ānandasāgarastavaḥ · Chapter 1
// ānandasāgarastavaḥ //
vijñāpanārhaviralāvasarānavāptyā
mandodyame mayi davīyasi viśvamātuḥ /
avyājabhūtakaruṇāpavanāpaviddhā-
nyantaḥ smarāmyahamapāṅgataraṅgitāni
āvedyatāmaviditaṃ kimathāpyanuktaṃ
vaktavyamāntararujopaśamāya nālam /
ityarthyase kimapi tacchravaṇe nidhātuṃ
mātaḥ prasīda malayadhvajapāṇḍyakanye
ākranditaṃ ruditamāhatamānane vā
kasyārdramastu hṛdayaṃ kimataḥ phalaṃ vā /
yasyā mano dravati yā jagatāṃ svatantrā
tasyāstavāmba purataḥ kathayāmi khedam
paryākule manasi vāci pariskhalantyāṃ
āvartagarta iva cakṣiṣi ghūrṇamāne /
kaste'bhidāsyati śive mamatāmavasthāṃ
kāle dayasva kathayāmi tavādhunaiva
bhaktiṃ karotu nitarāṃ surajātimātre
grāmīṇajanturiva paurajaneṣu lokaḥ /
anyatra devi bhavadīyapadāravindā-
dākṛṣyamāṇamapi me hṛdayaṃ na yāti
aṅgīkuru tvamavadhīraya vā vayaṃ tu
dāsāstaveti vacasaiva jayema lokān /
etāvataiva sukaro nanu viśvamātaḥ
uddaṇḍadaṇḍadharakiṅkaramaulibhaṅgaḥ
vedāntavākyajanitaṃ vimalaṃ vicāraiḥ
āsādya bodhamanucintanato'parokṣam /
muktiṃ vrajanti manujā iti sūktimādyā-
mālambya kastaritumarhati śailakanye
ekaikavedaviṣayāḥ kati nāmaśākhā-
stāsāṃ śirāṃsi kati nāma pṛthagvidhāni /
arthāvabodhavidhuro'kṣaralābha eva
keṣāṃ nṛṇāṃ katibhirastu śarīrabandhaiḥ
nyāyāḥ parasparavibhinnadiśaḥ sahasra-
mucchāvacāni ca bhavantyupabṛṃhaṇāni /
evaṃ sthite girisute nigamopalānāṃ
tātparyasāramavadhārayituṃ kṣamaḥ kaḥ
astvakṣaragrahavidhirjanuṣāṃ sahasrai-
rāpātato bhavatu nāma tato'rthabodhaḥ /
durvādikalpitavikalpataraṅgasāndrān
duṣpūrvapakṣajaladhīn kathamuttareyaḥ
brahmeti śaktiriti bandhavimocanīti
māyāmayīti madanāntakavallabheti /
saptāṣṭaśabdaparivartanamātra eva
sāmarthyamāvahati śāstrapariśramo'yam
tasyai prasīdasi girīndrasute ya itthaṃ
sampādayeta śanakairaparokṣabodham /
yasmai prasīdasi sa ca kṣamate'vaboddhu-
mitthaṃ parasparasamāśrayametadāste
ākarṇaya tvamimamabhyupagamya vādaṃ
jānātu ko'pi yadi vā hṛdayaṃ śrutīnām /
tasyāpyasaṅkhyabhavabandhaśatārjito'yaṃ
dvaitabhramo galatu janmaśataiḥ kiyadbhiḥ
kāle mahatyanavadhāvapatankvadāpi
kvāpyantime januṣi ko'pi gatiṃ labheta /
itthaṃ samarthanavidhiḥ paramāgamānāṃ
paryāyasūktividhayā nayanaṃ nañarthe
ekāpavargasamaye jagato'pavargaḥ
sarvāpavargasamaye punarastaśaṅkaḥ /
īdṛgvidhaṃ kamapi pakṣamihāvalambya
sthātuṃ sukhaṃ kṣamamaneva pathā pravṛttaiḥ
abhyasya vedamavadhārya ca pūrvatantra-
