Abhidharmakośa · Chapter 8
abhidharmakośe jñānanirdeśo nāma saptamaṃ kośasthānam //
aṣṭamaṃ kośasthānam
oṃ namo buddhāya //
dvidhā dhyānāni catvāri proktāstadupapattayaḥ /
samāpattiḥ śubhaikāgyraṃ pañcaskandhāstu sānugam
vicāraprītisukhavat pūrvapūrvāṅgavarjitam /
tathārūpyāḥ catuskandhāḥ adhobhūmivivekajāḥ
vibhūtarūpasaṃjñākhyāḥ saha sāmantakaistribhiḥ /
nārūpye rūpasadbhāvaḥ rūpotpattistu cittataḥ
ākāśānantyavijñānanatyākiṃcanyasaṃjñakāḥ /
tathāprayogāt māndyāttu nasaṃjñānāpyasaṃjñakaḥ
iti maulaṃ samāpattidravyamaṣṭavidhaṃ tridhā /
sapta āsvādanavacchuddhānāsravāṇi aṣṭamaṃ dvidhā
āsvādanāsaṃprayuktaṃ satṛṣṇaṃ laukikaṃ śubham /
śuddhakaṃ tattadāsvādyaṃ lokattaramanāsravam
pañcādye tarkacārau ca prītisaukhyasamādhayaḥ /
prītyādayaḥ prasādaśca dvitīye 'ṅgacatuṣṭayam
tṛtīye pañca tūpekṣā smṛtiḥ prajñā sukhaṃ sthitiḥ /
catvāryante 'sukhāduḥkhopekṣāsmṛtisamādhayaḥ
dravyato daśa caikaṃ ca prasrabdhi sukhamādyayoḥ /
śraddhā prasādaḥ prītistu saumanasyaṃ dvidhāgamāt
kliṣṭeṣva satprītisukhaṃ prasādaḥ saṃpradhīḥ smṛtiḥ /
upekṣāsmṛtiśuddhiśca kecit prasrabdhyupekṣaṇe
aṣṭāpakṣālamuktatvādāniñjaṃ tu caturthakam /
vitarkacārau śvāsau ca sukhādi ca catuṣṭayam
saumanasyasukhopekṣā upekṣāsumanaskate /
sukhopekṣe upekṣā pravido dhyānopapattiṣu
kāyākṣiśrotravijñānaṃ vijñaptyutthāpakaṃ ca yat /
dvitīyādau tadādyāptaṃ akliṣṭāvyākṛtaṃ ca tat
atadvān labhate śuddhaṃ vairāgyeṇopapattitaḥ /
anāsravaṃ tu vairāgyāt kliṣṭaṃ hānyupapattitaḥ
tṛtīyādyāvadūrdhvādho 'nāsravānantaraṃ śubham /
utpadyate tathā śuddhāt kliṭaṃ cāpi svabhūmikam
kliṣṭāt svaṃ śuddakaṃ kliṣṭaṃ evaṃ cādharaśuddhakam /
cyutau tu śuddhakāt kliṣṭaṃ sarvaṃ kliṣṭāttu nottaram
caturdhā śuddhakaṃ hānabhāgīyādi yathākramam /
kleśotpattisvabhūmyūrdhvānāsravānuguṇaṃ hi tat
dve trīṇi trīṇi caikaṃ ca hāna bhāgādyanantaram /
gatvāgamya dvidhā bhūmīraṣṭau śliṣṭai kalaṅghitāḥ
vyutkrāntakasamāpattirvisabhāgatṛtīyagā /
svādhobhūmyāśrayā eva dhyānārūpyāḥ vṛthādharam
āryākiṃcanyasāṃmukhyāt bhavāgre tvāsravakṣayaḥ /
satṛṣṇāḥ svabhavālambāḥ dhyānaṃ sadviṣayaṃ śubham
na maulāḥ kuśalārūpyāḥ sāsravādharagocarāḥ /
anāsraveṇa hīyante kleśāḥ sāmantakena ca
aṣṭau sāmantakānyeṣāṃ śuddhāduḥkhāsukhāni hi /
ārya cādyaṃ tridhā kecit atarka dhyānamantaram
tridhā aduḥkhāsukhaṃtacca mahābrahmaphalaṃ ca tat /
savitarkavicāro 'dhaḥsamādhiḥ parato 'dvayaḥ
ānimittaḥ samākāraiḥ śūnyatānātmaśūnyataḥ /
