वराह पुराण · अध्याय 167

श्रीवराह उवाच ॥
शृणु देवि यथा संज्ञा विश्रान्तेः कीर्तिता पुरा ॥
राक्षसेन पुरा प्रोक्ता ब्राह्मणाय महात्मने

पृथिव्युवाच ॥
किमर्थं राक्षसेनोक्ता संज्ञा विश्रान्तिसंज्ञिता ॥
किमर्थं पृष्टवान्विप्रः सर्वं कथय मे प्रभो

श्रीवराह उवाच ॥
उज्जयिन्यामभूद्विप्रः सदाचारविवर्जितः ॥
न स पूजयते देवान्न स साधून्नमस्यति

पुण्यतीर्थं समासाद्य न च स्नानं करोति सः ॥
वेदवेदाङ्गरहितः परदाररतः सदा

सन्ध्ये द्वे शयने चैव नित्यं मूढः स तिष्ठति ॥
न स देवमनुष्यांश्च पितॄन्पूजयते सदा

पापाचाररतो नित्यं पापसङ्गः सुदुर्मतिः ॥
गार्हस्थ्यधर्ममाश्रित्य मोहितो वर्त्तते सदा

गार्हस्थ्यं सर्वधर्माणां श्रेष्ठमुक्तं स्वयंभुवा ॥
यावन्ति जन्तवः सर्वे यथा गोः सर्वतः स्थिताः

यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥
एवं गार्हस्थ्यमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः

ततः स चौर्यं कुर्वाणः पापैः सह नराधमः ॥
स च रात्रौ द्रवँल्लोकाँल्लब्धोऽसौ राजरक्षिभिः

पलायमानः स परमन्धकूपेऽपतत्तदा ॥
मृतोऽसौ पतितस्तत्र राक्षसत्वमुपागतः

अन्धकूपे स पतितो घोररूपोऽवसत्तदा ॥
कदाचिदथ कार्येषु महान्सार्थ उपागतः

तेषां मध्ये द्विजः कश्चिद्रक्षां कृत्वा वसुन्धरे ॥
रक्षोघ्नेन च मन्त्रेण सर्वं सार्थं च रक्षति

तत्रागत्य च रक्षस्तु ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥
राक्षस उवाच ॥
अहं दास्यामि ते विप्र यत्ते मनसि वर्त्तते

बहुकालेन संप्राप्तं भोजनं च यथेप्सितम् ॥
उत्तिष्ठ विप्र गच्छ त्वमन्यत्र शयनं कुरु

येनाहं भक्षये सार्थं यावत्तृप्तिर्भवेन्मम ॥
राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत्

एकः सार्थं प्रयातोऽहं नोत्सृजामि कथंचन ॥
तस्माद्राक्षस गच्छ त्वं सार्थं मम परिग्रहम्

निरीक्षितुं न शक्तोऽसि मम मन्त्रबलेन हि ॥
राक्षस उवाच ॥
मम भक्ष्ये हते विप्र दोषस्तव भविष्यति

दयां कुरु त्वं विप्रर्षे भोजनं मम दीयताम् ॥
ततोऽपृच्छदसौ विप्रो राक्षसं दारुणं प्रति

केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥
ततश्च कथयामास कथावृत्तं पुरातनम्

अनाचारादि हेतोश्च राक्षसत्वमुपागतः ॥
आत्मानं कथयामास विप्राग्रे स यथायथम्

तस्य दुःखेन संयुक्तो विप्रोऽसौ वाक्यमब्रवीत् ॥
विप्र उवाच ॥
मित्रत्वे वर्त्तसे रक्षस्तव दास्यामि किं वद

आत्मना चोपकारेण प्रियं किं करवाणि ते ॥
राक्षस उवाच ॥
ददासि यदि तद्विप्र यन्मे मनसि वर्त्तते

मथुरायां च यत्स्नातं कृतं विश्रान्तिसंज्ञके ॥
तच्च स्नानफलं देहि येन मुक्तिं व्रजाम्यहम्

तेन दुःखेन संयुक्तो विप्रो वाक्यमथाब्रवीत् ॥
विप्र उवाच ॥
कथं जानासि रक्षस्त्वं तीर्थं विश्रान्तिसंज्ञकम्

कथं च संज्ञा तस्याभूत्कथय त्वं हि राक्षस ॥
राक्षस उवाच ॥
पुरी उज्जयिनी नाम्ना तस्यां वासो हि मे सदा

कस्मिंश्चिदथ कालेन गतोऽहं विष्णुमन्दिरम् ॥
तस्याग्रे तिष्ठते विप्रो वाचको वेदपारगः

विश्रान्तितीर्थमाहात्म्यं श्रावयन्स दिनेदिने ॥
तस्य श्रवणमात्रेण मम भक्तिर्हृदिस्थिता

सा संज्ञा च श्रुता तत्र विश्रान्तेश्च मयाऽनघ ॥
वासुदेवो महाबाहुर्जगत्स्वामी जनार्दनः

विश्रामं कुरुते तत्र तेन विश्रान्तिसंज्ञिता ॥
राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत्

एकस्नानस्य हि फलं तव दत्तं च राक्षस ॥
विप्रे चेत्युक्तमात्रे च मोक्षावासमवाप सः

इति श्रीवराहपुराणे मथुरामाहात्म्ये विश्रान्तिमाहात्म्यं नाम सप्तषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः