स्कन्द पुराण · अध्याय 4.69

॥ स्कंद उवाच ॥ ॥
शृण्वगस्त्य तपोराशे काश्यां लिंगानि यानि वै ॥
सेवितानि नृणां मुक्त्यै भवेयुर्भावितात्मनाम्

कृत्तिप्रावरणं यत्र कृतं देवेन लीलया ॥
रुद्रावास इति ख्यातं तत्स्थानं सर्वसिद्धिदम्

स्थिते तत्रोमया सार्धं स्वेच्छया कृत्तिवाससि ॥
आगत्य नंदी विज्ञप्तिं चक्रे प्रणतिपूर्वकम्

देवदेवेश विश्वेश प्रासादाः सुमनोहराः ॥
सर्वरत्नमया रम्याः साष्टाषष्टिरभूदिह

भूर्भुवःस्वस्तले यानि शुभान्यायतनानि हि ॥
मुक्तिदान्यपि तानीह मयानीतानि सर्वतः

यतो यच्च समानीतं यत्र यच्च कृतास्पदम् ॥
कथयिष्याम्यहं नाथ क्षणं तदवधार्यताम्

स्थाणुर्नाम महालिंगं देवदेवस्य मोक्षदम् ॥
कुरुक्षेत्रादिहोद्भूतं कलाशेषोस्ति तत्र वै

तदग्रे सन्निहत्याख्या महापुष्करिणी शुभा ॥
लोलार्क पश्चिमे भागे कुरुक्षेत्रस्थली तु सा

तत्र स्नातं हुतं जप्तं तप्तं दत्तं शुभार्थिभिः ॥
कुरुक्षेत्राद्भवेत्सत्यं कोटिकोटिगुणाधिकम्

नैमिषाद्देवदेवोत्र ब्रह्मावर्तेन संयुतः ॥
तत्रांशमात्रं संस्थाप्य काश्यामाविरभूद्विभो

ढुंढिराजोत्तरेभागे सिद्धिदं साधकस्य वै ॥
लिंगं वै देवदेवाख्यं तदग्रे कूप उत्तमः

ब्रह्मावर्त इति ख्यातः पुनरावृत्तिहृन्नृणाम् ॥
तत्कूपाद्भिः कृतस्नानो देवदेवं समर्च्य च

तत्पुण्यं नैमिषारण्यात्कोटिकोटिगुणं स्मृतम् ॥
गोकर्णायतनादत्र स्वयमाविरभून्महत्

लिंगं महाबलं नाम सांबादित्यसमीपतः ॥
दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य क्षणादेनो महाबलम्

वाताहतस्तूलराशिरिव विद्राति दूरतः ॥
कपालमोचनपुरो दृष्ट्वा लिंगं महाबलम्

महाबलमवाप्नोति निवार्णनगरं व्रजेत् ॥
ऋणमोचनतः प्राच्यां प्रभासात्क्षेत्रसत्तमात्

शशिभूषणसंज्ञं तु लिंगमत्र प्रतिष्ठितम् ॥
तल्लिंगसेवनान्मर्त्यः शाशिभूषणतां व्रजेत्

प्रभासक्षेत्रयात्रायाः पुण्यं प्राप्नोति कोटिकृत् ॥
उज्जयिन्या महाकालः स्वयमत्रागतो विभुः

यन्नामस्मरणादेव न भयं कलिकालतः ॥
प्रणवाख्यान्महालिंगात्प्राच्यां कल्मषनाशनम्

महाकालाभिधं लिंगं दर्शनान्मोक्षदं परम् ॥
अयोगंधेश्वरं लिंगं पुष्करात्तीर्थसत्तमात्

आविरासीदिह महत्पुष्करेण सहैव तु ॥
मत्स्योदर्युत्तरेभागे दृष्ट्वा ऽयोगंधमीश्वरम्

स्नात्वाऽयोगंधकुंडे तु भवात्तारयते पितॄन् ॥
महानादेश्वरं लिंगमट्टहासादिहागतम्

त्रिलोचनादुदीच्यां तु तद्दृष्टमुक्तये मतम् ॥
महोत्कटेश्वरं लिंगं मरुत्कोटादिहागतम् ॥
कामेश्वरोत्तरे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

