षट्सहस्रकालोत्तरागमः · अध्याय 1

प्. २)
हरिः ओम्
कालोद्धरः पदत्वाज्यलक्षणम्
कटादूर्ध्वे वेषकादे यागमुपकण्ठवर्तिनः ।
द्वारोपद्वाररचितः मण्डलं विघ्नसूदनः

आरक्तः कमलमूर्ध्वे बाह्यपद्मानि तद्बहिः ।
सितानुविथी * * * * * * * * * * *

प्रत्येकं कवचेत्पुरा नाम्नः प्रयोगे प्रथनयिषु-
विमध्यमं ततः । अस्माद्युम्मिस्रवस्थापटमातु- ॥ ३ ।
मरतौ निरूपयेत् । पश्चात्वम प्रादिपादिकमत्रिकं स्फुटमटविशेत् ।
वर्तमानादि कार्येषु प्रयोगं-

चात्र निर्द्दिशेत् । आत्मनेपदनिर्द्देशः पर-
स्मादुभयात्मकः । विभक्तयस्तथा सप्त-

प्रत्येकं च तिधामता । मृगद्विबहुसंख्येन-
प्रयोक्तव्या क्रमेण तु । लिंगार्थमात्रे प्रथमा-

तथा चा मंत्रशोधिता । शेषाः कर्माणि करणे
समप्रदाने प्रकल्पयेत् । अपादानेन समबंधे-

तथा निर्धारणे हिता । विषये सपतमी योज्या-
ज्ञात्वा चार्त्विज्य संगतिः । अपेतः कारणा-

नाम प्रयोगो दृश्यते तदा । स्योद्धार देश-
स्तु कर्तव्यो विभक्तीनां गुरुत्तमैः । षष्ट्यर्थे-

सप्तमी योज्या सप्तम्यर्थे तु सा पुनः ।
अनेन क्रमयोगेन व्यभिचारः समाचरेत्

अर्थानुसारतो योज्या कारकाः सप्तकर्मभिः ।
एतेनानुमते नैव तथाप्याहारतः सदा

व्याख्या कार्या प्रयत्नेन पदे वाक्ये पुरा हिता-
नामां समा कर्तव्यो युक्तात्व नरान्यथा

उपसर्गे हधीर्नास्ति सर्वं वाक्यमेव वा ।
तुल्याधिकरणे कार्या पदाभ्यां क्रतु धारणः

संख्या पूर्वोद्विगुज्ञेयः तथा तत्पुरुगौरवात् ।
ध्रुवं तावत्प्रकर्तव्यः पदेवालिख्य यत्नतः

यावच्छिष्ये नलिनिखिल्य सम्यगर्धोपधारितः ।
न त्वमेवं विचारोक्त्या यथोक्तं शासने मया

प्. ३)
तथैव कार्षी संस्पर्शन् गच्छेद्वेलोपादेये नामनी ।
विरुद्धवाक्यं संदिग्धे मद्रुक्तं विषमं समः

शास्त्रयुक्त्या प्रकर्तव्यं न स्वाभिप्रयतो दिशेत् ।
शिष्याणां गुरुकविरोधोक्त्या विवृणोति यदा गुरुः

तथा प्रस्थान दोषोऽस्ति सूत्रे क्लिष्टे तु ते गुरो ।
स्वसिद्धांत समाम्नायाद्गुरोरर्थ निदर्शनात्

विरुद्धमन्यथा नीय संयोषण्मुख तत्वतः ।
प्राकृताद्वस्त्व नश्चान्यद्वस्तु यत्र विचार्यते

असम का तदूर्ध्वे वेदिका देया यागोपकण्ठवर्तितः ।
द्वारोपद्वाररचितः मण्डलं विघ्नसूदनः

आरक्तः कमलं मध्ये बाह्यपद्मानि तद्वहिः ।
सितानु वीथिका कार्या द्वारकाणि यथेच्छया

कर्णकार्पित पर्णा तु केसराणि तथा पुनः ।
गणेशस्य प्रियं नित्यमण्डलं विघ्नमर्द्दनः

मध्ये गणपतिः पूज्यो नाद्यंगवरांतिकः ।
अतः शकः समाकांतमौषधेन शिरोहतः

मन्त्रमेतं महादीप्तं द्रुवाद्युन्नतिना युतः ।
विघ्नेश्वराद्याः परतः पूजनीयाः समासतः

विघ्नेश्वरं गणेशं च गजाख्यं गजवाहनः ।
गजाक्षं गजशीर्षं तु गांगेयं गणनायकं

त्रिधातुं गगनं गौणं गोपतिं पूर्ववर्तिकाः ।
विघ्नत्रासं महाकायं लंबोष्टं लंबकर्णकं

लंबोधरं महाभीमं विकृतं पार्वति प्रियं ।
ओं गणपतये नमः । उग्रं भयावहं-

भद्रं भयघ्नं भयसूदनम् । द्वादशेते-
पूजितव्या दक्षिणे पत्नि संस्थिताः । देव-

त्रासं महानादं भासुरश्चोत्कटस्वनम् ।
चण्डं सौण्डं महाभीमं डमथं मधुसूदनः

सुंदरं रालसंध्युष्टं पश्चिमस्थान् प्रपूजयेत् ।
ब्रह्मबेरो ब्रह्मनाभि निवृत्ति प्रलयोलयः

प्. ४)
नृत्त प्रियस्तथा लौल्यो विकर्ता कर्मवत्सलः ।
कृतांतः कालदण्डश्च कीनाशश्चोत्तरादिशि

इत्येते पूजितव्यास्तु पुष्पगंधार्ध्य विष्टरैः ।
पूर्ववत्स्थापयेत्कुंभं संपूज्य विधिविस्तरैः

अयुतं तु जपेन्मंत्रं होमयेच्च दशांशतः ।
शेषानां तु दशांशेन जपं होमं तु कारयेत्

पूर्णां दत्वाभिषेकं तु कर्तव्यः सिद्धिमिच्छता ।
सर्वत्रा प्रतिचा शक्तिः दुर्धर्षं त्रिदशैरपि

अभिषेकस्तदा कार्यो गुरुस्संपूज्य भक्तितः ।
गजाश्व वाहनाद्यैश्च भूमिर्हेममयै स्मृता

एवं कृते नराणां तु सिद्धयः संभवंति हि ।
सर्वत्र वारिकाधीस्स्यान्नासौ पीड्येत दुर्ग्रहैः

कर्मारंभेषु सर्वेषु महासिद्धिषु षण्मुखः ।
इति षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे- ३७
गणपतिपूजापटलः -
ईश्वरः -
मण्डलं संप्रवक्ष्यामि वाग्सिद्धिर्येन जायते

ईश्वरं कालदाहं च मनुश्चंद्र समायुतः ।
निशायां ईश्वरं कार्यं मनुना चंद्रसूर्यवत्

त्र्यक्षरः परमं मंत्रं न देयं यस्य कस्यचित् ।
षडुज्जापनमंत्रेण प्रणवेन समादिशेत्

ध्यात्वा कुंदेन्दुसंकाशं त्रिणेत्रं चारुहासनीः ।
स्वरूपाः सौम्यवदनाः पद्मस्थां मकुटोज्वलां

पञ्चाशद्वर्णमालाढ्यां मुक्तासृक्दाम भूषितां ।
एवं विधां भगवतीं वागीशीं वाग्प्रसिद्धि मां

शुचिनालक्षजापस्तु कर्तव्योमानसस्तदा ।
मस्तकात्कन्दपर्यन्तं प्रविशन्तीं विचिन्तयेत्

अकारादि क्षकारांतं वर्णमालां विभावयेत् ।
मुकुटमणि चयप्रख्यां प्राणवल्लीं सदास्मरेत्

करन्यासं पुराकर्यं स तु मन्त्रेण मन्त्रिणा ।
मूर्ध्नि गुह्य हृद्देषु क्रमाद्वर्णत्रयं न्यसेत्

प्. ५)
सकृदुच्चरणै नैव मूर्तिन्यासं समाचरेत् ।
मन्त्रग्रहण काले तु मण्डलं तत्र कारयेत्

तुर्याश्रमिन्दु भागं तु भक्ताभ्यां कमलं हितं ।
वीथिका पट्टिका कार्यापत्रवल्ली विभूषिता

चतुष्पदानि पद्मानि ततोऽष्टौ तत्र वर्तयेत् ।
वीथिका पथिकाबाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु

पद्ममानानि तान्येव कपोल सहितानि तु ।
उपद्वाराणि तद्वच्च कोणबंधद्विपट्टिकः

सितानि नवपद्मानि कर्णिका कनक प्रदा ।
केसराणि विचित्राणि * * * * * * * *

पगे ६ मिस्सिन्ग्
* * * * * * * * * लेन विभूषितः

कोणबंधं विचित्रं तु द्विपदं तत्र वर्तयेत् ।
शुक्लवर्णं तु कमलं कर्णिका कांचनप्रदा

केसराणि चतुष्पष्टिः पीतरक्तसितानि च ।
मूलमध्याग्र देशेषु स्थिरत्वं च प्रवर्तयेत्

अरुणा वाथिका शस्ता पत्रवल्लि विचित्रिता ।
लोकपालानुरूपेण द्वाराणि परिपूरयेत्

व्योमरेखांतराले कार्यं वै सूर्यसन्निभम् ।
अरिणं कोणबंधं तु पीतं वाथ सितं हितम्

इति भद्रं समाख्यातं शिवस्याधारमुत्तमः ।
नित्ये नैमित्तिके काम्ये भद्रं भद्रप्रसिद्धये

अथ पद्मविधानं तु लेशतः कथ्यते मया ।
असंसक्तं तु संसक्तं कमलं द्विप्रकारकम्

भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां असंसक्तं सदा हितम् ।
मुमुक्षूणां वितन्नित्यं संसक्तं पावती सुत

तच्चेकैकं द्विधाज्ञेयं गुरुणा कर्मवेदिना ।
बालं युवाऽथ वृद्धश्च नामतः फलसिद्धये

प्. ६)
इति मत्वा ततः पद्मः वर्तयेदनुपूर्वशः ।
पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिशि दिक्षु विनिक्षिपेत्

तथा षोडशधूम्राणि द्वात्रिंशत्तानि संख्यया ।
वृत्तानि पञ्चकल्प्यानि पद्मक्षेत्रे समानि तु

प्रथमे कर्णिकां तत्र पुष्करे नवभिर्युतः ।
केसराणि द्वितीये तु चतुविंशति संख्यया

दलासंधिस्तृतीये तु गजकुंभाकृतिस्सदा ।
चतुर्थे तु दलाग्राणि व्योमकूटं च पञ्चमे

व्योमरेखा तदंते तु न स्थूला न कृशाहिता ।
संसक्तं कमलं प्रोक्तं संसक्तमथोच्यते

असंसक्तो दलाकांत दिग्भागै विस्तराद्भजेत् ।
भागद्वयं परित्यागाद्वस्वंशे वर्धयेद्धलम्

सन्धिं विस्तरसूत्रेण तमालांश्चार्चयेद्दलं ।
सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धपद्मं भवेत्तदा

अथवा सन्धिमध्ये तु भ्रामयेदर्धचंद्रवत् ।
संधिद्वयाग्रं सूत्रं बालपद्मं तदा भवेत्

सन्धिसूत्रास्तु मानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत् ।
तीक्ष्णाग्रं तु युवा तेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम्

मुक्तये वृद्धपद्मं तु बालं स्यादष्ट सिद्धिषु ।
युवा दलं प्रयुक्तेन सर्वकर्मसु शिष्यते

चतुर्भ्रमं वा कर्तव्यं संसक्तं व्योमवर्जितं ।
व्योमरेखं तु किन्त्वत्र दुलाग्रान्ते विवर्जयेत्

इति लेशेन कमलं अष्टपत्रं प्रदर्शितम् ।
सर्वसाधारणं ज्ञेयं विनाविघ्नेशमण्डलं

मण्डलं नवनाभाख्यं कथ्यमानं शृणुष्व मत् ।
अष्टहस्तं पुराक्षेत्रं दशहस्तमथापि वा

वेद सिद्धार्थिकैर्भागैः समंताद्वर्तयेत् पुनः ।
समन्तादष्टभागं तु मध्ये तु कमलं भवेत्

प्. ७)
पथिका वीथिका कार्या द्वारं पद्मार्घमानतः ।
कण्ठोपकण्ठयुक्तं तत् कण्ठवर्ज्यादि पट्टिकं

इत्येकं मध्यकमलं वीथिद्वारसमन्वितम् ।
कथितं ते समासेन तद्बाह्ये वीथिका मता

पञ्चभागमिता सा तु समन्ताद्दश भागिका ।
दश दिक्षु ततः कार्यं पूर्ववत्कृत्तिका सुतः

पद्माष्टकविधानेन वीथिद्वार समन्वितं ।
तद्बाह्ये पञ्चपदिका वीथिका पत्रभूषिता

पद्मवद्वारकर्णन्तु पदिकं दन्तु कर्णकम् ।
कपोलं पदिकः कार्यं दिक्षुद्वारत्रयं स्फुटम्

कोणबंधत्रिपदिकं द्विपदं वज्रवद्भवेत् ।
तद्धेतु कमलं शुक्लं आपीतं पूर्वपङ्कजं

आग्नेययां रक्तवर्णं तु नीलाब्जं दक्षिणे स्थितः ।
नैर्-ऋत्यां पीतवर्णं तु शुक्लं वरुणदिक् स्थितं

आधूम्रं वायुकोणे तु रक्तपीतं तथोत्तरे ।
ईशाने मौक्तिक प्रख्यं शुक्लं वा नवपङ्कजं

पद्मगौरमथो वापि रक्तगौरमथापि वा ।
व्योमव्यापि शिवस्येव नवध्वारविधौ हितं

नवनामं समाख्यातं प्रासादाख्यं शिवस्य तु ।
मध्ये पद्मे शिवं पूज्यो लोकेशश्चापरेषु च

अस्त्राणि बाह्यवीथौ तु भक्त्या संपूज्य यत्नतः ।
अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च

एतन्मण्डलपूजायां कला नार्हन्ति षोडश ।
नासौ लिप्यति पापेन पद्मपत्रमिवांभसा

नैमित्तिके तु काम्ये च कर्तव्यं भुक्तिमुक्तये ।
महामण्डल संज्ञं तु वक्ष्येऽहं सर्वसिद्धिदं

अष्टहस्तं पुराक्षेत्रं भागैर्विंशतिभिर्भवेत् ।
द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पथिका हिता

प्. ८)
दिशि दिक्षु तथेऽष्टौ च नीलाब्जानि विवर्तयेत् ।
मध्यपद्मप्रमाणेन विंशत्यत्र गतानि तु

दलसंधिविहीनानि नीलेष्ट पतिकानि च ।
तत्पृष्टे पथिका वीथी स्वस्तिका च तदूर्ध्वतः

द्विपदश्च तथाचाष्टौ तु तद्भागं तु कृतास्तदा ।
वर्तयेत्स्वस्तिकांस्तत्र गुरोराज्ञा विधानतः

वीथिका पूर्ववद्बाह्ये द्वाराणि कमलं यथा ।
उपवर्णयुतानेव कोणबंध सपट्टिकम्

मध्येब्जं हिमकुन्दाभं कर्णिकापीतकेसरम् ।
असंसक्तदलं शस्तं व्योमवद्व्योमकल्पनम्

कोणाश्च शोणवर्णास्तु वीथिका काञ्चन प्रभा ।
श्यामरूपाण्युत्पलानि कर्णिकाकारकर्णिकाः

नानावर्णास्वस्तिकास्स्युः वीथिका पत्रवर्त्तिका ।
नानाविधानि वर्णानि रजसापरिपूर्य च

महामण्डल संज्ञं तु शिवस्य हृदय प्रियम् ।
पवित्रारोहणे शस्तं दीक्षायां च विशेषतः

सर्वान् कामानवाप्नोति महामण्डलपूजनात् ।
पञ्चाब्जं संप्रवक्ष्यामि व्रतानां च समर्पणे

लिंगोद्धारे च कर्तव्यमणिमादिषु सिद्धये ।
पञ्चहस्ते समक्षेत्रे समन्तादिन्द्रभाजिते

द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पथिकां ततः ।
दिक्षु पद्मचतुष्कं च मध्यवत्परिकल्पयेत्

तद्बहिः पथिका वीथिद्वाराणि द्विपदानि तु ।
कर्णोपकर्णयुक्तानि विचित्रं कोण संगमे

मध्याब्जं संसितं नित्यं पतत्कर्णिककेसरं ।
आपीतं पूर्णपद्मं तु वैडूर्याभं तु दक्षिणम्

उत्तरं दरदाभञ्च कुंदाभं वारुणांभुजम् ।
रक्ताभा काञ्चनप्रख्या वीथिका प्रथमा परा

प्. ९)
लोकेश प्रतिरूपाणि द्वाराणि शिखिवाहनः ।
पञ्चाब्दमण्डलं सर्वं सर्वकाम प्रसिद्धिदं

सर्वकामप्रदं वक्ष्ये मण्डलं सर्वकामदम् ।
विकार भद्रे तुर्याग्रे समन्ताद्दशभिः कजं

पथिका पथिका बाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु ।
मुखानि पद्ममानेन सकर्णानि विवर्तयेत्

असंसक्तं कोणबंधं तु आरक्तं पूरयेत् ततः ।
वीथिका काञ्चन प्रख्या पत्रवल्लि विभूषिता

सितवर्णं तु कमलं नानाशोभा समन्वितं ।
सर्वकामप्रदं शस्तं प्रासादस्य महामनः

सर्वान् कामानवाप्नोति प्रासादस्य तु पूजनात् ।
सर्वकामप्रदं पुंसां सर्वकर्मसुपूजितं

मण्डलं त्विदमेवात्र विघ्नद्वंसेन शस्यते ।
किन्तु वीथौ स्वस्तिकासु अरिष्टध्वावनात्मने

