स्कन्द पुराण · अध्याय 4.50

॥ स्कंद उवाच ॥ ॥
वाराणस्यां तथादित्या ये चान्ये तान्वदाम्यतः ॥
कलशोद्भव ते प्रीत्या सर्वे सर्वाघनाशनाः

खखोल्को नाम भगवानादित्य परिकीर्तितः ॥
त्रिविष्टपोत्तरे भागे सर्वव्याधिविघातकृत्

यथा खखोल्क इत्याख्या तस्यादित्यस्य तच्छृणु ॥
पुरा कद्रूश्च विनता दक्षस्य तनये शुभे ॥

कश्यपस्य च ते पत्न्यौ मारीचेः प्राक्प्रजापतेः ॥
क्रीडंत्यावेकदान्योन्यं मुने ते ऊचतुस्त्विति

॥ कद्रूरुवाच ॥ ॥
विनते त्वं विजानासि यदि तद्ब्रूहि मेग्रतः॥
अखंडिता गतिस्तेस्ति यतो गगनमंडले

योसावुच्चैःश्रवा वाजी श्रूयते सवितूरथे ॥
किं रूपःसोस्ति शबलो धवलो वा वदाशु मे

पणं च कुरु कल्याणि तुभ्यं यो रोचतेनघे ॥
एवमेव न यात्येष कालक्रीडनकं विना

॥ विनतोवाच ॥ ॥
किं पणेन भगिन्यत्र कथयाम्येवमेव हि ॥
त्वज्जये का च मे प्रीतिर्मज्जये किं नु ते सुखम्

ज्ञात्वा पणो न कर्तव्यो मिथः स्नेहमभीप्सता ॥
ध्रुवमेकस्य विजये क्रोधोन्स्येह जायते

कद्रूरुवाच ॥
क्रीडेयं नात्र भगिनि कारणं किमपि क्रुधः ॥
खेलस्य व्यवहारोयं पणे यत्किंचिदुच्यते

॥ विनतोवाच ॥ ॥
तथा कुरु यथा प्रीतिस्तवास्ति पवनाशिनि ॥
अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा

तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया ॥
अस्मिन्पणे इमाः सर्वाः सख्यः साक्षिण्य एव नौ

इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी ॥
उवाच कर्बुरं कद्रूरश्वं श्वेतं गरुत्मती

कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम् ॥
जग्मतुश्च विरम्याथ क्रीडनात्स्वस्वमालयम्

विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान् ॥
उवाच यात वै पुत्रा द्रुतं वचनतो मम

तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः ॥
सुरासुरैर्मथ्यमानान्मंदराघातसाध्वसात्

कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति ॥
अतस्तं क्षीरवर्णाभं कल्माषयत पुत्रकाः

तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः ॥
तथा तदंगलोमानि विधत्तविषसीत्कृतैः

इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् ॥
संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः

॥ नागा ऊचुः ॥ ॥
मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् ॥
प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति

मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु ॥
तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति

वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह ॥
इति प्रोक्तं विषास्यैस्तैस्तदा कुटिलगामिभिः

॥ स्कंद उवाच ॥ ॥
अन्येपि ये कुटिलगाः पररंध्रनिषेविणः ॥
अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते

पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः ॥
अत्याहितमिह प्राप्य गच्छेयुस्तेऽचिराल्लयम्

तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी ॥
शशाप तान्क्रुधाविष्टा नागांश्चागः समागतान्

तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात् ॥
जातमात्राश्च सर्पिण्यो भक्षयंतु स्वबालकान्

इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् ॥
जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः

ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः ॥
सुनीलचिकुराभासं चक्रुरंगं च कर्बुरम्

तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः॥
मातृवाक्कृतिजाद्धर्मान्न दग्धा भानुभानुभिः

विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः ॥
वियन्मार्गमलंकृत्य ददर्शोष्णांशुमंडलम्

तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा ॥
कद्रुस्ततः खगीं प्राह विस्रब्धं विनते व्रज

उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः ॥
विस्रब्धाहं स्वभावेन त्वं सापेक्षाहि सर्वतः ॥

स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः ॥
अतएव न ते बाधा गगने तापसंभवा

वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी ॥
चंडरश्मिप्रतापाग्निस्त्वामतो नेह बाधते

खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया ॥
त्राहित्राहि भगिन्यत्र यावोन्यत्र वियत्पथः

विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी ॥
तव दासी भविष्यामि त्वदुच्छिष्टनिषेविणी

यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी ॥
खखोल्कानि पतेदेषा भृशगद्गदभाषिणी ॥

मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी॥
सख्युल्कानि पतेदेषा वक्तव्ये त्विति संभ्रमात्

खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा ॥
तदा खखोल्कनामार्कः स्तुतो विनतया बहु

मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति ॥
ताभ्यां तुरंगमो दर्शि किंचित्किर्मीरवान्रथे

उक्ता विनतयैवैषा तापोपहतलोचना ॥
क्रूरा सरीसृपी सत्यवादिन्या विश्वमान्यया

कद्रु त्वया जितं भद्रे यत उच्चैःश्रवा हयः ॥
चंद्ररश्मिप्रभोप्येष कल्माष इव भासते

विधिर्बलीयान्भुजगि चित्रं जयपराजये ॥
क्रूरोपि विजयी क्वापि त्वक्रूरोपि पराजयी

विनताविनताधारा वदंतीति यथागतम् ॥
कद्रूनिवेशनं प्राप्ता तस्या दास्यमचीकरत्

कदाचिद्विनतादर्शि सुपर्णनाश्रुलोचना ॥
विच्छाया मलिना दीना दीर्घनिःश्वासवत्यपि ॥

सुपर्ण उवाच ॥ ॥
प्रातःप्रातरहो मातः क्व यासि त्वं दिनेदिने ॥
सायमायासि च कुतो विच्छाया दीनमानसा

कुतो निःश्वसिसि प्रोच्चैरश्रुपूर्ण विलोचना ॥
यथा क्लीबसुता योषिद्यथापति तिरस्कृता

ब्रूहि मातर्झटित्यद्य कुतो दूनासि पत्त्रिणि ॥
मयि जीवति ते बाले कालेपि कृतसाध्वसे॥

अश्रुनिर्माणकरणे कारणं किं तपस्विनि ॥
सुचरित्रा सुनारीषु नामंगलमिहेष्यते

धिक्तांश्च पुत्रान्यन्माता तेषु जीवत्सु दुःखभाक् ॥
वरं वंध्यैव सा यस्याः सुता वंध्यमनोरथाः

इत्यूर्जस्वलमाकर्ण्य वचः सूनोर्गरुत्मतः ॥
विनता प्राह तं पुत्रं मातृभक्तिसमन्वितम्

अहं दास्यस्मि रे बाल कद्र्वाश्च क्रूरचेतसः ॥
पृष्ठे वहामि तां नित्यं तत्पुत्रानपि पुत्रक

कदाचिन्मंदरं यामि कदाचिन्मलयाचलम् ॥
कदाचिदंतरीपेषु चरेयं तदुदन्वताम् ॥

यत्रयत्र नयेयुस्ते काद्रवेयाः सुदुर्मदाः ॥
व्रजेयं तत्रतत्राहं तदधीना यतः सुत

गरुड उवाच ॥ ॥
दासीत्वकारणं मातः किं ते जातं सुलक्षणे ॥
दक्षप्रजापतेः पुत्रि कश्यपस्यप्रियेऽनघे

विनतोवाच गरुडं पुरावृत्तमशेषतः ॥
दासीत्वकारणं यद्वदादित्याश्वविलोकनम्

श्रुत्वेति गरुडः प्राह मातरं सत्वरं व्रज॥
पृच्छाद्य मातस्तान्दुष्टान्काद्रवेयानिदं वचः