विश्वस्थानादिहायातं लिंगं वै विमलेश्वरम् ॥
स्वर्लीनात्पश्चिमे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

महाव्रतं महालिंगं महेंद्रादिह संस्थितम् ॥
स्कंदेश्वर समीपे तु महाव्रतफलप्रदम्

वृंदारकर्षिवृंदानां स्तुवतां प्रथमे युगे ॥
उत्पन्नं यन्महालिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्भिदाम्

महादेवेति तैरुक्तं यन्मनोरथपूरणात ॥
वाराणस्यां महादेवस्तदारभ्याभवच्च यत्

मुक्तिक्षेत्रं कृतं येन महालिंगेन काशिका ॥
अविमुक्ते महादेवं यो द्रक्ष्यत्यत्रमानवः

शंभुलोके गमस्तस्य यत्रतत्र मृतस्य हि ॥
अविमुक्ते प्रयत्नेन तत्संसेव्यं मुमुक्षुभिः

कल्पांतरेपि न त्यक्तं कदाप्यानंदकाननम् ॥
येन लिंगस्वरूपेण महादेवेन सर्वथा

तत्प्रसादोयमतुलः सर्वरत्नमयः शुभः ॥
हिरण्यगर्भतीर्थाच्च प्रतीच्यां क्षेत्ररक्षकम्

वाराणस्यामधिष्ठात्री देवता साभिलाषदा ॥
महादेवेति संज्ञा वै सर्वलिंगस्वरूपिणी

वाराणस्यां महादेवो दृष्टो यैर्लिंगरूपधृक् ॥
तेन त्रैलोक्यलिंगानि दृष्टानीह न संशयः

वाराणस्यां महादेवं समभ्यर्च्य सकृन्नरः ॥
आभूतसंप्लवं यावच्छिवलोके वसेन्मुदा

पवित्रपर्वणि सदा श्रावणे मासि यत्नतः ॥
लिंगे पवित्रमारोप्य महादेवे न गर्भभाक्

पितामहेश्वरं लिंगं गयातीर्थादिहागतम् ॥
फल्ग्रुप्रभृतिभिस्तीर्थैः सार्धकोट्यष्टसंमितैः

धर्मेण यत्र वै तप्तं युगानामयुतं शतम् ॥
साक्षीकृत्य महालिंगं श्रीमद्धर्मेश्वराभिधम्

पितामहेश्वरं लिंगं तत्राभ्यर्च्य नरो मुदा ॥
त्रिःसप्तकुलसंयुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

प्रयागात्तीर्थराजाच्च शूलटंको महेश्वरः ॥
तीर्थराजेन सहितः स्थित आगत्य वै स्वयम्

निर्वाणमंडपाद्रम्यादवाच्यामतिनिर्मलः ॥
प्रासादो मेरुणा यस्य स्पर्धते कांचनोज्वलः

देवेनैव वरो दत्तो यत्र पूर्वं युगांतरे ॥
पूज्यो महेश्वरः काश्यां प्रथमं कलुषापहः

यः प्रयाग इह स्नातो नमस्यति महेश्वरम् ॥
समभ्यर्च्य विधानेन महासंभारविस्तरैः

प्रयागस्नानजात्पुण्याच्छूलटंक विलोकनात् ॥
स प्राप्नुयान्न संदेहः पुण्यं कोटिगुणोत्तरम्

शंकुकर्णान्महाक्षेत्रान्महातेज इतीरितम् ॥
लिंगमाविरभूदत्र महातेजोविवृद्धिदम्

महातेजोनिधिस्तस्य प्रासादोतीवनिर्मलः ॥
ज्वालाजटिलिताकाशो माणिक्यैरेव निर्मितः

तल्लिंगदर्शनात्स्पर्शात्स्तवनाच्च समर्चनात् ॥
प्राप्यते तत्परं धाम यत्र गत्वा न शोचते