अरिष्टध्वंसये यस्मादरिष्टध्वंसने तदा ।
कथितं देवदेवेन शिवेन परमात्मना

चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृत्तं चैव करद्वयं ।
वीथिका हस्तमात्रं च द्वारबंधं करात्मकं

प्राक् वृत्तस्य तु वृत्तं तु मध्येस्स्यात् षोडशांगुलं ।
भवेयुर्द्दिक्षुवृत्तानि कमलैस्सहितानि च

पद्मानि पञ्चशुक्लानि श्यामं वृत्तांतरं हितं ।
कोणानि पावकाभानि वीथिका काञ्चनप्रभा

द्वाराणि लोकपालानि * * * * * * * * ।
मिस्सिन्ग् - ११, १२, १३ अन्द् १४ पगेस्
* * * * * * * वेदिका कनकप्रभा

पद्मकुन्देन्दु वर्णाभं दण्डं कृष्णाजिनप्रभं ।
मूलं पावकसंकाशं रुद्रास्र्त्रं कथितं मया

ब्रह्मास्त्रं कमलं ज्ञेयं लक्षण
मिस्सिन्ग् पगेस् : १६, १७, १८, १९, २०, २१, २२, २३ अन्द् २४

प्. १०)
नमः । सकृत्कराययां विन्यस्य करन्यासस्तदाभवेत् ।
आपादमूर्ध्नि पर्यन्तं सकृन्यस्त्वा शुचिर्भवेत्

मस्तकान् पादपर्यन्तं स तु देहे तु विन्यसेत् ।
देह न्यासे तु ते पश्चात् अन्तर्यागं समारभेत्

पूजा जपाग्नि भवनं कर्तव्यं बाह्यमेव च ।
* च्च पञ्चमूर्धानं देशबाहिन्दु मण्डलं

बाधकाशयरूपेण तस्य ध्यानं नवान्यथा ।
शांतिके पौष्टिके शुक्लं रक्तं वश्ये प्रशस्यते

स्तंभके पीतवर्णन्तु कर्षणे कपिलं हितम् ।
मोहने तद्वदेव स्यात् ज्ञात्वा कर्म विचिन्तयेत्

बुध्या प्रणवमुद्धास्य सकृत्पुष्पेण चासनं ।
आशक्तेश्शक्तिपर्यन्तं व्याप्त्या तत्र प्रकल्पयेत्

तदूर्ध्वे परमा मूर्तिः द्वात्रिंशार्णेन कल्पयेत् ।
ईश्वराच्छक्तिपर्यन्तं कलाकलितविग्रहं

विस्तितारं मंत्रराजेन परमावहयेत्ततः ।
आवाह्य पूर्वविधिना यथा वै वक्ष्यमाणवत्

ब्रह्मांगैस्सकलीकृत्य तथा संपूज्य भक्तितः ।
पूमंत्रस्य पूर्वसेवा तु कर्तव्या सेकं पूतिका

अघोराक्ष स तुल्यं तु जप्तव्यं साधकेन तु ।
दक्षिणामूर्तिमाश्रित्य होमं कुर्याद्दशांशतः

गुग्गुलेन घृते नैव कापिलेन षडानन ।
मन्त्रसिद्धिस्तदा सिद्धाकरोति पदमीप्सितः

उत्तमाधमयध्यास्तु साधयेन्नादृतं वचः ।
सिद्धिचाघोररूपेण साधयेतमनीप्सिताः

धान्यान् कामयते कामान् तान् स्तान् कामानवाप्नुवात् ।
उत्तमा लक्षजापेन सिद्धये साधयेद्ध्रुवम्

तस्माद्गुग्गुलुहोमेन तदर्द्धान्मध्यमात्सुत ।
लक्षवादात्कन्यसास्तु सिद्धये जपहोमतः

प्. ११)
साधयेन्नात्र संदेहः त्रिविधः सिद्धयस्सदा ।
त्रिविधोत्पातशमनमेवमेव प्रकल्पयेत्

सर्वोत्पात प्रशमनमेवमेव प्रकल्पयेत् ।
सद्योत्पात प्रशमनमेवमेव प्रकल्पयेत्

सर्वोत्पात प्रशमने नान्यस्त्रातास्ति भूतले ।
सिद्धान्तेषु तथान्येषु नान्यस्त्रातास्ति शांकरे

अघोरान्नापरोमंत्रो कलिमासाद्य सिद्धिद ।
अघोरं सिद्धिदं मंत्रं नवात्राशेक कल्पना

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन अघोरं सर्वदाभ्यसेत् ।
तिष्टन् जाग्रन् स्वपन् गच्छन् भुंजानो मैथुनेरतः

अघोरार्पित चेतस्सो मुक्तिभाग्सवनान्यथा ।
अब्रह्मचारी ब्रह्मचार्यस्नातकः स्नातको भवेत्

स तु स्मरण मात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत् ।
आवृत्य पञ्चवारं तु सर्वतीर्थफलं भवेत्

सर्वयज्ञफलं याति सप्तवारानुवर्तनात् ।
त्रिस्सप्तवारं चावर्त्य पूजांतं नियमेन तु

पूजाफलं समाप्नोति प्राप्नुयाच्छास्त्र भाषितः ।
सर्ववादान् परित्यज्यमंत्रवादं समभ्यसेत्

मंत्रमूलानि वादानि तस्मान्मंत्रः परो भवेत् ।
तत्राप्यघोरजापस्तु कर्तव्यो मंत्रचिन्तकैः

दिव्यान्तरिक्ष भौमानां विघ्नानां विनिवारणं ।
अघोरास्त्रेषु कर्तव्यं सद्योत्पातेषु वारणम्

द्वाविमौ मंत्रराजानौ सूर्यस्योपरिसंस्थितौ ।
द्वात्रिंशाक्षरकं घोरं अघोरास्त्रं विशेषतः

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन मंत्रविद्वयमभ्यसेत् ।
पूर्वसेवा प्रकर्तव्या यत्रान्मंत्रद्वयस्य तु

तदा दहेत् तु विघ्नांश्च यथा कालं स्वयंशिवः ।
उपांशुर्मानसोभाष्यो जपयज्ञस्त्रिधा स्थितिः

प्. १२)
मानसं चोत्तमं ज्ञेयं सात्विकं तु जपं परं ।
उपांशुर्मध्यमं विद्धि राजतं पार्वती सुत

अधमं तु मतं भाव्यं तामसं तेन कीर्तितः ।
उत्तमाधम मध्यानां विधीनां एव साधने

कर्तव्यं तु प्रयत्नेन अघोरास्त्रपुरस्सरम् ।
भवितः यौ प्रयत्नेन यत्नान्मन्त्रपरोपुरा

पूर्वसेवां तु निर्वत्य सिद्धयस्साधयेत्तदा ।
सिध्यन्ति तस्य कर्माणि नान्यथा क्रौञ्चसूदन

विद्यानत्वे तु यो भोग उत्तमासिद्धिरिष्यते ।
मध्यमा खेचरत्वं तु अधमां जनपादके

अधमाधमसिद्धींश्च पश्याकर्षणमोहनम् ।
साधयेन्नात्रसंदेहो मंत्रराज प्रभावतः

मन्त्रराजमविज्ञाय सिद्धये यस्तु साधयेत् ।
हनने मुक्तिना क क्षुधार्तिमखण्डये तुष्टान्

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन अघोरं साधयेत्सदा ।
ये केचिन्मन्त्रसिद्धास्तु देवगंधर्वदानवाः

सर्वे ते वशगा स्युः तु घोरसिद्धस्य संस्थिताः ।
मंत्रसिद्धाः कदाचिच्च कालतो निधनं गताः

अघोरमंत्र सिद्धाये अक्षयामित तेजसः ।
अतिरस्कृत वप्यास्ते सर्वे चामोघशक्तयः

मन्त्रास्व तस्य सिध्यन्ति यस्तु पूजारतस्सदा ।
सिद्धयः तेषु सिध्यन्ति नित्यं ये मंत्रजापिनः

मन्त्रा फलप्रदा तेषां भवने कृतबुद्धयः ।
पूजाहोमो जपश्चैव तस्मात्रितयमभ्यसेत्

ज्ञात्वा तु परमं रूपं अघोरस्य महारतः ।
ज्ञानं प्रपद्यते योगं ज्ञेयांश परिवर्जितः

सदात्मचिन्मयं ब्रह्म निर्विकल्पमरूपकं ।
सर्वप्रमाणरहितं स्वसंवेद्यमवाचकं

श्रद्धया तपसा भक्त्या जपहोमार्चनादिभिः ।
महापुरुष संपर्कात् ज्ञानतीर्थानुवेदनात्

प्. १३)
उपदेशात्तथाभ्यासा नियमैस्सद्वृतैस्तथा ।
पूज्यंते परमं रूपं सदस्पति व * * तः

नान्यथैतन्न तथाद्वेत न द्रव्यं न गुणस्तथा ।
न तद्ब्रह्मादयो देवाः पर्युपासंति नित्यशः

तदर्धं ज्ञापयज्ञैस्तु तर्पयन्ति अहर्निशं ।
सीदन्ति च महामोहाज्जयंति च म्रियन्ति च

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन निष्कलं पर्युपासयेत् ।
येन संस्मृतमात्रेण न त्रयो जन्मचाप्नुयात्

अघोरं पूजयेद्देवं अघोरं मुक्तिभाग्भवेत् ।
सर्वदा हृदयेऽघोरं सर्वावस्थासु यः स्मरेत्

प्राप्नोति परमं स्थानं पुनर्नावृत्तिलक्षणः ।
इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे

अघोरकल्पं समाप्तम् -
ईश्वर उवाच-
रुद्रशांतिं महाशांतिं यज्ञेन क्रियथेऽथवा

अस्त्रयागो महासेन समासात्कथ्यते मया ।
अरिष्टध्वंसनं कार्यं मण्डलं यत्पुरोदितं

पञ्चहस्तं चतुर्हस्तं वसुहस्तमथापि वा ।
रुद्रपूजा विलोमेन कर्तव्या कृत्तिका सुत

वस्वग्नि संख्या रुद्रास्ते रुद्रशांतिं प्रकल्पयेत् ।
रुद्रञ्च वृषभं चैव त्वविमुक्तमसंभवम्

पुरुषं चेति पञ्चैता ईशान्याः प्रकृतौ न्यसेत् ।
उत्तरे तु दले पञ्च रुद्रांस्तान् क्रमशोर्चयेत्

विश्वाख्यं तु महाविश्वं करालं विकृतं तथा ।
त्वं ते च विकृताख्यं तु पञ्चैते पुरुषे स्थिताः

चत्वारः पिंगलाख्यास्तु नियता वायुपत्रगाः ।
एकश्वेतस्तथा कृष्णचतुर्थो मधुसंज्ञकः

अनंतश्च तथा पञ्च शुष्कश्चैव पयोगणः ।
कालतत्वे तु वारिण्यां स्थिता रुद्रा महाबलाः

प्. १४)
कराल विकराले च मायायां नैर्-ऋते दले ।
चतुस्सहस्र विद्यायां याम्यपात्रे व्यवस्थितं

शीर्षाख्यं वस्त्रसंज्ञं च कराख्यं च रणासितं ।
लंकामेतं चतुर्थन्तु न्यस्तव्यं तत्ववेदना

एकद्वित्रि जगान्ताश्य रुद्रापतिश्यते स्थिताः ।
स्वाहा स्वधावषट्कारास्तत्र रुद्रत्रयः पुनः

षट्कालांताश्च पूर्वस्यां रुद्रास्युः सकलेध्वरि ।
भूतं तत्र महाभूतं पशुतंत्रमुपायतिः

सर्वभूतं तथाकालं संपूज्याः शिखिवाहन ।
उमा महेश्वरे मध्ये पूज्यस्तत्वे शिवात्मके

सितपुष्पैस्सुगंधैश्च चंदनाद्यैर्विलेपनैः ।
संपूज्य विधिवन्मुद्रान् पायसेन घृतेन च

तत्वेश्वरान् शिख * * * लोमेनार्चयेत् ततः ।
अनन्तान् तान् शिष्यध्ये नवतत्वमतः शृणु

प्रणवा ध्रुवपर्यन्तं शिवपीठ दहनाभुवमध्ये-
शाश्वतास्तत्पुरुषांतं पीठं सदाशिवं च-

प्राक् संस्पर्शं ईश्वरपीठमघोरा ज्योति-
रूपावशरन् दिक् संस्पर्शं

पमशार्चारू-

पं विद्यापीठं स्थिताश्च तद्वाह्ये या या मन-
ग्नि स्वल्प पदांत निशाचरावस्थं

अनि-

धना समभवांतं पीठं पुरुषस्थितं तथा पाक्षं-
शब्दात्प्रणवपादान्तं पीठप्रकृति स्थितं दि-

शीशान्याः

इति पदमहाध्वरोऽयं संपू-
ज्यो न्यासमात्रेण एवं पदविभागादमृत-

पुरांत स्थिताश्शिवास्सर्वेश्शकार परिधि
मण्डले परिगणिताः । प्रणव सदीप्ताः

सर्वे वसाननतयः सरूढाः पूर्वपीठे देव-
पूर्वस्थित विनिविष्टाः पूज्याश्चार्चित-

प्. १५)
पदेन ब्रह्मणा स्तोतव्या सर्वे रुद्राः कर्मो-
दिताः पूर्वं आज्यक्षीरं दधिमधु फलादयो-

व्रीहयो यवाश्यामाः खण्डकृतो भक्षणः-
पायसं पूर्वोऽन्नवर्गश्च । वस्स पुरोडाशः-

पीठ पीठे यथोदितो योज्यः । होम्यो नवपदा-
वस्तुनग खुर तुंगपरिशोभः । दूर्वाकृष्ण-

तिलाज्यामृताख्या चूतपत्राणि-होतव्या-
सिद्धा ज्वालाजावज्री सुगन्ध पुष्पाणि-

क्षीरतरोः पत्रावसमिधो तण्डुल यवादीनि-
एकैकस्य रुद्रस्याहुतीनां सहस्रकं । आज्येन-

यत्नतो देयं तदभावाद्यवोदितैः । एकैकस्य
पदस्यैव सहस्रं परिवर्तनं । सिद्धांतस्संप्र-

पन्नैस्तु वामाचारैर्विवर्जयेत् । वामाचारं प्रप-
न्ना ये शास्त्रे सिद्धे विगर्हिताः । गुप्ताचारा-

स्तु ये केचित् वर्जनीयास्तु ते सदा । सिद्धांतं-
संप्रपन्नाये शुद्धाचारा दृढव्रताः । निग्रहा-

नुग्रहे शक्ता देवानां देवि दुर्धराः । गुरुशु-
द्धः पुरा ज्ञात्वा पश्चाच्छीतिं समारभेत्

अहन्यहनि कर्तव्या उत्पन्नो वा * * क् भूते ।
प्रोक्ता वै त्रिंशदष्टौ च देवास्तैरियमिष्यते

विलोमेनानुलोमेन रुद्रे व्योमशिवेन च ।
राकानिति पदेनैव पीठं नवपदात्मकं

अनुलोमेन तत्पूज्यं रुद्रा चैव विलोमतः ।
सप्तपंचति संख्या वा एकैकामाहुतीन्ददेत्

इति नित्यो विधि प्रोक्तो विशेषे पूर्ववज्जुहे ।
दिव्यानां तु निमित्तानां एकैकस्य सहस्रकं

अन्तरिक्षनिमित्तानां तत्तदध्याहुतिर्भवेत् ।
भौमानां शांतिहोमो रुद्राणां पदेषु च

उत्पातेषु च सर्वेषु महोत्पाते शताहुतः ।
सर्वरोगविहीनां ग्रहैर्वा विमृतात्मनाम्

प्. १६)
उपसर्गग्रहीतानां विघ्नेशैर्दलितात्मनां ।
अभिचाराभितसानां शांति होमं प्रयोजयेत्

अभिषेकश्च कर्तव्यं संपाताहुति मंत्रितैः ।
नवभिः कलशैर्नित्यं शतं विंशोत्तराधिकं

एक न्यूनं तु मंत्राणां न्यस्तव्यं चाभिषेचनं ।
अहन्यहनि कर्तव्यं * * * वा जपेद्धुनेत्

अभिषेकाय दातव्यः स चरू परिकल्पितः ।
तेन प्राशन ताम्रेण सर्वैर्विघ्नै न बाध्यते

खण्मे दृशांतिश्च कथिता परमेषुना ।
रुद्राणां च पदानां च प्रविभागः प्रदर्शितः

संख्या स्वाणुविभागश्च द्रव्यमाहुतिलक्षणः ।
तवाद्यखण्डे कथितः द्वितीये स्तुतिरुच्यते

सूयते सा भगवती मन्त्रखण्डं तृतीयकम् ।
खण्डत्रयं तु पाद्येन * त्रं गद्येन कथ्यते

विभागखण्डादपरं स्तुति खण्डन्निगद्यते ।
रुद्रशांतिं प्रवक्ष्यामि शिवं सर्वार्थसाधिनीं

मनुष्याणां हितार्थाय स्वयं रुद्रेण भाषिताः ।
सर्वे विघ्नाः प्रणश्यंति श्रुत्वैमाः पापनीशिनीः

दुस्वप्नाः व्याधयश्चैव ग्रहाश्चैव दिशो दश ।
बहुरूपाय सर्वाय विश्वरूपपराय च

प्रणम्य देव देवाय सर्वपापहराय च ।
पार्वत्या सहितायैव स हि नन्दीश्वराय च

रुद्रशांतिं प्रवक्ष्यामि वेतालानां विनाशिनीः ।
नराणामुपसृष्टानां देवायतनवेश्मसु

येषां न गर्भसंभूतिः कुलहानिश्च जायते ।
यत्र जाता विनश्यन्ति भवन्ति च न संकटाः

काम चोत्पद्यते यत्र स ततश्च गृहे गृहाः ।
गर्भः पतत्यकाले च कुण्डं वा यत्र जायते

प्. १७)
दुर्भिक्षेण च पीड्यन्ते राष्ट्रोत्पाते च दारुणैः ।
गणा यत्र विरुध्यंते भ्रातरश्चाप्यनेकशः

पिता मातास्नुषा चैव कदलोपगते गृहे ।
पश्यंति च कविं स्वप्ने बीजं क्षेत्रे न रोहति

गावेरथ पशवश्चैव दासाः कर्मकरास्तथा ।
गृहे स्थिता विरुध्यंते तत्र शांतिः प्रयोजयेत्

रूपोपगर्जिते पृष्टवंशश्च भिद्यते ।
गरवो नाहताश्चैव स्रवंति रुधिरं बहु

देवाश्चैव वृक्षाश्च नृत्यंति च हसंति च ।
अकाले पुष्पिता वृक्षाफलिताश्याप्यनेकशः

उल्का पाताश्च जायन्ते भूमिकंपाश्च दारुणाः ।
निमित्तैरशुभैरेभिः अन्यैश्चापि विदारुणैः

एकाग्रप्रयतो भूत्वा तत्र शांतिं प्रयोजयेत् ।
रुद्रशांतिसमुत्पत्तौ कथं वक्ष्यामि तत्वतः

यक्षराषस कूश्माण्डैः वृतं भूतैरनेकशः ।
ततो देवगणास्सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः

विज्ञापयन्ति देवेशं ब्रह्मणा सहितं हरम् ।
विदितं तु देवेश माना विदुःखिता प्रजाः

ग्रहैर्दुर्धरवीर्यैश्च न संख्यैर्न गुणैः प्रभो ।
तस्य शांन्तिं प्रयच्छध्वं सर्वग्रहमोचनीम्

देवानां वचनं शृत्वा हरस्त्रिभुवनेश्वरः ।
समादिशद्गुणान् सर्वान् क्षिप्रमानयुतान् ग्रहान्

अनिर्वार्यश्च भगवान् लोकपाला विशेषतः ।
सर्वे वै जनपालाश्च राष्ट्रपालाश्च दुर्जयाः

देव भूतगणा यक्षा गन्धर्वाश्च स राक्षसाः ।
कूश्माण्डा दारुणाघीरा यक्षपाला यनुग्रहाः

देवायतनपालाश्च भूतग्रामनिशाचराः ।
कालकर्णी महाकाली ये चान्ये हिंसका गृहाः

प्. १८)
अपस्मारस्तथोन्मादा नेत्ररोगग्रहास्तथा ।
हृद्रोगा मुखरोगाश्च कुक्षिरोगा जराक्षयः

शिरो रोगा गात्र रोगा नायकाश्च सुदारुणाः ।
एते चान्ये च बहवो व्याधयः परिकीर्तिताः

ते ग्रहास्तु गणैस्सार्धं उपनीत्ताक शांतिकं ।
विज्ञापयन्ति देवेशं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

तेजः सोढुमशक्तासु किं पुनस्त्वां समीक्षितुं ॥
आज्ञापय महादेव किं कर्तव्यं तवाज्ञया

तानुवाच महादेवः क्रोधसंरक्तलोचनः ।
मानुषा दुःखिताः केन कस्य दोषेन वा पुनः

तेषामेकतमः प्राह वाक्यं लोकेश्वराग्रतः ।
एषा वृत्तिरिहास्माकं ब्रह्मदत्तोह्ययं वरः

ये ग्रस्तास्तमसा लोके मानुषाः पापकर्मिणः ।
अत्यक्षं रीतिकामाश्च हन्तुकामाश्चये ग्रहाः

हर्षितां दुःखितांश्चैव नष्ट दुष्टांश्च मानवान् ।
नानाचित्यादि कृत्यांस्तु रुद्रमीक्ष्य विशंति ते

एतत्ते कथितं देव प्रसीद भगवन्मतम् ।
आज्ञापय सुरश्रेष्ट कर्तव्यं किमतः परं

एवमुक्तस्तु भगवान् त्र्यंबकः परमेश्वरः ।
रुद्रशांतिमिमां प्राह वरदो भूतवाहनः

यस्तु विद्यामुमां शृत्वा गुह्यके * * * * * ।
३२ तो ३९ मिस्सिन्ग्

ब्रह्मचर्यरवश्शुद्धो न ब्रवीत् साधको मतः

तेनाप्येवं विधो वस्तु वर्जनीयः पुरोदितः ।
सोऽप्युक्तो देशिकस्तन्त्रो यदिनो सिद्धसाधकः

नैष्ठिकस्य व्रतं कष्टं निषिद्धं तु भौतिके ।
गुरुस्त्रीगमनं चौर्यं पुण्यकाले रति क्रिया

क्षुरक्रिया घृताभ्याचं गृहिणो वर्जनं मतम् ।
पुष्पाकारसुगंधाढ्यं शुभावासस्तथा बला

भोगां गत्वान्नदुष्यंति भोजनं शक्तिकारणं ।
हस्तमात्रं तु वेदाग्रं चतुरेखा तु मण्डलम्

आचार्यस्य तु कर्तव्यं भोजनार्थे तु नित्यशः ।
एकैक रेखया हीनं साधकादिषु कीर्तितं

प्. १९)
केशानां धारणं शस्तं मुण्डनं वा यथेच्छया ।
जटाधरास्तु यतयो यस्मांकित शरीरिणः

जटानां वेष्टनं कुर्याच्छिरोमुण्डन्न वेष्टयेत् ।
ताश्चकार्या हि भोगाभा वृत्ता वा वेणिकाथवा

कनकाद्यास्तु वृत्तास्तु जटाकार्या विजानता ।
विषमा नागभोगाभा न विषाकैकषोडश

इतरास्तु यथेच्छतो यथा शास्त्र स्थितिस्तथा ।
तत्ववर्ण कलाज्ञान पदस्थान विकल्पनाः

क्षेत्रं सुवर्तितं कृत्वा कॢप्तिस्तत्पूर्वजेन तु ।
भस्माश्रयं प्रकर्तव्यो दृढश्चो काणकोऽपि वा

वितस्त्यायामकः शक्तिः तत्रचाष्टांगुलोच्छ्रिताः ।
उत्तरीयोच्छ्रयः कार्यं द्वादशांगुल संमितं

चतुरंगुलविस्तीर्णं तस्य मध्ये तु संगतम् ।
अथवा लाबुकं कार्यं षोडशांगुलसंमितम्

भस्माधारं प्रयत्नेन वर्जयेत्काष्टसन्निभं ।
दण्डमात्म समं कार्यं मूलमंगुष्टवत्समम्

अथवा हस्तमात्रं वा वंशखादिर शैरावीम् ।
द्वा * * * * * * * * * * न निवर्तते

सप्तवारान् स्फुटे मूर्धा रुद्रदण्डेन हन्यते ।
सप्तजन्म सहस्राणि रौरवे पच्यते ग्रहः

पुनश्च स महाघोरे यो मां विद्वान् व्यति क्रमेत् ।
एवमुक्त्वा तु भगवान् ग्रहाणामग्रतः स्थितः

समेधे स्थापयित्वा तु प्राहविद्यामिमां प्रभुः ।
इदं कृत्वा महादेवी भवानी ब्रह्मणो पुरः

अमेधाया प्रधृष्याय नमः स्वस्ति परायणी ।
ओं कारोऽथ वषट्कारो ब्रह्मा स्वाहा स्वथा तथा

सावित्री भूत सावित्री रुद्रसावित्रिरेव च ।
रुद्राणि ब्रह्मसावित्री देवी चैव सरस्वती

उमा कृष्णा शिवाश्चैवधानित्या हुदि संस्थिता ।
सुरासुरमनुष्येषु स्थावरेषु चरेषु च

स्तुत्वैवं पुरतो देव जग्मुस्वभुवनानि च ।
कला स्तोत्रे तु कथितामण्डखण्डन्निगद्यते

प्. २०)
पूजने तु नमस्कारं स्वाहांतं हवने हितम् ।
आप्यायने वषट्कार- ष्टौ वौषण्णियोजयेत्

कोर द्वितय * स्थाने जाति योगं तु कारयेत् ।
इति कर्म प्रोक्तं स्थानमाम्नायतो हितः

ओं रुद्राय नमः । ०० ओं अविमुक्ताय नमः ।
००१ ओं महाविकृतरूपाय नमः । ००१ ओं पुरु-

षाय नमः । ००१ इतीशान पात्रे । कृतो रुद्र * * ।
ओं विश्वरूपाय नमः । ओं महाविश्वरूपाय-

नमः । ००१ ओं करालरूपाय नमः । ००१ ओं विकृत-
रूपाय नमः । ००१ ओं महाविकृतरूपाय नमः

००१ उत्तरे पात्रे । पौरुषे तत्वे । पञ्चरूपांता-
रुद्राः । ओं एकपिंगलाय नमः । ओं श्वेत-

पिंगलाय नमः । ००१ ओं कृष्णपिंगलाय नमः ।
००१ ओं मधुपिंगलाय नमः । ००१ ओं नियतो-

वावयवपात्रे रुद्राश्चत्वारः । ओं अनंताय-
नमः । ००१ ओं रुद्राय नमः । ००१ ओं शुष्काय-

नमः । ००१ ओं पयोगणाय नमः । ००१ ओं काल-
तत्वे वारुणं चत्वारः । ओं करालाय नमः ००१

ओं विकरालाय नमः । इति द्वे मायातत्वे-
नैर्-ऋतवक्त्रे । ओं सहस्रशीर्षाय नमः । ११०

ओं सहस्रवक्त्राय नमः । ००१ ओं सहस्रकिर-
णाय नमः । ००१ ओं सहस्रलिंगाय नमः

इति चतुस्सहस्रसंविद्या तत्वे दषिणपत्रे ।
ओं एकटाय नमः । ओं बीजाय नमः । ००१ ओं

स्वाहाकाराय नमः । ००१ ओं स्वधाकाराय नमः ।
००१ ओं वषट्काराय नमः । इति वह्निपत्रे

ईश्वरपत्रे स्थिताष्पट् रुद्राः । ओं रुद्रपतये-
नमः । ००१ ओं कालाधिपतये नमः । ००१ इति

सदाशिव तत्वे षट् पूर्वदले । ओमुमेकरूप-
धारिणे नमः । ००१ ओं चतुर्-ऋ?तुण्डिणि रुद्रोऽसि-

देवानां देवदेव विशाख हन हन मथ मथ-
कुरु कुरु पुरि पुरि सुरि सुरि रुद्रशांति-

प्. २१)
मनुस्मरन् कृष्णपिंगल अकालपिशाचाधि-
पतये विघ्नेश्वराय नमः । ००१ इत्युमाम-

हेश्वरौ कर्णिकायां शिवतत्वे- ओं व्योम-
व्यापिने । व्योमरूपाय सर्वव्यापिने शिवाय-

अनंताय अनाथाय अनाश्रिताय- धूपाय-
इति मध्ये शिवतत्वेन पदाय कर्णिकायां-

अतिशाश्वताय योगपीठसंस्थात् नित्य-
योगिने धुनाहाराय ओं नमश्शिवाय सर्व-

प्रभवे शिवाय ईशानमूर्धाय तत्पुरुष-
वक्त्राय- इति पूर्वदले सादाख्येत्यघोर-

हृदयाय वामदेव गुह्याय सद्योजातमूर्तये-
ओं नमो नमः । गुह्याति गुह्याय । गोघ्ने? अनि-

धनाय । सर्वसिद्धाधिपाय । ज्योतिरूपाय-
ईश्वर तत्वेऽग्निदुले । परमेश्वरपराय । अचे-

तनाचेतन व्योमिन् । व्योमिन् । व्यापिन्-व्यापिन्-
अरूपिन् अरूपिन् प्रथम प्रथम तेजस्तेजः

ज्योति ज्योतिः । अरूप इति । विद्यातत्वे याम्य-
दले । अनन्त अभस्म अभस्म । अनादि नाना-

धू धू धू ओं भूः ओं भुवः ओं सुवः । ओं महः ।
माया तत्वे नैर्-ऋतदले । अनिधन निधन- निधनो-

द्भव शिव सर्वपरत्मन् । महेश्वरः । महादेव ।
सद्भावेश्वर इति- कालतत्वे वारुणे पात्रे

महातेजः योगाधिपतये मुञ्च मुञ्च । प्रथम प्रथम-
शर्व शर्व । भव भव भवोद्भव सर्वभूत सुखप्रद-

सर्वसान्निध्यकर । इति वायव्यदले नियतितत्वे-
ब्रह्मविष्णुरुद्रपरि अनर्चितानर्चित । असंस्तु-

तासंस्तुत पूर्वस्थित पूर्वस्थित साक्षिन् साक्षिन् ।
कुरु कुरु पतंग पतंग पिंग पिंग ज्ञान ज्ञान इति-

प्. २२)
पुरुषतत्वे । उत्तरदले

शब्द शब्द सूक्ष्मसूक्ष्म
शिव शिव सर्वद सर्वद ओं नमो नमः । ओं शिवाय-

नमो नमः । ओमिति प्राकृत तत्वे । ईशानदले- ।
रुद्रशांतिं जपेन्नित्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते

उपद्रवेषु सर्वेषु सर्वोत्पातेषु षण्मुख ।
मुतेनात्र संदेहः सत्यं सत्य शिखिध्वज

स्थापनार्चन दीक्षादि क्रमोपक्रमयोर्नरः ।
पश्चान्न कुरुते शांतिं इष्टापूर्तैवियुज्यते

रोगात्ययनिमित्ताप्तौ देशशांत्यादि कर्मसु ।
श्मशानेषु च नित्येषु मानवा यत्र वर्तते

शता अष्टौ तथाकर्षे वश्योच्चाटनमारणे ।
नापेक्षणीया कालस्य भौतिकस्यापि नित्यशः

इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे-
रुद्रशांति पटलः -
शिवाचारम् -
ईश्वर उवाच-
दीक्षितानां क्रमेणैव शिवाचारो निगद्यते

किं वर्ज्यं किं च कर्तव्यं शिवमार्गस्थितेष्वथ ।
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षयोरुभयोस्तथा

व्यतीपातेषु सर्वेषु दिनवृद्धौ दिनक्षये ।
संक्रान्त्यामयने द्वंन्तु षडशीति मुखेषु च

द्विगुणं पूजनं होमो जपो नक्तेन वर्तनं ।
भूतेषु रक्षणं कार्यं वात्सल्यं च तपस्विषु

कारुण्यं सर्वभूतेषु क्षमासत्यमचापलम् ।
अनृतं गुरुदेवार्थं न दोषाय प्रकल्प्यते

अदण्डश्चासहायश्च गमनं शयनं नहि ।
रुद्राक्ष कटकन्नित्यं विषमं वासमंद्रजं

एकत्रिपञ्चवदनं यथा लाभं तु धारयेत् ।
द्विचतुष्षण्मुखं शस्तं अव्रणं कन्दतीक्षकं

प्. २३)
सव्रणः क्रमिजुष्टं तु कन्दकैरहितं तथा ।
वकधारानिकृष्टं च रुद्राक्षं नैव धारयेत्

दक्षबाहुशिखायां वा धार्यं चतुराननम् ।
अब्रह्मचारी ब्रह्मचार्यो वास्तातः स्नातको भवेत्

रुद्राक्षधारणे नैव रुद्रलोके महीयते ।
वाङ्मनः कायिकं पापं दहत्यग्निरिवेन्धनं

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रुद्राक्षं धारयेत्सदा ।
अधारणे महान् दोषः सिद्धयः तस्य दूरतः

रुद्राक्षधारणीयस्तु दीक्षितैश्चाप्य दीक्षितैः ।
नित्यं हैममयीं धार्यं मुद्रिका दक्षिणे करे

पद्मरागान्विता कार्या नीलेन रचिताथवा ।
धार्यो हि चित्र रुग्माद्यैः कुण्डलेन चितान्विते

नवशब्ददशाद्यं स्यात् त्रिसरं देशिकाद्दितः ।
त्रिसूत्रेण वृतत्वे तद्धृत्तं घृष्टं सुवर्तितम्

द्विगुणं कटिबंधेन नयेदामस्तनांतिकं ।
तस्मात्तद्विगुणं कुर्याद्ग्रन्थिस्तस्या त्रिवेष्टनात्

उपवीतन्नृपादीनां तद्वित्रेकसरं क्रमात् ।
पूजामात्रं च सन्धार्यं नोर्ध्वं तेषां हि धारणं

शिवसंज्ञाद्विजस्यैव देवाख्या चंद्रपस्य तु ।
वैश्यानां देवसंज्ञा च शूद्राणां तु गणान्विता

पुष्पपादानुसारेण संज्ञा तन्नायतो हिता ।
अनाथं दुर्बलं भीतं दुर्गन्धं न परित्यजेत्

गवामुत्थापनं कार्यं मग्नानां कर्दमादिषु ।
चतुर्णामपि वर्णानां आचार्यत्वमिहोदितः

सर्वेषां चैव वर्णानां द्विजोनुग्राहकर्मतः ।
त्रयाणां क्षत्रिये द्वाभ्यां वैश्यश्शूद्रः स्वयोनिजे

संस्पर्शात्कारुकादीनां हौत्रीं तु परिवर्जयेत् ।
एवं चानुग्रहः कार्यः चतुर्भिरपि देशिकैः

प्. २४)
द्विजस्याश्रम धर्मित्वं चतुर्था परिकीर्तितः ।
ब्रह्मचारी ग्रहस्थश्च वानप्रस्थो यतिः क्रमात्

ग्रहस्थाश्रम धर्मित्वं त्रयाणां च न चापरं ।
तावदस्य पुनस्तेषां ब्रह्मचर्यं विधीयते

आश्रमाणां तु भेदोऽस्ति निष्टा भेदो न विद्यते ।
एकं द्वयं फलं भुङ्क्ते मोक्षस्साधारणस्तयोः

ब्रह्मचारी द्विधा प्रोक्तो भौतिको नैष्टिकोऽपरः ।
भौतिकस्त्रिविधो ज्ञेयः संक्षेपेणोच्यते मया

विप्रास्नातक एवाद्यो व्रतस्नातक एव च ।
विद्याव्रतस्नातकश्च भौतिकस्त्रिविधोऽपि हि

विद्याव्रत समाप्तौ तु गृहीत्वं तस्य कीर्तितं ।
द्वितीयो नैष्टिकः प्रोक्तो देहांतं तस्य वर्तनं

स मेखली जटी दण्डी मुण्डी वा भिक्षुकश्शुचिः ।
नित्यं गुरुकुले वासः संयमी सत्यभाषितं

स्त्रिकाल स्नायीताक्रोधः क्षांतिर्या ब्रह्मचारिणी ।
निवर्तनं नैष्टिकस्य अघोरायुतवर्तनात्

कृत्वा वृतेश्वरं याते वृतमोक्षस्तदा भवेत् ।
स्नानं दैवार्चनं होमं दानं च पितृतर्पणम्

स्वदारमरणं कार्यं प्रीतिर्वा शाश्वती तथा ।
चतुर्विधो गृहस्थस्तु बोद्धव्यः पार्वतीसुत

वने वासोऽग्निवसनं कन्दमूलफलाशनम् ।
भूशययाजिनधारित्वं प्रतिग्रहविवर्जितं

त्रिकालं प्लवनं होमं पूजाध्यानमहर्निशं ।
सर्वेन्द्रियनिरोधश्च वृत्तिरेषा वनस्थिते

सर्वक्रिया परित्यागो विवासावाथवल्कली ।
सर्वत्र समदर्शित्वं सुखदुःखाविकारिता

सबाह्यांभ्यन्तरं शौचं अरण्येध्याननिष्टता ।
प्रियाप्रिय परित्योगो यतो वृत्तिरुदाहृता

प्. २५)
चतुष्कमेतत्कथितं एकैकं च चतुर्विधं ।
इति श्रीमत् षट्सहस्त्रिकालोत्तर महा-

तन्त्रे आश्रमपटलः
ईश्वर उवाच-
पुनरेव प्रवक्ष्यामि चतुर्धाशिवगोचरम्

शिवश्शिखा तथा ज्योतिः सावित्री चेति गोचराः ।
गोचरन्तु कुलं ज्ञेयं तेन ज्ञेयास्तु वीक्षिताः

चिह्नेन वसिताश्शैवाः शेषाः पाषण्डिनो मताः ।
चतुर्धा शिवदेहन्तु गोचरे तु प्रकल्पयेत्

मन्त्र वाच्यं शिवकुले नादवाच्यं शिखाकुलं ।
बिन्ध्वर्ध चंद्रज्योत्स्नाख्या सादाक्ष्यमीरितं

आशिवादीश्वरांतं तु ज्ञेयं गोचरता स्थितिः ।
शिवादि पूर्व विज्ञानं न चिन्मात्रं यदा तदा

नाडीचक्रात्म विज्ञानं बीजयुक्त शिवागमे ।
नित्यानंदात्मकं ज्ञेयं तत्कुलं शिवसंज्ञकं

नादशक्ति स्तुतोजाता परमं ब्रह्मणः पदम् ।
आतो हि द्वादशांतं तु नादसूच्या विभेदितः

मन्त्रमुक्त्वा कलायां तु शिखया प्रोक्तमांतरं ।
शिखाकुलं तथा ज्ञेयं नादतत्वावलंबनात्

संस्थानं बिन्दुतत्वे तु पदे चैव सदाशिवे ।
पशुपाशबलाद्वस्तु विचारो ज्योतिसंज्ञके

व्यामिश्रितं तु सर्वैर्यत् कुलं सावित्र संज्ञके ।
शिवश्शक्तिश्च सकलं तदधश्चेश्वरात्मकं

तत्र तत्र हि भोक्तृत्वात्तस्य तस्य हि तत्कुलं ।
शिवश्शिखा तथा ज्योतिः ज्ञेयं सावित्रकं कुलं

एकैकस्य चतुर्धान्यो वृत्तिभेदो निगद्यते ।
प्राजापत्यो महीपालाकपोतो ग्रन्थिकस्तथा

एते भेदास्समाख्याता गोचरे शिवसंज्ञके ।
कुटिकाश्चैव वेतालाः पद्माहंसाश्शिखाकुले

धृतराष्ट्रा बकाः कंकाः गोपालाः ज्योति संज्ञके ।
तुटिका माठराश्चैव गुलिका दण्डिनो परे

प्. २६)
सावित्र गोचरे प्रोक्ता वृत्तिमेषामतः शृणु ।
अहिंसा गुरुशुश्रूषा स्वाध्यायश्शौच संयमः

सत्यमस्थेयमेवद्धि प्राजापत्यं व्रतं हि हत् ।
क्षयपुत्रार्थ विद्वेष कर्मभिश्शांतिकादिभिः

पालयन्तीमहिं यस्मा महीपालास्तु सायकां ।
पदि नान्येकणान् भूमौ संहरंति कपोतवत्

तद्वृत्या जीवितं येषां कपोतास्ते तु सायकाः ।
बृहत्कृत्वा तु सद्ग्रन्थिं सहसैवत्यजंति ये

हुतभुक् देवतार्थन्तु ग्रन्थिकास्साधका मताः ।
सरित्सागर कूलांते कुटीं त्यक्त्वा स्थितास्तु ये

कुटिकास्साधका ज्ञेयाः शिवाराधन तत्पराः ।
तीर्था सक्तुस्सपत्नीका यथा लब्धोपजीवनं

महोत्साहस संयुक्ता वेतालास्ते तु साधकाः ।
संयताश्च मलासक्ताः राज्यकामार्थसाधकाः

पद्मास्ते साधकाख्याताः भिक्षाचर्यरतास्सदा ।
ज्ञानयोग समायुक्ता वेदाचारे स्थिताश्चये

यो हंसास्साधकाख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः ।
ब्रह्मचर्येण सत्येन यथा लब्धतयापि च

जितं जगत्समस्तं ये धृतराष्ट्रा मतास्तुते ।
गूढाश्चरंति ये ज्ञानं व्रतधर्ममथापि वा

स्वात्मैकगतिनिष्टास्तु बकास्ते साधकामताः ।
जलाश्रयं समाश्रित्य स्थिताश्चोत्कृष्टसिद्धये

बीजशृंगाटकाहारा ते कैंकास्तु साधकाः ।
गोभिस्सार्धं व्रजन्त्यत्र गोष्टे च निवसंतिये

पञ्चगव्याशना ये तु गोपालास्ते तु साधकाः ।
कृच्छ्र चांद्रायणाद्यैस्तु क्षपयंति स्वकं वपुः

तुटिमात्राशिनस्ते तु तृटिकास्साधकामताः ।
जग्ध्वा तु शमरीं पत्नीं मेदिनीं गृहमेधिनीं

प्. २७)
भिक्षावृत्तिरता शुद्धा मातरास्ते तु साधकाः ।
ग्रासमात्रं समानाभिः त्रुटिकाभिरथाष्टभिः

कन्दमूलफलोत्थाभिः गुटिकास्ते तु साधकाः ।
स्वदेह दण्डने युक्ताः रात्रौ वीरासने स्थिताः

दण्डिनः साधकाख्याताः सर्वमेतत्तवोदितं ।
सामान्यतो विशेषस्था भूतितो गृहिणोऽपि वा

इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे गोचर पटलः चतुर्दशः

ईश्वर उवाच -
भिक्षाभोजनम्-
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च देशिकस्तु द्विधायतः

तयोर्वर्ज्यमवर्ज्यम् च कथयामि तवाखिलं ।
मासं मदृग्वरं शस्त्रं हरिद्रायान वर्जनम् ॥ ३६८ ।
तथा स्त्रीराग संस्कार गीतवादित्र नर्तनं ।
शिव संबन्धिनं मुक्त्वा वर्ज्यमत्यत्र यत्नतः

द्विकालं भोजनं दानं प्रीतिनासर्जनं हितं ।
मालालंकार गंधांश्च वर्जयेद्यागवर्जनं

मध्वापत्सु न दृश्येत यानशस्त्रादि वल्गुषं ।
मिस्सिन्ग् पगे नो. ३९

दशांगुलं समुत्सेधं उच्छ्रयादंगुलाष्टकं ।
भिक्षापात्रं प्रकर्तव्यं ताम्रं वा पत्रकल्पितं

पलाशं मधुपत्रैश्च कदंबाम्रैश्च चंपकैः ।
वर्जयेत् तु वराश्वत्थं विशावाताक्षि केसरम्

चातुर्वर्णं चरेद्भैक्षं अभिशस्तं विसर्जयेत् ।
तथा पतितसंभूतं भिक्षाचर्या यथा विधिः

दण्डेऽस्त्रं हृदयं पात्रे न्यस्त्वायायाच्छिवं स्मरन् ।
पात्रे तु पतितं भैक्षं गृह्णीयात् भूगतं त्यजेत्

स्थातव्यं न चिरं कालं निवृत्तेन निवर्तनं ।
मौनं प्रयत्नतः कार्यं पात्रपूरणतोऽथवा

प्. २८)
कणभिक्षाथवा कार्या बहुदैव सिकान वा ।
भिक्षा मानीयतामेव स्थाप्य स्थाने शुभे समे

हस्तपादादिकं काख्य पूर्ववद्वाचमेद्बुधः ।
हृदा संप्रोक्षितं दद्यात् शिवाय गुरवे पुनः

भोजनं परतः कार्यं त्र्यक्षरेणाभि मंत्रितः ।
तथा भूतं भवत्याशु तद्भुत्वा मृत्युजिद्भवेत्

मौनमास्थाय भोक्तव्यं न चात्यंतं विरोधकृत् ।
एवं भिक्षाटनं प्रोक्तं सर्वसामान्य लक्षणम्

नास्ति भिक्षा समं पुण्यं नास्ति भिक्षा समं तपः ।
सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलं

सर्वदानेषु यत्पुण्यं यथा चांद्रायणादिषु ।
तत्फलं कोटिगुणितं भिक्षाशी प्राप्नुयान्नरः

पाके निर्वर्तिते यत्र अथिथि यीति पराङ्मुखः ।
देवाश्च पितरस्सर्वे यांति तस्मात्पराङ्मुखाः

प्राप्ते काले तु दातव्यं अविचारेण यत्नतः ।
कुलानुद्धरते सोहि दशपूर्वान् दशपरात्

सर्वेषां चैव पात्राणां पात्रं चैवातिथिं परं ।
हीनांगमथ पूर्णांगणवृत्तं जातिरेव वा

अविचारेण पूज्यस्तु सोऽश्वमेधफलं लभेत् ।
संप्राप्तकाले यो भैक्षं दूरतः परिवर्जयेत्

तस्य पुण्यफलं सर्वं गृहीत्वा याति सोऽतिथिः ।
अनिष्पन्ने यथा काले योजयेदविचारतः

ब्रह्महा कथ्यते सोऽहि बहुरूपाच्छताच्छुचिः ।
एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन कार्यं भिक्षाटनं सदा

सिद्धयः तस्य सिध्यंति भिक्षाशी योजितेंद्रियः ।
सर्वे प्रतिग्रहाः प्रोक्ताः विना भिक्षां शिखिध्वज

इति श्रीकालोत्तरे महातंत्रे षट्सहस्रे-
आश्रमप्रयुक्ताचार्य समयाचारपटलः

कार्तिकेय उवाच-
गुरुद्वयं च यः प्रोक्ते भौतिकं नैष्टिकं क्रमात्

प्. २९)
अनुग्राह्य विभागं तु न ज्ञातं तत्वतो मया

ईश्वर उवाच-
शृणु षण्मुख तत्वेन मोक्षं भोगं यथा स्थितं ।
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च द्विविधी देशिकोत्तमः

दीक्षा प्रतिष्टयोरेता प्रभावव्यधिकारणौ ।
किन्तु मोक्षैक युक्तानां विभूतिर्विमुखात्मनां

ब्रह्मचारी गुरुर्ज्ञेयो गृहस्थस्स्याद्वयाथिनां ।
पूर्ववर्णाश्रमाणां हि स्वे स्वे कर्मणि तिष्टतां

उत्पन्न तत्वज्ञानानां मोक्षसाधारणं स्मृतं ।
यतीनां तु यतित्वं तु गृहस्थै रथमातृके

गृहस्थ एव तैरेव यज्ञार्थिभिरुपास्यते ।
गृहस्थादितरेषां तु नास्ति भोगाधिकारिता

तस्माद्गृही गुरुकार्यो भोगमोक्षोभयार्थिभिः ।
लिंगिनां तु नमस्कारात् गोसहस्र फलं लभेत्

गो सहस्र फलं याति स्वगुरोः पादवंदनात् ।
तेनास्तौ प्राप्नुयात्सर्वं यद्दत्तं शिवलिंगिने

तेन तृप्तेन तृप्यं तु जगत्सर्वं चराचरम् ।
तेन तुष्टेन तुष्टस्तु देव देवस्सदाशिवः

तस्मात्सर्व प्रयत्नेन पूजयेच्छिवलिंगिनं ।
बौद्धवैष्णव पञ्चार्थ सौरकालाकल्लादिषु

शैवस्सर्वाधिकारीः स्यात् न शैवोऽमी कथंचन ।
वासना तत्वभेदेन बोद्धव्याः पशवस्त्विह

दीक्षितानां प्रवक्ष्यामि विभागं रीढसंभवं ।
गृहस्थो ब्रह्मचारी च दीक्षिता द्विविधौ मतः

पुत्राः पितुरभावात्तु दायादास्स्यु शिखिध्वज ।
औ रसाः समभागेन तद्वन्या विशेषतः

कथं श्रेष्टहनीष्टेस्तथान्य समवर्तिनः ।
पिता हरेदपुत्रस्य माता च तदभावतः

पितृव्यास्तदभावे तु तथान्ये पिण्डदायिनः ।
पितृपक्षोद्भवाः केचित् स्वगोत्र प्रभवा यदा

प्. ३०)
अभावात् पितृपक्षस्य त्वितरो मातृपक्षजाः ।
तदभावाद्धरेद्राजा वित्तं पक्षद्वयं विना

एवं मातामहादीनि पित्राद्यारित्थिनो स्मृताः ।
विवाहिता प्रजानारी भर्तृपक्ष कुलखिना

पितृपक्षोद्भवं रिक्थं प्रार्थितव्यं प्रयत्नतः ।
प्रभुणा दाससंभूतं वित्तं ग्राह्यं समासतः

एवं ग्राम्य जनानां तु तथा सत्तानुरात्मनां ।
सत्स्वपत्येषु तेषां वै ग्राह्यं षड्भागमात्रतः

निर्याण समये द्रव्ये राजा भागी न चेतरः ।
महार्घं दन्तिनो पाजीन् नृपतेस्तु समर्पयेत्

ग्राह्यं द्रविण विप्राच्चतुर्णबहिष्कृतम् ।
कैवर्तकादिकं ग्राह्यं उपस्पर्शसमुद्भवः

तन्तुप्लाव्युद्भवार्थं च वेणुप्लावीं विना हरेत् ।
इत्यष्टादशधारित्वं शास्त्रबुध्या विभाजपेत्

प्रकल्प्यमंतरं गंधं बहिरंगत्वमेव च ।
पिण्डदात्रनुसारेण दायादास्यान्न चान्यदा

गृहस्थरित्थं कथितं प्रोच्यते ब्रह्मचारिजम् ।
ब्रह्मचार्युद्भवे रिक्थ रिक्थिनस्तु स्वसंतते । ४१५ ॥
स्वसंततेरभावाच्च दायादाचान्य संतते ।
एवं तु रिक्थिनः प्रोक्ता वर्जयेत् तदलिंगिनः

स्वसन्तते भवाद्द्रव्य न भोगेनापि नीयते ।
यच्च भोगविहीनं तु त्रिंशद्वर्षं विना हितं

श्रावितं लेख्यविधिना नृपा * वित्तधृत्पुनः ।
निरीक्ष्य साक्षिणोयस्मादुभयानुमते सति

वाङ्दण्डस्ते ययुध्येषु न परीक्ष्यास्तु साक्षिणः ।
व्यवहार प्रतिज्ञास्तु सारभूता विचारयेत्

पुनरेव प्रवक्ष्यामि विचारं तव षण्मुख ।
उपकुर्वाणकानां तु शिवाज्ञा तु विधायिनां

ब्रह्मचारी भवेद्धित्वा कृत्वा चैव प्रतिग्रहं ।
वित्त भूम्यादिकं * * * गाश्रममथाभ्यगात्

प्. ३१)
तेषां रिक्थ विभागं तु कल्पनीयं गृहस्थवत् ।
मातृपुत्रादि भ्रातृणां प्रतिभागं प्रकल्पयेत्

त्रिविधेन प्रमाणेन साक्षिपूर्वं समन्ततः ।
अष्टादश पदंचात्र व्यवहारं परीक्षयेत्

सत्येव प्रविचारास्तु संक्षेपात्तु प्रदर्शिताः ।
श्रुतेन वयसा जात्या समायुक्तोऽथ कन्यसः

तेनाभिवाद्यो यत्नेन गुरुवत्पूर्व दीक्षितः ।
प्रदक्षिणीयो ज्येष्टेन गुरुवद्वाभिनंदयेत्

स पूज्यः परयाभक्त्या स्वगुरोस्तु दिने दिने ।
तद भावास्तु भार्या वा पूजनीया प्रयत्नतः

न गुरुस्त्रीत्वचित् कार्यानस्याग्राहयेदणून् ।
न देयास्त्रिषु समया न कार्या लिंगिनी क्वचित्

न तान्नमेत्कदाचिच्च न नग्नामवलोकयेत् ।
ज्येष्ठो भ्राता सदा पूज्यः शास्त्रमन्वेष्टयेत् ततः

अथवान्यतमाच्छास्त्रं श्रोतव्यं कर्मसिद्धये ।
गुरुवत्पूजयेन्नित्यं नानात्वं परिवर्जयेत्