pravartate apraṇihitaḥ satyākārairataḥ paraiḥ
śuddhāmalāḥ nirmalāstu te vimokṣamukhatrayam /
śūnyatāśunyatādyākhyāstrayo 'parasamādhayaḥ
ālambete aśaikṣaṃ dvau śūnyataścāpyanityataḥ /
ānimittānimittastu śāntato 'saṃkhyayā kṣayam
sāsravāḥ nṛṣu akopyasya saptasāmantavarjitāḥ /
samādhibhāvanā dhyānaṃ subhamādyaṃ sukhāya hi
darśanāyākṣyabhijñeṣṭā dhībhedāya prayogajāḥ /
vajropamo 'ntye yo dhyāne sāsravakṣayabhāvanā
apramāṇāni catvāri vyāpādādivipakṣataḥ /
maitryadveṣaḥ api karuṇā muditā sumanaskatā
upekṣālobhaḥ ākāraḥ sukhitā duḥkhitā vata /
modantāmiti sattvācca kāmasattvāstu gocaraḥ
dhyānayormuditā anyāni ṣaṭ su kecittu pañcasu /
na taiḥ prahāṇaṃ nṛṣveva janyante tryanvito dhruvam
aṣṭau vimokṣāḥ prathamāvaśubhā dhyānayordvayoḥ /
tṛtīyo 'ntye sa cālobhaḥ śubhārūpyāḥ samāhitāḥ
nirodhastu samāpattiḥ sūkṣmasūkṣmādanantaram /
svaśuddhakādharāryeṇa vyutthānaṃ cetasā tataḥ
kāmāptadṛśyaviṣayāḥ prathamāḥ ye tvarūpiṇaḥ /
te 'nvayajñānapakṣordhvasvabhūduḥkhādigocarāḥ
abhibhvāyatanānyaṣṭau dvayamādyavimokṣavat /
dve dvitīyavat anyāni punaḥ śubhavimokṣavat
daśa kṛtsnāni alobhāṣṭau dhyāne 'ntye gocaraḥ punaḥ /
kāmāḥ dve śuddhākārūpye svacatuḥskandhagocare
nirodha uktaḥ vairāgyaprayogāptaṃ tu śeṣitam /
tridhātvāśrayamārūpyasaṃjñaṃ śeṣaṃ manuṣyajam
hetukarmabālāddhātvorārupyotpādanaṃ dvayoḥ /
dhyānānāṃ rūpadhātau tu tābhyāṃ dharmatayāpi ca
saddharmo dvividhaḥ śāsturāgamādhigamātmakaḥ /
dhātārastasya vaktāraḥ pratipattāra eva ca
kāśmīravaibhāṣikanītisiddhaḥ prāyo mayāyaṃ kathito 'bhidharmaḥ /
yaddurguhītaṃ tadihāsmadāgaḥ saddharmanītau munayaḥ pramāṇam
nimīlite śāstari lokacakṣuṣi kṣayaṃ gate sākṣijane ca bhūyasā /
adṛṣṭatattvairniravagrahaiḥ kṛtaṃ kutārkikaiḥ śāsanametadākulam
gate 'tha śāntiṃ paramāṃ svayaṃbhuvi svayaṃbhuvaḥ śāsanadhūrdhareṣu ca /
jagatyanāthe gaṇaghātibhirmataiḥ niraṅkuśaiḥ svairamihādya caryate
iti kaṇṭhagataprāṇaṃ viditvā śāsanaṃ muneḥ /
balakālaṃ malānāṃ ca na pramādyaṃ mumukṣubhiḥ
Original text: Abhidharmakośa · Edition: unknown source; cf. the edition by P. Pradhan. Vasubandhu, Abhidharmakośabhāṣya, rev. 2nd ed. with introduction and indices by A. Haldar, Patna 1975 (Tibetan Sanskrit Works Series, 8), and G.V. Gokhale, The Text of the Abhidharmakośakārikā of Vasubandhu, Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society, New Series, vol. 22 (1946), pp. 73-102. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0