विनायकेश्वरात्पूर्वं महातेजः समर्चनात् ॥
तेजोमयेन यानेन याति माहेश्वरं पदम्

रुद्रकोटिसमाख्यातात्तीर्थात्परमपावनात् ॥
महायोगीश्वरं लिंगमाविश्चक्रे स्वयं परम्

पार्वतीश्वर लिंगस्य समीपे सर्वसिद्धिकृत् ॥
तल्लिंगदर्शनात्पुंसां कोटिलिंग फलं भवेत्

तत्प्रासादस्य परितो रुद्राणां कोटिसंमिताः ॥
प्रासादारम्यसंस्थाना निर्मिता रुद्रमूर्तिभिः

काश्यां रुद्रस्थली सा तु पठ्यते वेदवादिभिः॥
रुद्रस्थल्यां मृता ये वै कृमिकीटपतंगकाः ॥

पशुपक्षिमृगा मर्त्या म्लेच्छा वाप्यथ दीक्षिताः ॥
तेषां तु रुद्रीभूतानां पुनरावृत्तिरत्र न

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् ॥
रुद्रस्थलीं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा ॥
रुद्रस्थल्यां त्यजन्प्राणान्परं निर्वाणमाप्नुयात्

स्वयमेकांबरात्क्षेत्रात्कृत्तिवासा इहागतः ॥
कृत्तिवाससि लिंगेत्र स्वयमेव व्यवस्थितः

अस्मिन्स्थाने स्वभक्तानां सांबः सर्षिगणो विभुः ॥
स्वयं चोपदिशेद्ब्रह्म श्रुतौ श्रुतिभिरीडितम्

क्षेत्रेत्र सिद्धिदे प्राप्तश्चंडीशो मरुजांगलात् ॥
प्रचंडपापसंघातं खंडयेच्छतधेक्षणात्

पाशपाणिगणाध्यक्ष समीपे यः प्रपश्यति ॥
चंडीश्वरं महालिंगं स याति परमां गतिम्

कालंजरान्नीलकंठस्तिष्ठेदत्र स्वयं विभुः ॥
गणेशाद्दंतकूटाख्यात्समीपे भवनाशनः

नीलकंठेश्वरं लिंगं काश्यां यैः परिपूजितम् ॥
नीलकंठास्त एव स्युस्तएव शशिभूषणाः

काश्मीरादिह संप्राप्तं लिंगं विजयसंज्ञितम् ॥
सदा विजयदं पुंसां प्राच्यां शालकटंकटात्

रणे राजकुले द्यूते विवादे सर्वदैव हि ॥
विजयो जायते पुंसां विजयेश समर्चनात् ॥

ऊर्ध्वरेतास्त्रिदंडायाः संप्राप्तोत्र स्वयं विभुः ॥
कूश्मांडकं गणाध्यक्षं पुरस्कृत्य व्यवस्थितः

ऊर्ध्वां गतिमवाप्नोति वीक्षणादूर्ध्वरेतसः ॥
ऊर्ध्वरेतसि ये भक्ता न हि तेषामधोगतिः

मंडलेश्वरतः क्षेत्राल्लिंगं श्रीकंठसंज्ञितम् ॥
विनायकान्मंडसंज्ञादुत्तरस्यां व्यवस्थितम्

श्रीकंठस्य च ये भक्ताः श्रीकंठा एव ते नराः ॥
नेह श्रिया वियुज्यंते न परत्र कदाचन

छागलांडान्महातीर्थात्कपर्दीश्ववरसंज्ञितः ॥
पिशाचमोचने तीर्थे स्वयमाविरभूद्विभुः

कपर्दीशं समभ्यर्च्य न नरो निरयं व्रजेत् ॥
न पिशाचत्वमाप्नोति कृत्वात्राप्यघमुत्तमम्

आम्रातकेश्वरात्क्षेत्राल्लिंगं सूक्ष्मेश संज्ञितम् ॥
स्वयमभ्यागतं चात्र क्षेत्रे वै श्रेयसांपदे

