દન્તો ધાના નિમ્નાનિ કુર્વતે । નિમ્નાનિ કૃત્વા નિરિવ ધયન્તિ

ચિશ્ચિષાકારં ભક્ષયન્તિ

કૃષ્યૈ ક્ષેમાય રય્યૈ પોષાયેતિ ભક્ષયિત્વા જપન્તિ

આપૂર્યા સ્થામા પૂરયતેત્યુત્તરવેદ્યાં શેષા ન્યુપ્ય યન્મ આત્મનો મિન્દાભૂદિતિ મિન્દયાહવનીયમુપતિષ્ઠન્તે

દેવકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમસિ મનુષ્યકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમસિ પિતૃકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમસ્યાત્મકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમસ્યન્યકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમસ્યેનસએનસોઽવયજનમસીત્યાહવનીયે શકલાનભ્યાધાયૈકધનપરિશેષેષુ હરિણીર્દૂર્વાઃ પ્રાસ્ય સંપ્લોમ્નાય તીવ્રીકૃત્ય યથાચમસં વ્યાનીયાપરેણ ચાત્વાલમાસ્તાવે વા પ્રત્યઞ્ચશ્ચમસિનઃ સ્વંસ્વં ચમસરસમવઘ્રેણ ભક્ષયન્ત્યપ્સુ ધૌતસ્ય સોમ દેવ ઇતિ

ઇતિ સપ્તદશી કણ્ડિકા
સમુદ્રં વઃ પ્રહિણોમિ સ્વાં યોનિમપિગચ્છત । અરિષ્ટા અસ્માકં વીરાઃ સન્તુ મા પરાસેચિ નઃ સ્વમ્ । અચ્છાયં વો મરુતઃ શ્લોક એત્વચ્છા વિષ્ણું નિષિક્તપામવોભિઃ । ઉત પ્રજાયૈ ગૃણતે વયો ધુર્યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા ન ઇત્યન્તર્વેદિ શેષાન્નિનીય દધિક્રાવ્ણો અકારિષમિત્યાગ્નીધ્રે દધિદ્રપ્સાન્ભક્ષયન્તિ

ઉભા કવી યુવાના સત્યા તા ધર્મણસ્પતી । સત્યસ્ય ધર્મણસ્પતે વિ સખ્યાનિ સૃજામહ ઇતિ તાનૂનપ્ત્રિણઃ સખ્યાનિ વિસૃજન્તે

પશુવત્પત્નીસંયાજાઃ

સ્તીર્ણે વેદે જુહ્વાં નવગૃહીતં ગૃહીત્વા ધાતા રાતિરિત્યન્તર્વેદ્યૂર્ધ્વસ્તિષ્ઠન્સંતતં સમશો નવ સમિષ્ટયજૂંષિ જુહોતિ

યં કામયેત પાપીયાન્સ્યાદિત્યેકૈકં તસ્ય જુહુયાજ્જિહ્મસ્તિષ્ઠન્ । સ્રુવેણ વા વિગ્રાહમ્

ઇદં તૃતીયં સવનં કવીનામિતિ સંસ્થિતે સવન આહુતિં જુહોતિ

અત્ર મેખલાયાઃ કૃષ્ણવિષાણાયાશ્ચ ચાત્વાલે પ્રાસનં વાજસનેયિનઃ સમામનન્તિ માહિર્ભૂર્મા પૃદાકુરિતિ

અગ્નિના દેવેન પૃતના જયામીતિ યજમાનો જાગતાન્વિષ્ણુક્રમાન્ક્રામતિ

સર્વેભિર્દેવેભિઃ પૃતના યજામ્યાનુષ્ટુભેન છન્દસૈકવિંશેન સ્તોમેન વૈરાજેન સામ્ના વષટ્કારેણ વજ્રેણ સર્વજાન્ભ્રાતૃવ્યાનધરાન્પાદયામ્યવૈનાન્બાધે પ્રત્યેનાન્નુદેઽસ્મિન્ક્ષયેઽસ્મિન્ભૂમિલોકે યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મો વિષ્ણોઃ ક્રમેણાત્યેનાન્ક્રામામીતિ ચતુર્થમેકે સમામનન્તિ

ઇન્દ્રેણ સયુજો વયમિત્યાહવનીયં યજમાન ઉપતિષ્ઠતે

ઇત્યષ્ટાદશી કણ્ડિકા ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
અવભૃથસ્ય તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

વેદં કૃત્વાગ્નીન્પરિસ્તીર્ય પાણિપ્રક્ષાલનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે । યથાર્થં પાત્રયોગઃ

નિર્વપણકાલે વારુણમેકકપાલં નિર્વપતિ

ચતુર્ગૃહીતાન્યાજ્યાનિ વારુણં ચાલંકૃત્યોત્તરવેદ્યંસ આસાદયતિ

અત્ર યજમાન ઔદુમ્બરીમુત્ખિદત્યુપસૃજન્ધરુણં માત્રે માતરા ધરુણો ધયન્નિહ પુષ્ટિં પુષ્ટિપતિર્નિયચ્છતુ રાયસ્પોષમિષમૂર્જમસ્માસુ દીધરદિતિ

તામધિષવણચર્મફલકે સર્વાણિ ચ સોમલિપ્તાન્યન્તરા ચાત્વાલોત્કરાવુત્તરે વા વેદ્યંસ ઔદુમ્બર્યામાસન્દ્યાં સાદયતિ । અન્યત્ર ચતસૃભ્યઃ સોમસ્થાલીભ્યઃ

અવ તે હેડો વરુણ નમોભિરિતિ યજમાનશ્ચાત્વાલે કૃષ્ણાશિનં પ્રાસ્યતિ

પુનર્વૈનેન દીક્ષેત વસીત વૈનદ્ભ્રસ્તાં વૈનત્સ્રુચામવધાનાર્થાં કારયેત્ । હવિરવહનનાર્થં વા સ્યાત્

અવભૃથાદુદેત્ય પુત્રાય બ્રહ્મચારિણે વા દદ્યાદિત્યેકે

આયુર્દા અગ્ને હવિષો જુષાણ ઇત્યવભૃથમવૈષ્યઞ્જુહુયાત્ । અવભૃથ નિચઙ્કુણેતિ ચ

ઇત્યેકોનવિંશી કણ્ડિકા
નમો રુદ્રાય વાસ્તોષ્પતય આયને વિદ્રવણ ઉદ્યાને યત્પરાયણ આવર્તને વિવર્તને યો ગોપાયતિ તં હુવ ઇતિ ચ

ઉરું હિ રાજા વરુણશ્ચકારેતિ વેદ્યા ભિપ્રયાન્તો વદન્તિ । ચાત્વાલાદ્વા

પ્રસ્તોતઃ સામ ગાયેતિ

સર્વે સહપત્નીકાસ્ત્રિઃ સામ્નો નિધનમુપયન્તિ । અર્ધાધ્વે દ્વિતીયમ્ । પ્રાપ્ય તૃતીયમ્

સર્વત્ર સંપ્રેષ્યતિ

સર્વા દિશોઽવભૃથગમનમામ્નાતમિત્યેતદાદ્યા ચર્યા યાઃ

નિષ્કાસવદ્વારુણેન પ્રચર્યાપબર્હિષાવનૂયાજૌ યજતિ । ન વા

યત્તે ગ્રાવ્ણાપ્યાયસ્વ સં ત ઇતિ સૌમીભિર્દ્રપ્સવતીભિઃ પઞ્ચભિઃ સપ્તભિસ્ત્રયોદશભિર્વા દધ્નૌદુમ્બરશાખયર્જીષં પ્રોક્ષતિ

પ્રહૃત્ય વાભિજુહુયાત્

ઋજીષસ્ય સ્રુચં પૂરયિત્વાપ્સૂપમારયતિ સમુદ્રે તે હૃદયમપ્સ્વન્તરિતિ

તતો યો ભિન્દુરુત્સ્રવતે તમુપસ્પૃશેદ્ભક્ષયેદ્વાપ્સુ ધૌતસ્ય સોમ દેવ ત ઇતિ

સમુદ્રં વઃ પ્રહિણોમીતિ સર્વાણિ ચ સોમલિપ્તાન્યવભૃથે પ્રવિધ્યતિ

વિચૃત્તો વરુણસ્ય પાશ ઇતિ યજમાનો મેખલાં વિચચૃતે । ઇમં વિષ્યામીતિ પત્ની યોક્તમ્

અત્ર યોક્તમેખલે વાસસી જાલં કૃષ્ણાજિનં ચાવભૃથે પ્રવિધ્ય

ઇતિ વિંશી કણ્ડિકા
દેવીરાપ ઇત્યવભૃથં યજમાનોઽભિમન્ત્ર્ય સુમિત્રા ન આપ ઓષધય ઇત્યપઃ પ્રગાહ્ય સશિરસ્કાવનુપમક્ષન્તૌ સ્નાતઃ પત્ની યજમાનશ્ચ

અન્યોઽન્યસ્ય પૃષ્ઠે પ્રધાવતઃ

યદ્દિદીક્ષે મનસા યચ્ચ વાચા યદ્વા પ્રાણૈશ્ચક્ષુષા યચ્ચ શ્રોત્રેણ । યદ્રેતસા મિથુનેનાપ્યાત્મનાદ્ભ્યો લોકા દધિરે તેજ ઇન્દ્રિયમ્ । શુક્રા દીક્ષાયૈ તપસો વિમોચનીરાપો બિમોક્તીર્મયિ તેજ ઇન્દ્રિયમ્ । યદૃચા સામ્ના યજુષા
પશૂનાં ચર્મન્હવિષા દિદીક્ષે । યચ્છન્દોભિરોષધીભિર્વનસ્પતાવદ્ભ્યો લોકા દધિરે તેજ ઇન્દ્રિયમ્ । શુક્રા દીક્ષાયૈ તપસો વિમોચનીરાપો વિમોક્ત્રીર્મયિ તેજ ઇન્દ્રિયમ્ । યેન બ્રહ્મ યેન ક્ષત્રં યેનેન્દ્રાગ્ની પ્રજાપતિઃ સોમો વરુણો યેન રાજા । વિશ્વે દેવા ઋષયો યેન પ્રાણા અદ્ભ્યો લોકા દધિરે તેજ ઇન્દ્રિયમ્ । શુક્રા દીક્ષાયૈ તપસો વિમોચનીરાપો વિમોક્ત્રીર્મયિ તેજ ઇન્દ્રિયમિતિ ત્રિરઞ્જલિના વિષિચ્યોન્નેતર્વસીયો ન ઉન્નયાભિ । ઉદિત્તે વસુવિત્તમા ગિરઃ સ્તોમાસ ઈરતે । સત્રાજિતો ધનસા અક્ષિતોતયો વાજયન્તો રથા ઇવ । કણ્વા ઇવ ભૃગવઃ સૂર્યા ઇવ વિશ્વમિદ્ધીતમાનશુરિતિ યજમાનઃ સંપ્રેષ્યતિ

ઇત્યેકવિંશી કણ્ડિકા
ઉદેત પ્રજામાયુર્વર્ચો દધાના અધ સ્યામસુરુભયોર્ગૃહેષુ । ગાયત્રીં છન્દાંસ્યનુસંરભન્તામસ્માન્રાય ઉત યજ્ઞાઃ સચન્તામ્ । સુપ્રીતઃ સુવરપ આવિવેશેત્યુન્નેતોન્નયતિ

અહતે વસાનાવુદિતઃ

સોમોષ્ણીષં યજમાનઃ પરિધત્તે । સોમોપનહનં પત્ની સોમપરિશ્રયણં વા

તે ઉદવસાનીયાયામધ્વર્યવે દત્તઃ

ઉદ્વયં તમસસ્પરીત્યાદિત્યમુપસ્થાય પ્રતિયુતો વરુણસ્ય પાશ ઇત્યુદકાન્તં પ્રત્યસિત્વા સમિત્પાણય ઉન્નેતારં પુરસ્કૃત્યાપ્રતીક્ષમાયન્ત્યપામ સોમમિતિ મહીયાં વદન્તો યાન્યપામિત્યાન્યપ્રતીત્તાન્યસ્મિ યમસ્ય બલિના ચરામિ । ઇહૈવ સન્તઃ પ્રતિ તદ્યાતયામો જીવા જીવેભ્યો નિહરામ એનત્ । અનૃણા અસ્મિન્નનૃણાઃ પરસ્મિંસ્તૃતીયે લોકે અનૃણાઃ સ્યામ । યે દેવયાના ઉત પિતૃયાણાઃ સર્વાન્પથો અનૃણા આ ક્ષીયેમેતિ ચ

એધોઽસ્યેધિષીમહીત્યાહવનીયે સમિધ આધાયાપો અન્વચારિષમિત્યુપતિષ્ઠન્તે

ઇતિ દ્વાવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ ષષ્ઠઃ પટલઃ
પ્રાયણીયાવદુદયનીયા

તસ્યામેવ સ્થાલ્યામનિષ્કસિતાયાં શ્રપયતિ । તદ્બર્હિઃ । તન્મેક્ષણમ્

શાલામુખીયે પ્રચરન્તિ

તેષ્વેવ દેશેષ્વગ્નિમાજ્યભાગાનાં પ્રથમં યજતિ । પથ્યાં સ્વસ્તિમુત્તમામ્

યાઃ પ્રાયણીયસ્ય યાજ્યા ઇત્યુક્તમ્

મૈત્રાવરુણીં ગાં વશામનૂબન્ધ્યામાલભતે

તસ્યા નિરૂઢપશુબન્ધવત્કલ્પઃ

ઇમ્ત્રાવરુણાભ્યાં ગોર્વપાયા મેદસોઽનુબ્રૂહિ મિત્રા
વરુણાભ્યાં ગોર્વપાયા મેદસઃ પ્રેષ્યેતિ સંપ્રૈષૌ

એવમવદાનેષુ હવિષ ઇત્યન્તૌ નમતિ

તિસ્રુઽનૂબન્ધ્યા એકે સમામનન્તિ

મૈત્રાવરુણીં વૈશ્વદેવીં બાર્હસ્પત્યામિતિ

દ્વિરૂપા મૈત્રાવરુણી । બહુરૂપા વૈશ્વદેવી । રોહિણી
બાર્હસ્પત્યા

ઉપાંશુ વૈશ્વદેવ્યા મધ્યતશ્ચરન્તિ

તા ન સર્વત્રાલભેત વાજપેયે રાજસૂયે સત્ત્રે સહસ્રે સર્વવેદસે વા

યઃ કામયેત સર્વો મે યજ્ઞઃ સ્યાત્સરસ ઇતિ સ એતાસ્તિસ્રોઽનૂબન્ધ્યા આલભેત

અનૂબન્ધ્યાવપાયાં હુતાયાં દક્ષિણે વેદ્યન્તે યજમાનઃ કેશશ્મશ્રુ વાપયતે

અનૂબન્ધ્યાયાઃ પશુપુરોડાશમ્

ઇતિ ત્રયોવિંશી કણ્ડિકા
દેવિકાહવીંષિ નિર્વપતિ

ધાત્રે પુરોડાશં દ્વાદશકપાલમિતિ પઞ્ચ

યાસુ સ્થાલીષુ સોમા ભવન્તિ તાસૂત્તરાણિ ચત્વારિ હવીંષિ શ્રપયતિ

સમાનં તુ સ્વિષ્ટકૃદિડમ્

દેવિકા નિર્વપેત્પ્રજાકામ ઇતિ કામ્યાઃ

અનૂબન્ધ્યાયાં સ્વરું જુહોતિ । હૃદયશૂલમુદ્વાસયતિ

વિષ્ણુક્રમાન્ક્રામતિ

રાજ્ઞો રાજંભવ્યસ્ય વાનૂબન્ધ્યાયાઃ પશુપુરોડાશમષ્ટૌ દેવસુવાં હવીંષ્યનુનિર્વપત્યગ્નયે ગૃહપતય ઇતિ

સમાનં તુ સ્વિષ્ટકૃદિડમ્

મૈત્રાવરુણીમામિક્ષામનૂબન્ધ્યાયાઃ સ્થાને બહ્વૃચાઃ સમામનન્તિ । તસ્યા અગ્રેણ હવિર્ધાનમાસીનોઽનવાનઃ હોતા યજતિ । હવિરાહુતિપ્રભૃતીડાન્તા સંતિષ્ઠતે । પ્રયાજપ્રભૃત્યાજ્યભાગપ્રભૃતિ વા । ઇડાન્તામેકે સમામનન્તિ

કૃત્સ્નસંસ્થામેકે

તામનુ દેવિકાહવીંષિ નિર્વપતિ

સમાનં તુ સ્વિષ્ટકૃદિડમ્

સદસો હવિર્ધાનસ્ય હવિર્ધાનયોરિતિ પ્રથમગ્રથિતાન્ગ્રન્થીન્વિસ્રસ્યોદીચી હવિર્ધાને બહિર્વેદિ નિર્વર્તયતિ

આહવનીયાદુલ્મુકમાદાય યજમાનો વેદિમુપોષતિ યત્કુસીદમપ્રતીત્તમિતિ

યદિ મિશ્રમિવ ચરેદઞ્જલિના સક્તૂન્પ્રદાવ્યે જુહુયાદ્વિશ્વલોપ વિશ્વદાવસ્ય ત્વેતિ

યદાકૂતાદિતિ તિસૃભિર્ધૂમમનુમન્ત્રયતે

અહ્નાં વિધાન્યામિત્યુક્તમ્

અયં નો નભસા પુર ઇત્યેતૈર્યથાબ્રાહ્મણમુપસ્થાય

ઇતિ ચતુર્વિંશી કણ્ડિકા
વેદમુપસ્થ આધાયાન્તર્વેદ્યાસીનોઽતીમોક્ષાઞ્જપતિ

અત્ર વિષ્ણુક્રમાનેકે સમામનન્તિ

પ્રાજહિતં સમારોપ્ય શાલામુખીયં દ્વિતીયં ગતશ્રિયઃ પ્રાઙ્દઙ્વોદવસાયેદમૂ નુ શ્રેયોઽવસાનમાગન્મ શિવે નો દ્યાવાપૃથિવી ઉભે ઇમે । ગોમદ્ધનવદશ્વવદૂર્જસ્વત્સુવીરા વીરૈરનુસંચરેમેતિ દેવયજનમધ્યવસાય નિર્મ
ન્થ્યોદવસાનીયાયાસ્તન્ત્રં પ્રક્રમયતિ

અગ્નીનન્વાધાય વેદં કૃત્વાગ્નીન્પરિસ્તીર્ય પાણિપ્રક્ષાલનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે । યથાર્થં પાત્રયોગઃ

નિર્વપણકાલ આગ્નેયં પઞ્ચકપાલં નિર્વપતિ । અષ્ટાકપાલં વા । યદિ પઞ્ચકપાલો ગાયત્ર્યૌ સંયાજ્યે । યદ્યષ્ટાકપાલઃ પઙ્ક્ત્યૌ

અનડ્વાન્દક્ષિણા । અનડુદર્હં વા હિરણ્યમ્

સિદ્ધમિષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતે । વૈષ્ણવીં પૂર્ણાહુતિમુદવસાનીયાયાઃ સ્થાને વાજસનેયિનઃ સમામનન્તિ

દ્વાદશગૃહીતેન સ્રુચં પૂરયિત્વેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇત્યન્તર્વેદ્યૂર્ધ્વસ્તિષ્ઠઞ્જુહોતિ

સા યાવદ્રાત્રેષ્ટિઃ સંતિષ્ઠતેઽથ સાયમગ્નિહોત્રં જુહોતિ । કાલે પ્રાતર્હોમમ્

સંતિષ્ઠતેઽગ્નિષ્ટોમોઽગ્નિષ્ટોમઃ

ઇતિ પઞ્ચવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ સપ્તમઃ પટલઃ
ઇતિ ત્રયોદશઃ પ્રશ્નઃ
ઉક્થ્યઃ ષોડશ્યતિરાત્રોઽપ્તોર્યામશ્ચાગ્નિષ્ટોમસ્ય ગુણવિકારાઃ

ઉક્થ્યેન પશુકામો યજેત । ષોડશિના વીર્યકામઃ । અતિરાત્રેણ પ્રજાકામઃ પશુકામો વા । અપ્તોર્યામેણાતિરાત્રેણ સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ

તેષામગ્નિષ્ટોમવત્કલ્પઃ

ઉક્તાશ્ચ વિકારાઃ

યથા સદઃ ક્રતુકરણં ક્રતુપશવઃ ષોડશિનઃ સોમક્રયણી પાત્રમિતિ

ઉક્થ્યશ્ચેદગ્નિષ્ટોમચમસાનુન્નયંસ્ત્રિભ્યશ્ચમસગણેભ્યો રાજાનમતિરેચયતિ

અગ્નીન્નેષ્ટુરુપસ્થમાસીદ નેષ્ટઃ પત્નીમુદાનયોન્નેતર્હોતુશ્ચમસમનૂન્નય હોતૃચમસે ધ્રુવાયાવકાશં કુરૂદ્ગાત્રા પત્નીં સંખ્યાપયાપ ઉપપ્રવર્તયેતિ સંપ્રૈષઃ

અગ્નિષ્ટોમચમસૈઃ પ્રચર્ય પ્રાતઃસવનવદુક્થ્યં વિગૃહ્ણાતિ

એતાવન્નાના । ઇન્દ્રાવરુણાભ્યાં ત્વેતિ પ્રથમે ગ્રહણસાદનૌ સંનમતિ । ઇન્દ્રાબૃહસ્પતિભ્યાં ત્વેતિ દ્વિતીયે । ઇન્દ્રાવિષ્ણુભ્યાં ત્વેતિ તૃતીયે

ઉન્નેતઃ સર્વં રાજાનમુન્નય માતિરીરિચો દશાભિઃ કલશૌ મૃષ્ટ્વા ન્યુબ્જેતિ સર્વસંસ્થાસૂત્તમે ગણ એતત્સંપ્રેષ્યતિ

ઇતિ પ્રથમા કણ્ડિકા
અગ્નીદૌપયજાનઙ્ગારાનાહરેત્યેતદાદ્યાગ્નિષ્ટોમિકં કર્મ સર્વસંસ્થાસુ સમાનમ્

યદ્યુ વૈ ષોડશ્યુક્થ્યચમસાનામુત્તમં ગણમુન્નયન્નેકસ્મૈ ચમસગણાય રાજાનમતિરેચયતિ

ષોડશિનો ગ્રહણમ્

પ્રાતઃસવન ઉત્તમો ધારાગ્રહાણામ્

સવનેસવને વા

અથૈકેષામ્ । પૂર્વયોઃ સવનયોઃ પુરસ્તાદુત્તમાદુક્થ્યપર્યાયાદુક્થ્યાદ્ગૃહ્ણીયાત્સર્વૈઃ પ્રચરિતે । તૃતીયસવન આગ્રયણાત્

અપિ વા તૃતીયસવન એવાગ્રયણાત્પશુકામસ્ય

નોક્થ્યે ગૃહ્ણીયાત્ । ગૃહ્ણીયાદ્વા

અતિરાત્રે પશુકામસ્ય । અતિરાત્રે બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય

અપ્યગ્નિષ્ટોમે રાજન્યસ્ય ગૃહ્ણીયાત્

સસ્તુતશસ્ત્રો ભવતિ

આતિષ્ઠ વૃત્રહન્નિતિ ગ્રહણસાદનૌ

યસ્માન્ન જાતઃ પરો અન્યો અસ્તિ ય આવિવેશ ભુવનાનિ વિશ્વા । પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિદાનસ્ત્રીણિ જ્યોતીંષિ સચતે સ ષોડશી । એષ બ્રહ્મા ય ઋત્વિયઃ । ઇન્દ્રો નામ શ્રુતો ગણે । પ્ર તે મહે વિદથે શંસિષં હરી । ય ઋત્વિયઃ પ્ર તે વન્વે । વનુષો હર્યતં મદમ્ । ઇન્દ્રો નામ ઘૃતં ન યઃ । હરિભિશ્ચારુ સેચતે । શ્રુતો ગણ આ ત્વા વિશન્તુ । હરિવર્પસં ગિર ઇત્યેતાભિશ્ચતસૃભિઃ સન્નમભિમન્ત્ર્ય

ઇતિ દ્વિતીયા કણ્ડિકા
સમયાવિષિતે સૂર્યે હિરણ્યેન ષોડશિનઃ સ્તોત્રમુપાકરોતિ

બર્હિઃસ્થાને ભવતિ

શ્વેતમશ્વં પુરસ્તાદ્ધારયન્તિ । અરુણપિશઙ્ગં વા

ઓથા મોદ ઇવ મદે મદા મોદ ઇવોમથેતિ વ્યતિષક્ત ઉભયતોમોદઃ પ્રતિગર આનુષ્ટુગ્ભ્યઃ

ઇન્દ્રાધિપતેઽધિપતિસ્ત્વં દેવાનામસ્યધિપતિં મામાયુષ્મન્તં વર્ચસ્વન્તં મનુષ્યેષુ કુર્વિતિ હુત્વેન્દ્રશ્ચ સમ્રાડ્વરુણશ્ચ રાજા તૌ તે ભક્ષં ચક્રતુરગ્ર એતમ્ । તયોરનુ ભક્ષં ભક્ષયામિ વાગ્જુષાણા સોમસ્ય તૃપ્યત્વિતિ ષોડશિનં ભક્ષયતિ । આદિત્યવદ્ગણેન ચમસાન્

અનુષ્ટુપ્ છન્દસ ઇતિ ભક્ષમન્ત્રં નમતિ

અરુણપિશઙ્ગોઽશ્વો દક્ષિણા । અશ્વતરી વા

અતિરાત્રશ્ચેત્ષોડશિચમસાનુન્નયંસ્ત્રયોદશભ્યશ્ચમસગણેભ્યો રાજાનમતિરેચયતિ

ષોડશિના પ્રચર્ય રાત્રિપર્યાયૈઃ પ્રચરતિ

હોતૃચમસમુખ્યઃ પ્રથમો ગણઃ । મૈત્રાવરુણચમમુખ્યો દ્વિતીયઃ । બ્રાહ્મણાચ્છંસિચમસમુખ્યસ્તૃતીયઃ । અચ્છાવાકચમસમુખ્યશ્ચતુર્થઃ

ઇન્દ્રાય ત્વાપિશર્વરાયેતિ મુખ્યંમુખ્યં ચમસમનૂન્નયતિ

સર્વૈન્દ્રી રાત્રિઃ

અનુષ્ટુપ્ છન્દસ ઇતિ સર્વત્ર ભક્ષમન્ત્રં નમતિ

પ્રથમાભ્યાં ગણાભ્યામધ્વર્યુશ્ચરતિ । ઉત્તરાભ્યાં પ્રતિપ્રસ્થાતા

એષ પ્રથમઃ પર્યાયઃ

એવં વિહિતો દ્વિતીયસ્તૃતીયશ્ચ

ઇતિ તૃતીયા કણ્ડિકા
અથ પ્રતિપ્રસ્થાતાશ્વિનં દ્વિકપાલં નિર્વપતિ

હોતૃચમસમુખ્યાન્સંધિચમસાનુન્નયતિ

ત્રિવૃદ્રાથંતરઃ સંધિઃ

આશ્વિનં પરઃસહસ્રં શસ્ત્રં ભવતિ

તદુદિત આદિત્યે પરિધીયતે

તસ્મિન્પરિધિતે હોતૃચમસમધ્વર્યુરાદત્તે । ચમસાંશ્ચમસાધ્વર્યવઃ । પુરોડાશં પ્રતિપ્રસ્થાતા