चोदको बोधकश्चैव मोक्षदस्तु तृतीयकः ।
शिववत्पूजयेत्सर्वान् यतस्ते मोक्षदा नृणां

या प्रेरयति जन्तूनां शिवे परमकारणे ।
प्रेरणाच्चोदकं प्राहुः गुरु धौरेय उत्तमः

दीक्षा गुरोर्मोक्षदस्तु बोधकश्शास्त्र दर्शकः ।
बोधकस्तु प्रयत्नेन पूजितव्यः सदैव हि

इत्येतत्कथितं लेशान्नियोगात् गुरुसंस्थितं ।
इति कालोत्तरे महातंत्रे षट्सहस्रे गुरु-

विचारो षोडशः पटलः-
त्रिचत्वारिंशदश्लोकः
ईश्वर उवाच

अंशकं संप्रवक्ष्यमि साधकानां फलप्रदम् ।
विचारश्चात्र कर्तव्यो मंत्राणां अंशको ननु

अंशकानि विना बीजाः फलवर्जिताः ।
यथा बीजमकाले तु फलदं नैव दृश्यते

प्. ३२)
ऊषरे व्यप्य निक्षिप्य बीजं फलविवजितम् ।
तद्वंदशकहीनं तु मंत्रं नादापयेत् क्वचित्

अतोंशकं त्रिधावक्ष्ये ज्ञात्वा सिद्धगतो भवेत् ।
भूमौ तु मातृकां लिख्य कूट * * विवर्जिताः

मन्त्राक्षराणि विश्लेक्ष्य अनुस्वारान्नयेत् पृथक् ।
साधकस्य तु या संज्ञा तस्य विश्लेषणं तथा

मन्त्रस्यादौ तथा चांते साधकानां नियोजयेत् ।
सिद्धः साध्यः सुसिद्धारिः संज्ञां गणयेत्क्रमात्

मन्त्रस्यादौ तथांते च सिद्धिदस्य शुभांशकः ।
सिद्धादिश्चांत सिद्धिश्च तत्क्षणादेव सिध्यति

सुसिद्धादि सुसिद्धांतं सिद्धवत्परिकल्पयेत् ।
अरिमादौ तथांते च दूरतः परिवर्जयेत्

सिद्धस्सुसिद्धः चैकार्थे अरिस्साध्यस्तथैव च ।
आदौ सिद्धिस्थितो मंत्रे तदंते तद्वदेव हि

सिद्धस्सिध्यंत संदेह उदासीनो द्वितीयकः ।
स्वसिद्धः फलदः क्षिप्रं अरिन्नाशकरोध्रुवम्

अत्यंतारि सम्राक्रांत मृत्युदंतेन वर्जयेत् ।
अर्ध्यन्तश्च सुसिद्धादि सिद्धांतारि पुनशुभः

इत्येकदंशकं ज्ञात्वा मंत्रं शिष्यायचार्पयेत् ।
प्रासादप्रणवाद्यं तु माया वर्णस्य षण्मुख

नवात्म देवरोभ्यांनांशकं परिकल्पयेत् ।
विद्यानुग्राहकाह्येते मंत्रराजेश्वरा मताः

समर्थास्सर्वकार्येषु नांशकं तेषु कल्पयेत् ।
अथवान्य प्रकारेण अंशकं कल्पयेत्सुधीः

ब्रह्मा विष्णुश्च शक्रश्च यक्षगंधर्वराक्षसाः ।
दैत्यविद्याधरा रुद्राः ज्ञेयाश्शुद्धास्तदंशकाः

प्रातस्नायी द्विजासक्त शौचकृत्संयतो घृणी ।
ब्रह्मविद्यात्म संसक्तो ज्ञेयो ब्रह्मांशकस्स च

प्. ३३)
मायी सत्वयुतो धीरः स्त्रीप्रियो मत्सरी दृढी ।
कार्योपायशताभिज्ञो ज्ञेयो वै वैष्णवांशकः

रुद्र भक्तोद्यमी वीरः पिशाचनिलयात्रयः ।
महाव्रत प्रियो प्राज्ञो ज्ञेयो रुद्रांशकः नरः

गीतनृत्ताद्यभिज्ञश्च दन्तिद * न तत्परः ।
तदैश्वर्यः कथासक्तो ज्ञेयः पौनंदशांतकः

क्षीराशी चानिलोत्या न गलखण्डोदन प्रियः ।
स्तब्दाक्षो नागकन्यार्थी ज्ञेयो नागांशकोनरः

काकांगदहारैश्च भूषा भूषण भूषितः ।
सत्वयुक्तोंगसंपन्नो ज्ञेयो यक्षेश्वरांशकः

गीतनृत्त प्रियोमाल्य वस्त्रसृक्गंध सुंदरः ।
तदैश्वर्याभिलाषी च गंधर्वांशो नरोत्तमः

क्रव्यात्सृक्गंध शर्वरी भ्रमणप्रियः ।
भ्रुकुटी भंगभीमाक्षो ज्ञेयोऽसौ राक्षसांशतः

गंभीराक्षि पदक्षोभः पररंध्रनिबंधधीः ।
महाभव कथालापी ज्ञेयो दैन्यांशको नरः

रोधनांजननि स्त्रिंशद्विप्रासिद्धिसमीहकः ।
तदूढचेताश्चोत् * क्षु ज्ञेयो विद्याधरांशतः

धीरो भीमोऽमलाकांतः पूतिगंधामिषप्रियः ।
सत्क्षुद्रो तीवरोषार्तः पिशाचांशः स उच्यते

शुद्धांशका समाख्याता मिश्रांशः कथ्यते पुनः ।
सुरननखरः श्लक्ष्णः प्रभामण्डलमण्डितः

गूढ गुलांगुली उर्व कूर्मपृष्टपदं पुनः ।
सुवृत्तजंघा जान्वग्ररंभास्तंभ समोरुकः

नितंब तटविस्तीर्ण स्त्रिवलीभंगभंगुरः ।
आक्षौम मध्यदेशांत विस्तीर्ण कमलालयः

कंबुकण्ठश्च बिंबोष्टः ललंबभुजपङ्कजः ।
प्रोत्तुंग समनासाग्र विलोल चपलेक्षणः

स्वन्तरश्मि शुद्धास्य कार्मुक भ्रूयुगांकितः ।
ललाट तटविस्तार शिरच्छत्र सुशोभितः

प्. ३४)
महामायूरपिञ्चाग्र नीलवक्रशिरोरुहः ।
सत्वबुद्धिबलाकाश्च क्षांति प्रीति समन्वितं

उत्साहहर्षसंपन्नो रुद्र भक्तो निवर्तकः ।
मिश्रांशक युतोधान्य सचाहस्सर्वसिद्धिषु

प्रतिपत्पूर्णिमां तत्व सकलाद्वाद्विवास्थिताः ।
कर्णोष्ट्यं तु स तु मध्ये पक्षयोर्मातृभिस्सह

एवं ज्ञात्वांशकं दद्यात् मंत्रं तस्य यथा हितं ।
एकाक्षरं समारभ्य षडन्तं मंत्ररुच्यते

सप्ताक्षराद्भवेद्विद्या यावत्पंचशतावधि ।
सप्ताक्षराद्भवेद्बाला यावद्विंक्षरावधि । ४७० ॥
तदूर्ध्वं तु कुमारी स्याद्वर्णाद्वात्रिंशदंतकाः ।
तदूर्ध्वं युवतीज्ञेया यावद्वर्णशतत्रयम्

शतत्रयात्स्थ विरास्यात् पंचकावधि ।
ततस्सहस्र वर्णान्तं दृढविद्या प्रकीर्तिताः

सहस्रात्परतो विद्या दण्डकेति प्रकीर्तिता ।
द्विसहस्रं स्तवंविद्धि सकृज्जप्ते च सिध्यति

पूर्वसंध्या तु बालानां जपहोमार्चने हिता ।
सूर्योदये कुमारीणां प्रहरे यौवन स्थिता

मध्याह्ने स्थविराणां तु वृद्धानामपराह्नकं ।
दण्डकानां तु संध्यानां नक्तशेषेषु पूजनम्

मन्त्राणां चैव पूजांते जपहोमादिकं हितं ।
अन्यथा कुरुते यस्तु विघ्नेशैश्चापि भूयते

न सिध्यति मनाक्तस्य यत्साधयितु मीहते ।
नैवेद्यं चैव सर्वेषां पायसं सघृतं दधि

मोदकानि विचित्राणि खण्डकाद्यान्यनेकशः ।
कालं ज्ञात्वा प्रयत्नेन सिद्धिदाना नृतं वचः

ककारादि हकारांतं क्रमात्पक्षौ सितासितौ ।
आदि पक्षस्तु * त्रणैर्हीनोवत्सन्निगद्यते

* * * * * न्दशस्वरान् * * * * * * न् ।
अनुस्वारविसर्गेण विना मात्राक्रिया न्यसेत्

प्. ३५)
ह्रस्वा शुक्लास्समा दीर्घाः कृष्णा वै * * * * * ।
* * त् प्रमुखास्तत्र तिथयः परिकल्पयेत्

बाला कुमारी युवती वृद्धा चिन्ताकरी * ।
तिथयः पञ्चविज्ञेयाः प्रतिपक्षं त्रिधा स्थिताः

जन्मलाभविनाशं च क्रमादेकैकपञ्चकं ।
उदितो * * * संध्याग्रामितो स्तिमितस्तथा

उदिते शांतिकादीनि कर्माणि भसिते तथा ।
विश्वाकर्षण स्तंभ * * * काले प्रकल्पयेत्

विद्वेषोच्चाटने शस्तं ग्रामितं पार्वतीसुत ।
अस्तमस्तमनं शस्तं ज्ञात्वा कालं च सिध्यति

एकैकस्य तु कालस्य ज्ञेयः षड्घटिकोदयः ।
तत्राव्यवहन्तरः कालो विज्ञेयश्च त्रिधास्थितः

शान्तिदादीनि कर्माणि इडाचारेण सिद्धिदा ।
विश्वाकर्षणमोहादीन् पिंगलेन प्रसिध्यति

मारणोच्चाटनादीनि विषुवत्स्थेन भावयेत् ।
एकैकं पञ्चधा ज्ञेया नाडीचारं प्रयत्नतः

पृथिव्या * * * तेजोवायुराकाश एव च ।
अधस्पृक् प्रवहेद्यस्मात् पृथिवी नामनामतः

ऊर्ध्व तेजः प्रवहन्ति ताभ्यां मध्या * * मतः ।
रंध्रे पार्श्वे भवेद्वायुः सर्वं व्याप्य तथामवरं

स्तंभिकथ्?पार्थिवोमार्गे शांतिकं वारुणेहितं ।
वश्याकर्षण * हादीन् तैजसेन न संशयः

भ्रमणं वायुमार्गेण समरं शून्यभेन तु ।
इत्येतल्लेशतः ख्यातं कालस्य तु * * * या

अनेन तु विना वत्स न किंचिदपि सिध्यति ।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कालज्ञानं समभ्यसेत्

इति कालोत्तरे महातंत्रे * * अंशकता-
लक्षणः सप्तदशमः पटलः

षष्ठश्लोकः -
प्. ३६)
अथातः संप्रवक्ष्यामि * * सद्भावमुत्तमं ।
* * * * * * * * व स्नेहात् षडानन

सर्वे सौभाग्यमतुलं श्रीमेयाकांति पुत्रदम् ।
भूतिकामैस्सदा सेव्यमायुः पुष्टिविवर्धनं

मन्त्रध्यानं मण्डलं च मुद्रासंधानमेव च ।
पञ्चप्रकारं संक्षेपात् कल्पन्ते कथयाम्यहं

चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्ति समन्वितं ।
आद्यंतं परतोद्ध्र्ट्य तदेव सविकारिणं

द्वितयः तारकं कांतं गौरी तत्रिपदान्वितं ।
चतुर्थ्यन्तं प्रकर्तव्यं गौर्यासंपूर्णावाचकं

तत्राद्यं त्रितये नैव षोडाविन्यन्तमुच्चरेत् ।
ईश्वराच्छक्ति पर्यन्तं मूर्त स्वहृदयेन तु

गौरीमंत्रं समाख्यातं शिवमंत्रमथोच्यते ।
ऊहकं च तथा कालं शिवबीजं समुद्धरेत्

प्राणदीर्घस्वराक्रांतं षडंगं जातिसंयुतं ।
आसनं प्रणवेनात्र षडुत्थं तु स तु न्यसेत्

मूर्तिन्यासं हृदा चात्र धूपदीपादिकं तथा ।
यामलं कथितं वत्स एकवीरमतः शृणु

व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमाया तु शोगगः ।
शिवशक्तिमयं बीजं हृदयादि विवर्जितः

यस्सर्वकामप्रदं वत्सबीजबीजवरं विदुः ।
ध्यानमंत्रं प्रवक्ष्यामि यथा वदनुपूर्वशः

द्व्यंगुला तु समारभ्य यावद्रज्रांगुलावधि ।
गृहे तु तत्वतः कार्यं बहिः प्रासादमानतः

हेमद्रव्यमयीशस्ता पित्तलामधताम्रजा ।
श्वेतचंदनजावायी देवदारुमयी शुभा

अव्यक्ता यत्नतः कार्यो पञ्चपिण्डाशिवान्विताः ।
कोणेषु च वृत्तानि तदूर्ध्वे पञ्चमं भवेत्

प्. ३७)
लालिता सुभगा गौरी क्षोभणी शक्तिरेव च ।
अग्नीश रक्षो वा धूर्ध्वे दिक्षु वृत्तेऽन्यथा भवेत्

वाक्भवेच्छा क्रियाज्ञानी दिक्षु पूर्वादितो न्यसेत् ।
सपीठरचनायुक्तो वामभाग शिवस्थिता

अव्यक्तं तु शिवं कुर्युः लक्ष्मरेखा विवर्जितं ।
एतदव्यक्त रूपं तु शिवयोः परिकीर्तितं

भुक्तिमुक्तिप्रदं ज्ञेयं स्त्रीणां चैव विशेषतः ।
व्यक्तरूपामतो वक्ष्ये सर्वसाधारणा तथा

द्विनेत्रा वा त्रिनेत्रा वा शुद्धा वा शंकान्विता ।
समांघ्रि विषमांघ्रिर्वा संस्थिता द्विचतुर्भुजा

पीठपद्मद्वयस्था वा सि * कर्मस्थितापि वा ।
गौरी यथा तथा स्थाप्य तत्राद्या द्विभुजा सती

सृगक्षिसूत्र कलिका शलाकोल्पल घण्टिका ।
शरं परं वा सव्येन पाणिनान्यभयं भवेत्

वामेन पुस्त तांबूलं दण्डाभयकमण्डलुम् ।
गणेश कल्पणे वासान् दद्यादेकैकशः क्रमात्

अष्टानां सर्व हस्तानां एकैकस्येतरस्थितैः ।
मूर्तीनामष्टभिर्भेद स्याच्चतुष्षष्टिवद्विभोः

यथोक्त * रिष्टकयोः प्रतिपार्श्वं द्वयं द्वयं ।
बिभ्रतीति चतुर्हस्ता वेदाष्टगिरिभेदतः

प्रत्यष्टकं हि युग्मानि स्युरष्टयांबुधि संख्यया ।
तेषामन्योन्य संमूर्धा मुक्तासंख्या प्रवर्तते

मुख्य दृश्यामदृश्यां वा व्यक्तां वाथ प्रकल्पयेत् ।
लिंगवत्सा तु बोद्धव्या व्यक्ताव्यक्तोभयात्मिका

अव्यक्तरूपा गौरी या अव्यक्तं कारयेच्छिवं ।
अव्यक्तं वा शिवं कुर्यात् व्यक्ता वा परमेश्वरी

व्यक्तरूप द्वयं वाथ कर्तव्यं लक्षणान्वितम् ।
अष्टतालोच्छ्रिता गौरी नवतालशिवो भवेत्

न ह्रस्वा न तु शाकार्या विकृता वा शिवप्रदा ।
अर्धनारीश्वरं वाथ कर्तव्यं पुर्ध प्रमाणतः

प्. ३८)
इति ध्यानं समाख्यातं मुद्रां वै कथयामिते ।
आसने पद्म मुद्रां तु प्रागुक्तां परिकल्पयेत्

लिंगमुद्रा शिवस्योक्ता मुद्राचावाहती द्वयोः ।
गौर्या शक्तिमुद्रा तु योनिमुद्रा तु वा स्मृता

अन्योन्यंगुलि संवेष्टयावंगुष्टौ मध्यगौ न्यसेत् ।
तर्जनी चोच्छ्रिते चोभे शक्तिमुद्रा शिवप्रदा

क्षोभणी सर्वसंधानां मंत्रपूर्वा षडानन ।
मण्डलं संप्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः

चतुरश्रं चतुर्हस्तं समन्ताद्दिशि भाजितं ।
मध्ये कोष्टे * * * तु त्रिकोणा परिकल्पयेत्

तिस्रोर्ध्वे चार्धचंद्रं तु द्विगुणं द्विगुणभ्रमात् ।
द्विपदद्वारखण्डं तु द्विगुणं पदखण्डतः

एवं * * चतुष्कं तु वर्तितव्यं प्रयत्नतः ।
द्वाराभ्यां कोणदेशं तु द्विपदं वज्रवन्मतः

प्रायश्चित्त द्वारद्वयस्यात्र कर्णं स्वविना ।
त्रिकोणमध्ये कमलं साष्टपत्रं सकर्णिकम्

शुक्लकुंदेन्दु वर्णाभं त्रिकोणं रक्तवर्चसम् ।
अर्धचंद्र * * ध्वन पीतं काञ्चन सप्रभम्

द्वाराणि पीतकृष्णानि कोणवज्रांजनप्रभम् ।
एवं निर्वत्य विधिव मण्डलं * * वर्धनं

अथवा सर्वतो भद्रं मण्डलं परिकल्पयेत् ।
मण्डलं पूर्ववत्कुर्यां प्रतिष्टायां षडानन

प्रतिष्ठापञ्चमं कार्यं ध्वजांतं शिवधामवत् ।
जीर्णोद्धारे कृतेवत्स लभते मौलिकं फलम्

