વિનયસૂત્ર · અધ્યાય 16

। ચત્વારિ સંક્ષોપકરણાનિ ।

। પદાર્થતથાત્વે વિપ્રતિપત્તિર્ વર્જનં સાપત્તિકા સામગ્ર્યદાનં કર્માણિ ।

। પ્રથમનિમિત્તસ્યૈકોતીકરણેન વ્યુપશમનમ્* ।

। અનેન ચ શુદ્ધિદાને ચ દ્વિતીયનિમિત્તસ્ય ।

। ત્રિતીયનિમિત્તસ્ય પ્રતિકરણે નિવારણનિયુક્તત્વાદાનેન ચ ।

। દાપનેનાન્ત્યસ્ય ।

। સભ્યૈ સ્વયમ્ અશક્તૌ વિવદિત્રોઃ સંપ્ર[58બ્5]તિપાદનમ્* ।

। ભિક્ષુભિર્ અભિરુચિતૈઃ ।

। તયોર્ એકતઃ સ્થલસ્થાનારોચનં ।

। સમ્મતિર્ એષાં સંઘેન સાતતિકાનાં ।

। અનુત્દ્યોજિનષ્કલહે ત્ર સંમન્તવ્યતા ।

। લજ્જિનઃ શિક્ષાકામસ્ય ।

। સુવિનિશ્ચિતસ્ય વિનયે ।

। કુશલસ્યાધિકરણવૃત્તે ધ્યાચારે ચ ।

। વિનિવિષ્ટસ્ય ।

। ધીર્ અસ્યાસંરબ્ધય પ્રસ્થાનસ્ય ।

। સમસ્ય ।

। અવગન્તુઃ ।

। પ્રત્યાયકસ્ય ।

। [58બ્6] વિદુષઃ ।

। અનુપશમને તૈઃ ।

। સંઘે નિક્ષેપઃ ।

। અસક્તૌ તેન વ્યૂઢાનાં સંમતિઃ ।

। અનૂનાનાં સંઘપરિમાણાત્* ।

। સમન્તૃત્વં વર્ગસ્ય સ્વતો સક્તૌ વ્યૂઢકેષુ ।

। અક્રિતાવ્ ઉત્તરસ્યાસક્તૌ યત આદાનતન્ત્રનિક્ષેપઃ ।

। પ્રત્યાગતે મૂલસંઘે નાધિકરણસંચારકસંમતિઃ ।

। તેન સસ્થવિરે સપ્રાતિમોક્ષે ન્યત્ર સંઘ ઉપનિક્ષેપઃ ।

। [59અ1] ॥ ત્રિમાસ્યાત્ કાલસ્ય દાનં વૃત્તારોચનપૂર્વકં ।

। અસ્યૈતત્* ।

। પ્રત્યર્પિતે તેન સૂત્રધરવિનયધરમાતૃકધરેષુ ।

। ષણ્માસ્યાઃ ।

। તૈઃ પ્રભાવિતે સ્થવિરે અપર્યન્તસ્ય ।

। વર્જયેદ્ અસૌ તતઃ સ્વીકરણં કસ્યચિત્* ।

। ઓષાટુકદન્તકાષ્ઠાત્* ।

। એકાસનનિષદનૈકચંક્રમચંક્રમણાલાપસંલાપાશ્ ચ ।

। અનુપધૂત ઇદં વદેત્ તેષાં ચ [59અ2] આયુષ્મન્ત અલાભાનાલાભાદુર્લભો ન સુલભા યે યૂયં સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યા કલહજાતા વિહરત ભણ્ડનજાતા વિકૃહીતા વિવાદમ્ આપન્નામ્ આયુષ્મન્તઃ કલહો મા ભણ્ડનં વિગ્રહો મા વિવાદઃ ॥ નાસ્તિ દ્વયોર્ યુધ્યતો જય એકસ્ય જય એકસ્ય પરાજયઃ । નાસ્તિ દ્વયોર્ ધાવતો જય એકસ્ય જય એકસ્ય પરાજય [59અ3] ઇતિ ।