mālakṣya śiṣṭacaritāni pṛthagvidhāni /
adhyāpanādibhiravāpya dhanaṃ ca bhūri
śarmāṇi mātaralasāḥ kathamācareyuḥ
āyasya tāvadapi karma karotu kaści-
ttenāpi mātaradhikaṃ kimivānubhāvyam /
aste sukhaṃ ya iha bhāratavarṣasīma-
nyāste sa kiñcidita uttarato'pasṛtya
karma tyajema yadi nūnamadhaḥ patema
yadyācarema na kadāpi bhavaṃ tarema /
karma tyajediti carediti ca pravṛttāḥ
bhāvena kena nigamā iti na pratīmaḥ
karmaṇyakarmavidhireṣa yadācaranti
karmāṇi tattadanubandhajihāsayeti /
satyaṃ tathāpyabhinavo bhavitā na bandhaḥ
prācīnabandhaharaṇe ka ivābhyupāyaḥ
prārabdhakarma kiyadārabhate kiyadvā
prārapsyate kiyadidaṃ ka ivāvadhattām /
kālaḥ kiyāniva mayā pratipālanīyo
yasya kṣaṇārdhamapi kalpaśatatvameti
puṃsaḥ kṣaṇārdhamapi saṃsaraṇākṣamasya
sāṅkhyādayaḥ saraṇayo na viśanti karṇam /
saṅkhyāya gāṅgasikatāḥ sakalāśca sūkṣmā
bhuṅkṣveti vāgiva mahākṣudhayārditasya
bhaktistu kā yadi bhavedratibhāvabheda-
statkevalānvayitayā viphalaiva bhaktiḥ /
prītistvayi trijagadātmani kasya nāsti
svātmadruho na khalu santi janāstrilokyām
ātmā samastajagatāṃ bhavatīti samya-
gvijñāya yadvitanute tvayi bhāvabandham /
sā bhaktirityabhimataṃ yadi siddhamiṣṭaṃ
vyarthaṃ viśeṣyamalamastu viśeṣaṇaṃ naḥ
svātmetaratvamavadhārya paratvabuddhyā
yatprīyate gurujaneṣviva saiva bhaktiḥ /
syādetadevamiyameva tu me jihāsyā
dvaitabhramātkimadhikaṃ bhavabandhamūlam
sevaiva bhaktiriti karmapathapraveśaḥ
sevyaprasādaphalakā kila karmasevā /
dhyānapravāha iti cecchravaṇāt tṛtīyaḥ
prāgeva mātarayamākalito'bhyupāyaḥ
atraiva dāsyasi vimuktimathāpi yāce
mātaḥ śarīrapatanaṃ maṇikarṇikāyām /
astu svakṛtyamanukampanamīśvarāṇāṃ
dāsasya karmakarataiva tathā svakṛtyam
sadyo bhavetsukṛtināmupadeśalābhaḥ
pāpātmanāṃ bahutithe samaye vyatīte /
ityādibhiḥ kila purāṇavacobhiramba
vārāṇasīmapi na yācitumutsuko'smi
ākrāntamantararibhiḥ madamatsarādyaiḥ
gātraṃ valīpalitarogaśatānuviddham /
dāraiḥ sutaiśca gṛhamāvṛtamuttamarṇaiḥ
mātaḥ kathaṃ bhavatu me manasaḥ prasādaḥ
dhanyāḥ kati tribhuvane paramopabhāgyaṃ
saṃsārameva parameśvari bhāvayantaḥ /
ābhāsarūpamavabodhamimaṃ sametya
kliśye kiyatkiyadahaṃ tvamunā bhavena
kā saṃskṛtiḥ kimapacāranibandhaneyaṃ
kīdṛgvidhasya tava kiṃ kṣatametayeti /
praśne tu nāsmi kuśalaḥ prativaktumeva
khedastu me janani ko'pyayamevamāste
evaṃ gatasya mama sāmpratametadarha-
matredamaupayikamitthamidaṃ ca sādhyam /
asminpramāṇamidamityapi boddhumamba