यद्दुर्लभं हि भवतां यत्रात्यंतरुचिश्च वः ॥
मद्दासीत्वविमोक्षाय तद्याचध्वं ददाम्यहम्॥

तथाकरोच्च विनता तेपि श्रुत्वा तदीरितम् ॥
सर्पाः संमंत्र्य तां प्रोचुर्विनतां हृष्टमानसाः

मातृशापविमोक्षाय यदि दास्यति नः सुधाम् ॥
तदा समीहितं तेस्तु न दास्यत्यथ दास्यसि

इत्योंकृत्य समापृच्छ्य कद्रूं द्रुतगतिः खगी ॥
गरुत्मंतं समाचष्ट दृष्ट्वा संहृष्टमानसम्

नागांतकस्ततः प्राह मातरं चिंतयातुराम् ॥
आनीतं विद्धि पीयूषं मातर्मे देहि भोजनम्

विनता प्राह तं पुत्रं संप्रहृष्टतनूरुहा ॥
भोः सुपर्णार्णवं तूर्णं याहि मंगलमस्तु ते

संति तत्रापि बहुशो निषादा मत्स्यघातिनः ॥
वेलातटनिवासाश्च तान्भक्षय दुरात्मनः

परप्राणैर्निजप्राणान्ये पुष्णंतीह दुर्धियः ॥
शासनीयाः प्रयत्नेन श्रेयस्तच्छासनं परम्

बहुहिंसाकृतां हिंसा भवेत्स्वर्गस्य साधनम् ॥
विहिंसितेषु दुष्टेषु रक्ष्यते भूरिशो यतः

निषादेष्वपि चेद्विप्रः कश्चिद्भवति पुत्रक ॥
संरक्षणीयो यत्नेन भक्षणीयो न कर्हिचित्

॥ गरुड उवाच ॥ ॥
मत्स्यादिनां वसन्मध्ये कथं ज्ञेयो द्विजो मया ॥ अभक्ष्यो यस्त्वया प्रोक्तस्तच्चिह्नं किं चनात्थ मे

॥ विनतोवाच ॥
यज्ञसूत्रं गले यस्य सोत्तरीयं सुनिर्मलम् ॥
नित्यधौतानि वासांसि भालं तिलक लांछितम्

सपवित्रौ करौ यस्य यन्नीवी कुशगर्भिणी॥
यन्मौलिः सशिखाग्रंथिः स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया

उच्चरेदृग्यजुःसाम्नामृचमेकामपीह यः ॥
गायत्रीमात्रमंत्रोपि स विज्ञेयो द्विजस्त्वया

गरुड उवाच ॥
मध्ये सदा निषादानां यो वसेज्जननि द्विजः ॥
तस्यैतेष्वेकमप्येव न मन्ये लक्ष्मबोधकम्

लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः ॥
येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्

तच्छ्रुत्वा विनता प्राह यस्ते कंठगतोंऽगज ॥
खदिरांगारवद्दह्यात्तमपाकुरु दूरतः

द्विजमात्रेपि या हिंसा सा हिंसा कुशलाय न ॥
देशं वंशं श्रियं स्वं च निर्मूलयति कालतः

निशम्य काश्यपिरितिप्रसूपादौप्रणम्य च ॥
गृहीताशीर्ययौ शीघ्रं खमार्गेण खगेश्वरः

दूरादालोकयांचक्रे निषादान्मत्स्यजीविनः ॥
पक्षौ विधूय पक्षींद्रो रजसापूर्य रोदसी

अंधीकृत्य दिशोभागानब्धिरोधस्युपाविशत् ॥
व्यादाय वदनं घोरं महाकंदरसन्निभम्

कांदिशीका निषादास्तु विविशुस्तत्र च स्वयम् ॥
मन्वानेष्वथ पंथानं तेषु कंठं विशत्स्वपि

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् ॥
प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् ॥
भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत ॥
कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्