विकट द्विजसंज्ञस्य गणेशस्य समीपतः ॥
दृष्ट्वा सूक्ष्मेश्वरं लिंगं गतिं सूक्ष्मामवाप्नुयात्

।
संप्राप्तमिह देवेशं जयंतं मधुकेश्वरात् ॥
लंबोदराद्गणपतेः पुरस्तात्तदवस्थितम्

जयंतेश्वरमालोक्य स्नात्वा गंगाजले शुभे ॥
प्राप्नुयाद्वांछितां सिद्धिं सर्वत्र विजयी भवेत्

प्रादुश्चकार देवेशः श्रीशैलात्त्रिपुरांतकः ॥
श्रीशैलशिखरं दृष्ट्वा यत्फलं समुदीरितम्

त्रिपुरांतकमालोक्य तत्फलं हेलयाप्यते ॥
विश्वेरात्पश्चिमे भागे त्रिपुरांतकमीश्वरम्

संपूज्य परया भक्त्या न नरो गर्भमाविशेत् ॥
सौम्यस्थानादिहायातो भगवान्कुक्कुटेश्वरः ॥

वक्रतुंड गणाध्यक्ष समीपे सोपतिष्ठते ॥
तद्दर्शनादर्चनाच्च करस्थाः सर्वसिद्धयः

जालेश्वरात्त्रिशूली च स्वयमीशः समागतः ॥
कूटदंताद्गणपतेः पुरस्तात्सर्वसिद्धिदः

रामेश्वरान्महाक्षेत्राज्जटीदेवः समागतः ॥
एकदंतोत्तरे भागे सोर्चितः सर्वकामदः

त्रिसंध्यात्क्षेत्रतो देवस्त्र्यंबकोस्ति समागतः ॥
त्रिमुखात्पूर्वदिग्भागे पूजितस्त्र्यंबकत्वकृत्

हरेश्वरो हरिश्चंद्रात्क्षेत्रादत्र समागतः ॥
हरिश्चंद्रेश्वरपुरः पूजितो जयदः सदा

इह शर्वः समायातः स्थानान्मध्यमकेश्वरात् ॥
चतुर्वेदेश्वरं लिंगं पुरोधाय व्यवस्थितम्

शर्वं लिंगं समभ्यर्च्य काश्यां परमसिद्धिकृत् ॥
न जातु जंतुपदवीं प्राप्नुयात्क्वापि मानवः

स्थलेश्वरान्महालिंगं प्रादुर्भूतं परंत्विह ॥
यत्र यज्ञेश्वरं लिंगं सर्वलिंगफलप्रदम्

महालिंगं समभ्यर्च्य महाश्रद्धासमन्वितः ॥
महतीं श्रियमाप्नोति लोकेत्र च परत्र च

इह लिंगं सहस्राक्षं सुवर्णाख्यात्समागतम् ॥
यस्य संदर्शनात्पुंसां ज्ञानचक्षुः प्रजायते

शैलेश्वरादवाच्यां तु सहस्राक्षेश्वरं विभुम् ॥
दृष्ट्वा जन्मसहस्राणां शतानां पातकं त्यजेत्

हर्षिताद्धर्षितं चात्र प्रादुरासीत्तमोहरम् ॥
लिंगंहर्षप्रदं पुंसां दर्शनात्स्पर्शनादपि

मंत्रेश्वर समीपे तु प्रासादो हर्षितेशितुः ॥
तद्विलोकनतः पुंसां नित्यं हर्ष परंपरा

इह स्वयं समायातो रुद्रो रुद्रमहालयात् ॥
यस्य दर्शनतो यांति रुद्रलोके नराः स्फुटम्

यैस्तु रुद्रेश्वरं लिंगं काश्यामत्र समर्चितम् ॥
ते रुद्ररूपिणो मर्त्या विज्ञेया नात्र संशयः

त्रिपुरेश समीपे तु दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् ॥
रुद्रास्त इव विज्ञेया जीवंतोपि मृता अपि