śaktirna me bhuvanasākṣiṇi kiṃ karomi
na jñāyate mama hitaṃ nitarāmupāyo
dīno'smi devi samayācaraṇākṣamo'smi /
tattvāmananyaśaraṇaḥ śaraṇaṃ prapadye
mīnākṣi viśvajananīṃ jananīṃ mamaiva
kiñcinmayā śrutiṣu kiñcidivāgameṣu
śāstreṣu kiñcidupadeśapatheṣu kiñcit /
āghrātamasti yadato bhavatīṃ varītuṃ
goptrīti kācidudapadyata buddhireṣā
brahmaivamevamahameṣa tadāptyupāya
ityāgamārthavidhurāḥ prathame dayārhāḥ /
tvadrakṣakatvaguṇamātravido dvitīyā
ityarthaye sadadhikāra nirūpaṇāya
mātā karoṣi mamatāṃ mayi yāvadīśa-
ttāvadyate mama tataḥ kimivāsti sādhyam /
māmitthamitthamupayuṅkṣva na vismareti
kiṃ svāminaṃ tvarayate kvacana svabhṛtyaḥ
tyājyaṃ tyajāni vihitaṃ ca samācarāṇi
nityeṣu śaktimanurudhya hu vartitavyam /
tadbuddhiśaktimanuruddhya na kāryaśakti-
mityetadeva tu śive vinivedayāmi
ātmaiva bhāra iti taṃ tvayi yo nidhatte
so'ṅgāni kāni kalayatvalasaḥ prapatteḥ /
viśvasya sākṣiṇi vilakṣaṇalakṣaṇā yā
visrambhasampadiyameva samastamaṅgam
tvatpreraṇena miṣataḥ śvasato'pi mātaḥ
prāmādike'pi sati karmaṇi me na doṣaḥ /
mātraiva dattamaśanaṃ grasataḥ sutasya
ko nāma vakṣyati śiśoratibhuktidoṣam
muktiṃ niṣādhayiṣatāṃ nijayaiva buddhyā
prārabdhakarma bhavatu pratibandhahetuḥ /
tvāmeva sādhanatayāpi samāśritānāṃ
tulyaṃ tadamba yadi kastava vīravādaḥ
prārabdhakarma girije bhavadāśritānā-
manyatra saṃkramaya nāśaya vā samūlam /
martyāśca khalvapi viṣaṃ vapuṣi prasaktaṃ
saṃkrāmayanti parato'pi ca nāśayanti
tvaddarśanaśravaṇacintanavandanādi-
ṣvakṣāṇi devi viniyujya yathādhikāram /
rakṣetyasaṅkhyabhavasambhṛtayaiva maitryā
rundhyāṃ yadi sthiramamūnyadhunaiva na syuḥ
trātavya eṣa iti cetkaruṇā mayi syā-
ttrāyasva kiṃ sukṛtaduṣkṛtacintayā me /
kartuṃ jagattirayituṃ ca viśṛṃkhalāyāḥ
karmānurodha iti kaṃ prati vañcaneyam
tvayyarpitaṃ prathamamappayayajvanaiva
svātmārpaṇaṃ vidadhatā svakulaṃ samastam /
kā tvaṃ maheśi kuladāsamupekṣituṃ māṃ
ko vānupāsitumahaṃ kuladevatāṃ tvām
mauḍhyādahaṃ śaraṇayāmi surāntaraṃ ce-
tkiṃ tāvatā svamapi tasya bhavāmi mātaḥ /
ajñānataḥ paragṛhaṃ praviśanparasya
svatvaṃ prayāsyati paśuḥ kimu rājakīyaḥ
ādhāya mūrdhani vṛthaiva bharaṃ mahāntaṃ
mūrkhā nimajjatha kathaṃ bhavasāgare'smin /
vinyasya bhāramakhilaṃ padayorjananyā
visrabdhamuttarata palvalatulyamenam
kvedaṃ patiṣyati vapuḥ kva tato nu gamyaṃ
ko daṇḍayiṣyati kiyaṃtamanehasaṃ vā /
kiṃ tasya santaraṇasādhanamityanantā
cintā sthitā tvayi śanairavatāritā sā
jñānaṃ viśeyamuta tena vinoddhareyaṃ
prārabdhamapyapalapeyamutānuruṃdhyām /
itthaṃ sakṛtprapadanaikavaśaṃvadāyā
māturmayi pravavṛte mahatīha cintā
etajjaḍājaḍavivecanametadeva
kṣityāditatvapariśodhanakauśalaṃ ca /
jñānaṃ ca śaivamidamāgamakoṭilabhyaṃ
māturyadaṅghriyugale nihito mayātmā
ṣaṭtriṃśadāvaraṇamadhyajuṣi tvadaṅghrau
hālāsyanāthadayite nihito mayātmā /
bhūbhutalatridivavartiṣu kaḥ kṣameta
taccakṣuśādi nibhṛtena nirīkṣituṃ mām
bandhaṃ hariṣyasi sukhaṃ vitariṣyasīti
niścapracaṃ nikhilamamba tadāsta eva /
sampratyahaṃ tvayi nidhāya bharaṃ samastaṃ
yānirvṛṇomikimito'pi mamāpavarge
kāśyāṃ nipātaya vapuḥ śvapacālaye vā
svargaṃ naya tvamapavargamadhogatiṃ vā /
adyaiva vā kuru dayāṃ punarāyatau vā
kaḥ sambhramo mama dhane dhaninaḥ pramāṇam
nāhaṃ sahe tava kathāśravaṇāntarāyaṃ
nāhaṃ sahe tava padārcanavicyutiṃ vā /
mokṣaṃ diśaitadaviruddhamidaṃ na cetyā-
nnaivāstu mātarapavargamahopasargaḥ
ācūḍamācaraṇamamba tavānuvāra-
mantaḥsmaranbhuvanamaṅgalamaṅgamaṅgam /
ānandasāgarataraṅgaparamparābhi-
rāndolito na gaṇayāmi gatānyahāni
pāṣāṇato'pi kaṭhine śirasi śrutīnāṃ
prāyaḥ parikramavaśādiva pāṭalābham /
amba smareyamamṛtārṇavamāthalabdha-
haiyyaṅgavīnasu kumāramidaṃ padaṃ te
ye nāma santi katicidguravistrilokyāṃ
teṣāmapi svayamupetavatā gurutvam /
pādena mūrdhni vidhṛtena vayaṃ tavāmba
saṃsārasāgaramimaṃ sukhamuttarāmaḥ // ५५ /
sādhāraṇe smarajaye nitilākṣisādhye
bhāgī śivo bhajatu nāma yaśaḥ samagram /
vāmāṅghrimātrakalite janani tvadīye
kā vā prasaktirapi kālajaye purāreḥ
syātkomalaṃ yadi mano mama viśvamātaḥ
tatpādayormṛdulayostava pādukā'stu /
syātkarkaśaṃ yadi karagrahaṇe purāreḥ
aśmādhiropaṇavidhau bhavatūpayogaḥ
prasnigdhamugdharucipādatale bhavatyā
lagnaṃ dṛḍhaṃ yadiha me hṛdayāravindam /
eṣaiva sāgrabhuvanadviśatīpatitva-
sāmrājyasūcanakarī tava padmarekhā
aprākṛtaṃ mṛdulatāmavicintya kiñci-
dālambitāsi padayoḥ sudṛḍhaṃ mayā yat /
tanme bhavārṇavanimajjanakātarasya
mātaḥ kṣamasva madhureśvari bālakṛtyam
yatrānamanpaśupatiḥ praṇayāparādhe
mandaṃ kila spṛśati candrakalāñcalena /
puṣpārcane'pi mṛditaṃ padayoryugaṃ ta-
nmātastudanti na kathaṃ paruṣā giro me
avyājasundaramanuttaramaprameya-
maprākṛtaṃ paramamaṅgalamaṅghripadmam /
saṃdarśayedapi sakṛdbhavatī dayārdrā
draṣṭāsmi kena tadahaṃ tu vilocanena
divyā dṛśo'pi diviṣadgrahaṇocitāni
vastūni kāmamavadhārayituṃ kṣamante /