અશ્વિભ્યાં તિરોઅહ્નિયાનાં સોમાનામનુબ્રૂહ્યશ્વિભ્યાં તિરોઅહ્નિયાનાં સોમાનાં પ્રેષ્યેતિ સંપ્રૈષૌ

તિરોઅહ્નિયાન્સોમાન્પ્રસ્થિતાન્પ્રેષ્યેતિ વા

ન વા પ્રસ્થાપયેત્

સહ સોમૈઃ પુરોડાશં પ્રતિપ્રસ્થાતા સર્વહુતં જુહોતિ

પઙ્ક્તિશ્છન્દસ ઇતિ ભક્ષમન્ત્રં નમતિ

અપ્તોર્યામશ્ચેત્સંધિચમસાનુન્નયંશ્ચતુર્ભ્યશ્ચમસગણેભ્યો રાજાનમતિરેચયતિ

યથા પ્રથમે રાત્રિપર્યાયે તથા મુખ્યા ભવન્તિ

આગ્નેયાન્પ્રથમાનુન્નયતિ । ઐન્દ્રાન્દ્વિતીયાન્ । વૈશ્વદેવાંસ્તૃતીયાન્ । વૈષ્ણવાંશ્ચતુર્થાન્

તેષાં સંધિચમસવત્પ્રચરણકલ્પ ઇત્યેકે

અતિચ્છન્દાશ્છન્દસ ઇતિ સર્વત્ર ભક્ષમન્ત્રં નમતિ

ઇતિ ચતુર્થી કણ્ડિકા ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
ક્રતુપશવ ઐકાદશિનાશ્ચ વિકલ્પન્તે

તેષાં સમવાયે યથાચોદિતં સંસ્કારાઃ

તન્ત્રમઙ્ગાનિ વિભવન્તિ

પ્રત્યક્ષાર્થાનિ પ્રતિસંસ્કારમધ્યાવર્તન્તે

યથાર્થમૂહઃ

યૂપાહુતિં હુત્વાગ્નિષ્ઠપ્રથમાંસ્ત્રયોદશ યૂપાન્મન્ત્રેણ છિનત્તિ

સર્વેષાં શકલાહરણાવ્રશ્ચનહોમાઃ

સર્વમુપશયં તક્ષતિ

તથા પાત્નીવતં છિનત્તિ યથાધો નાભિસંમિતો ભવિષ્યતીતિ

યત્પ્રાગ્વેદિસંમાનાત્તત્કૃત્વા દશરથાક્ષામેકાદશોપરાં રજ્જું મીત્વા તસ્યાશ્ચતુર્વિંશેન ભાગેન વેદિં મિમીતે

પ્રક્રમસ્થાનીયા ભવતિ

અગ્નિષ્ઠં દ્વાભ્યાં રશનાભ્યાં પરિવીયૈકાદશિની રશનાઃ પરિવીયાગ્નિષ્ઠે વાસયતિ

દ્વિરશના યૂપાઃ

શ્વોભૂત આશ્વિનં ગૃહીત્વા યૂપાન્સંમિનોતિ

સહ વાગ્નિષ્ઠેન

તન્ત્રમભ્રેરાદાનં પરિલેખનોઽભ્યાવર્તતે

રથાક્ષમાત્રાણિ યૂપાન્તરાલાનિ

અગ્નિષ્ઠાદ્દક્ષિણં પરિલિખ્યોત્તરમગ્નિષ્ઠાત્પરિલિખતિ

એવં વ્યત્યાસમુદગપવર્ગાન્યૂપાન્સંમિનોતિ

પ્રતિયૂપં સ્વરવઃ

દક્ષિણત ઉન્નતા ભવતિ

ઉત્તરત ઉન્નતાં મિનુયાત્પિતૃલોકકામસ્ય

ઇતિ પઞ્ચમી કણ્ડિકા
સર્વાન્સમાન્પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય

યે ત્રયો મધ્યમાસ્તાન્સમાન્પશુકામસ્ય । વ્યતિષજેદિતરાન્

આરાગ્રામભિચરતઃ

મધ્ય ઉન્નતો ભવતિ । અનુપૂર્વમન્તૌ નિનતૌ

સમવસ્રાવિણીં વૃષ્ટિકામસ્ય । મધ્યે નિનતા ભવતિ ।
અનુપૂર્વમન્તાવુન્નતૌ

વ્યતિષક્તાં ભ્રાતૃવ્યતઃ

ગર્તમિતમિત્યુક્તમ્

યદિ કામયેત ક્ષત્રં વિશ ઓજીયઃ સ્યાદિત્યગ્નિષ્ઠાદ્દક્ષિણાન્વર્ષીયસો મિનુયાત્

વિટ્ ક્ષત્રાદિત્યેતદ્વા વિપરીતમ્

ઉપરસંમિતાં મિનુયાત્પિતૃલોકકામસ્ય । મધ્યેન સંમિતાં રશનસંમિતાં ચ મનુષ્યલોકકામસ્ય । ચષાલસંમિતામિન્દ્રિયકામસ્યેતિ

આયામત ઉપરાણિ સમાનિ સ્યુઃ । તિર્યક્તો મધ્યાનિ રશનાશ્ચ । પ્રથિમ્નશ્ચષાલાનિ

ઉપશયં દ્વાભ્યાં રશનાભ્યાં પરિવીયાગ્રેણ દક્ષિણં યૂપં પ્રાઞ્ચં નિદધાતિ । દક્ષિણેન વા । ઇદમહમમુમામુષ્યાયણમિન્દ્રસ્ય વજ્રેણાભિનિદધામીતિ દ્વેષ્યં મનસા ધ્યાયન્

આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમગ્નિષ્ઠ ઉપાકરોતિ । ઉત્તરે સારસ્વતીં મેષીમ્ । દક્ષિણે સૌમ્યં બભ્રુમ્

એવં વ્યત્યાસં દક્ષિણાપવર્ગાન્પશૂનુપાકરોતિ

વારુણમન્તતો દક્ષિણત ઉદઞ્ચમ્

યદિ કામયેત યોઽવગતઃ સોઽપરુધ્યતામિત્યુક્તમ્

ઇતિ ષષ્ઠી કણ્ડિકા
આરણ્યં પશુમાખું વોપશયે નિર્દિશેત્

અસૌ તે પશુરિતિ વા દ્વેષ્યં મનસા ધ્યાયન્

યદિ ન દ્વિષ્યાદાખુસ્તે પશુરિતિ બ્રૂયાત્

પ્રતિપશુ બર્હીંષિ વપાશ્રપણ્યઃ કુમ્ભ્યો હૃદયશૂલાશ્ચ

તન્ત્રમગ્નેર્હરણં તથાધ્રિગુઃ સંજ્ઞપ્તહોમો રશનાનામુદસનં પરિવપ્યૌ વપાશ્રપણીનામનુપ્રહરણમભિહોમો માર્જનં ચ

અભ્યાવર્તતે મનોતા

તન્ત્રં વા

સર્વેષાં ત્ર્યઙ્ગાનિ સમવત્તં ચ

ઉદ્રેકાન્સમવનીય દિશઃ પ્રતિ યજતિ

ઉત્તમે પશૌ વનસ્પતિં યજતિ । સ્વિષ્ટકૃતં ચ

સર્વેષાં ગુદકાણ્ડૈરુપયજ ઉપયજતિ । જાઘનીભિશ્ચ પત્નીઃ સંયાજયન્તિ

અનૂબન્ધ્યાવપાયાં હુતાયામગ્રેણ શાલામુખીયં પાત્નીવતં મિનોત્યધોનાભિમનવસ્તીર્ણેઽચષાલમ્

તસ્મિંસ્ત્વાષ્ટ્રં સાણ્ડં લોમશં પિઙ્ગલં પશુમુપાકૃત્ય પર્યગ્નિકૃતમુત્સૃજ્યાજ્યેન શેષં સંસ્થાપયેત્

યાવન્તિ પશોરવદાનાનિ સ્યુસ્તાવત્કૃત્વ આજ્યસ્યાવદ્યેત્

પશુધર્માજ્યં ભવતિ

શાલામુખીયે પ્રચરન્તીતિ વિજ્ઞાયતે

અપિ વા અર્યગ્નિકૃતમેવોત્સૃજેત્ । ન સંસ્થાપયેત્

પશુપુરોડાશાદ્યનૂબન્ધ્યાયાઃ શેષં સંસ્થાપયેત્

યદિ કાપેયી પશ્વેકાદશિની સ્યાદાગ્નેયમભિત ઐન્દ્રૌ પશૂ ભવતઃ । ઉત્તરતઃ સારસ્વતં સૌમ્યં પૌષ્ણં બાર્હસ્પત્યમિતિ । દક્ષિણતઃ સાવિત્રં વૈશ્વદેવં મારુતં વારુણમિતિ

તામેતાં કાપેયા વિદુઃ । તામતિરાત્રચરમ આલ ભેત

સાહીનેષુ શબ્દસંયોગાત્

સત્ત્રીયેતરા ભવતિ

ઇતિ સપ્તમી કણ્ડિકા ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
વાસિષ્ઠો બ્રહ્મા જ્યોતિષ્ટોમે

યો વા કશ્ચિત્સ્તોમભાગાન્વિદ્યાત્

આધ્વર્યવેષુ કર્મસુ સ્તુતશસ્ત્રયોશ્ચ વાચં યચ્છતિ । અન્તર્ધૌ ચ

યદિ પ્રમત્તો વ્યાહરેદ્વૈષ્ણવીમૃચં વ્યાહૃતીશ્ચ જપિત્વા વાચં યચ્છેત્

રાજનિ મીયમાને મહાવેદ્યામુત્તરવેદ્યાં ચ ક્રિયમાણાયામગ્નૌ મીયમાને કૃષ્યમાણ ઓપ્યમાને ચિતેશ્ચિતેરુપધીયમાનાયાઃ સંચિતકર્મસૂખાકર્મસુ ચ ક્રિયમાણેષુ દક્ષિણત આસ્તે

રાજન્યોહ્યમાનેઽગ્નૌ પ્રણીયમાન ઉખામચ્છ ગચ્છતામોહ્યમાનાયાં વસતીવરીઃ સવનીયાશ્ચાચ્છ ગચ્છતામાહ્રિયમાણાસુ નૈરૃતીરુપધાસ્યતાં ચિત્યગ્નીનાં ચ પ્રણીયમાનાનાં દક્ષિણત એતિ

સદોહવિર્ધાનેષુ સંમીયમાનેષ્વન્તરા ચાત્વાલોત્કરાવન્વવેત્યાપરેણોત્તરવેદિં દક્ષિણાતિક્રમ્યોપવિશતિ

હોષ્યમાણેષુ પ્રત્યતિક્રમ્યોત્તરેણ હવિર્ધાનં ગત્વોત્તરેણાગ્નીધ્રીયં ધિષ્ણિયં પરીત્ય પૂર્વયા દ્વારા પ્રાગ્વંશં પ્રવિશ્યાપરેણ શાલામુખીયં દક્ષિણાતિક્રમ્યોપવિશતિ

ઇત્યષ્ટમી કણ્ડિકા
એવાવન્દસ્વેત્યુપસ્થે રાજાનં કુરુતે

હુતે પૂર્વો નિષ્ક્રમ્યાન્વઙ્ઙગ્નેરેતિ

આગ્નીધ્રીયં પ્રાપ્ય પ્રતિપ્રસ્થાત્રે રાજાનં પ્રદાયોત્તરેણાગ્નીધ્રીયં દક્ષિણાતિક્રમ્યોપવિશતિ । પૂર્વવદુપસ્થે રાજાનં કુરુતે । હુતે પૂર્વો નિષ્ક્રમ્યાપરયા દ્વારા હવિર્ધાનં રાજાનં પ્રપાદ્યાધ્વર્યવે પ્રદાયોત્તરેણ હવિર્ધાનં ગત્વાપરેણોત્તરવેદિં દક્ષિણાતિક્રમ્યોપવિશતિ । અગ્નીષોમીયસ્યા વપાયા હોમાદાસ્તે । હુતાયાં માર્જયતે । વસતીવરીષુ પરિહ્રિયમાણાસુ દક્ષિણાત આસ્તે । મહારાત્રે બુધ્યમાનેષુ બુધ્યતે । ઉપાકૃતે પ્રાતરનુવાકે વાચં યચ્છત્યા પરિધાનીયાયાઃ । સવનીયાસુ પ્રપાદ્યમાનાસુ પૂર્વયા દ્વારા હવિર્ધાનં પ્રવિશ્યાગ્રેણ ખરં દક્ષિણાતિક્રમ્યોપવિશતિ

રાજનિ મીયમાનેઽભિષૂયમાણે ગ્રહેષુ ચ ગૃહ્યમાણેષુ વાચં યચ્છત્યાગ્રયણસ્ય ગ્રહણાત્

વૈપ્રુષાઞ્જુહ્વત્સુ જુહોતિ

પવમાનેષુ સમન્વારબ્ધઃ સર્પતિ

બ્રહ્મન્સ્તોષ્યામઃ પ્રશાસ્તરિત્યુચ્યમાને દેવ સવિતરે
તત્તે પ્રાહેત્યનુદ્રુત્ય

ઇતિ નવમી કણ્ડિકા
રશ્મિરસિ ક્ષયાય ત્વા ક્ષયં જિન્વૐ સ્તુતેતિ પ્રસૌતિ

સર્વસ્તોત્રાણામેષ કલ્પઃ

ઉત્તરમુત્તરં સ્તોમભાગાનાં દધાતિ

દ્વાદશાગ્નિષ્ટોમે । પઞ્ચદશોક્થ્યે । ષોડશ ષોડશિનિ । સપ્તદશ વાજપેયે । એકાન્નત્રિંશતમતિરાત્રે । ત્રયસ્ત્રિંશતમપ્તોર્યામે

સ્તુતે પવમાને યથેતં ગત્વાપરેણોત્તરવેદિં દક્ષિણાતિક્રમ્યોપવિશતિ । સવનીયસ્યા વપાયા હોમાદાસ્તે