आगादिह महादेवो वृषेशो वृषभध्वजात् ॥
बाणेश्वरस्य लिंगस्य समीपे वृषदः सदा

इहागतं तु केदारादीशानेश्वर संज्ञितम् ॥
तद्द्रष्टव्यं प्रतीच्यां च लिंगं प्रह्लादकेशवात्

ईशानेशं समभ्यर्च्य स्नात्वोत्तरवहांभसि ॥
वसेदीशाननगरे ईशानसदृशप्रभः

भैरवाद्भैरवी मूर्तिरत्रायाता मनोहरा ॥
संहारभैरवो नाम द्रष्टव्यः स प्रयत्नतः

पूजनात्सर्वसिद्ध्यै स प्राच्यां खर्वविनायकात् ॥
संहारभैरवः काश्यां संहरेदघसंततिम्

उग्रः कनखलात्तीर्थादाविरासेह सिद्धिदः ॥
तद्विलोकनतो नृणामुग्रं पापं प्रणश्यति

उग्रं लिंगं सदा सेव्यं प्राच्यामर्कविनायकात् ॥
अत्युग्रा अपि नश्येयुरुपसर्गास्तदर्चनात्

वस्त्रापथान्महाक्षेत्राद्भवो नाम स्वयं विभुः ॥
भीमचंडी समीपे तु प्रादुरासीदिह प्रभो

भवेश्वरं समभ्यर्च्य भवेनाविर्भवेन्नरः ॥
प्रभुर्भवति सर्वेषां राज्ञामाज्ञाकृतामिह

देवदारुवनाद्दंडी दंडयन्पातकावलीः ॥
वाराणस्यां समागत्य स्थितो लिंगाकृतिर्विभुः

प्राच्यां दंडीश्वरः पूज्यः स देहलिविनायकात् ॥
तस्यार्चनेन मर्त्त्यानां न पुनर्भव ईक्ष्यते

भद्रकर्णह्रदादत्र भद्रकर्णह्रदान्वितः॥
शिवः साक्षादिहायातः सर्वेषां शिवदोर्चितः

उद्दंडाख्याद्गणपतेः प्राच्यां तत्तीर्थमुत्तमम् ॥
भद्रकर्णह्रदे स्नात्वाभ्यर्च्य लिंगं शिवाह्वयम्

सर्वत्र शिवमाप्नोति भद्रकर्णेश पूजनात् ॥
शृणुयात्सर्वभूतानां भद्रं पश्यति चाक्षिभिः

शंकरश्च हरिश्चंद्रात्त्वत्पुरः प्रतिभासते ॥
तत्पूजनाज्जनानां न जननीजठरे जनिः

यमलिंगान्महातीर्थात्काललिंगमिह स्थितम् ॥
कलशेश इति ख्यातं चंद्रेशात्पश्चिमेन च

यमतीर्थे नरः स्नात्वा मित्रावरुणदक्षिणे ॥
काललिंगं समालोक्य कलिकाल भयं कुतः

तत्र भौमचतुर्दश्यां यस्तु यात्रां करिष्यति ॥
अपि पातक युक्तः स यमयात्रां न यास्यति

नैपालाच्च महाक्षेत्रादायात्पशुपतिस्त्विह ॥
यत्र पाशुपतो योग उपदिष्टः पिनाकिना

भवता देवदेवेन ब्रह्मादिभ्यो विमुक्तये ॥
तस्य संदर्शनादेव पशुपाशैर्वियुज्यते

करवीरकतीर्थाच्च कपालीश इहागतः ॥
कपालमोचने तीर्थे द्रष्टव्यः स प्रयत्नतः

तद्विलोकनमात्रेण ब्रह्महत्या विलीयते॥
उमापतिर्देविकाया इहागत्य व्यवस्थितः

दृष्टः पशुपतिः प्राच्यां हरेत्पापं चिरार्जितम् ॥
लिंगं महेश्वरक्षेत्रादिह दीप्तेश संज्ञितम्

उपोमापति तिष्ठेत दीप्त्यै चेह परत्र च ॥
भुक्तिमुक्ति प्र दं लिंगं दीप्तेशं काशिमध्गम्