। બહુતરમતેન સંસ્થાનમ્ ઇત્ય્ અપરઃ સંપ્રતિપાદનપ્રકારઃ ।

। ધર્મવિનિશ્ચિતાવશ્યસંભવો ન વૃત્તિવિનિશ્ચિતૌ ।

। વિવદિતૃગતત્વાત્ તદ્ગતાયાઃ પ્રત્યવગતેઃ ।

। ખરમર્થિપ્રત્યર્થિકૈર્ ગૃહીતત્વે પ્રગાઢમ્* ચ વ્યાઢત્વે તેષાં ભેદાશંકિતાયામ્ અસ્ય સંસ્રયણં ।

। અસંવરણકરણીયેત્વે ર્થસ્ય ।

। પરિક્ષિપ્તેષુ સ્થવિરપર્યન્તેષુ ।

। મૂલસંઘેન ।

। [59અ4] શલાકાગ્રહણેનાત્ર મતસ્ય ગૃહીતવ્યતા ।

। શલાકાચારકસંમતિઃ ।

। શલાકાનાં તેનોપસ્થાપનં દ્વિપ્રકારાણાં ।

। અજિહ્માવંકાકુટિલસુવર્ણસુગન્ધસ્પર્શવત્ત્વે ધર્મશલા[કા]સ્વ્ ઇહ રસ્મ વિપર્યયઃ ।

। સન્નિપાતાયારોચનં : સંઘે સર્વૈઃ સન્નિપતિ[ત]વ્યં* । શલાકાશ્ ચારયિષ્યામીતિ ।

। તથા ચેદ્ અધર્મશલાકાધિક્યસંપત્તિં* [59અ5] મન્યેત ન છન્દાનુપ્રદાનેન સામગ્ર્યે ચારયેત ।

। દક્ષિણેન પાણિના ધર્મશલાકાનાં ચારણકાલે ગ્રહણં વામેનેતરાસાં ।

। પ્રતિછાદ્યૈનાશ્ પૂર્વાઃ પ્રકાશિકૃત્યોપયાચનમ્* । સ્થવિરે યં ધર્મશલાકા અજિહ્મા અવંકા અકુટિલ્[આ] સુ[વ]ર્ણા સુગન્ધા સુખસંસ્પર્શા ગૃહાણેતિ દ્વયોર્ વાચોર્ ઇતરાં મૃગય તેન પ્રયચ્છેત્* ।

। યથા ધર્મોદ્ભવમ્* [59અ6] મન્યેત તથા ચારયેચ્ છન્નમ્ વા વૃતં વા ।

। આયુસ્મન્, ઉપાધ્યાયેન તે ધર્મશલાકા ગૃહીતા આચાર્યેણ સમાનોપાધ્યાયેન સમાનાચાર્યેણાલ[પ્ત]કેન ન સંલપ્તકેન સંસ્તુતકેન સપ્રેમકેન ત્વમ્ અપિ ધર્મશલાકં ગૃહાણ માત્રેતૈઃ સાર્ધં વિરુક્ષણં ભવિષ્યતીતિ વા કર્ણમૂલે તન્તુનાયં ।