હુતાયાં માર્જયિત્વા પ્રાતઃસવનાયસં પ્રસર્પત્સુ ગ્રહાવકાશૈઃ શૃતંકારૈશ્ચોપસ્થાયોત્તરેણ હવિર્ધાનં ગત્વા દક્ષિણેન માર્જાલીયં ધિષ્ણિયં પરીત્ય પૂર્વયા દ્વારા સદઃ પ્રવિશ્યાગ્રેણ પ્રશાસ્તુર્ધિષ્ણિયં દક્ષિણાતિક્રમ્યોપવિશતિ

યત્રાસ્મૈ બ્રહ્મચમસમાહરતિ તં પ્રતિગૃહ્ય ભક્ષયતિ યથેતરે ચમસાન્

ઉપાકૃતે સ્તોત્રે વાચં યચ્છત્યા શસ્ત્રયાજ્યાયાઃ

સંસ્થિતે સવને યથેતં પ્રતિનિષ્ક્રામતિ

એવં વિહિત ઉત્તરયોઃ સવનયોઃ સંચરો બ્રહ્મત્વં ચ

આધ્વર્યવ એવાતોઽન્યાનિ કર્માણિ બ્રહ્મણ આમ્નાતાનિ ભવન્તિ

અવભૃથં ગચ્છતાં દક્ષિણતો ગચ્છતિ

એવં વિહિતં સર્વસોમાનાં બ્રહ્મત્વમ્

ઇતિ દશમી કણ્ડિકા ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
દક્ષિણાં પ્રતિગ્રહીષ્યન્સપ્તદશકૃત્વોઽપાન્ય વ્યાવૃત્ય પ્રતિગૃહ્ણીયાત્

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણામિ । રાજા ત્વા વરુણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે । અગ્નયે હિરણ્યં તેનામૃતત્વમશ્યામ્ । વયો દાત્રે મયો મહ્યમાસ્તુ પ્રતિગ્રહીત્રે । ક ઇદં કસ્મા અદાત્ । કામઃ કામાય । કામો દાતા કામઃ પ્રતિગ્રહીતા । કામં સમુદ્રમાવિશ કામેન ત્વા પ્રતિગૃહ્ણામિ । કામૈતત્તે । એષા તે કામ દક્ષિણા ઉત્તાનસ્ત્વાઙ્ગીરસઃ પ્રતિગૃહ્ણાત્વિતિ

સોમાય વાસઃ । રુદ્રાય ગામ્ । વરુણાયાશ્વમ્ । પ્રજાપતયે પુરુષમ્ । મનવે તલ્પમ્ । ત્વષ્ટ્રેઽજામ્ । અગ્નયે વા । પૂષ્ણેઽવિમ્ । નિરૃત્યા અશ્વતરગર્દભૌ હિમવતો હસ્તિનમ્ । ગન્ધર્વાપ્સરાભ્યઃ સ્રગલંકરણે । વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો ધાન્યમ્ । વાચેઽન્નમ્ । ઊર્જે વા । બ્રહ્મણ ઓદનમ્ । સમુદ્રાયાપઃ । ઉત્તાનાયાઙ્ગીરસાયાનઃ । વૈશ્વાનરાય રથમ્

વૈશ્વાનર્યર્ચા રથં પ્રતિગૃહ્ણીયાદ્વૈશ્વાનરઃ પ્રત્નથા નાકમારુહદ્દિવઃ પૃષ્ઠં ભન્દમાનઃ સુમન્મભિઃ

ઇત્યેકાદશી કણ્ડિકા
સ પૂર્વવજ્જનયજ્જન્તવે ધનં સમાનમજ્મા પરિયાતિ જાગૃવિરિતિ

યત્કિંચાપ્રાણત્તત્સર્વમુત્તાનસ્ત્વાઙ્ગીરસઃ પ્રતિગૃહ્ણા ત્વિત્યેવ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ । યદ્વાનામ્નાતમન્ત્રમ્

સર્વત્ર પુરસ્તાત્સાવિત્ર ઉપરિષ્ટાદન્વાધિઃ

ગ્નાસ્ત્વાકૃન્તન્નપસસ્ત્વાતન્વત વરૂત્રયસ્ત્વાવયન્નિત્યેતદ્વાસસ્યનુષજતિ પુરસ્તાદ્દૈવતાત્

ત ઇમે તાન્ત્રીણાં દક્ષિણાનાં પ્રતિગ્રહણાઃ સ્યુઃ

વિજ્ઞાયતે ચ । દેવા વૈ વરુણમયાજયન્ । સ યસ્યૈયસ્યૈ દેવતાયૈ દક્ષિણામનયત્તામવ્લીનાત્ । તે ઽબ્રુવન્વ્યાવૃત્ય પ્રતિગૃહ્ણામ તથા નો દક્ષિણા ન વ્લેષ્યતીતિ । તે વ્યાવૃત્ય પ્રત્યગૃહ્ણન્ । તતો વૈ તાન્દક્ષિણા નાવ્લીનાત્ । ય એવંવિદ્વાન્વ્યાવૃત્ય દક્ષિણાં પ્રતિગૃહ્ણાતિ નૈનં દક્ષિણા વ્લીનાતીતિ । તાન્ત્રીરેવાધિકુરુતે

બર્હિષા પ્રતીયાદ્ગાં વાશ્વં વા

અન્નેન પુરુષં હસ્તિનં વા

ગન્ધૈઃ પ્રિયવદ્યેન ચ તલ્પમ્

ઇતિ દ્વાદશી કણ્ડિકા ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
સંવત્સરં ચતુર્ણામેકો નાશ્નીયાત્ । તદ્વ્રતમિતિ વિજ્ઞાયતે ચતુર્હોતૄણામનુબ્રુવાણસ્ય

એષા વા અનાહિતાગ્નેરિષ્ટિર્યચ્ચતુર્હોતારઃ

યઃ પ્રજયા પશુભિર્ન પ્રજાયેત સ દ્વાદશાહાનિ તપ્તમુદકં પિબન્બરાસીં વસાનોઽધઃ શયીત

દ્વાદશ્યાઃ પ્રાતઃ પ્રાઙુત્ક્રમ્ય પ્રાણ્યાપાન્યેન્દ્રં ગચ્છ સ્વાહેત્યપાન્ય દશહોતારં વ્યાખ્યાય ચતુર્હોતારં જુહુયાચ્ચતુર્ગૃહીતેનાજ્યેન

અર્ધં વા પૂર્વેણ ગ્રહેણ । અર્ધમુત્તરેણ

યઃ કામયેત પ્રજાયેયેતિ સ દ્વાદશગૃહીતેન સ્રુચં પૂરયિત્વા દશહોતારં મનસાનુદ્રુત્ય દર્ભસ્તમ્બે સગ્રહં જુહુયાત્ । અર્ધં વા પૂર્વેણ ગ્રહેણાર્ધમુત્તરેણ

યં બ્રાહ્મણં વિદ્યાં વિદ્વાંસં યશો નર્છેત્સોઽરણ્યં પરેત્ય દર્ભસ્તમ્બમુદ્ગ્રથ્ય બ્રાહ્મણં દક્ષિણતો નિષાદ્ય ચતુર્હોતૄન્વ્યાચક્ષીત

સર્વાન્સસંભારયજુષ્કાનિત્યાશ્મરથ્યઃ । હોતૄનિત્યાલેખનઃ

યો દક્ષિણત આસ્તે તસ્મૈ વરં દદાતિ

અથૈતા દેવાનાં પત્નયઃ । તાભિઃ પ્રજાકામં પશુકામં
વા યાજયેત્

અન્તરા ત્વષ્ટારં દેવાનાં ચ પત્નીશ્ચત્વારિચત્વારિ પદાનિ પ્રતિસંખ્યાય યજેત

યદિ સંવત્સરં ન જાયેત તત્પરો ન સૂર્ક્ષેત્

દશહોત્રાભિચરન્યજેત્

સ્વકૃત ઇરિણે પ્રદરે વા જુહુયાત્

ઇતિ ત્રયોદશી કણ્ડિકા
યદ્વાચઃ ક્રૂરં તેન વષટ્કરોતિ । વાચ એવૈનં ક્રૂરેણ પ્રવૃશ્ચતિ । તાજગાર્તિમાર્છતીતિ વિજ્ઞાયતે

યઃ કામયેત વીરો મ આજાયેતેતિ સ ચતુર્હોતારં જુહુયાચ્ચતુર્ગૃહીતેનાજ્યેન । અર્ધં વા પૂર્વેણ ગ્રહેણાર્ધમુત્તરેણ । અસ્ય વીરો જાયતે

ન ત્વેનમપરોઽનુજાયતે

વરો દક્ષિણા

એતેનૈવ ચતુર્હોત્રા રાજાનં સંગ્રામે સંયત્તે યાજયેત્

યત્તત્ર વિન્દેરંસ્તતો દ્વાદશશતં દક્ષિણાઃ

પઞ્ચહોત્રા પશુકામં યાજયેત્

ચતુર્ગૃહીતેનાજ્યેન । અર્ધં વા પૂર્વેણ ગ્રહેણાર્ધમુત્તરેણ । ચતસ્રો દક્ષિણા દદાત્યશ્વં હિરણ્યં ગાં વાસ ઇતિ

એતેનૈવ દક્ષિણાવર્જમામયાવિનં સ્વર્ગકામં વા યાજયેત્

મનસા સ્વર્ગકામસ્ય જુહુયાત્

સપ્તહોત્રા યજ્ઞવિભ્રષ્ટં યાજયેચ્ચતુર્ગૃહીતેનાજ્યેન । અર્ધં વા પૂર્વેણ ગ્રહેણાર્ધમુત્તરેણ

યઃ કામયેત બહોર્ભૂયાન્સ્યામિતિ સ દશહોતારં પ્રયુઞ્જીત । યઃ કામયેત વીરો મ આજાયેતેતિ સ ચતુર્હોતારમ્ । યઃ કામયેત પશુમાન્સ્યામિતિ સ પઞ્ચહોતારમ્ । યઃ કામયેતર્તવો મે કલ્પેરન્નિતિ સ ષડ્ઢોતારમ્ । યઃ કામયેત સોમપઃ સોમયાજી સ્યામા મે સોમપઃ સોમયાજી જાયેતેતિ સ સપ્તહોતારમ્

અથૈષ ઋતુમુખીયઃ પડ્ઢોતા વાગ્ઘોતેતિ । તસ્ય વદત્યૃતુમુખઋતુમુખે જુહુયાદિતિ । સ સાર્વકામઃ

ઇતિ ચતુર્દશી કણ્ડિકા
યદ્યેનમાર્ત્વિજ્યાદ્વૃતં સન્તં નિર્હરેરન્નાગ્નીધ્રે જુહુયાદ્દશહોતારં ચતુર્ગૃહીતેનાજ્યેન પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્તિષ્ઠન્પ્રતિલોમં વિગ્રાહમ્ । પ્રાણાનેવાસ્યોપદાસયતિ । યદ્યેનં પુનરુપશિક્ષેયુરાગ્નીધ્ર એવ જુહુયાદ્દશહોતારં ચતુર્ગૃહીતેનાજ્યેન પશ્ચાત્પ્રાઙાસીનોઽનુલોમમવિગ્રાહમ્ । પ્રાણાનેવાસ્મૈ કલ્પયતીતિ વિજ્ઞાયતે

સ યઃ કામયેત પ્રિયઃ સ્યામિતિ યં વા કામયેત પ્રિયઃ સ્યાદિતિ તસ્મા એતં સ્થાગરમલંકારં કલ્પયિત્વા દશહોતારં પુરસ્તાદ્વ્યાખ્યાય ચતુર્હોતારં દક્ષિણતઃ પઞ્ચહોતારં પશ્ચાત્ષડ્ઢોતારમુત્તરતઃ સપ્તહોતારમુપરિષ્ટાત્સંભારૈશ્ચ પત્નિભિશ્ચ મુખેઽલંકૃત્યાસ્યાર્ધં વ્રજેત્ । પ્રિયો હૈવ ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે

ત ઇમે ચતુર્હોતારો યત્ર હોમાર્થાઃ સગ્રહાઃ સસ્વાહાકારાસ્તત્ર પ્રયુજ્યેરન્ । યત્રાહોમાર્થા અગ્રહા અસ્વાહાકારાઃ

યત્ર જપા યાજમાનાઃ

તેષાં યે વિહારસંયુક્તા આહિતાગ્નેસ્તાન્પ્રતીયાત્ । ઉભયોરિતરાન્

ઇતિ પઞ્ચદશી કણ્ડિકા ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
અગ્નિં નરો દીધિતિભિરરણ્યોર્હસ્તચ્યુતી જનયન્ત પ્રશસ્તમ્ । દૂરેદૃશં ગૃહપતિમથર્યુમ્ । અગ્નિનાગ્નિઃ સમિધ્યતે । સપ્ત તે અગ્ને । મનો જ્યોતિર્જુષતામ્ । ત્રયસ્ત્રિંશત્ । યન્મે મનસશ્છિદ્રં યદ્વાચો યચ્ચ મે હૃદઃ । અયં દેવો બૃહસ્પતિઃ સં તત્સિઞ્ચતુ રાધસા । વિશ્વકર્મા હવિરિદં જુષાણઃ સંતાનૈર્યજ્ઞં સમિમં તનોતુ । યા વ્યુષ્ટા ઉષસો યાશ્ચ નિમ્રુચસ્તા સંદધામિ હવિષા ઘૃતેન । અયાશ્ચાગ્નેઽસિ । ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવા ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ । સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાંસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ । સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ । પૃષદશ્વા મરુતઃ પૃશ્નિમાતરઃ શુભંયાવાનો વિદથેષુન્ જગ્મયઃ । અગ્નિજિહ્વા મનવઃ સૂરચક્ષસો વિશ્વે નો દેવા અવસા ગમન્નિહ । શતમિન્નુ શરદો અન્તિ દેવા યત્રા નશ્ચક્રા જરસં તનૂનામ્ । પુત્રાસો યત્ર પિતરો ભવન્તિ મા નો મધ્યા રીરિષતાયુર્ગન્તોઃ । પ્રેદ્ધો અગ્ને દીદિહીત્યેષા