tvanmātravedyavibhave tava rūpadheye
tvadbhāva eva śaraṇaṃ pariśeṣito naḥ
asminmahatyanavadhau kila kālacakre
dhanyāstu ye katipaye śukayogimukhyāḥ /
līnāstvadaṅghriyugale pariśuddhasatvān
tānātmanastava nakhānavadhārayāmaḥ
ā śaiśavānmamatayā kalitastvayāsā-
vānṛṇyamamba tava labdhumanā mṛgāṅgakaḥ /
svātmānameva niyataṃ bahudhā vibhajya
tvatpādayorvinidadhe nakharāpadeśāt
nāntaḥ praveśamayate kimapi śrutaṃ me
nāstikyavādaśilayā pratirudhyamānam /
tatpātayāmyahamimāṃ mahatīmadhastā-
tpādodakena kiyatā paradevatāyāḥ
sannāhibhiḥ yamabhaṭaiḥ parivāryamāṇe
mayyarbhake karuṇayā svayamāpatantyāḥ /
ākarṇayeyamapi nāma virāmakāle
mātastavāṅghrimaṇinūpuraśiñjitāni
brahmeśakeśavamukhairbahubhiḥ kumāraiḥ
paryāyataḥ parigṛhītavimuktadeśam /
utsaṅgamamba tava dāsyasi me kadā tvaṃ
mātṛpriyaṃ kila jaḍaṃ sutamāmananti
ūrau śirastava niveśya dayāvitīrṇa-
saṃvyānapallavasamīravinītakhedam /
atraiva janmani vibhoḥ paramopadeśa-
mākarṇayeyamapi kiṃ maṇikarṇikāyām
kāñcīguṇagrathitakāñcanaceladṛśya-
caṇḍātakāṃśukavibhāparabhāgaśobhi /
paryaṅkamaṇḍalapariṣkaraṇaṃ purāreḥ
dhyāyāmi te vipulamamba nitambabimbam
garbhe niveśya bhuvanāni caturdaśāpi
saṃrakṣituṃ kalitaniścitayā bhavatyā /
prākārameva racitaṃ parito'pi nūna-
mūhe suvarṇamayamedurapaṭṭabandham
muktāśca khalvapi yadi tripure bhavatyāḥ
stanyāśayā stanataṭaṃ na parityajanti /
asmākamudbhaṭabhavajvaratāpitānā-
mārdrībhavan tu vadanāni kuto na hetoḥ
naṣṭopalabdhamadhigatya śiśuṃ cirānmāṃ
vātsalyavidrutahṛdaḥ paradevatāyāḥ /
klidyatpayodharaviniḥsṛtadugdhabindu-
niṣyandapaṅktiriva dīvyati hārayaṣṭiḥ
yattaddhanurjanamanomayamaikṣavaṃ te
tasyāstu devi hṛdayaṃ mama mūladeśaḥ /
cāpādhiropaṇavidhau caraṇāñcalena
sambhāvyate kila samākramaṇaṃ kadācit
āsthāya dāruṇataraṃ kamapi svabhāva-
matyantaduṣkṛtakṛtāmapi śikṣaṇāya /
gṛhṇāsi sāyakapade kusumānyamūni
mātaḥ suteṣu mahatī kila rūkṣateyam
pāśaṃ sṛṇiṃ ca karayostava bhāvayantaḥ
saṃstambhayanti vaśayanti ca sarvalokān /
cāpaṃ śaraṃ ca sakṛdamba tava smaranto
bhūpālatāṃ dadhati bhogapathāvatīrṇaḥ
pāśāṅkuśau tava kare paricintya rāga-
dveṣau jayanti paramārthavidastu dhanyāḥ /
ekatra cāpamitaratra śaraṃ ca matvā
vyāvartayanti hṛdayaṃ viṣayāndhakūpāt
utkrāntamāntaramidaṃ śaraṇaṃ janānā-
mapyeti candramiti he śrutayo vadanti /
āstāmidaṃ mama tu devi mano'dhunaiva
līnaṃ dṛḍhaṃ vadanacandramasi tvadīye
vidyātmano janani tāvakadantapaṅkteḥ
vaimalyamīdṛgiti varṇayituṃ kṣamaḥ kaḥ /
tatsambhavā yadamalā vacasāṃ savitrī
tanmūlakaṃ kaviyaśo'pi tatastarāṃ yat
svacchāpi te vahati yatkila dantapaṅktiḥ
svacchandanirdalitadāḍimabījaśobhām /
tanme rajovyatikarādhikapāṭalimni
citte paraṃ paricayāditi cintayāmi
ardhaṃ jitatripuramamba tava smitaṃ ce-
dardhāntareṇa ca tathā bhavitavyameva /
taccintaye janani kāraṇasūkṣmarūpa-
sthūlātmakatripuraśāntikṛte smitaṃ te
matkleśadarśanaparidravadantaraṅga-
haiyyaṅgavī naparivāhanibhaṃ jananyāḥ /
antastamopahamanusmaratāṃ janānāṃ
mandasmitaṃ bhuvanamaṅgalamastu bhūtyai
sāṃsiddhikānanasaroruhadivyagandha-
sāndrīkṛtenduśakalākalitādhivāsam /
tāmbūlasāramakhilāgamabodhasāraṃ
mātarvidhehi mama vaktrakalācikāyām
nāsāmaṇistava śive cirasaṃstavena
pratyāhṛte manasi bhāti tapodhanānām /
ajñānasantatiniśātyayasūcanārthaṃ
āvirbhavantyasuradeśikatārakeva
tāmbūlagarbhapariphullakapolalakṣya-
tāṭaṅkamauktikamaṇipratibimbadambhāt /
astadvayavyatikarāmalasatvamādyaṃ
varṇaṃ bibharti jaṭhare tava vaktrabimbam
datte śriyaṃ bahuvidhāṃ kuśalāni datte
datte padaṃ surapaterapi līlayaiva /
īdṛgvidhāmba tava dṛṣṭirito'dhikā vā
nādyāpi karṇamativartitumīśvarīyam
pāśāṇakūṭakaṭhiṇe janadurvigāhe
vyarthaṃ mahatyupaniṣadvipine pravṛttā /
sevyeta kena tava locanacandrikeya-
menāṃ nipātaya sakṛnmayi tapyamāne
kāmaṃ śivena śamitaṃ punarujjagāra
dṛṣṭistaveti kimiyaṃ janani stutiste /
līlāprasūtapuruṣārthacatuṣṭayāyā-
stasyāḥ paraṃ tu sa bhavatyavayutyavādaḥ
somo jagajjanayiteti yadāha vedo
nedaṃ latāparamiti bhramitavyamāryaiḥ /
yaḥ śaivavāmatanuvartibhavaddṛgātmā
candro jagatsṛjati tatpara eṣa vādaḥ
sūcyagravadvasumatīmaṇuvacca meruṃ
dṛṣṭiryadamba tava paśyati dānaśauṇḍā /
dṛṣṭāstvayā vayamapīha tataḥ smarāmo
veśantameva bhavasāgaramuttaraṅgam
vāṇīniketanatayā ghanasāragaurāḥ
kalhārakesararucaḥ kamalānuṣaṅgāt /
mātarjayanti śaraṇāgatalokaceto-
mālinyamārjanavaśādasitāḥ kaṭākṣāḥ
ākarṇamullasati mātarapāṅgadeśe
kālāñjanena ghaṭitā tava bhāti rekhā /
śaivālapaṅktirivasantatanirjihāna-
kāruṇyapūrapadavīkalitānubandhaḥ
viśvaṃ sṛjati hanti ca yaḥ kaṭākṣo
viśvasyatāṃ kathamasau capalasvabhāvaḥ /
eṣo'pi yāmanusarallabhate yaśāṃsi
tāmeva viśvasimi devi tavānukampām
ardhaṃ kalaṅkarahitā karuṇaiva śambho-
rardhaṃ guṇāstaditare sakalāḥ sametāḥ /
ityamba samprati kila sphuritaṃ rahasyaṃ
sampaśyato mama bhavanmayamaiśamardham