स तदाहेति विप्रोहं पृष्टः सन्गरुडाग्रतः ॥
वसाम्येषु निषादेषु जातिमात्रोपजीवकः

तं प्रेष्य गरुडो दूरं भक्षयित्वाथ भूरिशः ॥
नभो विक्षोभयांचक्रे प्रलयानिल सन्निभः

तं दृष्ट्वा तिग्मतेजस्कं ज्वालाततदिगंतरम् ॥
ज्वलद्दावानलं शैलमिव बिभ्युर्दिवौकसः ॥

ते सन्नह्यंत युद्धाय सज्जीकृत बलायुधाः ॥
अध्यास्य वाहनान्याशु सर्वे वर्मभृतः सुराः

तिर्यग्गतीरविर्नायं नायमग्निः सधूमवान् ॥
क्षणप्रभाप्यसौ नैव को नः सम्मुख एत्यसौ

न दैत्येषु प्रभेदृक्स्यान्नाकृतिर्दानवेष्वियम्॥
महासाध्वसदः कोयमस्माकं हृत्प्रकंपनः

यावत्संभावयंतीति नीतिज्ञा अपि निर्जराः ॥
तावद्दुधाव स्वौ पक्षौ पक्षिराजो महाबलः

निपेतुः पक्षवातेन सायुधाश्च सवाहनाः ॥
न ज्ञायंते क्व संप्राप्ता वात्यया पार्णतार्णवत्

अथ तेषु प्रणष्टेषु बुद्ध्या विज्ञाय पक्षिराट् ॥
कोशागारं सुधायाः स तत्रापश्यच्च रक्षिणः

शस्त्रास्त्रोद्यतपाणींस्तान्सुरानाधूय सर्वशः ॥
ददर्श कर्तरीयंत्रममृतोपरिसंस्थितम्

मनःपवनवेगेन भ्रममाणं महारयम् ॥
अपिस्पृशंतं मशकं यत्खंडयति कोटिशः

उपोपविश्य पक्षींद्रस्तस्य यंत्रस्य निर्भयः ॥
क्षणं विचारयामास किमत्र करवाण्यहो

स्प्रष्टुं न लभ्यते चैतद्वात्या न प्रभवेदिह ॥
क उपायोत्र कर्तव्यो वृथा जातो ममोद्यमः

न बलं प्रभवेदत्र न किंचिदपि पौरुषम् ॥
अहो प्रयत्नो देवानामेतत्पीयूषरक्षणे

यदि मे शंकरे भक्तिर्निर्द्वंद्वातीव निश्चला ॥
तदा स देवदेवो मां वियुनक्तु महाऽधिया

यद्यहं मातृभक्तोस्मि स्वामिनः शंकरादपि ॥
तदा मे बुद्धिरत्रास्तु पीयूषहरणं क्षमा

आत्मार्थं नोद्यमश्चायं हृत्स्थो वेत्तीति विश्वगः ॥
मातुर्दास्यविमोक्षाय यतेहममृतं प्रति

जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् ॥
साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न

इति चिंतयतस्तस्य बुद्धिरासीन्महात्मनः

देहं चकार सोत्यंतमणीयांसमणोरपि ॥
परमाणुसहस्रांशं कृत्वा रूपं महाद्भुतम्

प्रविश्य कर्तरीयंत्रमधोदेहस्य लाघवात् ॥
बिभ्यत्तद्यंत्रतो देहं वंचयन्वायुखंडनात् ॥
मूलमुत्पाट्य तरसा गृहीत्वाऽमृतभाजनम्

निर्ययौ पावने मार्गे क्रोशत्सु स्वर्गसद्मसु

तथा वैकुंठनाथं ते गत्वा प्रोचुः सुधाभुजः ॥
निर्जित्य नीयते चक्रिन्सुधा नो जीवितं परम्

इत्याकर्ण्य हरिस्तेभ्योऽभयं दत्त्वा त्वरायुतः ॥
कृत्वा युद्धं च सुमहद्विंशार्कघटिकाद्वयम् ॥

