वामन पुराण · अध्याय 3

इति श्रीवामनपुराणे द्वितीयः
पुलस्त्य उवाच ।
ततः करतले रुद्रः कपाले दारुणे स्थिते ।
संतापमगमद् ब्रह्मंश्चिन्तया व्याकुलेन्द्रियः

ततः समागता रौद्रा नीलाञ्चनचयप्रभा ।
सरक्तमूर्द्धजा भीमा ब्रह्महत्या हरान्तिकम्

तामागतां हरो दृष्ट्वा पप्रच्छ विकरालिनीम् ।
कासि त्वमागता रौद्रे केनाप्यर्थेन तद्वद

कपालिनमथोवाच ब्रह्महत्या सुदारुणा ।
ब्रह्मवध्यास्मि संप्राप्तां मां प्रोतीच्छ त्रिलोचन

इत्येवमुक्त्वा वचनं ब्रह्महत्या विवेश ह ।
त्रिशूलपाणिनं रुद्रं संप्रतापितविग्रहम्

ब्रह्णहत्याभिभूतश्च शर्वो बदरिकाश्रमम् ।
आगच्छन्न ददर्शाथ नरनारायणावृषी

अदृष्ट्वा धर्मतनयौ चिन्ताशोकसमन्वितः ।
जगाम यमुनां स्नातुं सापि शुष्कजलाभवत्

कालिन्दीं शुष्कसलिलां निरीक्ष्य वृषकेतनः ।
प्लक्षजां स्नातुमगमदन्तर्द्धानं च सा गता

ततोनु पुष्करारण्यं मागधारण्यमेव च ।
सैन्धवारण्यमेवासौ गत्वा स्नातो यथेच्छया

तथैव नैमिषारण्यं धर्मारण्यं तथेश्वरः ।
स्नातो नैव च सा रौद्रा ब्रह्महत्या व्यमुञ्चत

सरित्सु तीर्थेषु तथाश्रमेषु पुण्येषु देवायतनेषु शर्वः ।
समायुतो योगयुतो ऽपि पापान्नावाप मोक्षं जलदध्वजो ऽसौ

ततो जगाम निर्विण्णः शङ्करः कुरुजाङ्गलम् ।
तत्र गत्वा ददर्शाथ चक्रपाणिं खगध्वाजम्

तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा हरः स्तोत्रमुदीरयत्

हर उवाच ।
नमस्ते देवतानाथ नमस्ते गरुडध्वज ।
शङ्खचक्रगदापाणे वासुदेव नमो ऽस्तु ते

नमस्ते निर्गुणानन्त अप्रर्क्याय वेधसे ज्ञानाज्ञान निरालम्ब सर्वालम्ब नमो ऽस्तु ते

रजोयुक्त नमस्ते ऽस्तु ब्रह्ममूर्ते सनातन ।
त्वया सर्वमिदं नाथ जगत्सृष्टं चराचरम्

सत्त्वाधिष्ठित लोकेश विष्णुमूर्ते अधोक्षज ।
प्रजापाल महाबाहो जनार्दन नमो ऽस्तु ते

तमोमूर्त्ते अहं ह्येष त्वदंशक्रोधसंभवः ।
गुणाभियुक्त देवेश सर्वव्यापिन् नमो ऽस्तु ते

भूरियं त्वं जगन्नाथ जलाम्बरहुताशनः ।
वायुर्बुद्धिर्मनश् चापि शर्वरी त्वं नमो ऽस्तु ते

धर्मो यज्ञस्तपः सत्यटमहिंसा शौचमार्जवम् ।
क्षमा दानं दया लक्षमीर्ब्रह्मचर्यं त्वमीश्वर

त्वं साङ्गाश्चतुरो वेदास्त्वं वेद्यो वेदपारगः ।
उपवेदा भवानीश सर्वो ऽसि त्वं नमो ऽस्तु ते

नमो नमस्ते ऽच्युतत चक्रपाणे नमो ऽस्तु ते माधव मीनमूर्ते ।
लोके भवान् कारुणिको मतो मे त्रायस्व मां केश्व पापबन्धात्

ममाशुभं नाशय विग्रहस्थं यद् ब्रह्महत्याभिभवं बभूव ।
दग्धो ऽस्मि नष्टो ऽस्म्यसमीक्ष्यकारी पुनीहि तीर्थो ऽसि नमो नमस्ते

पुलस्त्य उवाच ।
इत्थं स्तुतश्चक्रधरः शङ्करेण महात्मना ।
प्रोवाच भगवान् वाक्यं ब्रह्महत्याक्षयाय हि

हिरिरुवाच ।
महेश्वर शृणुष्वेमां मम वाचं कलस्वनाम् ।
ब्रह्महत्याक्षयकरीं शुभदां पुण्यवर्धनीम्

यो ऽसौ प्राङ्मण्डले पुण्ये मदंशप्रभवो ऽव्ययः ।
प्रयागे वसते नित्यं योगशायीति विश्रुतः