कायारोहणतः क्षेत्रादाचार्यो नकुलीश्वरः ॥
शिष्यैः परिवृतस्तिष्ठेन्महापाशुपतव्रतैः

दक्षिणे हि महादेवादृष्टो ज्ञानं प्रयच्छति ॥
अज्ञानं नाशयेत्क्षिप्रं गर्भसंसृतिहेतुकम्

गंगासागरतश्चायादमरेश इतीरितम् ॥
लिंगं यद्दर्शनादेव नामरत्वं हि दुर्लभम्

सप्तगोदावरीतीर्थाद्देवो भीमेश्वरः प्रभुः ॥
प्रकाशते लिंगरूपी भुक्त्यै मुक्त्यै नृणामिह

नकुलीशात्पुरोभागे दृष्टा भीमेश्वरं प्रभुम्॥
महाभीमानि पापानि प्रणश्यंति हि तत्क्षणात्

भूतेश्वराद्भस्मगात्रं प्रादुरासीदिह स्वयम् ॥
भीमेशाद्दक्षिणे भागे तदभ्यर्च्य प्रयत्नतः

सम्यक्पाशुपताद्यो गादभ्यस्ताच्च समाः शतम् ॥
यत्प्राप्यते फलं तत्स्याद्भस्मगात्रविलोकनात्

नकुलीश्वरतो देवः स्वयंभूरिति विश्रुतः ॥
आत्मनाप्रकटीभूतः काश्यां लिंगाकृतिर्हरः

स्वयंभु लिंगं संपूज्य स्नात्वा सिद्धिह्रदे नरः ॥
महालक्ष्मीश्वर पुरो न भूयो जन्मभाग्भवेत्

प्रयागतीर्थनिकषा प्रासादो विद्रुमप्रभः ॥
वाराहस्य महानेष धरणीनाम्न एव हि

विंध्यपर्वततः प्राप्तो देवं श्रुत्वा समागतम्॥
सगणं सर्षिदेवं च मंदरादत्र कंदरात्

काश्यां धरणिवाराहो द्रष्टव्यः स प्रयत्नतः॥
आपत्समुद्रसंमग्नमुद्धरेच्छरणागतम्

कर्णिकाराद्गणाध्यक्षः कर्णिकारप्रसूनरुक्॥
समर्च्योयं गदाहस्त उपसर्गसहस्रहृत्

तस्माद्धरणिवाराहात्प्रतीच्यां दिशि संस्थितम् ॥
पूजयित्वा गणाध्यक्षं गाणपत्यपदं लभेत्

हेमकूटाद्विरूपाक्षं लिंगमत्राविरास ह ॥
महेश्वरादवाच्यां च दृष्टं संसारतारकम्

गंगाद्वाराद्धिमस्थेशं लिंगं हिमसमप्रभम् ॥
ब्रह्मनालात्प्रतीच्यां च द्रष्टव्यमिह सिद्धिदम्

गणाधिपश्च कैलासाद्गणा अन्ये महाबलाः ॥
कैलासाद्रेः समायाताः सप्तकोटिमिताः प्रभो

दुर्गाणि तैः कृतानीह सप्तस्वर्गसमानि च ॥
सद्वाराणि सयंत्राणि कपाटविकटानि च

कोटिकोटिभटाढ्यानि सर्वर्द्धिसहितान्यपि ॥
सुवर्णरूप्यताम्रैश्च कांस्यरीतिकसीसकैः

अयस्कांतेन कांतानि दृढान्यभ्रंलिहान्यपि ॥
ततः शैलं महादुर्गं तैः काशीपरितः कृतम्

परिखापि कृता निम्ना मत्स्योदर्याजलाविला ॥
मत्स्योदरी द्विधा जाता बहिरंतश्चरा पुनः

तच्च तीर्थं महत्ख्यातं मिलितं गांगवारिभिः ॥
यदा संहारमार्गेण गंगाभः प्रसरेदिह

तदा मत्स्योदरी तीर्थं लभ्यते पुण्यगौरवात् ॥
सूर्याचंद्रमसोः पर्वतदाकोटिगुणं शतम्

सर्वपर्वाणि तत्रैव सर्वतीर्थानि तत्र वै ॥
तत्रैव सर्वलिंगानि गंगामत्स्योदरीयतः

मत्स्योदर्यां हि ये स्नाता यत्रकुत्रापि मानवाः ॥
कृतपिंडप्रदानास्ते न मातुरुदरेशयाः

