विनयसूत्र · अध्याय 16

। चत्वारि संक्षोपकरणानि ।

। पदार्थतथात्वे विप्रतिपत्तिर् वर्जनं सापत्तिका सामग्र्यदानं कर्माणि ।

। प्रथमनिमित्तस्यैकोतीकरणेन व्युपशमनम्* ।

। अनेन च शुद्धिदाने च द्वितीयनिमित्तस्य ।

। त्रितीयनिमित्तस्य प्रतिकरणे निवारणनियुक्तत्वादानेन च ।

। दापनेनान्त्यस्य ।

। सभ्यै स्वयम् अशक्तौ विवदित्रोः संप्र[58ब्5]तिपादनम्* ।

। भिक्षुभिर् अभिरुचितैः ।

। तयोर् एकतः स्थलस्थानारोचनं ।

। सम्मतिर् एषां संघेन साततिकानां ।

। अनुत्द्योजिनष्कलहे त्र संमन्तव्यता ।

। लज्जिनः शिक्षाकामस्य ।

। सुविनिश्चितस्य विनये ।

। कुशलस्याधिकरणवृत्ते ध्याचारे च ।

। विनिविष्टस्य ।

। धीर् अस्यासंरब्धय प्रस्थानस्य ।

। समस्य ।

। अवगन्तुः ।

। प्रत्यायकस्य ।

। [58ब्6] विदुषः ।

। अनुपशमने तैः ।

। संघे निक्षेपः ।

। असक्तौ तेन व्यूढानां संमतिः ।

। अनूनानां संघपरिमाणात्* ।

। समन्तृत्वं वर्गस्य स्वतो सक्तौ व्यूढकेषु ।

। अक्रिताव् उत्तरस्यासक्तौ यत आदानतन्त्रनिक्षेपः ।

। प्रत्यागते मूलसंघे नाधिकरणसंचारकसंमतिः ।

। तेन सस्थविरे सप्रातिमोक्षे न्यत्र संघ उपनिक्षेपः ।

। [59अ1] ॥ त्रिमास्यात् कालस्य दानं वृत्तारोचनपूर्वकं ।

। अस्यैतत्* ।

। प्रत्यर्पिते तेन सूत्रधरविनयधरमातृकधरेषु ।

। षण्मास्याः ।

। तैः प्रभाविते स्थविरे अपर्यन्तस्य ।

। वर्जयेद् असौ ततः स्वीकरणं कस्यचित्* ।

। ओषाटुकदन्तकाष्ठात्* ।

। एकासननिषदनैकचंक्रमचंक्रमणालापसंलापाश् च ।

। अनुपधूत इदं वदेत् तेषां च [59अ2] आयुष्मन्त अलाभानालाभादुर्लभो न सुलभा ये यूयं स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्या कलहजाता विहरत भण्डनजाता विकृहीता विवादम् आपन्नाम् आयुष्मन्तः कलहो मा भण्डनं विग्रहो मा विवादः ॥ नास्ति द्वयोर् युध्यतो जय एकस्य जय एकस्य पराजयः । नास्ति द्वयोर् धावतो जय एकस्य जय एकस्य पराजय [59अ3] इति ।

। बहुतरमतेन संस्थानम् इत्य् अपरः संप्रतिपादनप्रकारः ।

। धर्मविनिश्चितावश्यसंभवो न वृत्तिविनिश्चितौ ।

। विवदितृगतत्वात् तद्गतायाः प्रत्यवगतेः ।

। खरमर्थिप्रत्यर्थिकैर् गृहीतत्वे प्रगाढम्* च व्याढत्वे तेषां भेदाशंकितायाम् अस्य संस्रयणं ।

। असंवरणकरणीयेत्वे र्थस्य ।

। परिक्षिप्तेषु स्थविरपर्यन्तेषु ।

। मूलसंघेन ।

। [59अ4] शलाकाग्रहणेनात्र मतस्य गृहीतव्यता ।

। शलाकाचारकसंमतिः ।

। शलाकानां तेनोपस्थापनं द्विप्रकाराणां ।

। अजिह्मावंकाकुटिलसुवर्णसुगन्धस्पर्शवत्त्वे धर्मशला[का]स्व् इह रस्म विपर्ययः ।

। सन्निपातायारोचनं : संघे सर्वैः सन्निपति[त]व्यं* । शलाकाश् चारयिष्यामीति ।

। तथा चेद् अधर्मशलाकाधिक्यसंपत्तिं* [59अ5] मन्येत न छन्दानुप्रदानेन सामग्र्ये चारयेत ।

। दक्षिणेन पाणिना धर्मशलाकानां चारणकाले ग्रहणं वामेनेतरासां ।

। प्रतिछाद्यैनाश् पूर्वाः प्रकाशिकृत्योपयाचनम्* । स्थविरे यं धर्मशलाका अजिह्मा अवंका अकुटिल्[आ] सु[व]र्णा सुगन्धा सुखसंस्पर्शा गृहाणेति द्वयोर् वाचोर् इतरां मृगय तेन प्रयच्छेत्* ।

। यथा धर्मोद्भवम्* [59अ6] मन्येत तथा चारयेच् छन्नम् वा वृतं वा ।

। आयुस्मन्, उपाध्यायेन ते धर्मशलाका गृहीता आचार्येण समानोपाध्यायेन समानाचार्येणाल[प्त]केन न संलप्तकेन संस्तुतकेन सप्रेमकेन त्वम् अपि धर्मशलाकं गृहाण मात्रेतैः सार्धं विरुक्षणं भविष्यतीति वा कर्णमूले तन्तुनायं ।

। नाप्तधर्मशलाकां गृह्णीयात्* ।

। नापृष्ट्वा सूत्रधरविनय[59ब्1]धरमातृकधरान्* ।

। न भेदोद्भवक्षान्त्या नाधर्म्यस्य न जानन्नयो भविष्यत्तां ।

। समत्वे महाश्रा[व]कम् उद्देश्यैकधर्मशलाकाग्रहणं ।

। नाधर्मेणाप्य् एवम् उपशान्तं खोटयेत ।

। निरवद्यचोदनशुद्धिदानं ।

। चतुर्धा तच्चोदनावस्तुकमन्यानुष्ठानवशात् प्रतिकृत्यनपेक्षणाद् उन्मत्तकृतेन च ।

। त्रिष्व् आद्येषु स्मृतिविनयदानं ।

। अमूढविनयस्यान्ते

[59ब्2] त्रयः सापत्तिकत्वात् संक्षोभाः ।

। निर्विक्रियसविक्रियश् च द्विप्रकारः प्रादेशिकः सकलसंघगतश् च ।

। पक्षापरपक्षव्यवस्थानेन ।

। प्रथमतः प्रतिकरणं प्रतिज्ञाकारकः ।

। संमुखविनयो द्वितीयस्मात्* ।

। तृतीयस्मात् तृणप्रस्तारकः ।

। बहूनाम् अर्थे त्रासंघे देश्यानाम् एकेन प्रतिकरणं ।

। सह चानेकासां ।

। याम् इति चोलिङ्गन[59ब्3]तो ज्ञानोद्भासनेन ।

। पक्षान्तरे च समेते ।

। नाप्रतिज्ञातस्य वृथा वा प्रतिदेशनायारूढिः ।

। कल्पते सह्येन चोद्यत्वं ।

। तथा चोदकत्वं ।

। अनियमो ऽत्र संख्याविशेषाणां ।

। सम्वृतत्वं कायवाग्भ्यां पिटकानां वेतृत्वमदीयत्वम्* ।

। विपर्ययतो धर्मविनयतद्विपर्ययाणां संघमध्ये संचिन्त्येति त्रिकान्वितं चोदकम् आदृयेरन् ।

। उन्मोटनं दुः[59ब्4]शीलविपर्य[य]दीपिनोः ।

। संज्ञपनम संज्ञपनमरेन्तः पिटकानां धारयितुरन् एवंविधस्य समनुयुञ्जीरन्न् एनं भावः प्रतिबोधाय स्थानस्थापनेन ।

। कालदेशेर्यापथानुआनानि स्थानम्* ।

। अरूढिस्थानान्तरसंचारे कालष्योपसंपत्तौ च चोदनस्य ।

। प्रतिज्ञानं चोदितेन निष्ठा दृष्टसत्यत्वे प्रकृष्टतरत्वे च गुणतो न्यस्य चतुष्प्रमाणीकरणं गृहिणो पि ।

। संवा[59ब्5]दनं सात्यत्वे ।

। न संदिग्धतायापत्तौ ज्ञातत्वम् ।

। प्रतिज्ञानवद् अतो निश्चयः ।

। अप्रत्यवगतिर् अवज्ञानम्* ।

। प्रतिज्ञाप संघे वजानता निर्धारणनियोगदानम्* ।

। तत्स्वभावैषततत्वाद् अस्य तत्प्रभावैषियत्वं ।

। प्रणिधिकर्मरूपेणास्य केश् चिद् आम्नानम् ।

। असाधु तन् सूत्रविरोधात्* ।

। अनिष्टेस्वव्युपशमथेनापवर्गीकरणस्य ।

। तज्जनीयादीना[59ब्6]म् एतत्त्वेनाव्यवस्थापनात्* ।

। प्रतिपतो स्यैतद् अवज्ञानम् इति च प्रत्यवगतावदर्शकत्वप्रतीतायाजातत्वभावात्* ।

। न व्युपशमार्थमौत्सुक्यं नापद्येरन्* ।

। सर्वशमथानां कृत्याधिकरणे वतारः ।

। नानर्हस्य पूरणे संघव्यवहृतौ सभ्यत्वं ।

। सोपसंपत्कानाम् ऐतरेधिकारः ।

। अर्हत्वं पुंसां स्त्रैणे ।

। व्युपशा[60अ1] ॥न्तत्वं च्युतौ जीविताद् उपसंपदो वा ।

। वर्जता-पत्तावान्यपक्ष्यतात्* ।

। प्रक्रान्ताव् अन्येन दीर्घरोगजातस्य स्पृष्टौ वा ।

। अर्थादायिनो भियुक्तस्य वा ।