प्रतिष्ठाप्य ततो देवीं भक्तियुक्तैस्सुभाषितं ।
पूजयेत्तत्र विधिवत् स्थण्डिले वाथ शोभने

आश्वानं कारयेत् तत्र शक्ति तत्वा परापरं ।
इत्येषा भावनाकार्या प्रतिमादिषु साधकैः

ध्यातव्या साधकेन्द्रेण क्रियायां भाग्यसिद्धये ।
पञ्चामृतादिनास्नाप्य विलिप्य कुंकुमादिभिः

प्. ३९)
रक्तवस्त्राणि देयानि कुसुमानि विशेषतः ।
सुगंधानि च शुक्लानि गन्धयुक्ता पराणि च

धूपः कृष्णागरुर्देय सिंहकं वा शशीयुतं ।
खण्डकाद्यानि देयानि पवित्राणि बहूनि च

कृ * * खण्डसंमिश्रं क्षीरपानं प्रदापयेत् ।
कन्दमूल फलादीनि यद्यन्मनसिरोचते

तांबूलं * द्र सहितं नानाभोगं समर्पयेत् ।
उत्तराभिमुखो भूत्वा पूजयेत्परमेश्वरीम्

संपूज्य पर * * * जपः कार्यं प्रयत्नतः ।
अष्टोत्कृष्टं सहस्रं वा शतं वा प्रत्यहं सुत

होमस्तद्वत् प्रकर्तव्यो ह्यंग * *दशांशतः ।
स्वशक्त्या तु शिवे जापः तथा होमश्च शांकरे

पद्माभे वनं शस्तं कुर्याग्रे तदभावतः ।
हस्तमात्रे शुभे कुण्डे मेखला त्रितयान्विते

अर्घ्यपात्रोदके नैव सकृत्कुण्डं तु प्रोक्षयेत् ।
स्रुक् स्रुवौ होमद्रव्याणि सिद्धिदानि न चान्यथा

ज्ञानाग्निं कल्पयेत्तत्र हृदयांबुजमास्थितं ।
सुषुम्न वर्त्मनान्यस्य संपूज्य च विधानतः

तथा च गुअरी रूपेण ध्यात्वा पूर्णां प्रदापयेत् ।
शक्त्यग्निर्भवति ह्येव नित्य नैमित्तिकादिषु

सर्वान् कामानवाप्नोति ज्ञानाग्नेर्हवनान् सुत ।
अहन्यहनि होमं तु जाति पुष्पै कल्पयेत्

चंपकैर्वा पलाशैर्वा करवीरैर्घृतप्लुतैः ।
कमलैनीलपत्रैर्वा श्रीफलैर्मन्दनैरथ

पूगैर्जातिफलैर्होमं कुंकुमैः केसरेण वा ।
कर्पूरेण प्रकर्तव्यं चंदनेन विशेषतः

कपिलाघृतहोमस्तु तथा गुग्गुलुसंयुतः ।
दूर्वाहोमे तथा शस्तो लाजाहोमो विशेषतः

प्. ४०)
कन्दपुष्पैर्हितो होमो जातिपुष्पैर्विशेषतः ।
सुमनापुष्पहोमस्तु उन्मत्तैर्वर्जयेत्सदा

दूर्वामृताज्य होमस्तु समधुश्शस्यते पुनः ।
तथा सिद्धार्थके होमो ब्रह्मवृक्षस्यकुड्मलैः

तद्भवैः कोमलैः पत्रैः शाखाभिः कोमलैस्ततः ।
* लवण होमं तु राजिका तैल संस्थितैः

आकर्षणे तथा ह्येते होमज्ञो होममाचरेत् ।
नागकेसरवृन्तेन स्तंभने होमे इष्यते

आप्यायते शुक्ल वा रक्तापश्ये प्रशस्यते ।
मष्टनोर्पितवर्णा तु कृष्णा वै कृष्णकर्मणि

पूर्णापश्चात्प्रदातव्या त्रिपुण्ड्रं कारयेत्ततः ।
होमं समर्पयेद्देव्या नमस्कृत्य पुनः पुनः

अस्तामूलं यावद्विलोमाघं प्रकल्पयेत् ।
प्रतिमायां प्रकर्तव्या नैव तत्र विसर्जनम्

स्थण्डिले मण्डलेऽग्नौ तु कलशे तत्प्रकल्पयेत् ।
पश्चाद्भूतबलिर्देयः क्षेत्रोद्वास्यते बहिः

समाचम्य तु तन्यासं संस्मरेच्छक्तिमव्ययं ।
सप्तवारं प्रयत्नेन आचार्यादींश्च तर्पयेत्

कुमारीं पूजयेद्यत्नात् पञ्चसप्ताष्टकं सदा ।
स्त्रियः प्रयत्नतः पूज्या भर्तृयुक्ताः शिखिध्वज

देव्यै दत्तं तु यत्किंचित् कुमारीभ्यः प्रदापयेत् ।
शिवभक्तेषु वद्दद्यान्नाश्नीयात्तत्स्वयं क्वचित्

इत्येतत् सरहस्यं तु सुभगा काममीरितं ।
जयार्थी जयमाप्नोति पुत्रार्थी लभते सुतान्

कन्यार्थी लभते कन्यां धनार्थीलभते धनं ।
दुर्भगा सुभगत्वं च प्राप्नुयाच्चाप्यखण्डितं

अखण्डित प्रतापं च जयमाप्नोति भूपतिः ।
विलसेदवनीं सर्वान् नवखण्डां ससागरां

प्. ४१)
सप्तलक्षं तु जापे वाञ्छा सिद्धि प्रजायते ।
वशं नयतांशकादीन् दानवादिषु का कथा

इत्येषा पूर्वसेवा तु कर्तव्या साधकेन तु ।
स्त्रीणां वा पुरुषाणां वा दीक्षां कृत्वा प्रदापयेत्

अस्मिन् मंत्रचरे वत्स नाशंका परिकल्पयेत् ।
कलाभिः कारयेत् दीक्षांशताहुत्या यथाक्रमं

एवं पञ्चकला होम्या शक्तौ पूर्णा नियोजयेत् ।
समधी पुत्रकाभ्यां च साधकाचार्यकां स्तथा

सर्वेषां योजना कार्या शक्तितत्त्वे तु पूर्वकम् ।
ईश्वरे साधको भोगमाचार्य सकले स्थितिः

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन लय भोगौ प्रकल्पयेत् ।
अज्ञात्वालय भोगौ तु ये दीक्षा कुरुते गुरुः

आचार्यः सह शिष्यैस्तु नरके रौरवे पचेत् ।
देशिकस्तु प्रयत्नात्तु ज्ञात्वा दीक्षां समाचरेत्

दीक्षांते समयाश्राव्या साधकाचार्ययोषितां ।
कन्यास्त्र वेदविप्राणां गुरुणां च विशेषतः

शास्त्रादि साधकादीनां निन्दां यत्नेन वर्जयेत् ।
परिहासेन कर्तव्यो नावमानं कदाचन

द्रव्यापहरणं चैव मनसा परिवर्जयेत् ।
चापल्यं च तथा लौल्यं गुर्वाज्ञा लंघनं तथा

स्त्रीतो गृहये दीक्षा व्रतं ह्रीषु विवर्जितं ।
सिद्धमंत्रं प्रयत्नेन सर्वतो ग्राहयेत्सदा

न चात्रकाल नियमो नाशंका तत्र कल्पयेत् ।
रक्तवस्त्राणि धार्याणि कज्जलं यावकं तथा

कज्जलाक्तौ सदा नेत्रौ पादौ लक्तकरंजितौ ।
सुगंधपुष्पं शिरसि धारितव्यं प्रयत्नतः

मुखतांबूलसंयुक्तं ग्रीवा ग्रैवैयकान्विता ।
हस्ताभ्यां कङ्कणौ धार्यौ कुण्डलौ चांगुलीयकं

प्. ४२)
सुगंधरक्तवस्त्राणि धारितव्यानि सर्वदा ।
रमणं तु दिवा वन्द्यं तथा पर्वसु पर्वसु

रजस्वलायाः कर्तव्यं अन्तर्यागः प्रयत्नतः ।
परोच्छिष्टं न भुंजीयात् भर्तृदन्तेन दोषभाक्

शर्यासनादिकं दानं पाद्मके परिवर्जयेत् ।
गुरुं दृष्ट्वा प्रयत्नेन पादौ दूरात्तु वंदयेत्

त्रिकालं पूजनं कार्यं एककालमथापि वा ।
यावन्न पूजिता गौरी न तावद्भक्षणं हितं

तांबूलवस्त्र गंधादि पूजयित्वा तु धारयेत् ।
प्रभातसमये भक्त्या भवानीं पूजयेत्सदा

नाना * नैव कर्तव्यं मूर्तौ मंत्री कदाचन ।
खण्डनीं पेषणीं चुल्लीं मार्जनीं देहलीं तथा

कन्या स्त्री बाल * श्च शस्त्रमग्नि द्विजं गुरुः ।
स्थविरं कर्तरिं रक्तं वस्त्र पादैर्न संस्पृशेत्

वामहस्तेन पूजा तु वर्जनीया शिखिध्वज ।
तैलमांसादिकं वत्स वर्ज्य पर्वणि पर्वणि

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां विशेषतः ।
संक्रांते ग्रहणे चैव षडशीति मुखेषु च

विशेष पूजा कर्तव्या आचार्यं पूजयेत्सदा ।
तृतीया जागरं कार्यं चतुर्थं पूजनं तथा

देव्या दत्तं तु नैवेद्यं कुमारीषु प्रदापयेत् ।
अदीक्षितानां पुरतः पूजनं परिवर्जयेत्

परिचार्य कुमार्यस्तु तदभावात्तु योषितः ।
सुगंधा सुभगा कार्याचतुर्थं पूजनं तथा

देव्या दत्तं तु * * * * * * * * * * * ।
५३ तो ८७ मिस्सिन्ग्

प्. ४३)
* * * * * * * * * शेषतः ।
अष्टभागेद्वेग भागो द्विवृध्याद्विगुणमारुतः

ए * * * भूमित्तिश्च पूर्ववत्परिकल्पयेत् ।
एवं विंशति भागांतं विडतांतं परिकल्पयेत्

अन्तद्विगुणमात्रांतं मायां परिकल्पयेत् ।
द्वितलं त्रितलालिन्द्रान् भित्तिश्च बहिसंख्यया

पादेन वार्धभागेन त्रिपादेन स पादतः ।
धात्रेन सत्रिपादेन द्विपादेनाधिकल्पयेत्

दत्वालिन्द्रं बहिर्भागा घनं वा सर्वरिष्यते ।
अधिष्टानाधि षड्वर्गं पूर्ववत्परिकल्पयेत्

शालाकार भाकार प्रासादाकार एव वा ।
मस्तकस्त्र विसंज्ञेयं कनिष्टं मध्यमोत्तमं

अष्टमा विभक्तेक्त उत्तमादित्रयमत्रयम् ।
द्विरोत्सेधमसंमानमुत्तमं शृणु मुच्यते

रंध्रभागेकहीनं तु मध्यमं समुदाहृतं ।
भक्षांशं भीमथ मरं अविसत्त तु मुत्तमं

त्रिरत्निमध्यमं ज्ञेयं द्विरत्निश्चोत्तमं भवेत् ।
लब्वि त्रिंशच्चलं शानि? दीशादीशादि शादिता

* * * * * * * तदनुदनुभाजयेत् ।
भागमेक समं रोप्य यावत्तस्य शुभोदयं

यौगिकं लौकिकं चेति द्विविधं तालमुच्यते ।
त्रितालं तु चतुस्थालं पञ्चतालमथापि वा

उत्सेधं तु समं प्रोक्तं पीठमानमुदीरितम् ।
पीठोपरिष्टात्पद्मं तु पञ्चाशं तु विभाजिते

त्र्यंशं पद्मतुंगं तु तत्तुंगन्तु त्रिधा भवेत् ।
एकांशं तु दलोत्सेधं ऊर्ध्वंशंतु कर्णिका

एवं कृत्वा वितानेन पीठानमुदीरितम् ।
देव्यामानत्रिधा प्रोक्तं शिवलिंगानुरूपतः

पूजांश सदृशांशं वाथ द्विगुणं त्रिगुणं तु वा ।
चतुष्पंच गुणं वापि पूजांशोच्च त्रिपादकम्

प्. ४४)
अर्थांत दधरेषांशे नवमारंभा भवेत् ।
पूजा चोच्च चतुर्वंश शतं वाथ विभज्य च

द्रभुद्रव्याणस्य कर्णान्तं बाहुकक्षस्तरांतकं ।
अंगहीने क्षयं कुष्टं शंख चक्रादिलांचनं

ब्राह्मणान् श्रुतिसूत्रान् पतिनां न संशयः ।
अंगेषु नांगयेद्विप्र देवतायुधलांचनम्

अंगेषु यदि वान् * * पतितो नात्र संशयः ।
* * * * * * * * *

शूलमक्षरचक्रं च ब्राह्मणो दासवत्कुरु ।
जपहोमाय दानं च सर्वकर्माणि वर्जयेत्

शूलस्पर्शनमेवं देशिकं वर्जयेत्ततः ।
चक्रं तु दासवत्प्रोक्तं आचार्यं तु सुसंस्पृशेत्

जपहोमार्चनं दानं निष्फलं तु विधीयते ।
लिंगमानवशाद्देवी माननिष्कल संज्ञिते

प्रतिमानां च सर्वेषां * * * * * * * * ।
प्. ४५)
हरिः ओम्
शुक्लांबर धरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजं ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये

अगजानन पद्मार्कं गजाननमहार्निशं ।
अनेकदंतं भक्तानां एकदन्तमुपास्महे

शुभमस्तु गणेशलक्षणम् ।
गणेशं पुरुषाकारं गजकर्णं गजाननम्

महोदरं बृहत्कायं एकदंष्ट्रं त्रिलोचनम् ।
रौद्रनेत्रं तु लंबोष्टं नागयज्ञोपवीतिनं

करण्डमकुटोपेतं सर्वाभरणभूषितम् ।
चतुर्दोर्द्दण्डसंयुक्तं दक्षिणेंकुशदन्तधृक्

पादन्तु लड्डुकं चैव वामभागे तु धारिणीम् ।
करस्तं लड्डुकेनैव गजहस्ताग्रसंयुतं

एतद्गणेशरूपं तु ध्यात्वा मंत्रं तु विन्यसेत् ।
कुंकुमवर्णं चतुर्भुजयुक्तं नागमुखं मकुटम्-

सकरण्डम् । अंकुशलड्डुक दन्तसुपाशं- ।
वह्निर्दृशं गणनाथ स्वरूपम्

गजाननं त्रिणेत्रं तु कुंकुमाभश्चतुर्भुजम्
पाशदंतौ तु सर्वौ तु वामेत्वं कुशलड्डुकम्

नागयज्ञोपवीतं तु लंबोष्टं तु गणाधिपं ।
गणानां तु रूपमधुना विस्तारेण वदाम्यहं

द्विनेत्राद्विभुजाश्चैव ह्रस्वग्रीवा महोदरा ।
ह्रस्वपादाक्षवृत्ताक्षि कुञ्चित भ्रू सविभ्रमा

केचिद्वृत्तनिभास्तत्र केचिच्छ्यामनिभास्तथा ।
केचित्कृष्णनिभास्तत्र केचित् श्वेत निभास्तथा

केचित् श्वेतनिभा केचित् धूम्रवर्णसमाकुला ।
मिश्रवर्णास्तु संयुक्ता विद्रुमानृत्तसंयुता

रत्नकुंदं तु संयुक्ता व्याघ्रचर्मांबरान्वितम् ।
केचिद्विकटदेहं तु केचिदासीन तत्परा

खड्गखेटक हस्ताश्च केचिद्दण्डधरास्तथा ।
केचिन्नागधराश्चेके केचिच्छापधरास्तथा

प्. ४६)
केचिच्चित्रधराश्चैव पिण्डिपाशधरास्तथा ।
भूतानां रूपमाख्यातं पञ्चतालस्सुमध्यमं

द्विभुजा च द्विनेत्रा च ह्रस्वग्रीवा सुयौवना ।
शिखिनो बद्धकेशाश्च शुद्धदंतायुधाशुभा

शुक्ल यज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्र समन्वितं ।
पवित्रपाणिनास्तत्र सव्ये चित्र समायुतं

तुंगघ्राण समायुक्तं मलं कर्ण समन्वितं ।
मुञ्जिमेखल संयुक्तं कृष्णाजिनधरापरा

वामनाकृतयः प्रोक्ता पञ्चताल समं भवेत् ।
पञ्चतालत्रयं प्रोक्तं गणरूपमिदं परम्

श्लोगजे -
चतुर्भुजं त्रिनयनो भूतरूपं गजाननम् ।
शोणदं नीलवक्त्रं च नागयज्ञोपवीतिनं

कटिसूत्र * कुटकं हारकेयूर भूषितम् ।
ललाटपट्टसंयुक्तं उदरं बंधसंयुतम्

करण्डमकुटोपेतं अंध्रिजालांगुलीयकं ।
अन्ये नैव वन्ध्यकर्युक्ष्म शोभनैः प्रियदर्शनैः

स्वस्यैव नैव शृंगार्धं दक्षिणे तु करोद्धृतं ।
दक्षिणे स्यापरकरे परं परशुकं न्यसेत्

फलपक्वं वामकरे अपरे पाशधृक्तदा ।
अर्धर्जुमुख संयुक्तं त्रिभुजादि समायुतं

प्रजापतिरुवाच-
एकरूपे द्विरूपं तु गणेशे दृष्ट मंत्र *

वराह वक्त्रसंयुक्तं सुस्तनं च सुयौवनं ।
श्रोणी पीनगंडा च पीनोरू पीनगस्तना

अभयहस्ताहलकरा दक्षिणे तु करद्वयोः ।
वरदं वामपूर्वे तु दण्डं स्याद्वामके करे

वाराह्याकृतिराख्यातं इन्द्राण्याकृतिरुच्यते ।
द्विनेत्रश्चतुर्भुजा शांता पीनोन्नतपयोधरा