ઇતિ ષોડશી કણ્ડિકા
શ્રુત્કર્ણાય કવયે વેદ્યાય નમોભિર્નાકમુપયામિ શંસન્ । યતો ભયમભયં તત્કૃધી નોઽગ્ને દેવાનામવ હેડ ઇયક્ષ્વ । અગ્નિં વો દેવમગ્નિભિઃ સજોષા યજિષ્ઠં દૂતમધ્વરે કૃણુધ્વમ્ । યો મર્ત્યેષુ નિધ્રુવિરૃતાવા તપુર્મૂર્ધા ઘૃતાન્નઃ પાવકઃ । ઘૃતપ્રતીકો ઘૃતપૃષ્ઠો અગ્નિર્ઘૃતૈઃ સમિદ્ધો ઘૃતમસ્યાન્નમ્ । ઘૃતપ્રુષસ્ત્વા સરિતો વહન્તિ ઘૃતં પિબન્યજતાદ્દેવ દેવાન્ । આયુર્દા અગ્ને । ઇમો અગ્ને । સપ્ત તે અગ્ને । મનો જ્યોતિર્જુષતામ્ । ત્રયસ્ત્રિંશત્ । યન્મે મનસઃ । વિશ્વકર્મા । અગ્નિં યુનજ્મિ । ઇન્ધાનાસ્ત્વા । અગ્નિર્ન ઈડિત ઈડિતવ્યૈર્દેવૈઃ પાર્થિવૈઃ પાતુ । વાયુર્ન ઈડિત ઈડિતવ્યૈર્દેવૈરાન્તરિક્ષૈઃ પાતુ । સૂર્યો ન ઈડિત ઈડિતવ્યૈર્દેવૈર્દિવ્યૈઃ પાતુ । વિષ્ણુર્ન ઈડિત ઈડિતવ્યૈર્દેવૈર્દિશ્યૈઃ પાતુ । અગ્નિર્યજુર્ભિઃ પૂષા સ્વગાકારૈસ્ત ઇમં યજ્ઞમવન્તુ તે મામવન્ત્વનુ વ આરભેઽનુ મારભધ્વં સ્વાહેત્યેતૈસ્ત્રિભિરનુવાકૈરવિજ્ઞાતપ્રાયશ્ચિત્તે સોમે ત્રય
સ્ત્રિંશતમાહુતીર્જુહોતિ

ત્રયસ્ત્રિંશતં ચાગ્નીધ્રે યજ્ઞતનૂઃ

પૃથિવિ ભૂવરિ સિનીવાલ્યુરન્ધ્ર આચિત્તે મનસ્તે ભુવો વિવસ્ત ઇતિ વસતીવરીષુ સવનીયાસુ વા વિષિક્તાસુ સપ્તાહુતીર્હુત્વા

ઇતિ સપ્તદશી કણ્ડિકા
ય ઊર્મિર્હવિષ્ય ઇન્દ્રિયાવાન્મદિન્તમસ્તં વ ઋધ્યાસમ્ । સોમસ્યાજ્યમસિ હવિષો હવિર્જ્યોતિષાં જ્યોતિઃ । વિશ્વેષાં વો દેવાનાં દેવતાભિર્ગૃહ્ણામીત્યભિમન્ત્ર્ય સં વઃ સિઞ્ચન્તુ મરુતઃ સમિન્દ્રઃ સં બૃહસ્પતિઃ । સં વોઽયમગ્નિઃ સિઞ્ચત્વાયુષા ચ ધનેન ચ । સર્વમાયુર્દધાતુ મે । માન્દા વાશાઃ । આપો ભદ્રાઃ । આદિત્પશ્યામિ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇત્યેતાભિઃ સપ્તભિઃ સંસિઞ્ચેદભિ વા મન્ત્રયેત

યદિ પ્રાતઃસવને પ્રાગ્ઘોમાત્સોમમતિરિક્તં પશ્યેત્તં
ચમસેષ્વભ્યુન્નયેદુપજુહુયાદ્વા

હુતે દૃષ્ટ્વા સ્તુતશસ્ત્રવન્તં કુયાત્

હોતૃચમસમુખ્યાંશ્ચમસાનુન્નીય બૃહતઃ સ્તોત્રમુપાકરોતિ

ગૌર્ધયતિ મરુતામિતિ ધયદ્વતીષુ સ્તુવીરન્

અસ્તિ સોમો અયં સુત ઇતિ વૈતાસુ બૃહતા ગૌરિવીતેન વા સ્તુવીરન્

ઐન્દ્રાવૈષ્ણવં હોતાનુશંસતિ

ઇન્દ્રાવિષ્ણુભ્યાં પીતસ્યેતિ ભક્ષમન્ત્રં નમતિ

યદિ માધ્યંદિન એતદેવ

સ્તોત્રે વિકારઃ । બણ્મહાઁ અસિ સૂર્યેતિ સૌરીષુ બૃહતા ગૌરિવીતેન વા સ્તુવીરન્

તથૈવ હોતાનુશંસતિ । તથા ભક્ષમન્ત્રઃ

યદિ તૃતીયસવનેઽતિરિચ્યેતોક્થ્યં કુર્વીત

યદ્યુક્થ્યે ષોડશિનમ્ । યદિ ષોડશિન્યતિરાત્રમ્ । યદ્યતિરાત્રે દ્વિરાત્રમ્ । યદિ દ્વિરાત્ર એકસ્તોત્રમેવ

તત્ર વૈષ્ણવીષુ શિપિવિષ્ટવતીષુ બૃહતા ગૌરિવીતેન વા સ્તુવીરન્

તથૈવ હોતાનુશંસતિ । તથા ભક્ષમન્ત્રઃ

ઇત્યષ્ટાદશી કણ્ડિકા ઇતિ ષષ્ઠઃ પટલઃ
યદિ સોમૌ સંસુતૌ સ્યાતામાદિતશ્ચતુર્ભિઃ સંભારયજુર્ભિર્હુત્વા મહારાત્રે પ્રાતરનુવાકમુપાકૃત્યાન્વારબ્ધે યજમાને જુહોતિ સંવેશાયોપવેશાય ગાયત્રિયાસ્ત્રિષ્ટુ
ભો જગત્યા અનુષ્ટુભઃ પઙ્ક્ત્યા અભિભૂત્યૈ સ્વાહેતિ

એવં સવનાદૌસવનાદાવુત્તરૈરુત્તરૈશ્ચતુર્ભિઃ સંભારયજુર્ભિશ્છન્દસા ચોત્તરેણોત્તરેણા પાઙ્ક્તાત્

પઞ્ચસવનો યજ્ઞઃ । ત્રીણિ સવનાન્યવભૃથોઽનૂબન્ધ્યેતિ । પઞ્ચ સમિદ્ધેઽગ્નૌ હૂયન્ત પ્રાણાપાનૌ મૃત્યોર્મા પાતં પ્રાણાપાનૌ મા મા હાસિષ્ટમિતિ

પુરસ્તાત્પાશુકાત્સ્વિષ્ટકૃતોઽધ્વર્યુર્જપત્યેતિવન્તિ પ્રેતિવન્તિ વાજ્યાનિ

મરુત્વતીવૃષણ્વતીર્વા પ્રતિપદઃ

અભીવર્તો બ્રહ્મસામ

ઉભે બૃહદ્રથંતરે ભવતઃ

યદ્યગ્નિષ્ટોમઃ સોમઃ પરસ્તાત્સ્યાદુક્થ્યં કુર્વીત । યદ્યુક્થ્યઃ ષોડશિનમ્ । યદિ ષોડશ્યતિરાત્રમ્ । યદ્યતિરાત્રો દ્વિરાત્રમ્ । યદિ દ્વિરાત્રસ્ત્રિરાત્રમ્ । યદિ ત્રિરાત્ર એકસ્તોત્રમેવ

અભિજિત્કાર્યોઽભિજિત્યૈ । વિશ્વજિત્કાર્યો
વિશ્વજિત્યૈ । સર્વપૃષ્ઠઃ સર્વસ્તોમોઽતિરાત્રો ભવતિ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યા ઇતિ વિજ્ઞાયતે

સજનીયં શસ્યં વિહવ્યં શસ્યમગસ્ત્યસ્ય કયાશુભીયં નિષ્કેવલ્યમ્ । તાનિ શંસેત્

સજનીયં પ્રાતઃસવનિકે વૈશ્વદેવેઽનુપ્રોહેત્ । વિહવ્યં માધ્યંદિનીયે મરુત્વતીયે । અગસ્ત્યસ્ય કયાશુભીયં નિષ્કેવલ્યં તાર્તીયસવનિકે વૈશ્વદેવેઽનુપ્રોહેત્

ઇત્યેકોનવિંશી કણ્ડિકા
તત્રેમાઃ સામચોદના ભવન્તિ । તૌરશ્રવસં કાર્યમ્ । વસિષ્ઠસ્ય નિહવઃ કાર્યઃ । અભીવર્તં બ્રહ્મસામ કુરુતાત્ । ઉભે બૃહદ્રથંતરે કુરુતાત્ । અભિજિતં વિશ્વજિતં વા યજ્ઞક્રતું કુરુતાત્ । ક્રોશાનુક્રોશે કુરુતાદિતિ

પુરસ્તાત્પ્રાતઃસવનાત્સંપ્રેષ્યતિ

પૂર્વઃ સંસ્થાપ્યઃ । અત્યભિષુત્યં વા । દક્ષિણાભિર્વા વર્ષીયાંસં યજ્ઞક્રતું કુર્વીત

યાવદ્રથાહ્રમન્તરા ગિરિર્ગિરિભિદ્વા નદી વ્યવેયાત્પર્વતાન્તરયે વા નાનારાજ્યયોર્વા સંસવો નાવિદ્વિષાણયોઃ સંસવો વિદ્યત ઇતિ કઙ્કતિબ્રાહ્મણં ભવતિ

યત્ર દીક્ષિતાનામુપતાપઃ સ્યાદ્ય
જમાનાયતને શયીત

તંપરિગૃહ્યાગ્નીધ્રં નયેત્

પરીમં પરિ તે બ્રહ્મણે દદામિ બ્રહ્મ પરિદદાતુ દેવતાભ્યઃ । વષટ્કારસ્ત્વા ભિષજ્યતુ સહ વિશ્વૈર્દેવૈઃ ।
વસવ એતદ્વઃ પ્રાતઃસવનં રુદ્રા એતદ્વો માધ્યંદિનં સવનં વિશ્વે દેવા એતદ્વસ્તૃતીયસવનમ્ । તદ્રક્ષધ્વં તદ્ભિષજ્યત તદ્ગોપાયત તદ્વો મા વિગાદિતિ સર્વત્રાનુષજતિ

આગ્નીધ્રીયમુપસમાધાય સંપરિસ્તીર્ય બ્રાહ્મણં દક્ષિણતો દર્ભેષુ નિષાદ્યોત્તરત ઉદપાત્રમુપનિધાય તસ્મિન્નેકવિંશતિં યવાન્દર્ભપુઞ્જીલાંશ્ચાવધાય જીવા નામ સ્થ તા ઇમં જીવયત જીવિકા નામ સ્થ તા ઇમં જીવયત સંજીવિકા નામ સ્થ તા ઇમં સંજીવયતેતિ પ્રતિબ્રૂયાત્

ઇતિ વિંશી કણ્ડિકા
યા જાતા ઓષધય ઇત્યોષધિસૂક્તેનૈનમેતાભિરદ્ભિરભિષિઞ્ચતિ

આપઃ પ્રજાપતેઃ પ્રાણા યજ્ઞસ્ય ભેષજમિતિ ચૈનમાચમયન્તિ

આથૈનમભિમૃશન્તિ

ઉપાંશ્વન્તર્યામૌ તે પ્રાણાપાનૌ પાતામુપાંશુસવનસ્તે વ્યાનં પાતુ વાચં તે ઐન્દ્રવાયવઃ પાતુ દક્ષ ક્રતૂ તે મૈત્રાવરુણઃ પાતુ ચક્ષુષી તે શુક્રામન્થિનૌ પાતાં શ્રોત્રં ત આશ્વિનઃ પાત્વાત્માનં ત આગ્રયણઃ પાત્વઙ્ગાનિ ત ઉક્થ્યઃ પાત્વાયુષ્ટે ધ્રુવઃ પાત્વસાવસાવિતિ સર્વત્રાનુષજતિ

અથાત્માનં પ્રત્યભિમૃશત્યુપાંશ્વન્તર્યામૌ મે પ્રાણાપાનૌ પાતામિતિ

એવં ક્રામત્યા ધ્રુવાત્

પુષ્ટિપતયે પુષ્ટિશ્ચક્ષુષે ચક્ષુઃ પ્રાણાય પ્રાણમાત્મન આત્માનં વાચે વાચમસ્મૈ પુનર્ધેહિ સ્વાહેત્યાહુતિં હુત્વા પૂર્વવદભિમર્શઃ

યદિ મ્રિયેત પ્રાગવભૃથાદગ્ન્યવભૃથં કુર્વીરન્

અવભૃથં વા ગમયિત્વા પ્રોક્ષ્યૈનમભ્યુદાહૃત્ય સ્વૈરગ્નિભિર્યથાલોકં દહેયુઃ

એતાવદેકાહે

અહર્ગણેષ્વાહર દહેત્યુક્ત્વા દક્ષિણાગ્નેરગ્નિમાહૃત્ય નિર્મન્થ્યેન વા દગ્ધ્વા દક્ષિણેન માર્જાલીયે મૃતસ્ય દહનમ્