amba bhruvostava viceṣṭitamapramattaṃ
sampaśyatāṃ nijanijārthanideśahetoḥ /
tanmūladeśanihitā nibhṛtā surāṇāṃ
dṛṣṭiḥ prayāti mṛganābhiviśeṣakatvam
sāraṃ kaṇaṃ kaṇamagharmarucāṃ sahasrā-
tsaṅgṛhya nirmitamidaṃ tava vaktrabimbam /
tāvatsudhākarakalaṅkakulāni paścā-
dekatra devi nihitāni kacāpadeśāt
vinyastamindramaṇikandalasundareṣu
keśeṣu te sphaṭikanirmalamindukhaṇḍam /
ādhārasaṅgativaśādasitāyamāna-
mindīvaracchadavataṃsadaśāṃ bibharti
cintāmaṇistribhuvaneśvari kaustubhaśca
khyātau maṇī tava gṛhāṅgaṇakuṭṭimasthau /
kiṃ ratnamanyadupalabhya kirīṭakoṭiṃ
vācaspatiprabhṛtayastava varṇayantu
prādurbhavattaraṇibimbaśatāruṇāni
paryāptaśītakiraṇāyutaśītalāni /
śṛṅgārasāraparivāhamayāni māta-
raṅgāni ke'pi carame januṣi smaranti
pratyugrakuṅkumarasākalitāṅgarāgaṃ
pratyaṅgadattamaṇibhūṣaṇajālaramyam /
tāmbūlapūritamukhaṃ taruṇenducūḍaṃ
sarvāruṇaṃ kimapi vastu mamāvirastu
ardhaṃ striyastribhuvane sacarācare'smi-
nnardhaṃ pumāṃsa iti darśayituṃ bhavatyā /
strīpuṃsalakṣaṇamidaṃ vapurādṛtaṃ ya-
ttenāsi devi viditā trijagaccharīrā
nirmāsi saṃharasi nirvahasi trilokīṃ
vṛttāntametamapi vetti na vā maheśaḥ /
tasyeśvarasya girije tava sāhacaryā-
jjātaḥ śrutiṣvapi jagajjanakatvavādaḥ
sattāsyakhaṇḍasukhasaṃvidasi trilokī-
sargasthitipratihatiṣvapinirvyapekṣā /
tvāmantareṇa śiva ityavaśiṣyate ki-
mardhaṃ śivasya bhavatītyanabhijñavādaḥ
nāsminravistapati nātra vivāti vāto
nāsya pravṛttimapi veda jagatsamastam /
antaḥpuraṃ tadidamīdṛśamantakāre-
rasmādṛśāstu sukhamatra caranti bālāḥ
tvatsannidhānarahito mama māstu deśa-
stvattattvabodharahitā mama māstu vidyā /
tvatpādabhaktirahito mama māstu vaṃśa-
stvaccintayā virahitaṃ mama māstu cāyuḥ
tvaṃ devi yādṛgasi tādṛgasi tvamīdṛ-
geveti vaktumapi boddhumapi kṣamaḥ kaḥ /
māmeva tāvadavidannatipāmaro'haṃ
mātaḥ stutiṃ tvayi samarpayituṃ vilajje
kācitkṛtā kṛtiriti tvayi sā'rpiteti
kāpi pramodakaṇikā na mamāṃtaraṅge /
mauḍhyaṃ madīyamiha yadviditaṃ mamaiva
kiṃ tvamba viśvasimi dīnaśaraṇyatāṃ te
kālānapāsya viṣuvāyanasaṅkramādī-
nastaṅgate himakare ca divākare ca /
amba smareyamapi te caraṇāravinda-
mānandalakṣaṇamapāstasamastabhedam
caturadhyāyīrūpaṃ kalahaṃsavyañjanaṃ jaganmātuḥ /
aparabrahmamayaṃ vapurantaḥ śaśikhaṇḍamaṇḍanamupāse
// iti śrī nīlakaṇṭhadīkṣitaviracitaḥ
śrīānandasāgarastavaḥ sampūrṇaḥ //
Original text: ānandasāgarastavaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0