सरत्नमकुटोपेता उभयं कटकान्विता ।
वज्रशक्ति समायुक्ता दक्षिणे दक्षिणेऽपि च

प्. ४७)
हेमवर्णसमायुक्ता सुस्तना चारुहासिनी ।
सर्वालंकारसंपन्ना पादजालसमन्विता

इन्द्राण्याकृतिराख्याता चामुण्डयाकृतिं शृणु ।
चतुर्भुजा महारौद्रा कालमेघसमप्रभा

एकवक्त्रं त्रिणेत्रा च सुदंष्ट्राभयकरान्विता ।
कटका शुलहस्ता च कपाल हस्तधरा शुभा

व्याघ्र चर्मांबरोपेता किंकिणीमालयान्विता ।
सर्वेषां चैव शक्तीनां पूर्वयोर्वामहस्तके

विशेषं किंचिदंसिह्म प्रासार्यकटकं तु वा ।
कट्टूर्ध्वे स्पर्शकं कर्म प्रलंबकटकं तु वा

यथेप्सितं चतुर्वक्त्र कारयेत् तु विशेषतः ।
शक्तीनामेवमाख्यातं धरण्याकृतिरुच्यते

दक्षिणामूर्तिमंत्रस्य उद्धारं पुत्रगद्यते ।
वाग्सिद्धिस्तोत्रमंत्रेण भूयो वाग्देव शस्यते

फलान्यन्यानि सर्वाणि तत्प्रसादात्प्रसिध्यति
ओं नमो भगवन् शब्दं संबुध्याणि नियोजयेत्

दक्षिणामूर्तिशब्दञ्च तत्रैव विनियोजयेत् ।
मेधप्रदश्च स्वाहेति मूलमंत्रमुदाहृतम्

स्वदेषु हृदयादीनि शुद्धार परिकीर्तिताः ।
नमस्वाहा वषट्वौषट् हुंफट्काराः क्रमेण तु

शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नवदनान्वितं ।
गंगाचंद्रसमोपेतं कुन्दली घृतमूर्ध्वजं

व्याघ्रचर्म परीधानं चतुर्बाहुसमन्वितं ।
शुद्धस्फटिकमालां च ज्ञानमुद्रां च दक्षिणे

वामे वह्निश्चंपकं वा वरदं वाभयं तु वा ।
पुस्तकेन युतावाथ अयनान्नयनत्रयं

महावृषभसंयुक्तं ऋषिसंघैस्समायुतं ।
ध्यात्वैवं देव देवेशं सर्वकार्येषु पूजितः

(ध्यानं)
भस्म व्यापाण्डुरांग शकलशशिधरो ज्ञान- ।
मुद्राक्षमाला सव्येपोस्तैर्विराजन् करकमल

प्. ४८)
योगपट्टाभिराम । व्याख्यापीठे निषण्णो मुनि-
वरनिखरैस्सेवितस्सुप्रसन्नः । सव्यालं-

कृत्तिवासा सततमवतुवो दक्षिणामूर्तिरीशः ।
कौशिकः काश्यपः श्यामः स्थितकौपीनवर्णकौ

रक्त * र्णौ भारद्वाजो धूम्रभागस्त्रिगो मतौ ।
एषामेकद्वयं वा पश्वयोर्न्यसेत् षांतांतं-

वह्न्यसंयुक्तं द्वितीयं स्वरसंयुतं । बिन्दुनाद-
समायुक्तं प्रथमं प्रणवमुच्यते । भानुध्यानं

मान्तद्वयसमायुक्तं * * * * य संयुतम् ।
वह्निबीजसमायुक्तं पञ्चमं बीजमुच्यते

भान्तांतं षष्टमं बीजं षडक्षरमिहोच्यते ।
आदौ प्रणवसंयुक्तं नमस्कारांतसंयुतम्

ब्रह्महत्यादिपापानि जप्यमात्रेण नश्यति ।
नादाद्येन समायुक्तं ब्रह्मांगानि प्रकल्प्यते

मूलमंत्रमिदं प्रोक्तं उषाबीजमथ शृणु ।
अवगात्पञ्चमं ग्राह्यं बिन्दुनाद समन्वितं

धवलांबो रूढारूढं दाडिमी कुसुमप्रभं ।
स्फुरद्रत्नमहातेजोवृत्तमण्डलमध्यगम्

अंसाव्याप्त स्फुरश्वेत सनालाब्जकरद्वयं ।
एकास्यं चिन्तयेद्भानुं द्विभुजं रक्तवाससम्

विनायकव्रतम्-
अथ वक्ष्ये विशेषेण विनायकव्रतं शृणु ।
वृश्चिके रवि सति प्राप्ते अग्निनक्षत्रमारभेत्

रक्षाबन्धं तथा बध्वा पुंसानां दक्षहस्तके ।
वामहस्ते तु जायायाः बध्वासूत्रं विशेषतः

सप्तमं पञ्चमं सूत्रं च त्रयमेवं तु बंधयेत् ।
सप्तमं सप्तवर्णैश्च पञ्चमं पञ्चवर्णकम्

त्रिस्त्रियावर्णसंयुक्तं लाभे एकवर्णधृक् ।
दुकूलपट्टसूत्रैर्वा कार्पाससूत्रकैर्युतम्

प्. ४९)
दन्त धावन पूर्वञ्च जिह्वाशुद्धं ततः परं ।
स्नानं चैव तथा प्रोक्तं तथा स्थानं चरेद्बुधः

शुक्लवस्त्रेण संवेष्ट्य शुद्धवस्त्रोत्तरीयकः ।
चित्रवस्त्रेण आच्छाद्य सोष्णीषं शुक्लमेव च

आचार्यं पूजयेच्चैव पश्चाद्गणेशमर्चयेत् ।
नैवेद्यादि अपूपं च नानाफलैर्निवेदयेत्

नालिकेरं निवेद्याथ तांबूलं तु निवेदयेत् ।
मन्त्रपुष्पं देदेत्पश्चात् रक्षासूत्रं तु बंधयेत्

एकविंशति सूत्राणां बंधयेत् तु विशेषतः ।
गणेशः प्रार्थनं कृत्वा क्रियाविच्छिन्ननो भवेत्

एवं प्रतिदिनं कुर्यात् एकविंशदिनं तथा ।
द्वाविंशद्दिनमेवं तु गणेशं जन्म ऋक्षके

कृत्तिकामासमेवं वा मार्गशीर्षमेव वा ।
शतर्क्षदिन संयुक्त षष्ट्यायामुत्तमं भवेत्

उदये चैव मध्याह्ने प्रदोषे तु भवेद्युतम् ।
उद्यमं मध्यमं चैव अधमं न्यधुनाविधिः

अन्यैर्योग समप्रोक्ते निष्फलं तदवाप्नुयात् ।
तयोर्योगमलाभे तु दिनमेत्प्रचोदितं

उदये तु प्रयाणं तु शतर्क्षदिनमुच्यते ।
गणेशजन्म-ऋक्षे तु उदये तु विशेषतः

षण्णाडी च चतसृंच तिसॄंचैवोदये द्युतं ।
अयौ समक्षयेन्नाडी जन्मर्क्षे मुख्यमुच्यते

गणेश्वरं तु जन्मर्क्षे शतर्क्षमसंयुतम् ।
विसंध्यै षष्टिसंयुक्तं अपरे पक्षवर्जयेत्

उदये ऋक्षसंयुक्ते तद्दिने तु व्रतं चरेत् ।
ईश्वरोत्सव संप्राप्ते तद्दिनाद्यं चरेद्वजम्

देवानां तु मनुष्याणां व्रतं चैव समाचरेत् ।
उपवास समायुक्तं गणेशं पूजयेत्ततः

गणेशमूलमंत्रं च सहस्राष्टं जपोदये ।
मध्याह्ने तु प्रदक्षिण्यान्नमस्कारं शताष्टकं

प्. ५०)
यकारताडनैर्युक्तं अष्टोत्तरशतानि च ।
सायंकाले विशेषेण पूजयेत्तु विशेषतः

तैलाभिषेकं कर्तव्यं पिष्टामलकमेव च ।
रजनीं सर्वगंधाद्यैः अभिषेकं चरेद्बुधः

पञ्चगव्यैश्च पयसै पञ्चामृताभिषेचयेत् ।
गंधोदक फलोदैश्च पुष्पोदकैर्विशेषतः

स्नपनं नव संयुक्तं अभिषेकं शनैः शनैः ।
चंदनागरु कर्पूरं कुंकुमैः कृष्णगंधकैः

एवमालिख्य सर्वांगैः नानापुष्पैश्च शोभितं ।
नानादामैरलंकृत्य नानावस्त्रैश्च वेदितैः

शुद्धान्नं पायसान्नं च अपूपादि विशेषतः ।
कुडवार्धं तु यत्कृत्वा एकविंशति संख्यया

ब्रुही च प्रहरं कृत्वा अक्षतैर्पिष्टमेव च ।
एकविंशति संख्यैश्च उपमुद्गं निवेदयेत्

गुलखण्डसमायुक्तं आज्ययुक्तं दधिप्लुतं ।
मधुशर्कर संयुक्तं नाना * * निवेदयेत्

नानामूलैर्निवेद्याथ इक्षुखण्डैर्निवेदयेत् ।
तैलमिश्रेण क्रमुकद्विधा भिन्नरसैर्युतम्

गौरपत्र * श्वेतं वा प्रकृतिं वा समाचरेत् ।
कर्पूरैश्च समायुक्तं रश्मिचूर्णसमाकुलम्

एतद्गणेश्वरं देवं निवेद्यांते विशेषतः ।
मंत्र पुष्पं ददेत्पश्चात् अष्टपुष्पं सदार्चयेत्

इष्टकाम्यफलार्थं च प्रार्थनार्थं विशेषतः ।
राज्यार्थी राज्यमाप्नोति क्षेत्रार्थी क्षेत्र माप्नुयात्

धनार्थी धनमाप्नोति * * * * * * * * ।
पुत्रार्थी पुत्रमाप्नोति भोगार्थं भोग संभवेत्

सर्वरोगनिवारार्थीनां सर्वरोगविनाशनं ।
सर्वशत्रुक्षयार्थी च सर्वशत्रुक्षयं भवेत्

महापातकनाशार्थी महापातकनाशनम् ।
पञ्चपातकनाशार्थं पंचपातकनाशनम्

प्. ५१)
गरुरीव्रतं चरेत् कृत्वा कुमारं तु समुद्भवम् ।
विष्णुव्रतं चरेत्कृत्वा गौरीशापविमोचनं

ब्रह्मव्रतं चरेत् कृत्वा पुलस्त्यगत्समुद्भवं ।
इन्द्राय व्रतमाप्नोति इन्द्रजित्तु समुद्भवम्

एवमादिषु सर्वेषां फलमाप्नोतियत्तथा ।
मानवानां व्रतं चेत्तु इष्टं काम्यं तथाप्नुयात्

इति भीमकारणे प्रतिष्ठा तंत्रे विनायक-
व्रत विधिपटलः -

नग्नकौपीन वसनं कटिसूत्र निबंधनं ।
आर्द्रवासं च पुच्छं च पञ्चनाना प्रकीर्तिताः

शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कं मासमेकं निरंतरम् ।
इहजन्मनि शूद्रत्वं पुनः श्वानो भविष्यति

आषाढस्योत्तराषाढे सायंकाले प्रशस्यते ।
रक्तांगो पूर्वमागच्छेत् उत्तमं पुष्टिरुच्यते

श्वेतांगो पूर्वमागच्छेन्मध्यमं पुष्टिरुच्यते ।
कृष्णांगं पूर्वमागच्छेदधमं पुष्टिरुच्यते

श्यामवर्णं तथा शक्तिं धारयंति दिगंबरं ।
उत्सङ्गे नैव तारक्तां सर्वाभरणभूषितां

दिगंबरादि वदनं भुजद्वयसमन्वितां ।
विघ्नेश्वरादि विख्यातां सर्वावयव सुंदरीम्

पद्महस्तं तथा गुह्यं दक्षिणेन करेण तु ।
* * देवमप्येव चिन्तयेन्मंत्रनायकं

ऋषभम् - रूपम्
एकवक्त्रो चतुष्पादो युदरेण खुराग्रनं

ऋषभं श्वेतवर्णं तु तीक्ष्णशृंगो महाबलं ।
चतुष्पादं वेदरूपं तु अग्निरूपं तु शृंगकं

आदित्याश्चैव गोमूत्रं मुखं रुद्रस्तथैव च ।
हुताशनरूपम्

वृद्धरूपं त्र्यक्षं चतुर्भुजं अक्षपिंगल गोवृष-
वाहनं । सिग्धरूपशिवोक्त तुरीयामंबरं शिवा-

प्. ५२)
त्तरीयांबरं शक्तिपाणि शिवाग्नि स्वरूपकम् ।
बालाच वृद्धास्तत यौवनं च * * ग्निरूपं

कथितं प्रशस्तं बालाग्निरूपं कथितं प्रतथाष्ट-
नित्याग्नि वृद्धा तरुणोत्सवेषु ॥ गारुगा-

हवनीयकदक्षिणान् बालयौवन वृद्ध स्वरूपकान् ।
स्थापनोत्सव नित्यविधौ सदापूजयेत् तु शिवाग्निस्वरूपकम्

अथ पूर्वोक्तसंख्यानां पावकानां विशेषतः ।
नानारूपं च वै तेषां प्रयोगस्थानमेव च

क्रमाद्वक्ष्ये समासेन शृणु निस्संशयं पुनः ।
पावकेषु च तेष्वत्र शिवाग्नि प्रथमं तथा

द्वितीयं गार्हपत्यं हि दक्षिणाग्निस्तृतीयकं ।
पश्चादाहवनीयानि दिक्पतिस्तु तदंतकः

नामपञ्चकवक्त्रोक्तं तेषु वै दिक्पतेः पुनः ।
त्रिभेदेषु द्वयो नाम केवलं च महाननं

नाममेवं समाख्यातं शृणुरूपमवाप्नुयात् ।
वृद्धांगं च त्रिणेत्रं च चतुर्दोर्भिः समन्वितं

पिंगलाभाषि संयुक्तं ज्वलन्मकुटसंयुतं ।
विद्वद्वक्त्रसमायुक्तस्वमयं वरदान्वितम्

परशुं च मृगं वाथ शक्तिवाचाक्षमालिकाम् ।
सव्यासव्ये वहन् तत्र वरदो हस्तद्वयो च यो

साक्षाच्छिवमयं विप्र शिवाग्नी रूपमिति स्मृतं ।
शिवाग्निरूपमाख्यातं गार्हपत्यं तथोच्यते

शिवाग्निश्च सहस्रांशान् उद्धृतं वापि पावकं ।
रक्तवर्णो द्विवक्त्रं च षड्वक्त्रैरुचिरं तनु

शुक्लवस्त्रसमायुक्तं सर्वाभरणभूषितम् ।
त्रिपादयुक्तं चैष्वेकं कुञ्चितोर्ध्वे व्यवस्थितं

दक्षाभयकरं वामे वरदेन समन्वितम् ।
स्रुक्स्रुवौ धरितौ हस्तौ वामे वामे प्रजापते

मेषारूढोग्ररूपं स्यात् स शक्ति सहितस्तथा ।
एवं गार्हपत्याग्निः दक्षिणाग्निरथोच्यते

प्. ५३)
पूर्वोक्तस्य सहस्रांशा दक्षिणाग्नि समुद्भवा ।
द्विवक्त्रं षड्भुजं तत्र सिताहसितवस्त्रकम्

जटामकुटसंयुक्तं षण्णेत्रं पिंगलप्रभं ।
रौद्रदंष्ट्रा महत्काय किंचित्प्रहसिताननं

सव्ये भयं स्रुवं खड्गं धारितं च भयंकरम् ।
वरदं कूर्चकपालं वा मोशे धा पुनः पुनः

उषारूढस्त्रिपात्रं तु स्वाहा सहित रूपकं ।
दक्षिणाग्नेस्तु रूपं तु विस्पष्टं गद्यते मया

वक्ष्ये चाहवनीयाग्नि रूपमुद्भवपूर्वकं ।
दक्षिणाग्ने सहस्रांशे उद्भूतं स्याच्चतुर्मुखं

मुखद्वयं त्रिपादं च नासिकाद्वय संयुतम् ।
त्रिमेखला समायुक्तं षण्णेत्रं पिंगलं पुनः

चतुः शृंगं वृषारूढं बालादित्य समप्रभं ।
सप्तजिह्वा समायुक्तं तेषु स्रीणि च वामके

सव्ये वक्त्रे च जिह्वा च तेषां स्थानं ब्रवीमिते ।
हिरण्या कनका रक्ता कृष्णा चैव तु सुप्रभा

अतिरक्ता बहुरूपा सप्तजिह्वा प्रकीर्तिताः ।
नामान्येतानि कथ्यन्ते स्थानं वक्ष्येऽधुना शृणु

पाशे मध्ये च सौम्ये च याम्ये रूक्ष्मा च का भवेत् ।
पूर्वाह्ने रुद्रदिग्भागे पुरस्यादीन्नियोजयेत्

पूर्ववद्रूपसंयुक्तं स्वाहा देवी च भावयेत् ।
एवमाहवनीयं स्यात् पूर्ववद्दिग्पतिर्भवेत्

दिग्पतेश्च सहस्रांशे केवलाग्निसमुद्भवं ।
द्विनेत्राद्विभुजाश्चण्डो वरदाभयसंयुतम्

शुक्लवस्त्रपरीधान श्वेतवस्त्रसुरद्विति ।
केवलाग्निरिति ख्यातो महासेनमथोच्यते

केवलाग्नेर्दशांशेनमुद्भवस्य महासने ।
एकवक्त्रो द्विबाहुश्च मेषारूढो वृषं तु वा

रक्तांबर समायुक्तो त्रिशिखा च समन्वितं ।
चतुःशृंगं त्रिणेत्रं च स्रुवस्यां दक्षिणे करे