તૂષ્ણીં તદહઃ પરિસમાપ્ય પત્નીસંયાજાન્તે કુમ્ભેઽસ્થીનિ સંભૃત્ય માર્જાલીયે નિદધાતિ

ઉદ્ગાતારસ્તિસૃભિઃ સર્પરાજ્ઞીભિરપ્રતિહૃતાભિઃ સ્તુવીરન્

ઇત્યેકવિંશી કણ્ડિકા
ઋત્વિજો હોતૃપ્રથમાઃ પ્રાચીનાવીતિનો યામીરનુબ્રુવન્તઃ સર્પરાજ્ઞીનાં કીર્તયન્તો દક્ષિણાન્કેશપક્ષાનુદ્ગ્રથ્ય સવ્યાન્પ્રસ્રસ્ય દક્ષિણાનૂરૂનાઘ્નાનાઃ સિગ્ભિરભિધૂન્વન્તસ્ત્રિઃ પ્રસવ્યં પરિયન્ત્યપ નઃ શોશુચદઘમિતિ

સવ્યાનુદ્ગ્રથ્ય દક્ષિણાન્પ્રસ્રસ્ય સવ્યાનૂરૂનાઘ્નાના અનભિધૂન્વન્તસ્ત્રિઃ પ્રતિપરિયન્ત્યપ નઃ શોશુચદઘમિતિ

તે યદોદઞ્ચઃ સંપદ્યન્તેઽથૈભ્યોઽધ્વર્યુર્દક્ષિણતોઽશ્માનં પરિધિં દધાતીમં જીવેભ્યઃ પરિધિં દધામિ મા નો નુ ગાદપરો અર્ધમેતમ્ । શતં જીવન્તુ શરદઃ પુરૂચીસ્તિરો મૃત્યું દધ્મહે પર્વતેનેતિ

અગ્નિષ્ટોમઃ સોમ ઐન્દ્રવાયવાગ્રા મૈત્રાવરુણાગ્રા વા

યામીભિઃ સ્તુવતે

સ્તોત્રેસ્તોત્રે ઽસ્થિકુમ્ભમુપનિદધાતિ

માર્જાલીયે ભક્ષાન્નિનયન્તે

અગ્ન આયૂંષિ પવસ ઇતિ પ્રતિપદં કુર્વીરન્

રથંતરસામૈષાં સોમઃ સ્યાત્

આયુરેવાત્મન્દધતેઽથો પાપ્માનમેવ વિજહતો યન્તીતિ વિજ્ઞાયતે

યદ્યુ વૈ નાથવાન્સ્યાદ્દગ્ધ્વૈનં કૃષ્ણાજિનેઽસ્થીન્યુપનહ્ય નિધાય યોઽસ્ય સ્વો નેદિષ્ઠી સ્યાત્તત્સ્થાને તં દીક્ષયિત્વા તેન સહ યજમાના આસીરન્

સંવત્સરેઽસ્થીનિ
યાજયેયુઃ

વ્યાપાતાદિત્યાશ્મરભ્યઃ । ઓદવસાનીયાદિત્યાલેખનઃ

અગ્નિષ્ટોમઃ સોમ ઇત્યેતદાદિ

પૂર્વવદ્દ્વાદશં શતં દક્ષિણાઃ

ઇતિ દ્વાવિંશી કણ્ડિકા ઇતિ સપ્તમઃ પટલઃ
યદિ સત્ત્રાયાગૂર્ય ન યજેત વિશ્વજિતાતિરાત્રેણ સર્વપૃષ્ઠેન સર્વસ્તોમેન સર્વવેદસદક્ષિણેન યજેત

ત્રૈધાતવીયામેકે સહસ્રદક્ષિણાં સમામનન્તિ

સત્ત્રે દીક્ષિત્વા યદિ સામ્યુત્તિષ્ઠા સેત્સોમમપભજ્ય વિશ્વજિતાતિરાત્રેણ પૂર્વવદ્યજેત

યદિ દીક્ષાસૂત્તિષ્ઠાસેદવલિખ્યોખાયાસ્તૈરન્યાં મૃદં સંસૃજ્યોખાં કારયેત્

અવલિખ્ય પશુશિરસાં તૂષ્ણીકેષ્વાશ્લેષયેત્

યદ્યુપસત્સુ યા ચિતા ચિતિઃ સ્યાન્નં તામાવર્તયેત્

તૂષ્ણીકામાવર્તયેત્

મન્ત્રવતીમિત્યપરમ્

ચિતેઽગ્નાવુત્તિષ્ઠતો નાગ્નિચિત્યા વિદ્યતે । તૂષ્ણીં વાગ્નિં ચિન્વીત । મન્ત્રવન્તમિત્યપરમ્

પ્રણીતેઽગ્નૌ તૂષ્ણીમન્યં પ્રણયેત્ । મન્ત્રવન્તમિત્યપરમ્

કરણેભ્યોઽપાદદીત મહાવેદેરુત્તરવેદેર્ધિષ્ણ્યોપરવખરસદોહવિર્ધાનેભ્ય ઇતિ । તાનીતરેષ્વપ્યર્જયેત્

યદિ સર્વૈરાત્રિપર્યાયૈરસ્તુતમભિવ્યુચ્છેત્ષડ્ભિરૈન્દ્રાવૈષ્ણવીભિર્હોત્રે સ્તુયુઃ । તિસૃભિસ્તિસૃભિરિતિરેભ્યઃ

યદિ દ્વાભ્યાં હોત્રે મૈત્રાવરુણાય ચ પૂર્વસ્મિન્પર્યાયે સ્તુયુઃ । બ્રાહ્મણાચ્છંસિનેઽચ્છાવાકાય ચોત્તરસ્મિન્

યદ્યેકેન પઞ્ચદશભિર્હોત્રે સ્તુયુઃ । પઞ્ચભિઃપઞ્ચભિઇરિતરેભ્યઃ

અગ્ને વિવસ્વદુષસ ઇત્યાશ્વિનસ્ય પ્રતિપદં દધ્યાત્

ઇતિ ત્રયોવિંશી કણ્ડિકા
યસ્યાશ્વિને શસ્યમાને સૂર્યો નાવિર્ભવતિ સૌર્યં બહુરૂપમાલભેત

સવા અપિ દાશતયીરનુબ્રૂયાત્

યેષાં દીક્ષિતાનામાહવનીય ઉદ્વાયેદાગ્નીધ્રાદુદ્ધરેત્ । યદાગ્નીધ્રો ગાર્હપત્યાત્ । યદ્ગાર્હપત્યોઽત એવ પુનર્મન્થેત્

યસ્માદ્દારોરુદ્વાયેત્તસ્યારણી કુર્યાત્

ક્રુમુક ઉપજ્વલનઃ

મહર્ત્વિગ્ભ્યશ્ચતુરો વરાન્દદ્યાત્

યસ્ય સોમ ઉપદસ્યેત્સુવર્ણં હિરણ્યં દ્વેધા વિચ્છિદ્યાર્ધમન્તર્ધાયર્જીષેણ સહાભિષુણુયાત્ । અર્ધમભ્યુન્નાયં ગ્રહૈઃ પ્રચરેયુઃ

મહર્ત્વિગ્ભ્યશ્ચતુરો વરાન્દદ્યાત્

યસ્યાક્રીતં સોમમપહરેયુઃ ક્રીણીયાદેવ

યદિ ક્રીતં યો નેદિષ્ઠી સ્યાત્તત આહૃત્યાભિષુણુયાત્

મોમાહારાય સોમવિક્રયિણે વા યથાશ્રદ્ધં દદ્યાત્

સોમાભાવે પૂતીકાનભિષુણુયાત્ । પૂતીકાભાવ આદારાન્ફાલ્ગુનાનિ ચ યાનિ શ્વેતતૂલાનિ સ્યુઃ । તદભાવે યાઃ કાશ્ચૈષધીઃ ક્ષીરિણીરરુણદૂર્વાઃ કુશાન્વા હરિતાનિતિ વાજસનેયકમ્

અપ્યન્તતો વ્રીહિયવાન્

પ્રતિધુષા પ્રાતઃસવને સર્વાન્સોમાઞ્છ્રોણીયાત્ । શૃતેન માધ્યંદિને સવને । દધ્ના તૃતીયસવને નીતમિશ્રેણ વા

અથૈકેષામ્ । પ્રતિધુક્ચ પ્રાતઃસવને પૂતીકાશ્ચ । શૃતં ચ માધ્યંદિને સવને પૂતીકાશ્ચ । દધિ ચ તૃતીયસવને પૂતીકાશ્ચેતિ

અગ્નિષ્ટોમઃ સોમઃ સ્યાદ્રથંતરસામા

ય એવર્ત્વિજો વૃતાઃ સ્યુસ્ત એનં યાજયેયુઃ

એકાં ગાં દક્ષિણાં દદ્યાત્તભ્ય એવ

પુનઃ સોમં ક્રીણીયાત્

અવભૃથાદુદેત્ય પુરસ્તાદ્દ્વાદશ્યાસ્તસ્મા એવ ક્રતવે પુનર્દીક્ષેત

તત્ર તદ્દદ્યાદ્યત્પૂર્વસ્મિન્દાસ્યન્સ્યાત્

ઇતિ ચતુર્વિંશી કણ્ડિકા
યદિ સદોહવિર્ધાનાન્યભિદહ્યેરન્ગ્રહાનધ્વર્યુઃ સ્પાશયેત્ । સ્તોત્રાણ્યુદ્ગાતા । શસ્ત્રાણિ હોતા

અનભિદગ્ધે સોમે પાર્શ્વતો દેવયજનમધ્યવસાય કૃતાન્તાદેવ પ્રક્રામેયુઃ

અભિદગ્ધે તુ તત્પ્રાયશ્ચિત્તં યદપહૃતે

ગોઃ સ્થાને પઞ્ચ ગા દદ્યાત્ । પઞ્ચ વા વરાન્

યદિ પ્રાતઃસવને ગ્રાવાણં નાધિગચ્છેત્પલાશદણ્ડમાહૃત્ય તેનૈવાભિષુણુયાત્ । એતદેવાસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં ભવતીતિ વિજ્ઞાયતે

યદિ માધ્યંદિને યદિ તૃતીયસવન એતદેવ

યદિ પ્રાતઃસવને ગ્રાવા શીર્યેત પુરસ્તાદ્બહિષ્પવમાનાદ્દ્યુતાનસ્ય મારુતસ્ય બ્રહ્મસામ્ના સ્તુવીરન્

બ્રહ્મસામ્ના વૈવ

યદિ માધ્યંદિને યદિ તૃતીયસવન એતદેવ પુરસ્તાત્પવમાનેભ્યઃ સ્તુવતે

યદિ પ્રાતઃસવને કલશો દીર્યેત વૈષ્ણવીષુ શિપિવિષ્ટવતીષ્વિત્યુક્તમ્

અથૈકેષામ્ । યદિ પ્રાતઃસવને કલશો દીર્યેત વષટ્
કારનિધનં બ્રહ્મસામ કુર્યાદિતિ । અસવે સ્વાહા વસવે સ્વાહા વિભુવે સ્વાહા વિવસ્વતે સ્વાહા શૂષાય સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહા ચન્દ્રાય સ્વાહા ગણશ્રિયે સ્વાહા મલિમ્લુચે સ્વાહા જ્યોતિષે સ્વાહાભિભુવે સ્વાહાધિપતયે સ્વાહા
દિવાં પતયે સ્વાહેતિ ત્રયોદશાજ્યાહુતીર્હુત્વા

ઇતિ પઞ્ચવિંશી કણ્ડિકા
ઇન્દ્રસ્ય ગ્રહોઽસ્યગૃહીતો ગ્રાહ્યો દેવાનાં પૂરસિ તં ત્વા પ્રપદ્યે સહ ગ્રહૈઃ સહ પ્રગ્રહૈઃ સહ પ્રજયા સહ પશુભિઃ સહર્ત્વિગ્ભ્યઃ સહ સોગ્યૈઃ સહ સદસ્યૈઃ સહ
દાક્ષિણેયૈઃ સહ યજ્ઞેન સહ યજ્ઞપતિના । ઇન્દ્રાગ્ની પરિધી મમ વાતો દેવપુરા મમ । બ્રહ્મ વર્મ મમાન્તરં તં ત્વેન્દ્રગ્રહ પ્રપદ્યે સગુઃ સાશ્વઃ । વર્મ મે દ્યાવાપૃથિવી વર્માગ્નિર્વર્મ સૂર્યઃ । વર્મ મે બ્રહ્મણસ્પતિર્મા મા પ્રાપદતો ભયમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની પરિધી મમ વાતો દેવપુરા મમ । બ્રહ્મ વર્મ મમાન્તરં તં ત્વેન્દ્રગ્રહ પ્રવિશાનિ સગુઃ સાશ્વઃ સપૂરુષઃ । સહ યન્મે અસ્તિ તેનેતિ દીર્ણં યજમાનો
ઽનુમન્ત્રયતે

અરિષ્ટ્યા અવ્યથ્યૈ સંવેશાયોપવેશાય ગાયત્ર્યા અભિભૂત્યૈ સ્વાહા । અરિષ્ટ્યા અવ્યથ્યૈ સંવેશાયોપવેશાય ત્રિષ્ટુભોઽભિભૂત્યૈ સ્વાહા । અરિષ્ટ્યા અવ્યત્થ્યૈ સંવેશાયોપવેશાય જગત્યા અભિભૂત્યૈ સ્વાહા । અરિષ્ટ્યા અવ્યથ્યૈ સંવેશાયોપવેશાયાનુષ્ટુભોઽભિભૂત્યૈ સ્વાહા । અરિષ્ટ્યા અવ્યથ્યૈ સંવેશાયોપવેશાય પઙ્ક્ત્યા અભિભૂત્યૈ સ્વાહેત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમનુસવનં દીર્ણે પઞ્ચાહુતીર્જુહોતીત્યેકે

યદિ બહિષ્પવમાનં સર્પતાં પ્રસ્તોતાપચ્છિદ્યેત યજ્ઞસ્ય શિરશ્છિદ્યેત । બ્રહ્મણે વરં દત્ત્વા સ એવ પુનર્વર્તવ્યઃ