अविमुक्तमिदं क्षेत्रं मत्स्याकारत्वमाप्नुयात् ॥
परितः स्वर्धुनीवारि संसारि परिवीक्ष्यते

मत्स्योदर्यां कृतस्नाना ये नरास्ते नरोत्तमाः ॥
कृत्वापि बहुपापानि नेक्षंते भास्करेः पुरीम्

किं स्नात्वा बहुतीर्थेषु किं तप्त्वा दुष्करं तपः ॥
यदि मत्स्योदरी स्नाता कुतो गर्भभयं ततः॥

यत्रयत्र हि लिंगानि नृदेवर्षिकृतान्यपि ॥
तत्र मत्स्योदरीं प्राप्य सुस्नातो मोक्षभाजनम्

संति तीर्थान्यनेकानि भूर्भुवःस्वर्गतान्यपि ॥
न समानि परं तानि कोट्यंशेनापि निश्चितम्

इत्थं तीर्थं कृतं तेन विभो कैलासवासिना॥
गणाधिपेन सुमहत्सुमहोदारकर्मणा

भूर्भुवःसंज्ञकं लिंगं पर्वताद्गंधमादनात्॥
स्वयमाविरभूदत्र तस्मात्प्राच्यां गणाधिपात्

विलोक्य भूर्भुवं लिंगं भूर्भुवःस्वर्महः परे ॥
निवसंति जनाः पुण्याः सुचिरं दिव्यभोगिनः

हाटकेशं महालिंगं भोगवत्या समायुतम् ॥
सप्तपातालतलत इहायातं स्वयं विभो

शेषवासुकिमुख्यैश्च तत्प्रासादो महानिह ॥
मणिमाणिक्यरत्नौघैर्निरमायि प्रयत्नतः

तल्लिंगं हाटकमयं रत्नमालाभिरर्चितम् ॥
ईशानेश्वरतः प्राच्यां पूजनीय प्रयत्नतः ॥

भक्तितोऽभ्यर्च्य तल्लिंगं नरः सर्वसमृद्धिमान् ॥
भुक्त्वा भोगानसंख्यातानंते निवार्णमृच्छति

आकाशात्तारकाल्लिगं ज्योतीरूपमिहागतम्॥
ज्ञानवाप्याः पुरोभागे तल्लिंगं तारकेश्वरम् ॥

तारकं ज्ञानमाप्येत तल्लिंगस्य समर्चनात् ॥
ज्ञानवाप्यां नरः स्नात्वा तारकेशं विलोक्य च

कृतसंध्यादि नियमः परितर्प्य पितामहान्॥
धृतमौनव्रतो धीमान्यावल्लिंग विलोकनम्

मुच्यते सर्वपापेभ्यः पुण्यं प्राप्नोति शाश्वतम् ॥
प्रांते च तारकं ज्ञानं यस्माज्ज्ञानाद्विमुच्यते

किराताच्च किरातेश इहचाविर्बभूव ह ॥
किरातरूपो भगवान्यत्र देवोऽभवत्पुरा

तत्किरातेश्वरं लिंगं भारभूतेश्वरादनु ॥
नमस्कृत्य नरो जातु न मातुरुदरेशयः

लंकापुर्याः समागच्छन्मरुकेश्वरसंज्ञकम् ॥
लिंगं यदर्चनात्पुंसां न भयं रक्षसां भवेत्

नैर्कत्यां दिशि तल्लिंगं निरृतेश्वरसंज्ञकम् ॥
पौलस्त्यराघवात्पश्चात्पूजितं सर्वदुष्टहृत्