शुंभदेव्योर्यथासूत गरुडस्तत्र चाधिकः ॥
तदा प्रसन्नो भगवान्महायुद्धेन सर्वदः

गत्वा गरुडमाहेदं प्रसन्नोस्मि खगेश्वर ॥
वरं वृणीहि भद्रं ते जितवृंदारवृंदक

हसित्वा गरुडः प्राह विश्वरूपं जनार्दनम् ॥
अहमेव प्रसन्नोस्मि त्वं प्रार्थय वरद्वयम्

ततः कैटभजित्प्राह वैनतेयं मुदान्वितः ॥
वृतंवृतं महोदार देहिदेहि वरद्वयम्

इति विष्णूदितं श्रुत्वा प्रहसन्नाह पक्षिराट् ॥
किं विलंबेन तद्ब्रूहि दत्तं दत्तं वरद्वयम्

अलब्धलाभे संजाते द्यूतादि विजयोदये ॥
दातव्यं सुधियापात्रे सदा लाभजयौ क्व वा

॥ श्रीविष्णुरुवाच ॥ ॥
बलवानसि पक्षींद्र तन्मे वाहनतां व्रज ॥
एको वरोयं वरद द्वितीयं शृणु काश्यप

दर्शयित्वामृतं प्राज्ञ मातृदास्यविमोक्षकम् ॥
द्विजिह्वेभ्यः कुरु तथा द्रागश्नंति न ते यथा

देया सुधा सुधाभुग्भ्यो द्वितीयोस्तु वरो मम ॥
तथेति स प्रतिज्ञाय निर्ययौ पक्षिराड्दिवः

स मातरं विनिर्मोच्य दास्यात्काश्यपनंदनः ॥
नागानां पुरतो धृत्वा महामृतकमंडलुम्

अमृतं पातुकामांस्तानित्याचष्ट महामतिः ॥
नागाः शुचित्वमासाद्य भोक्तव्यैषा सुधा शुभा

नोचेदशुचिभिः स्पृष्टा स्नानादि परिवर्जितैः ॥
यास्यत्यदृश्यतामेषा सुधाऽनिमिषरक्षिता

सामान्यमपि यद्रक्ष्यं स्पृश्यतेऽशुचिभिः क्वचित् ॥
हरंति तद्रसं देवास्तच्च तिष्ठति नीरसम्

इत्युक्त्वा सहितो मात्रा वैनतेयो विनिर्ययौ ॥
कुशासने च तैरुक्तो धृत्वा पीयूषभाजनम्

यावत्स्नातुं गताः सर्पास्तावत्पीयूषभाजनम् ॥
आदाय विष्णुना दत्तं देवेभ्य इव जीवितम्

आगत्य भुजगाः स्नात्वा न दृष्ट्वामृतभाजनम् ॥
अहो प्रतारिता नीतममृतं चेति चुक्रुशुः

ततः पर्यलिहन्दर्भान्पीयूषस्पर्शकांक्षिणः ॥
आस्तां तावत्सुधा दूरं जिह्वास्तेषां द्विधाभवन्

अन्येप्यन्यायलब्धार्थं ये बुभुक्षंति केवलम् ॥
तन्नो परिणतिं गच्छेद्भोक्तुं वातैर्न लभ्यते॥

न्यायाध्वस्थेन तार्क्ष्येण सुधा प्राप्तातिदुर्लभा ॥
लब्धाप्यन्यायतो नागैर्दृष्टमात्रा क्षणाद्गता

अथ दास्याद्विनिर्मुक्ता विनतोवाच खेचरम् ॥
पुत्र काशीं प्रयास्यामि दास्यपापापनुत्तये

तावत्पापानि जृंभंते नानाजन्मार्जितान्यपि ॥
यावत्काशी न हृत्संस्था पुनर्भवविघातिनी

काशीस्मरणमात्रेण किं चित्रं यदघं व्रजेत् ॥
गर्भवासोपि नश्येत विश्वेशानुग्रहात्परात्

यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्तारापतिविभूषणः ॥
तारयेत्तारकद्रोण्या दुस्तराद्भवसागरात्