યદિ પ્રતિહર્તા પશુભિર્યજમાનો વ્યૃધ્યેત । સર્વવેદસં દદ્યાત્

યદ્યુદ્ગાતા યજ્ઞેન યજમાનો વ્યૃધ્યેત । અદક્ષિણઃ સ યજ્ઞઃ સંસ્થાપ્યઃ । અથાન્ય આહૃત્યઃ

તત્ર તદ્દદ્યાદ્યન્પૂર્વસ્મિન્દાસ્યન્સ્યાત્

યુગપદપચ્છેદે તૂદ્ગાતુઃ પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રતિહર્તુઃ સર્વપ્રાયશ્ચિત્તમ્

પૂર્વાપરાપચ્છેદે યો જઘન્યોઽપચ્છિદ્યેત તસ્ય પ્રાય શ્ચિત્તમ્

યદિ માધ્યંદિન એતદેવ । યદ્યાર્ભવે સર્વપ્રાયશ્ચિત્તં જુહુયાત્

ઇતિ ષડ્વિંશી કણ્ડિકા ઇત્યષ્ટમઃ પટલઃ
યત્કલશ ઉપદસ્યેત્સુવર્ણં હિરણ્યં દ્વેધા વિચ્છિદ્યાધમન્તર્ધાયાપોઽવનીય પયોઽભ્યવનયેત્ । અર્ધમભ્યુન્નાયં ગ્રહૈઃ પ્રચરેયુઃ

મહર્ત્વિગ્ભ્યશ્ચતુરો વરાન્દદ્યાત્

અથૈકેષામ્ । યત્કલશ ઉપદસ્યેદાગ્રયણાદ્ગૃહ્ણીયાત્ । યદાગ્રયણઃ કલશાત્

યદ્ગ્રહો વા કલશો વોપદસ્યેદાગ્રયણાદ્ગૃહ્ણીયાદન્યા
ઞ્છુક્રાદ્ધ્રુવાચ્ચ

દ્રોણકલશાદ્ગૃહ્યન્ત ઇતિ સર્વગ્રહાણાં સ્કન્નાનામુપદસ્તાનાં ચ વિજ્ઞાયતે

યદ્ધ્રુવે ઉપદસ્યેત્સ્કન્દેદ્દીર્યેત વા તમભિમન્ત્રયેતાયુર્ધા અસિ ધ્રુવાયુર્મે ધેહિ । વર્ચોધા અસિ ધ્રુવ વર્ચો મે ધેહિ । તનૂપા અસિ ધ્રુવ તન્વં મે પાહીતિ । તસ્મિઞ્છતમાનં હિરણ્યમવધાય સ્વાહા દિવ આપ્યાયસ્વ સ્વાહાન્તરિક્ષાદાપ્યાયસ્વ સ્વાહા પૃથિવ્યા આપ્યાયસ્વેત્યાપ્યાયયતિ

અધ્વરોઽયં યજ્ઞો અસ્તુ દેવા ઓષધીભ્યઃ પશુભ્યો મે ધનાય । વિશ્વસ્મૈ ભૂતાયાધ્વરો અસ્તુ દેવાઃ । સ પિન્વસ્વ ઘૃતવદ્દેવ યજ્ઞ । ઇહૈવૈધિ માપ ચ્યોષ્ઠાઃ પર્વત ઇવાવિચાચલિઃ । ઇન્દ્ર ઇવેહ ધ્રુવસ્તિષ્ઠેહ યજ્ઞમુ ધારય । ઇન્દ્ર એણમદીધરદ્ધ્રુવં ધ્રુવેણ હવિષા । તસ્મૈ દેવા અધિબ્રુવન્નયં ચ બ્રહ્મણસ્પતિઃ । ધ્રુવા દ્યૌર્ધ્રુવા પૃથિવી ધ્રુવં વિશ્વમિદં જગત્ । ધ્રુવા હ પર્વતા ઇમે ધ્રુવો રાજા વિશામયમિત્યેતાભિશ્ચતસૃભિઃ સન્નમભિમન્ત્ર્ય વરમ્ દદાતિ

ઇતિ સપ્તવિંશી કણ્ડિકા
યદિ નારાશંસ ઉપદસ્યેદ્યમધ્વર્યુઃ પૂર્વં ગ્રહં ગૃહ્ણીયાત્તં વષટ્કૃતાનુવષટ્કૃતે હુત્વા ચમસાધ્વર્યવે પ્રયચ્છેત્ । તેનૈનં સ આપ્યાયયત્યાપ્યાયસ્વ સમેતુ ત ઇતિ

યદિ પ્રાતઃસવને સોમો હવિર્વા સ્કન્દેન્માધ્યંદિને તૃતીયસવને નક્તં તિરોઅહ્ન્યેષુ વા દેવાં જનમગન્યજ્ઞ ઇત્યેતૈર્યથાપૂર્વમભિમન્ત્ર્ય મનો જ્યોતિર્જુષતામિત્યાહુતિં જુહુયાત્

ત્રયસ્ત્રિંશત્ । દ્રપ્સશ્ચસ્કન્દ । યસ્તે દ્રપ્સઃ । યો દ્રપ્સઃ । યસ્તે દ્રપ્સ ઇત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમનુસવનં સ્કન્ને પઞ્ચાહુતીર્જુહોતીત્યેકે

યદૃતુગ્રહૈઃ પ્રચરન્તૌ મુહ્યેયાતાં વિસૃષ્ટધેનાઃ સરિતો ઘૃતશ્ચુતો વસન્તો ગ્રીષ્મો મધુમન્તિ વર્ષાઃ । શરદ્ધેમન્ત ઋતવો મયોભુવ ઉદપ્રુતો મભસી સંવસન્તામ્ । આ નઃ પ્રજાં જનયતુ પ્રજાપતિર્ધાતા દદાતુ સુમનસ્યમાનઃ । સંવત્સર ઋતુભિશ્ચાકુપાનો મયિ પુષ્ટિં પુષ્ટિપતિર્દધાતુ । આ દેવાનામ્ । ત્વમગ્ને વ્રતપા અસિ । યદ્વો વયં પ્રમિનામ । મધુશ્ચેત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રં જુહોતિ

ત ઇમં યજ્ઞમવન્તુ તે મામવન્ત્વનુ વ આરભેઽનુ મારભધ્વં સ્વાહેત્યૃતુનામસ્વનુષજતિ

યદિ સોમઃ સ્કન્દેદ્બ્રહ્મન્સોમોઽસ્કાનિત્યુક્ત્વાભૂદ્દેવઃ સવિતા વન્દ્યો નુ ન ઇત્યભિમન્ત્ર્ય ભૂપતયે સ્વાહેતિ પઞ્ચ પ્રાદેશાન્મિમીતે યથા પુરસ્તાત્

યદિ ચમસમભક્ષિતં સ્તોત્રેણાભ્યુપાકુર્યાદારમતેત્યુક્ત્વોત ત્યા નો દિવા મતિરદિતિરૂત્યાગમત્ । સા શન્તાચી મયસ્કરદપ સ્રિધઃ । ઉત ત્યા દૈવ્યા ભિષજા શં નસ્કરતો અશ્વિના । યૂયાતામસ્મદ્રપો અપ સ્રિધઃ । શ
મગ્નિરગ્નિભિસ્કરચ્છં નસ્તપતુ સૂર્યઃ । શં વાતો વાત્વરપા અપ સ્રિધ ઇતિ તિસ્ર આગ્નીધ્રીયે હુત્વા તં સદસિ ભક્ષયિત્વોત્તરવાસસા પ્રચ્છાદ્ય દક્ષિણાં દ્વાર્બાહુમનુ નિર્હૃત્ય માર્જાલીયે પ્રક્ષાલ્ય પૂર્વયાતિહૃત્ય તદિત્પદં ન વિચિકેત વિદ્વાન્યન્મૃતઃ પુનરપ્યેતિ જીવાન્ । ત્રિવૃદ્યદ્ભુવનસ્ય રથવૃજ્જીવો ગર્ભો ન મૃતઃ સ જીવાદિતિ તંનચમસેષ્વપિસૃજ્ય હિરણ્યગર્ભઃ સમવર્તતાગ્ર ઇત્યાહુતિં
હુત્વાપ્યાયસ્વ મદિન્તમ સોમ વિશ્વાભિરૂતિભિઃ । ભવા નઃ સપ્રથસ્તમ ઇત્યાપ્યાયયતિ

પ્રત્યસ્મૈ પિપીષતે વિશ્વાનિ વિદુષે ભર । અરંગમાય જગ્મવેઽપશ્ચાદ્દઘ્વને નર ઇત્યવવૃષ્ટં ભક્ષમભિમન્ત્ર્યેન્દુરિન્દુમવાગાદિન્દોરિન્દ્રોઽપાત્ । તસ્ય ત ઇન્દવિન્દ્રપીતસ્ય મધુમત ઉપહૂતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામીતિ ભક્ષયતિ

યદિ દીક્ષિતોઽવકિરેદપ્સ્વગ્ન ઇત્યેષા । તપો ષ્વગ્ને અન્તરાઁ અમિત્રાંસ્તપા શંસમરરુષઃ પરસ્ય । તપા વસો ચિકિતાનો અચિતાન્વિ તે તિષ્ઠન્તામજરા અયાસઃ । યો નઃ સનુત્યો અભિદાસદગ્ને યો અન્તરો મિત્રમહો વનુષ્યાત્ । તમજરેભિર્વૃષભિસ્તપ સ્વૈસ્તપા તપસ્વ તપસા તપિષ્ઠ । સ સ્મા કૃણોતુ કેતુમા નક્તં ચિદ્દૂર આ સતે । પાવકો યદ્વનસ્પતીન્પ્રાસ્મા નિનોત્યજરઃ । નહિ તે અગ્ને તનુવૈ ક્રૂરમાનાશ મર્ત્યઃ । કપિર્બભસ્તિ તેજનં સ્વં જરાયુ ગૌરિવ । મેષ ઇવ યદુપ ચ વિ ચ ચર્વરિ યદપ્સરરૂપરસ્ય ખાદતિ । શીર્ષ્ણા ગિરૌ વક્ષસા વક્ષ એજયન્નંશું ગભસ્તિ હરિતેભિરાસભિરિતિ ષટ્ પૂર્ણાહુતીર્હુત્વા પ્રત્યાહુતિ વરાન્દદ્યાત્

ઇત્યેકોનત્રિંશી કણ્ડિકા
યદ્દેવા દેવહેડનમિતિ વા દશાહુતીર્હુત્વા પવમાનઃ સુવર્જન ઇત્યેતેનાનુવાકેનાભિષિઞ્ચેત્

યદિ હુતાહુતૌ સોમૌ સંસૃજ્યેયાતામન્તઃપરિધ્યઙ્ગારં નિર્વર્ત્ય યજ્ઞસ્ય હિ સ્થ ઋત્વિયાવિન્દ્રાગ્ની ચેતનસ્ય ચ । હુતાહુતસ્ય તૃપ્યતમહુતસ્ય હુતસ્ય ચ । હુતસ્ય ચાહુતસ્ય ચાહુતસ્ય હુતસ્ય ચ । ઇન્દ્રાગ્ની અસ્ય સોમસ્ય વીતં પિબતં જુષેથામિત્યઙ્ગારે હુત્વા તમસ્મૈ ભક્ષં પ્રયચ્છેત્

મા યજમાનં તમો વિદન્મર્ત્વિજો મો ઇમાઃ પ્રજાઃ । મા યઃ સોમમિમં પિબાત્સંસૃષ્ટમુભયં કૃતમિતિ ભક્ષયતિ

મા નો ધ્વારિષુઃ પિતરો મોત વીરા મા નઃ સબન્ધુરુત વાન્યબન્ધુઃ । મા નો દુશ્ચક્ષા અઘશંસ ઈશતાહુતોઽયં યજ્ઞમપ્યેતુ દેવાનિતિ ભક્ષયન્તમભિમન્ત્રયતે

સપ્તર્ત્વિજઃ સપ્ત સદાંસ્યેષાં દશ ક્ષિપો અશ્વિના પઞ્ચ વાજાઃ । પ્રાણો વ્યાનોઽપાનો મન આકૂતમગ્નિઃ સ્વાહાકૃતં હવિરદન્તુ દેવા ઇતિ ભક્ષં વ્યાપન્નમભિમન્ત્ર્યેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇતિ દક્ષિણપૂર્વ ઉપરવેઽવનયેત્

ઉત્તરપૂર્વે વા

યઃ સોમવામી સ્યાત્તસ્મા એતં સોમેન્દ્રં શ્યામાકં ચરું નિર્વપેત્

ઇતિ ત્રિંશી કણ્ડિકા ઇતિ નવમઃ પટલઃ
યદિ સદોહવિર્ધાનાનિ કૃષ્ણશકુનિરુપર્યુપર્યતિપતેત્યક્ષાભ્યામાધૂન્વાન ઇવાભિનિષીદેદ્વેદં વિષ્ણુર્વિચક્રમ ઇત્યાહુતિં જુહુયાત્ । યદ્યુચ્ચૈઃ પતેન્ન તદાદ્રિયેત

યદ્યનો રથો વાન્તરાગ્રી સદોહવિર્ધાને વા વીયાત્પાથિકૃતીં પૂર્વવન્નિર્વપેત્

યદિ હવિર્ધાનં પદ્યેતોદસ્તામ્પ્સીત્સવિતા મિત્રો અર્યમા સર્વાનમિત્રાનવધીદ્યુગેન । બૃહન્તં મામકરદ્વીરવન્તં રથંતરે શ્રયસ્વ સ્વાહેત્યાહવનીયે જુહુયાત્