पुण्यजलप्रियं लिंगं जललिंगस्थलादपि ॥
आयातं तच्च गङ्गाया जलमध्ये व्यवस्थितम्

तत्प्रासादोऽद्भुततरो मध्ये गंगं निरीक्ष्यते ॥
सर्वधातुमयः श्रेष्ठः सर्वरत्नमयः शुभः

अद्यापि दृश्यते कैश्चित्पुण्यसंभारगौरवात् ॥
श्रेष्ठं लिंगमिहायातं तीर्थात्कोटीश्वरादपि

कोटिलिंगे क्षणे पुण्यं तल्लिंगस्य निरीक्षणात् ॥
श्रेष्ठं ज्येष्ठेश्वरात्पश्चाच्छ्रेष्ठ सिद्धिप्रदायकम्

वडवास्यात्समुद्भूतं लिंगमत्रानलेश्वरम् ॥
नलेश्वर पुरोभागे पूजितं सर्वसिद्धिदम्

आगत्य विरजस्तीर्थाद्देवदेवस्त्रिलोचनः ॥
लिंगे त्वनादिसंसिद्धे ह्यवतस्थे त्रिविष्टपे

पुण्ये पिलिपिला तीर्थे सर्वेषां तारकप्रदे ॥
आविश्चक्रे स्वयदेव ओंकारोमरकंटकात्

तदाद्यं तारकक्षेत्रं यदा गंगा न चागता ॥
यदैवाविरभूत्काशी त्रैलोक्योद्धणाय वै

तदाकृतिमहल्लिंगं स्वयमाविरभूत्ततः॥
महिमानं न तस्यान्यः परिवेत्ति विभोरृते

एतान्यायतनानीश आनिनाय महांति च ॥
शेषयित्वांशमात्रं च तस्मिन्क्षेत्रे निजे निजे

इहायातानि पुण्यानि सर्वभावेन नान्यथा॥
प्रासादाः सर्वतश्चैषां रम्या अभ्रंलिहा विभो

बहुधातुमयाश्चित्राः सर्वरत्नसमुज्ज्वलाः ॥
येषां कलशमात्रस्य दर्शनान्मुक्तिराप्यते

श्रुत्वापि नाम चैतेषां लिंगानां सुरसत्तम ॥
अपि जन्मसहस्रोत्थाः क्षीयंते पापराशयः

इदानीं को निदेशोत्र मयानुष्ठेय ईशितः ॥
प्रसादी क्रियतांसो पि सिद्धो मंतव्य एव हि

॥ स्कंद उवाच ॥ ॥
श्रुत्वेति नंदिनो वाक्यं देवदेवेश्वरो हरः ॥
श्रद्धा प्रसाद्य शैलादिमिदं प्रोवाच कुंभज

॥ श्रीदेवदेव उवाच ॥ ॥
साधूकृतं त्वया नंदिन्सदानंद विधायक ॥
विधेहि मे निदेशं च चंडीर्व्यापारयाधुना

नवकोट्यस्तु चामुंडायायत्र निवसंति हि ॥
स्वदेवताभिः सहिता भूतवेताल भैरवैः

ताः पुरी रक्षणार्थाय सवाहनबलायुधाः ॥
प्रतिदुर्गं दुर्गरूपाः परितः परिवासय

॥ स्कंद उवाच ॥
नंदिनं संनिदेश्येति मृडान्या सहितो मृडः ॥
ययौ त्रैविष्टपं क्षेत्रं मुक्तिबीजप्ररोहणम्

शिलादतनयोप्यैशीं मूर्द्धन्याज्ञां विधाय च ॥
आहूय सर्वतो दुर्गाः प्रतिदुर्गं न्यवेशयत्

निशम्याध्यायमेतं च पुण्यायतन गर्भिणम्॥
नरः स्वर्गापवर्गौ च प्राप्नुयाच्छ्रद्धया क्रमात्

श्रुत्वाष्टषष्टिमेतां वै महायतन संश्रयाम् ॥
न जातु प्रविशेन्मर्त्यो जनन्या जाठरीं दरीम्

॥
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंडे उत्तरार्धेऽष्टषष्ट्यायतनसमागमो नामैकोनसप्ततितमोध्यायः