। નાપ્તધર્મશલાકાં ગૃહ્ણીયાત્* ।

। નાપૃષ્ટ્વા સૂત્રધરવિનય[59બ્1]ધરમાતૃકધરાન્* ।

। ન ભેદોદ્ભવક્ષાન્ત્યા નાધર્મ્યસ્ય ન જાનન્નયો ભવિષ્યત્તાં ।

। સમત્વે મહાશ્રા[વ]કમ્ ઉદ્દેશ્યૈકધર્મશલાકાગ્રહણં ।

। નાધર્મેણાપ્ય્ એવમ્ ઉપશાન્તં ખોટયેત ।

। નિરવદ્યચોદનશુદ્ધિદાનં ।

। ચતુર્ધા તચ્ચોદનાવસ્તુકમન્યાનુષ્ઠાનવશાત્ પ્રતિકૃત્યનપેક્ષણાદ્ ઉન્મત્તકૃતેન ચ ।

। ત્રિષ્વ્ આદ્યેષુ સ્મૃતિવિનયદાનં ।

। અમૂઢવિનયસ્યાન્તે

[59બ્2] ત્રયઃ સાપત્તિકત્વાત્ સંક્ષોભાઃ ।

। નિર્વિક્રિયસવિક્રિયશ્ ચ દ્વિપ્રકારઃ પ્રાદેશિકઃ સકલસંઘગતશ્ ચ ।

। પક્ષાપરપક્ષવ્યવસ્થાનેન ।

। પ્રથમતઃ પ્રતિકરણં પ્રતિજ્ઞાકારકઃ ।

। સંમુખવિનયો દ્વિતીયસ્માત્* ।

। તૃતીયસ્માત્ તૃણપ્રસ્તારકઃ ।

। બહૂનામ્ અર્થે ત્રાસંઘે દેશ્યાનામ્ એકેન પ્રતિકરણં ।

। સહ ચાનેકાસાં ।

। યામ્ ઇતિ ચોલિઙ્ગન[59બ્3]તો જ્ઞાનોદ્ભાસનેન ।

। પક્ષાન્તરે ચ સમેતે ।

। નાપ્રતિજ્ઞાતસ્ય વૃથા વા પ્રતિદેશનાયારૂઢિઃ ।

। કલ્પતે સહ્યેન ચોદ્યત્વં ।

। તથા ચોદકત્વં ।

। અનિયમો ઽત્ર સંખ્યાવિશેષાણાં ।

। સમ્વૃતત્વં કાયવાગ્ભ્યાં પિટકાનાં વેતૃત્વમદીયત્વમ્* ।

। વિપર્યયતો ધર્મવિનયતદ્વિપર્યયાણાં સંઘમધ્યે સંચિન્ત્યેતિ ત્રિકાન્વિતં ચોદકમ્ આદૃયેરન્ ।

। ઉન્મોટનં દુઃ[59બ્4]શીલવિપર્ય[ય]દીપિનોઃ ।

। સંજ્ઞપનમ સંજ્ઞપનમરેન્તઃ પિટકાનાં ધારયિતુરન્ એવંવિધસ્ય સમનુયુઞ્જીરન્ન્ એનં ભાવઃ પ્રતિબોધાય સ્થાનસ્થાપનેન ।

। કાલદેશેર્યાપથાનુઆનાનિ સ્થાનમ્* ।

। અરૂઢિસ્થાનાન્તરસંચારે કાલષ્યોપસંપત્તૌ ચ ચોદનસ્ય ।

। પ્રતિજ્ઞાનં ચોદિતેન નિષ્ઠા દૃષ્ટસત્યત્વે પ્રકૃષ્ટતરત્વે ચ ગુણતો ન્યસ્ય ચતુષ્પ્રમાણીકરણં ગૃહિણો પિ ।

। સંવા[59બ્5]દનં સાત્યત્વે ।

। ન સંદિગ્ધતાયાપત્તૌ જ્ઞાતત્વમ્ ।

। પ્રતિજ્ઞાનવદ્ અતો નિશ્ચયઃ ।

। અપ્રત્યવગતિર્ અવજ્ઞાનમ્* ।

। પ્રતિજ્ઞાપ સંઘે વજાનતા નિર્ધારણનિયોગદાનમ્* ।

। તત્સ્વભાવૈષતતત્વાદ્ અસ્ય તત્પ્રભાવૈષિયત્વં ।

। પ્રણિધિકર્મરૂપેણાસ્ય કેશ્ ચિદ્ આમ્નાનમ્ ।

। અસાધુ તન્ સૂત્રવિરોધાત્* ।

। અનિષ્ટેસ્વવ્યુપશમથેનાપવર્ગીકરણસ્ય ।

। તજ્જનીયાદીના[59બ્6]મ્ એતત્ત્વેનાવ્યવસ્થાપનાત્* ।

। પ્રતિપતો સ્યૈતદ્ અવજ્ઞાનમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવગતાવદર્શકત્વપ્રતીતાયાજાતત્વભાવાત્* ।

। ન વ્યુપશમાર્થમૌત્સુક્યં નાપદ્યેરન્* ।

। સર્વશમથાનાં કૃત્યાધિકરણે વતારઃ ।

। નાનર્હસ્ય પૂરણે સંઘવ્યવહૃતૌ સભ્યત્વં ।

। સોપસંપત્કાનામ્ ઐતરેધિકારઃ ।

। અર્હત્વં પુંસાં સ્ત્રૈણે ।

। વ્યુપશા[60અ1] ॥ન્તત્વં ચ્યુતૌ જીવિતાદ્ ઉપસંપદો વા ।

। વર્જતા-પત્તાવાન્યપક્ષ્યતાત્* ।

। પ્રક્રાન્તાવ્ અન્યેન દીર્ઘરોગજાતસ્ય સ્પૃષ્ટૌ વા ।

। અર્થાદાયિનો ભિયુક્તસ્ય વા ।