चरणाद् दक्षीणात्त्स्य विनिर्याता सरिद्वरा ।
विश्रुता वरणेत्वयेव सर्वपापहरा शुभा

सव्यादन्या द्वितीया च असिरित्येव विश्रुता ।
ते उभे सरिच्छ्रेष्ठे लोकपूज्ये बभूवतुः

ताभ्यां मध्ये तु यो देशस्तत्क्षेत्रं योगशायिनः ।
त्रैलोक्यप्रवरं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् ।
न तादृशो ऽस्ति गगने न भूभ्यां न रसातले

तत्रास्ति नगरी पुण्या ख्याता वाराणसी शुभा ।
यस्यां हि भोगिनो ऽपीश प्रयान्ति भवतो लयम्

विलासिनीनां रशनास्वनेन श्रुतिस्वनैर्ब्रह्मणपुङ्गवानाम् ।
शुचिस्वरत्वं गुरवो निशम्य हास्यादशासन्त मुहुर्मुहुस्तान्

व्रजत्सु योषित्सु चतुष्पथेषु पदान्यलक्तारुणितानि दृष्ट्वा ।
ययौ शशी विस्मयमेव यस्यां किंस्वित् प्रयाता स्थालपद्मिनीयम्

तुङ्गनि यस्यां सुरमन्दिराणि रुन्धन्ति चन्द्रं रजनीसुखेषु ।
दिवापि सूर्यं पवनाप्लुताभिर्दीर्घाभिरेवं सुपताकिकाभिः

भृङ्गाश्च यस्यां शशिकान्तभित्तौ प्रलोभ्यमानाः प्रतिबिम्बितेषु ।
आलेश्ययोषिद्विमलाननाब्जेष्वीयुर्भ्रमान्नैव च पुष्पकान्तरम्

परिश्रमश्चापि पराजितेषु नरेषु संमोहनखेलनेन ।
यस्यां जसक्रीडनसंगतासु न स्त्रीषु संभो गृहदीर्घोकासु

न चैव कश्चित् परमन्दिराणि रुणद्धि शंभो सहसा ऋते ऽक्षन् ।
न चाबलानां तरसा पराक्रमं करोति यस्यां सुरतं हि मक्त्वा

पाशग्रन्थिर्गजेन्द्राणां दानच्छेदो मदच्युतौ ।
यस्यां मानमदौ पुंसां करिणां यौवनागमे

प्रियदोषाः सदा यस्यां कौशिका नेतरे जनाः ।
तारागणे ऽकुलीनत्वं गद्ये वृत्तच्युतिर्विभो

भृतचिलुब्धा विलासिन्यो भुजङ्गपरिवारिताः ।
चन्द्रभूषितदेहाश्च यस्यां त्वमिव शङ्कर

ईदृशायां सुरेशान वाराणस्यां महाश्रमे ।
वसते भवांल्लोलः सर्वपापहरो रविः

दशाश्वमेधं यत्प्रोक्तं मदंशो यत्र केशवः ।
तत्र गत्वा सुरश्रेष्ठ पापमोक्षमवाप्स्यसि

इत्येवमुक्तो गरु.डध्वजेन वृषध्वजस्तं शिरसा प्रणम्य ।
जगाम वेगाद् गरुडो यथासौ वाराणसीं पापविमोचनाय

गत्वा सुपुण्यां नगरीं सुतीर्थां दृष्ट्वा च लोलं सदशश्वमेधम् ।
स्नात्वा च तीर्थेषु विमुक्तपापः स केशवं द्रष्टुमुपाजगाम

केशवं शङ्करो दृष्ट्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत् ।
तवत्प्रसादाद् हृषीकेश ब्रह्महत्या क्षयं गता

नेदं कपालं देवेश मद्धस्तं परिमुञ्चति ।
कारणं वेद्मि न च तदेतन्मे वक्तुमर्हसि

पुलस्त्य उवाच। ।
महादेववचः श्रुत्वा केशवो वाक्यमब्रवीत् ।
विद्यते कारणं रुद्र तत्सर्वं कथयामि ते

यो ऽसौ ममाग्रतो दिव्यो ह्रदः पद्मोत्पलैर्युतः ।
एष तीर्थवरः पुण्यो देवगन्धर्वपूजितः

एतस्मिन्प्रवरे तीर्थे क्नानं शंभो समाचर ।
स्नातमात्रस्य चाद्यैव कपालं परिमोक्ष्यति

ततः कपाली लोके च ख्यातो रुद्र भविष्यसि ।
कपालमोचनेत्येवं तीर्थं चेदं भविष्यति

पुलस्त्य उवाच ।
एवमुक्तः सुरेशेन केशवेन महेश्वरः ।
कपालमोचने सस्नौ वेदोस्तविधिना मुने

स्नातस्य तीर्थे त्रिपुरान्तकस्य परिच्युतं हस्ततलात् कपालम् ।
नाम्ना बभूवाथ कपालमोचनं तत्तीर्थवर्यं भगवत्प्रसादात्