advaitaśatakam · Chapter 1

praṇamya paramānandaṃ
svātmānaṃ parameśvaram /
advaitaśatakaṃ vakṣye
sarvavedāntasaṃgraham

jñaptirūpo mahādevo
svecchayā dehamāviśan /
jīvātmeti śrutau prokto
deho māyeti saṃjñitaḥ

tasmād dṛśyamayo deho
dehi dṛg rūpa ucyate /
evaṃ dṛg dṛśyarūpeṇa
saṃsthitaṃ bhūtamaṇḍalam

vinā dehena jīvātmā
kiñcit kartuṃ na śaktimān /
vinā jovena deho'pi
jñātuṃ draṣṭuṃ na śaktimān

tasmāttādātntasaṃbandhaṃ
prāpto dehena cetanaḥ /
dehohamiti niścitya
karmāṇi kurute sadā

vapuścaturvidhaṃ proktaṃ
manuṣyāṇāṃ vivekinām /
sthūlaṃ sūkṣmaṃ kāraṇañca
sāmānyañceti nāmabhiḥ

saṃsārārṇavamagnānāṃ
jantūnāmavivekinām /
sāmānyadeharahitam
trividhaṃ vapurūcyate

jāgare sthūladehasyāt
sūkṣmadehaḥ prakīrtitaḥ /
svapne, suṣuptau dehaśca
kāraṇākyaḥ prakīrtitaḥ

dṛśyarūpamidaṃ sarvaṃ
deha ityābhidhīyate /
tatravyāptaṃ paraṃ jyoti-
rdehoti parigīyate

ayaṃ sāmānya dehasyāt
manuṣyāṇāṃ vivekinām /
sāvasthā hi turoyārakhyā
bhuvaneṣu sudurlabhā

yadā sāmanyadehe'smin
sthitiḥ puṃsābhijāyate /
tadā yogīśvaro vedaiḥ
paramātmeti gīyate

yadā sthūlādideheṣu
manuṣyāṇāṃ sthitirbhavet /
jīvātmeti tadā proktaḥ
saṅkocagrahaṇād budhaiḥ

ayaṃ jīvo hi saṃsāre
sadā'sāre paribhraman /
lokāllokāntaraṃ gatvā
garbhapātraṃ viśātyasau

gatvā garbhagṛhād bhūyo
mānuṣaṃ lokamāviśan /
putro'yaṃ mama bhāryeyaṃ
asmadīyamidaṃ dhanam

idaṃ gotramidaṃ mitraṃ
asmadīyamidaṃ gṛham /
iyaṃ mātā mama pitā
janā ete mamārayaḥ

iti niścitya jīvātmā
rāgadeṣaṃ dine dine /
etān prati karotyeva
svājñānādeva kevalam

ekarūpasya devasya
sarveṣāmantarātmanaḥ /
vyomavad vyāptadehasya
bodharūpasya sarvadā

kutracid dṛśyarūpasya
māyādīnāṃ parigrahāt /
sarvasyādhārarūpasya
meghādhīnāṃ yathā nabhaḥ

saccidānandarūpasya
brahmarudrādikalpanāt /
vibhāgaṃ kurute jīvaḥ
svā'jñānādeva kevalam

vyāptarūpasya devasya
saṅkocaṃ duḥkhameva hi /
tadeva jīvaḥ kurute
svā'jñānādeva kevalam

atha satyavihīnānāṃ
kāmināṃ kāmacāriṇām /
svadharmavimukhānāṃ ca
saṃsargaṃ kurute sadā

punarvaśyāvaśo sthitvā
taissārdhaṃ śvakharāgavat /
sarvadharmavinirmukto
deho tā eva sevate

ālāpe hariṇākṣīṇāṃ
darśanasparśanādiṣu /
hāsabhāvavilāseṣu
manaḥ samyaṅ nimajjati

viṣayagrahaṇājjantoḥ
pradveṣa upajāyate /
mātaraṃ pitaraṃ putraṃ
vṛddhañcānyajanān prati

alabdhaviṣayo jantuḥ
cintayā paritapyate /
śokamohabhayakḻeśa-
krodhalobhādhiyuktayā

labdhe tu paramaprīti
saubhāgyaśatasaṃyutam /
abhiprāyaśataṃ dhyātvā
viṣayeṣu viṣajyate

alabdhaviṣaye labdhe
jantuḥ śreyo na labhyate /
evaṃ viṣayagarteṣu
parimajjati mānavaḥ

sampādya mitraṃ jīvātmā
teṣāṃ duḥkhaṃ dine dine /
mameti manyate nityaṃ
janmāntarakṛtāśrubhāt

prārabdhakarmaṇāṃ bhuktiṃ
kurvan dehi dine dine /
pauruṣeṇa prayatnena
karmāṇi kurute sadā

saṃsāre vartamānānāṃ
puṃsāṃ tenaiva hetunā /
śrubhāśrubhāni karmāṇi
dvividhanīti sanmatam

śrubhāśrubhāni karmāṇi
pauruṣāṇi na cedyadi /
vedānāṃ vidhivākyānāṃ
vyarthatvaṃ bhavati dhruvam

na hiṃsyāt sarvabhūtāni
na kuryādahitaṃ satām /
evamādīni vākyāni
vyārthanyeva vicāraṇe

anyathā vidhivākyāni
pravartante tu kaṃ prati /
jīvaṃ prati pravṛttiścet
so'pi karmavaśānugaḥ

karmānusāri jīvaśca
karmāṇyevānuvartate /
tasmāddhi karmāṇi kṣīṇe
tasya mṛtyurbhaved dhruvam

ye mūḍhā dvividhaṃ karma
nāṅgīkurvanti mohataḥ /
teṣāṃ hi maraṇaṃ mokṣo
lokāyatikavaddhruvam

sthūladehaṃ gṛhītvaivaṃ
anubhūya śubhāśubham /
pauruṣaṃ sūkṣmadehena
bhoktumārabhate punaḥ

sthūladehāt sūkṣmadeha-
vyāvṛttiṃ maraṇaṃ smṛtam /
jīvānāṃ mṛtikāle'smin
sūkṣmadehaḥ prakīrtitaḥ

prārabdhakarmāṇāṃ nāśāt
upabhogena cetanaḥ /
sthūladehāt sūkṣmadeha-
vyāvṛttiṃ kurute'vaśaḥ

yathā svapne sthūladehāt
sūkṣmadehasthitirbhavet /
mṛtikāle tathā pusāṃ
sūkṣmadehasthitirbhavet

yat karma kurute svapne
sūkṣmadehena cetanaḥ /
sthūladehena jīvātmā
tadeva kurute tadā

sthūladehaṃ vihayaivaṃ
gṛhītvā sūkṣmavigraham /
svargaṃ vā narakaṃ vā'pi
jīvātmā parigacchati

jīvātmā puṇyabāhulyāt
svargalokaṃ yathākramam /
vikāsayati bhogārthaṃ
svarūpe svena catesā

viśuddhaṃ jñānamevaikaṃ
yathā svapne tridhā bhavet /
grāhakagrahaṇādhyaiśca
svargaloke tathā bhavet

yadyat svapnaprapañcasya
copādānaṃ svayaṃ bhavet /
svargasya narakasyaiva
upādānaṃ svayaṃ bhavet

jīvātmā liṅgadehena
svargaṃ narakameva vā /
gatvā manomayaṃ paścā-
danubhūya śubhāśubham

praviśya kāraṇaṃ dehaṃ
paripūrṇaṃ manomayam /
mahat sukhamavāpnoti
parityajya pariśramam

vihāya kāraṇaṃ dehaṃ
svātmajñānamayādbhutam /
śukḻārteve susaṃśuddhe
garbhapātre prabuddhavān

punargarbhagṛhādbuddhvā
śuddhaśukḻārtavaṃ tadā /
upādhitvena saṃgṛhya
dehameva kilecchati

garbhapātre sthitaṃ kurvan
bahvabhadrāvahaḥ pumān /
mūrcchāvasthāṃ gṛhītvādau
janmāntarasubhāśubhāt

pravāhato'nādimayaṃ
dehameva punaḥ punaḥ /
dhyātvā dhyātvā kālavaśāt
deha eva prajāyate

upādhitvena saṃgṛhya
sthitaśśukḻārtavaṃ yadā /
dehaṃ vinā sthiyasyāsya
kathaṃ dhyānaṃ bhavettadā

bodhamātraikarūpasya
devasyānandarūpiṇaḥ /
svasvarūpe'paricchedyā
māyā syāt pārameśvarī

jñaptirūpasya devasya
jñaptirūpo'hameva hi /
iti jñānavihīnasya
bodho māyeti kathyate

evaṃ vicāraṇe māyā
daivīti parikalpitā /
tayā saṅkocamāttasya
bandho'nādirihocyate

anādhyantavatī māyā
sthitā māyāvicāraṇe /
carācaramidaṃ viśvaṃ
tatkāryatvāt tathā bhavet

ata eva hi devasya
saccidānandarūpiṇaḥ /
saptayoniṣvahaṃbhāva-
statra tatra dṛḍhaṃ bhavet

lokeṣu vartamānānāṃ
puṃsāṃ tena ca hetunā /
dehaṃ vināpyahaṅkāro
vartate vāsanāvaśāt

vṛkṣabīje yathā vṛkṣo
sthitaśśākhādisaṃyutaḥ /
tathāhami sthito deho
hastapādādisaṃyutaḥ

tasmād garbhasthitiṃ kurvan
jībo'vidyādisaṃyutaḥ /
ahaṅkāravaśādeva
deha eva prajāyate

dehi sampūrṇadeho'sau
janmāntaraśubhāśubhāt /
punargarbhagṛhād gatvā
mūrcchāmāpa suvismitām

evaṃ dehatraye kurvan
sthitiṃ dehi paribhraman /
jīvātmetucyate sadbhiḥ
sarvavedāntapāragaiḥ

evaṃ saṃsarataḥ puṃsaḥ
svenārjitaśubhāśubhāt /
deśikālokanādeva
vairāgyaṃ jāyate hṛdi

evaṃ vairāgyayuktasya
puṃso hṛdi nirantaram /
āvirbabhūva śuddhātmā
vicārassoyamīdṛśaḥ

dhanena duḥkharopeṇa
durlabhenātmamṛtyunā /
puṃsāṃ kā prītirevasyāt
pāparūpeṇa sarvadā

kiṃ me gehena kiṃ bhogaiḥ
kiṃ dhanaīrdhanadairapi /
kiṃ mitrabāndhavaīḥ kāryaṃ
sarva kālavaśādasat

kiṃ striyā pāparūpiṇyā
kiṃ putrairbhandahetukaiḥ /
mṛtyunā gṛhyamāṇasya
taiḥ kiṃ kāryaṃ kṣaṇe kṣaṇe

atītā bahavaḥ putrāḥ
dārā janmani janmani /
prārabdhakarmabhoktṛṇāṃ
puṃsāṃ kimiha taiḥ phalam

bhāveṣvaratiyuktasya
puṃsassatyārthabhāṣiṇaḥ /
ko'haṃ kathamidañceti
cintā syāt suvhiśāradā

sā cintā deśikaṃ vipraṃ
vedaśāstrāgamānvitam /
brahmajñānavatāṃ puṃsāṃ
varaṃ ghaṭayati kṣaṇāt

śaktipātapavitro'yaṃ
jīvātmā guruvigraham /
dṛṣṭvā paravaśo bhūtvā
natiñcakai punaḥ punaḥ

natvā devaṃ mahātmānaṃ
deśikaṃ karuṇāmayam /
svasvarūpaṃ parijñātuṃ
prāñjalistamabhāṣata

svarūpaṃ paramānandaṃ
jñātubhicchāmi deśika /
saṃsārābdhititīrṣūṇāṃ
karṇadhāro'si dehinām

iti pṛṣṭo viraktena
śiṣyeṇa paramārthavit /
svasvarūpaṃ pāṃ dhyāyan
deśikastamabhāṣata

yamāśritya pravartante
janāssarve nirantaram /
svarūpamiti taṃ vidyāt
karaṇaiścakṣurādibhiḥ

jāgrat‌kāle yamāśritya
sthūladehaḥ prabartate /
sūkṣmadehastathā svapne
svarūpaṃ taṃ vidurbudhāḥ

suṣūptau tu yamāśritya
bhāsate kāraṇaṃ vapuḥ /
svājñānamayamavyaktaṃ
svarūpamavadhāraya

yo jāgradādibhedena
mithyārūpeṇa bhāsate /
teṣāṃ draṣṭṛsvarūpeṇa
sa eva parameśvaraḥ

sa eva tvaṃ śivo viṣṇu-
ragnirindracaturmukhaḥ /
sa eva sūryassomaśca
saḥ śāstā sa vināyakaḥ

vāṇī śrīgirijā durgā
devī cetyādināmabhiḥ /
vibhidya procyate prājñai-
rmatibhedena nānyathā

ekarūpaṃ samāśritya
saṅkalpañca vikalpakam /
yadā karotyasau dehī
mana ityucyate tadā

saṃśayaṃ parityajya
rūpaṃ pratyavadhāritaḥ /
yasmin kāle pratyagātmā
buddhirityucyate tadā

yadā'sau svaparāmarśād
idamitthamiti sphuṭam /
rūpaṃ prati vijānāti
tadāhaṅkāravān bhavet

yadā hastaḥ kara iti
bāhoḥ paryāya eva hi /
manobuddhirahaṅkāra-
ścittaṃ ceti tathātmanaḥ

yathāvahnorvartibhedāt
ikṣoḥ pākaviśeṣataḥ /
nāmarūpātmako bhedaḥ
sa tathā jīvasya nānyathā

yathā kṣīre ghṛtaṃ vyāpta
tathyā dṛśye paraḥ pumān /
upādhibhedāt bhedassyāt
tasmādekasya nānyathā

ekarūpo mahādevaḥ
sarvabhūteṣvavasthitaḥ /
ekarūpo mahākāśo
ghaṭādiṣu yathā sthitaḥ

pṛthak pṛthak sthitānāñca
dehānāmavivādataḥ /
pāṇipādādiyuktānāṃ
bhedo nāsti vicāraṇe

carācaramidaṃ viśvaṃ
pañcabhūtātmakaṃ smṛtam /
dehānāṃ pañcabhūtānāṃ
bhedo nāsti tathāsthite

mṛnmayatvād ghaṭādīnāṃ
yathā bhedo na vidyate /
pañcabhūtātmakatvena
dehānāñca tathaiva ca

evaṃ vicāraṇe tāta
nāsti bhedaḥ kadācana /
dehānāṃ pañcabhūtānāṃ
jaḍānāmāśunāśinām

navapradeśamātro'yaṃ
hastapādādimānaham /
iti niścayavān loke
jīva ityabhidhīyate

sarvatra paripūrṇo'haṃ
ayaṃ deho sameti ca /
iti niścayavānantaḥ
paramātmeti kathyate

evaṃ sthite na bhedassyāt
jīvātmaparamātmanoḥ /
tayorabheda eva syāt
citsvarūpāviśeṣataḥ

dehasākṣī prāṇa eva
iti cettanna saṃgatam /
suṣuptau sarvadehānāṃ
jaḍatvādeva nānyathā

svavyāpārakṛte prāṇo
dehoparatidarśanāt /
dehasya kartā na prāṇa
ityevamavadhāraya

yaccintyate bhūpatinā
tat kurvantyanujīvinaḥ /
tasmāt prāṇo na kartā syād
iti lokeṣu darśanāt

dehatrayasamudbhūtāṃ
vāsanāṃ saṃparityajan /
parigṛhya paraṃ dehaṃ
paripūrṇaṃ paro bhava

paripūrṇamayaṃ rūpaṃ
parigṛhya śubhaśubham /
nityanaimittikaṃ karma
sadā kurvanna lityate

kṛtāni vāṅ‌ manaḥ kāyai-
rloke karmāṇi jantubhiḥ /
toṣāmanyatamatvena
kathaṃ kartā bhaviṣyati

sarvatrāvasthitaṃ śāntaṃ
svasvarūpābhidhaṃ śivam /
anubhūya vapustyaktvā
jñāptimātramayo bhava