એતેનૈવ પૃથિવ્યાં વામદેવ્યે શ્રયસ્વ સ્વાહેતિ હોત્રીયે યદિ સદઃ

અન્તરિક્ષે બૃહતિ શ્રયસ્વ સ્વાહેત્યાગ્નીધ્રીયે યદ્યાગ્નીધ્રમ્

યદિ પ્રાગ્વંશં સર્વૈઃ શાલામુખીયે જુહુયાત્

દિવિ બૃહતા ત્વોપસ્તભ્નોમીતિ સર્વેષામુપસ્તમ્ભનઃ સમાનઃ

યદ્યેનમાર્ત્વિજ્યાદ્વૃતં સન્તં નિર્હરેરન્નાગ્નીધ્રે જુહુયાદનુ મા સર્વો યજ્ઞોઽયમેતુ વિશ્વે દેવા મરુતઃ સામાર્કઃ । આપ્રિયશ્છન્દાંસિ નિવિદો યજૂંષ્યસ્યૈ પૃથિવ્યૈ યદ્યજ્ઞિયમિતિ

અન્યયજ્ઞે સોમં ભક્ષયિત્વાગ્નિભ્યઃ પરિભક્ષમાજ્યેનાહવનીયે જુહુયાત્

ઇત્યેકત્રિંશી કણ્ડિકા
અપાં પુષ્પમસ્યોષધીનાં રસઃ સોમસ્ય પ્રિયં ધામાગ્નેઃ પ્રિયતમં હવિઃ સ્વાહા । અપાં પુષ્પમસ્યોષધીનાં રસઃ સોમસ્ય પ્રિયં ધામેન્દ્રસ્ય પ્રિયતમં હવિઃ સ્વાહા । અપાં પુષ્પમસ્યોષધીનાં રસઃ સોમસ્ય પ્રિયં ધામ વિશ્વેષાં દેવાનાં પ્રિયતમં હવિઃ સ્વાહેતિ

વયં સોમ વ્રતે તવ મનસ્તનૂષુ પિપ્રતઃ । પ્રજાવન્તો અશીમહીતિ શેષં ભક્ષયિત્વા દેવેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહા સોભ્યેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહા કવ્યેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ સ્વાહેતિ દક્ષિણાગ્નૌ પ્રતિમન્ત્રં જુહોતિ

તં જઘનેન દક્ષિણાપ્રાગગ્રાન્દર્ભાન્સંસ્તીર્ય દધિ દદાતિ દેવાસ ઇહ માદયધ્વં સોમ્યાસ ઇહ માદયધ્વં કવ્યાસ ઇહ માદયધ્વમિતિ

અનન્તરિતાઃ પિતરઃ સોમ્યાઃ સોમપીથાદિત્યુપતિષ્ઠતે

ભયે જાતેઽશક્યે યષ્ટું સર્વેભ્યો હવિર્ભ્યઃ સોમેભ્યશ્ચ દ્રોણકલશે સમવધાય યે દેવા યેષામિદં ભાગધેયં બભૂવ યેષાં પ્રયાજા ઉતાનૂયાજાઃ । ઇન્દ્રજ્યેષ્ઠેભ્યો વરુણરાજભ્યોઽગ્નિહોતૃભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહેતિ દ્રોણકલશેન હુત્વાભયે પુનર્યજેત

યદર્ધર્ચાલ્લુપ્યેતાભિપ્રતિગૃણીયાદ્વા ત્વં નો અગ્ને । સ ત્વં નો અગ્ને । ત્વમગ્ને અયાસિ । પ્રજાપત ઇતિ ચતસ્ર આહુતીર્જુહુયાત્ । વ્યાહૃતીશ્ચ

યદૃક્તો યજ્ઞં ભ્રેષ આગચ્છેદ્ભૂરિતિ ગાર્હપત્યે જુહુયાત્ । યદિ યજુષ્ટો ભુવ ઇતિ દક્ષિણાગ્નૌ । યદિ સામતઃ સુવરિત્યાહવનીયે । યદિ સર્વતઃ સર્વા જુહુયાત્

ઇતિ દ્વાત્રિંશી કણ્ડિકા
બ્રહ્મા વા મનસા ધ્યાયન્નાસીત

યદ્યૌદુમ્બરી નશ્યેદન્યાં પ્રચ્છિદ્યોર્ગસ્યર્જં મયિ ધેહિ શ્રિયાં તિષ્ઠ પ્રતિષ્ઠિતા । દિવં સ્તબ્ધ્વાન્તરિક્ષં ચ પૃથિવ્યાં ચ દૃઢા ભવ । ધર્ત્રિ ધરિત્રિ જનિત્રિ યમિત્રીત્યધ્વર્યુરુદ્ગાતા યજમાનશ્ચોચ્છ્રયન્તિ

સંમિતાં નિત્યેન યજુષાભિમૃશતિ

યદિ હવિર્ધાને પદ્યેયાતાં દક્ષિણમધ્વર્યુરુદ્ગૃહ્ણીયાત્પ્રતિપ્રસ્થાતોપસ્તભ્નુયાત્ । ઉત્તરં પ્રતિપ્રસ્થાતોદ્ગૃહ્ણીયાદધ્વર્યુરુપસ્તભ્રુયાત્

વૈષ્ણવ્યોપસ્તભ્નુતઃ । વૈષ્ણવ્યોપમિનુતે । આશ્વિના કલ્પયતઃ

અગ્ને વાજસ્ય ગોમત ઇતિ તિસ્રઃ । ભદ્રો નો અગ્નિરાહુતો ભદ્રા રાતિઃ સુભગ ભદ્રો અધ્વરઃ । ભદ્રા ઉત પ્રશસ્તયઃ । ભદ્રા ઉત પ્રશસ્તયો ભદ્રં મનઃ કૃણુષ્વ વૃત્રતૂર્યે । યેના સમત્સુ સાસહઃ । યેના સમત્સુ સાસહો
ઽવ સ્થિરા તનુહિ ભૂરિ શર્ધતામ્ । વનેમા તે અભિષ્ટિભિરિતિ ષડ્ભિરુષ્ણિક્કકુદ્ભિરાગ્નીધ્રીયે જુહુતઃ

પૂર્વાભિરુષ્ણિગ્ભિરધ્વર્યુઃ । ઉત્તરાભિઃ કકુદ્ભિઃ પ્રતિપ્રસ્થાતા

શિરો યજ્ઞસ્ય પ્રતિધીયતામમૃતં દેવતામયમ્ । વેષ્ણવ્યા ક્રિયતાં શિર આશ્વિન્યા પ્રતિધીયતામિતિ પઞ્ચગૃહીતેન સમાનૌ હોમૌ જુહુતઃ

યદ્યાગ્નિક્યુખામા ભિદ્યેત સંકૃષ્યૈનાં પુનઃ કુર્યાત્

યદિ પક્વા સંપિષ્યાન્યયા મૃદા સંસૃજ્યોખાં કારયેત્

ઇતિ ત્રયસ્ત્રિંશી કણ્ડિકા
યસ્યાગ્નિરુખ્ય ઉદ્વાયોદ્ગાર્હપત્યાદન્યં પ્રણયેત્ । સ એવ પુનઃ પરીધ્યઃ । સ્વાદેવૈનં યોનેર્જનયતીતિ વિજ્ઞાયતે

કૃષ્ણં વાસઃ કૃષ્ણા ધેનુઃ કૃષ્ણો વા ગૌઃ શતમાનં ચ હિરણ્યં દક્ષિણા

યત્પૂર્વસ્મિન્નહન્યુત્તરસ્મા અહ્ને ક્રિયતે તેનાહરભ્યાસજતિ । તેન યજ્ઞં સંતનોતિ

યત્પૂર્વસ્મિન્નહન્યુત્તરસ્મા અહ્ને વસતીવરીર્યજ્ઞાયજ્ઞિયં પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ તેનાહરભ્યાસજતિ । તેન યજ્ઞં સંતનોતિ । યત્પૂર્વસ્મિન્નહન્યુત્તરસ્મા અહ્ને પયાંસિ વિશાસ્તિ તેનાહરભ્યાસજતિ । તેન યજ્ઞં સંતનોતિ । યદતિપ્રેષ્યતિ તેનાહરભ્યાસજતિ । તેન યજ્ઞં સંતનોતિ

એતેષામેકસ્મિન્નપ્યક્રિયમાણે નમો બ્રહ્મણે નમો અસ્ત્વગ્નયે નમઃ પૃથિવ્યૈ નમ ઓષધીભ્યઃ । નમો વાચે નમો વાચસ્પતયે નમો વિષ્ણવે બૃહતે કરોમિ સ્વાહેત્યાહુતિં હુત્વા સર્વપ્રાયશ્ચિત્તં જુહુયાજ્જુહુયાત્

ઇતિ ચતુર્વિંશી કણ્ડિકા ઇતિ દશમઃ પટલઃ
ઇતિ ચતુર્દશઃ પ્રશ્નઃ
પ્રવર્ગ્યં સંભરિષ્યન્નમાવાસ્યાયાં પૌર્ણમાસ્યામાપૂર્યમાણપક્ષસ્ય વા પુણ્યે નક્ષત્રે તૂષ્ણીં કાણ્ટકીં સમિધમાધાય યુઞ્જતે મન ઇતિ ચતુર્ગૃહીતં જુહોતિ

અથ યદિ દીક્ષિતઃ કાણ્ટકીમેવૈતયા સમિધમાદધ્યાત્ । યજુરેવ વદેદિત્યેકે

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યભ્રિમાદાયાભ્રિરસિ નારિરસીત્યભિમન્ત્રયતે

સાગ્નિક્યા વ્યાખ્યાતા

ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પત ઇતિ બ્રહ્માણમાનન્ત્રયતે

ઉપોત્તિષ્ઠતિ બ્રહ્મા । ઉભાવુત્તરમર્ધર્ચં જપતઃ । આદદતે કૃષ્ણાજિનમ્ । અનુનયન્ત્યજાં પુંશ્છગલામશ્વં વૃષાણમિતિ

પ્રૈતુ બ્રહ્મણસ્પતિરિતિ પ્રાઞ્ચોઽશ્વપ્રથમા અભિપ્રવ્રજન્તિ યત્ર મૃદં ખનિષ્યન્તઃ સ્યુઃ

અપિ વાસ્યૈતે સંભારાઃ પરિશ્રિતેઽભ્યુદાહૃતા ભવન્તિ

અગ્રેણાહવનીયં મૃત્ખનઃ । પૂર્વઃપૂર્વ ઇતરઃ

ઉત્તરેણ મૃત્ખનં કૃષ્ણાજિનં પ્રાચીનગ્રીવમુત્તરલોમાસ્તીર્ય દેવી દ્યાવાપૃથિવી ઇતિ મૃત્ખનમભિમન્ત્રયતે । ઋધ્યાસમદ્યેતિ મૃત્ખનેઽભ્રિયા પ્રહૃત્ય મખસ્ય શિર ઇત્યપાદાય મખાય ત્વેતિ હરતિ । મખસ્ય ત્વા શીર્ષ્ણ ઇતિ કૃષ્ણાજિને નિવપતિ

એવં દ્વિતીયં ચ હરતિ

તૂષ્ણીં ચતુર્થં યાવતીં મૃદં પ્રવર્ગ્યપાત્રેભ્ય આપ્તાં મન્યતે

એવમિતરાન્સંભારાન્

અભિમન્ત્રણે વિકારઃ

ઇતિ પ્રથમા કણ્ડિકા
ઇયત્યગ્ર આસીરિતિ વરાહવિહતમ્ । દેવીર્વમ્રીરિતિ વલ્મીકવપામ્ । ઇન્દ્રસ્યૌજોઽસીતિ પૂતીકાનજલોમાનિ કૃષ્ણાજિનલોમાનિ ચ સંસૃજ્યાગ્નિજા અસિ પ્રજાપતે રેત ઇતિ

આયુર્ધેહિ પ્રાણં ધેહીત્યશ્વેનાવઘ્રાપ્ય મધુ ત્વા મધુલા કરોત્વિત્યજયાભિદોહયતિ

અભિદોહનમેકેઽવઘ્રાપણાત્પૂર્વં સમામનન્તિ

બહવ આર્યાઃ પરિગૃહ્ય હરન્તિ

ઉત્તરેણ વિહારમુદ્ધતેઽવોક્ષિતે સિકતોપોપ્તે પરિશ્રિતે નિદધતિ

મધુ ત્વા મધુલા કરોત્વિતિ મદન્તીરુપસૃજતિ

યે ચોખાસંસર્જનાઃ સંભારા યચ્ચાન્યદ્દૃઢાર્થ ઉપાર્ધં મન્યતે

અથાત્યન્તપ્રદેશઃ

યત્કિંચ પ્રવર્ગ્ય ઉદકકૃત્યં મદન્તીભિરેવ તત્ક્રયતે ।
નૈનં સ્ત્રી પ્રેક્ષતે ન શૂદ્રઃ

ન કુર્વન્નભિપ્રાણિતિ

અપહાય મુખમનભિપ્રાણન્વેણુના કરોતિ

ન પ્રવર્ગ્યમાદિત્યં ચ વ્યવેયાત્

યત્ર ક્વચ વિપ્રક્રાન્તે પ્રવર્ગ્યં આદિત્યોઽસ્તમિયાત્ કૃતાન્તાદેવ વિરમેત્ । શ્વોભૂતે શેષં સમાપ્નુયાત્

સંપ્રક્લિશ્ય મૃદં મખસ્ય શિરોઽસીતિ પિણ્ડં કૃત્વા યજ્ઞસ્ય પદે સ્થ ઇત્યઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં નિગૃહ્ય મહાવીરં કરોતિ વ્યુદ્ધિં પઞ્ચોદ્ધિમપરિમિતોદ્ધિં વા પ્રાદેશમાત્રમૂર્ધ્વસાનુમુપરિષ્ટાદાસેચનવન્તં મધ્યે સંનતં વાયવ્યપ્રકારમ્

ઇતિ દ્વિતીયા કણ્ડિકા
ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા કરોમીતિ પ્રથમમ્ । ત્રૈષ્ટુભેનેતિ દ્વિતીયમ્ । જાગતેનેતિ તૃતીયમ્