विश्वेशानुगृहीतानां विच्छिन्नाखिलकर्मणाम् ॥
भवेत्काशीं प्रति मतिर्नेतरेषां कदाचन

काशीं प्रति मनो येषां निःशेषक्षालितैनसाम् ॥
त एव मानवा लोके सत्यं नृप शवोपरे

तैरेव कालो विजितस्त एव हि गतैनसः ॥
अपुनर्गर्भवासास्ते प्राप्ता वाराणसीह यैः ॥

श्रेयसां भाजनं चैतन्नृजन्मन मुधा नयेत्॥
देवानामपिदुष्प्राप्यं काशीसंदर्शनादृते

कः कलिः कोथवा कालः किं वा कर्माण्यनेकधा ॥
परानंदप्रदं क्षेत्रमविमुक्तं यदीक्षितम्

ते गर्भवासे तिष्ठंति पुनस्ते गर्भवासिनः॥
ये न गर्भवनच्छेत्रीं सेवंते वरणामसिम्

निशम्येति वचः प्राह तार्क्ष्यो नत्वाथ मातरम्॥
अहमप्यागमिष्यामि काशीं द्रष्टुं शिवार्चिताम्

मातुराज्ञामथ प्राप्य जनन्या सह पक्षिराट् ॥
क्षणाद्वाराणसीं प्राप मोक्षनिक्षेपभूमिकाम्

उभावपि च तेपाते तप उग्रं महामती ॥
संस्थाप्य शांभवं लिंगं पतत्त्रींद्रोऽचलेंद्रियः

नाम्ना खखोल्कमादित्यं संस्थाप्य विनता शुभम् ॥
अचिरेणैव कालेन महतस्तपसस्तयोः

काश्यां प्रसन्नौ संजातौ देवौ शंकरभास्करौ ॥
गरुडस्थापिताल्लिंगादाविरासीदुमापतिः

गरुडाय वरान्प्रादात्स बहूनतिदुर्लभान्॥
खगेंद्र मम भक्तोसि तव ज्ञानं भविष्यति

वेत्स्यसि त्वं रहस्यं मे यन्न ज्ञातं सुरैरपि ॥
त्वयैतत्स्थापितं लिंगं गरुडेश्वरसंज्ञितम्

परमज्ञानदं पुंसां दृष्टं स्पृष्टं समर्चितम् ॥ अन्यच्च शृणु पक्षींद्र हितं ते वच्मि सांप्रतम्

असावहं स वै विष्णुर्मास्तु ते भेददृक्च नौ ॥
एवं तस्यैव पक्षींद्र दैत्येंद्र बलहारिण

प्राप्य सत्पत्रतां पत्रिंस्त्वमप्यर्च्यो भविष्यसि ॥
इति दत्त्वा वरं शंभुः स्वभक्ताय गरुत्मते

तत्रैवांतर्हितो जातो गरुडोपि हरिं ययौ ॥
हरे रथत्वं संप्राप्य सोपि पूज्योऽभवद्भुवि

तपस्यंतीमथालोक्य कदाचिद्विनतां प्रभुः ॥
शिवस्यैव परामूर्तिः खखोल्को नाम भास्करः

दत्त्वा वरं च पापघ्नं शिवज्ञानसमन्वितम् ॥
काशीवासिजनानेक भवपापक्षयंकरः

विनतादित्य इत्याख्यः खखोल्कस्तत्र संस्थितः ॥
इत्थं खखोल्क आदित्यः काशीविघ्नतमोहरः

तस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
काश्यां पैशंगिले तीर्थे खखोल्कस्य विलोकनात् ॥
नरश्चिंतितमाप्नोति नीरोगो जायते क्षणात्

नरः श्रुत्वैतदाख्यानं खखोल्कादित्यसंभवम् ॥
गरुडेशेन सहितं सर्वपापैः प्रमुच्यते

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखण्डे पूर्वार्द्धे खखोल्कादित्य गरुडेशयोर्वर्णनंनाम पंचाशत्तमोऽध्यायः