प्. ५४)
* * र्यकरोपेत सितांगो वृषरूपधृक् ।
महासनमिति ख्यातो वह्निरूपं पितामहम्

इन्द्राकृतिः पुरा प्रोक्तो वह्न्यादीनथ शृणु ।
दक्षिणाग्नि स्वरूपम् * * * * * * * * *

तेषु वह्न्याकृतिं विप्र * * * प्रोच्यतेऽधुना ।
द्विभुजाश्च द्विनेत्रा च रत्नकुंचितमूर्धजा

रक्तवर्णास्त परीधान रक्तमाल्यानुलेपनम् ।
शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्रोत्तरीयकम्

स्रुवन् वस्ये वहन् वामे स्रुवन् संध्याय वै तथा ।
* हरणसंयुक्तो शांतरूपे स्थिताननौ

आहवनीयाग्निरूपं -
एवं वह्यारीति ख्याता यमरूपमथोच्यते

पूर्वतां वसतो वह्निः पूर्वतस्तु द्विजस्थितः ।
अग्निमंत्रशतं जप्त्वाभिक प्रत्य भवेत्

अग्ने कर्णे हुतं कुर्याद्व्याधिभिः परिभूयते ।
नासिकायां हुतं दुःखं नेत्रे होतुर्विनाशनं

शिखास्थाने हुतं कुर्याराजा राष्ट्रं विनश्यति ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सायं होमं समाचरेत्

यत्र काष्टं ततो श्रोत्रं यत्र धूम्रं तु नासिका ।
मत्र प्रज्वलनं नेत्रं यत्र भस्म तु तच्छिरः

यत्रेव ज्वलितो जिह्वा तत्रैवं होममाचरेत् ।
रक्तनिभ षण्णयन युग्ममुख जिह्वा-

* * * * * पातकर सप्तकर युग्ममम् । दक्ष-
कर शक्तिश्रुवभ्रू अनयनमाला । तोमरव्र-

जनमाज्य स्रुवमन्ये ॥
पञ्चवक्त्रयुतं रक्तं सप्तजिह्वा विराजितं

दशहस्तं त्रिणेत्रं च सर्वाभरणभूषितं ।
रक्तवस्त्रपरीधानं पङ्कजोपरि संस्थितं

बद्धपद्मासनासीनं दशायुधसमन्वितं ।
कनका बहुरूपा च अतिरक्ता ततः परम्

प्. ५५)
सुप्रभाचैव कृष्णा च रत्नावान्या हिरण्मयं ।
ऊर्ध्ववक्त्रे स्थितास्तिस्रो शेषा प्रदिशं तथा

शैवागमस्थानमुद्दिष्टं त्रिधा शांति प्रकीर्तितम् ।
अजवाहनरूढायां सृष्टि संहारकारणम्

प्रतिष्ठा उत्सवे काले सतिस्रस्तथैव च ।
वृद्धरूपं प्रतिष्ठाग्नि उत्सवाग्नि सुयौवनं

दक्षिणाग्निं बलिरूपाणां अग्निरूपं प्रकीर्तितं ।
-यागमण्डपम्-
अनलशत सहस्रं रूपभूतं च वक्त्रं स्रुव-

मभयपरशुखड्गं वज्रहस्ताव सेहे- ।
अनलवरदांकुशं सर्वखेटाङ्ग हस्ते दयति

जनितरूपं सव्यबाहुः शिवाग्निः- ।
सर्वत्राहवनीयाग्नि आवाह्याभ्यर्च्य भूयते

यदि भेदेन किं कुर्यां ब्रूहि तत्र नवाग्निन ।
ईश्वर उवाच -

आवाह्य सस्य एवं स्यात् दिग्भेदं स्यात् पृथक् फलं ।
तानि वक्ष्ये क्रमेणैव शृणु सव्यं न * * *

पूर्वं स्यात्सृष्टि बहुलं कन्या लाभं तु पावके ।
शत्रुक्षयं स्यान्याम्ये तु नैर्-ऋत्यां रोगनाशनं

पश्चिमे सस्य वृद्धिः स्यात् दार्यावायुपदं भवेत् ।
उत्तरे धनवृद्धिः स्यात् ईशाने भुक्तिमुक्तिदम्

इन्द्रमीशानयोर्मध्ये सर्वसिद्धिप्रदं भवेत् ।
द्वार वसुधा तु रसभूत करगेहे - पादरवि-

षोडशनवो नव पदं स्यात् । मूल (मध्य) नववेदि-
सह त्रीणि पदमध्ये कुण्डनव पञ्च शिवमण्डप-

विधानम् ॥ कृत्वैकाशादि भागान् निशित विपुल-
धी मण्डपाभ्यंतरांतान् । मध्ये वेदी सह-

त्रीणि नवांशाद्भवति हि परितः त्रीणि भागानि-
मध्ये । अग्रं * गुणभुजमपरं वै सुवृत्तं-

षडग्रं पद्मं वस्वग्रकुण्डं सुरपति भवनादि-
क्रमेणैव कुर्यात् । हस्र विसृत निघातवश्य-

प्. ५६)
तुर कोटिकं दिशि दिशि सूत्रकं ।
सत्रिमेखलमथ द्विकं तु वा धातुभूतगुण-

मातृ * व्यास मध्येप्यनल पक्ष मातृकैर्योनि-
रूर्ध्वतपोष्टवत्कुरु ॥ तारदैर्यसमुद्भवं च-

तुषन् मनांगुलिभिरग्नि संमुखम् ।
नवनवके नवके सुवेदी नवमध्यपदेक-

पदेकम् । नवनव * कयाम्या नवनवदैव-
तु होमविधिस्स्यात्

अजिते । वह्नौ तु दक्षिणे पूर्वेचोत्तराभिमुख
स्तथा । अन्येषु प्राङ्मुखो भूत्वा होमं कुर्याद्वि

चक्षणः । प्राक् सूत्रं प्रथमं विधाय-
विधिवन्मध्ये गीतं बिन्दुना गत्वा मत्स्ययुगं तु-

शाममलिधी कृशाभित्तीशयोः । तस्मिन् सूत्र-
मभिप्रसार्य चतुरः कोणास्तु तेलाञ्चि यत्-

क्षेत्रं स्यात् । क्रूरमातृजननी अन्याग्नि कुण्डानि वै ।
अग्नि उद्भूतं । आदंबमेकमिदं यतीनां इष्टं

हि विष्टरविकासनवह्निकार्यं । पित्रामराज-
यजनं गुरुपूजनं च दान्विकेतोय शशिनामक-

सूत्रयुक्तं पैशाच भूत विविधग्रह रक्षकास्ते
पूज्याहि पूजकवने च चतुरंशयुक्त्या

क्षेत्र पंचमांश पुरोनिर्गमनात् कोणवेदांश-
भ्रमणार्च्चयो त्रियस्यैत्रियश्रम् ॥ वृत्तं

कुण्डाधष्टिकां शत्यागाद्वृत्तम् ॥ षषडश्रम् ।
पार्श्वयोर्षडंश वृत्या षण्डस्य षडंशम्

पक्षकुण्डम् । वृत्तकुण्डस्य मेखलामाने
चतुष्कते सार्धांशकर्णिकायां - एका -

न्या पतनं चैव यस्त्वाकुण्ड सदाशिवम् ।
सदाशिवस्य हृदयं शक्तिशक्ती हृदीं शिवं

उभयोरंतरन्नास्ति वायुरंबरमेवगात् ।
* * मध्यमांसं च माता शक्तिपितामह

प्. ५७)
तस्मात्सर्व प्रयत्नेन अग्निहृद्भवमुच्यते ।
अन्यालये स्थितं बिंबं अन्यानामालये नयेत्

तत्रोत्सवादिकं कुर्यान्नृपवान् पथ इत्यथे ।
सूक्ष्मतंत्रे - मेखलामानं

कर्तुर्दक्षिण विस्रो * * * * गुलि मध्यमे ।
पर्वस्याग्र विशालेन मुष्टि भानुद्वयांगुलं

पर्वमध्ये विशालेन रत्निगायत्रियांगुलम् ।
पूर्वमूले विशालेन हस्तं भानु द्वयांगुलम्

तत्पूर्वस्यायतेनैव तत्संख्या वैकहस्तकं ।
ते सूचितेन मानेन * * * * * खातकम्

सममेवमिति ख्यातं वासार्धं वातखातकं ।
कुण्डांतं वा निखातं तु निखात रहितं तु वा

काश्यपे ।
अथवान्यत्प्रकारेण मेखलामानमुच्यते ।
चतुर्विंशति भावे तु विभजेत्कुण्डमानकं

तदेकभागमात्रं स्यात्तनु द्वित्रि चतुर्गुणे ।
विस्तारोत्सेधमानं स्याद्भवन्ति भवमेखला

षडंगुलविशालोच्य मेखले का भवेद्यदि ।
कामिके विस्तरं यामोद्याम मेखला

सहितं खातमानेन समं सर्वत्र कुण्डकं ।
विष्टरं चैवमाख्यातं निम्नो निर्ममथ शृणु

व्यासमानं खनेत्तत्र मेघच्छन्न समं युतं ।
योन्या योनिं न कर्तव्यं पद्मेनाभार्णकारयेत्

न्यूनाधिकं न कर्तव्यं न तच्चेत्कर्तृनाशनं ।
विद्येषे - कुण्डलक्षणे

याम्ये मयानि पूर्वे च उत्तराभिमुखो यजेत् ।
प्राङ्मुखोदङ्मुखोवापि वारुण्या दिशि होमयेत्

अन्येषु प्राङ्मुखी कृत्य हुत्वा होमं समाचरेत् ।
विद्येषम् - मेखला प्रमाणम्

अग्निकार्ये । प्रधान वायु सोमीशकुण्डेकाम्यके अग्निकार्ये -
वषडत्वेवमाख्यातं वक्ष्येऽहं मेखलादिकान्

मेखलाकार्येऽत्र कुण्डाकारानुरूपतः ।
ऊर्ध्वादि मेखलांगुल्यं विस्तारं स्याद्युगत्रयं

मुष्टिरत्नैश्च हस्तस्य कारयेद्देवमेवतः ।
यथा क्रमेण कुण्डानां मेखलानां पृथक् पृथक्

एकैकमात्र संयुक्तं यावद्यष्टकरान्तकम् ।
मेखलालक्षणं ख्याता योनिलक्षणमेव च

दीर्घं पञ्चांगुलं चैव विस्तारं तु त्रिरंगुलम् ।
एकांगुलं तदुत्सेधं योनिरन्वर्थ पत्रवत्

कारयेद् एकहस्तं तत् अन्येषां योनिरुच्यते ।
नाभिलक्षणम् -

दीर्घं तु द्व्यंगुलाधिक्यं व्योमांगुलं तु तारके ।
तस्यार्धं उच्छ्रयेत्कुर्याद्योनिरेवं प्रकीर्तितं

एवं स्योद्यष्टहस्तांतं नाभिलक्षणमुच्यते ।
पञ्चांगुलं तु विस्तारं तस्यार्धमुच्छ्रयं भवेत्

विस्तारं पञ्चधा भज्यं मध्यांशं कर्णिका भवेत् ।
कर्णिका पार्श्वयोस्तत्र पक्षांशं तु दलं भवेत्

एवं स्यादेकहस्तां तं अन्येषां तु यथाक्रमं ।
विस्तारेद्यंगुलं दद्यात् उत्सेधेकांगुलं भवेत्

यावद्यष्टकरांतं तु एवमेवं प्रयोजयेत् ।
नाभिलक्षणमेवं स्यात् जुष्टकं वक्ष्यतेऽधुना

मेखलाभ्यंतरे कुण्डे बाह्ये तु परिधिस्तथा ।
विष्टरंत्वेकहस्तां तं एकांगुलेन कारयेत्

कारयेद्यष्टहस्तं तत् हस्तांगुलं विविद्धि तत् ।
विष्टरत्वेवमाख्यातं तन्निम्ने निम्नमथ शृणु

स्थापयित्वा विशेषेण आचार्य प्रीतिमानसं ।
पञ्चांगभूषणं दद्यात् देशिकस्य शिवाज्ञया

प्. ५९)
नववस्त्रोत्तरीयौ च उष्णीषं च प्रदापयेत् ।
होत्रं च पूजयेत्तत्र वस्त्र हेमांगुलीयकैः

होतॄणामप्यलाभे तु हुनेत्सर्वेषु देशिकः ।
अग्न्यन्याधानादिकं सर्वं अग्निकार्योक्तमाचरेत्

दध्यभावे पयोग्राह्यं मध्वभावे तु सर्पिषं ।
आज्याभावे मधुग्राह्यं दुग्धा भावे गृहेद्वधि

गन्धेष्वभावे सर्वेषु चंदनं ग्राहयेत् पुनः ।
यज्ञवृक्षः -
पुष्पाणामप्यलाभे तु शर्कराकरवीरकं

पत्राणामप्यलाभे तु बिल्व पत्राणि संगृहेत् ।
फलानामप्यलाभे तु गृहेत्तु कदली फलम्

सहस्र स्नपने -
याज्ञिके वृक्षमादायास्य सारं गृहेत्पुनः ।
प्रजापतिरुवाच -

भगवान् लोकनाथेश यज्ञवृक्षस्तु के वद ।
ईश्वर उवाच-
अश्वत्थोदुंबरप्लक्ष वटं चैव शमी तथा

खदिरं च पलाशं च वै कंकतस्तथैव च ।
बिल्वो मधूरकं चैव यज्ञवृक्षा दश स्मृताः

त्वं पार्श्वं भिन्नपार्श्वं च छेदयेत्तु मनोरमं ।
स्रुक् स्रुवलक्षणम्

अथातः संप्रवक्ष्यामि शृणुस्रुक्स्रुवलक्षणं ।
वैकंकतं च खदिरं अश्वत्थं बिल्वमेव वा

उदुंबरं वा न्यग्रोधं पालाशं वा शमी तथा ।
तिन्दुकं मधुकं वापि पाटली वकुलं तथा

यथा लाभं तं गृह्य भेदयेत्तु च लक्षणं ।
वेदाष्टमात्रियायां वा त्र्यंशंगुल सुविस्तृतं

तद्घनं चतुरं गुल्यं मध्यं सूत्रं प्रसारयेत् ।
मुखमध्यंगुलं विद्धि आयामं त्विति पठ्यते

तस्यैव तु गुणांशैकमभ्रमित्यभिधीयते ।
द्वयवद्वय प्रमाणेन पट्टिकापार्श्वयोस्तथा

प्. ६०)
मुखमेवं प्रकर्तव्यं शृवं पक्षांगुलं भवेत् ।
तत्समं विस्तृतं विद्यात् वेदिस्स्यात्सप्तमातृकं

चतुरश्रं समं कृत्वा तन्मध्ये द्व्यंगुलं तथा ।
बिल्वं सुवृत्तमाख्यातं तद्वत्ख्यात्वात्प्रयत्नतः

बलादग्रांतकं यावत् खात्वा चार्धांगुलेन तु ।
बिल्वस्य परितः कृत्वा पट्टिकाद्वयमानतः

तद्वन्निम्नं समाख्यातं साष्टपत्रं लिखेद्बुधः ।
परितो वेदिकायां तु यवत्रा येन पट्टिका

बिलादूर्ध्वमुखात्खात्वा ताम्रनालं तु योजयेत् ।
अथवा खातमात्रं वा युक्त्या कुर्यान्मनोरमं

अश्विन्यंगुलमानेन गण्डिका कारयेत्पुनः ।
कलशाकृतिवत्कृत्वा रव्यंगुलं तु नाहकं

मूलेऽपि गण्डिकां कुर्यात्कलशाकृतिवत्पुनः ।
पट्टिकाद्वयं दशाहीनं नाहं कुर्यात्प्रयत्नतः

अधोभागे तु पद्मस्स्यात् गजोष्टसदृशाकृतिः ।
एवं स्रुलक्षणं प्रोक्तं स्रुवं लक्षणमुच्यते

द्वाविंशदंगुलं दीर्घं मूलानाहं रसांगुलं ।
मूलग्रीवांतकं यावत् क्रमेण कृतता कुरु

घण्डनाहं गुणांगुल्यं ग्रीवमित्यभिधीयते ।
अग्रं पक्षांगुलं दीर्घं नाहस्यां तु रसांगुलं

नासिका कृतिवत् कुर्यात्दग्रथोद्वयवोन्तकं ।
गण्डिकाकारयेद्वृत्तं स्रुवलक्षणमुच्यते

स्रुक् स्रुवौ तौ पुराणौ चेत् क्षालयेच्छुद्धवारिणा ।
प्रोक्षयेदस्त्र मंत्रेण क्रियार्थं संग्रहेद्बुधः

वेदभागयुगं नागं तुंगकं मन्यमे ऋषिः ।
पुरातने गण्डगण्ड उपवेदिका तथोवेदिकाः

गलगतमुख क्रमात् । तस्य गण्डपरिणाह- ।
षं पुनर्गर्त गण्डिपरिमितं स्रुवं

प्. ६१)
त्रिहस्तं तु समारभ्य यावदुद्धृतकांतकम् ।
तद्विस्तारं द्विधाभज्य एक भागप्रमाणतः

मध्यं शूलं प्रकर्तव्यं पादाग्रेऽपि तथैव च ।
तद्विस्तारद्वयांगुल्यं घनमेकोंगुलं भवेत्

रसांगुलं समारभ्य यावन्मन्वंगुलांतकं ।
तोरणांघ्रिपरिणाहं नवया कारयेद्बुधः

याज्ञिकैः संभवैः वृक्षैः कारयेत्तोरणं बुधः ।
तोरणं चैव माख्यातं मष्टं मंगलमुच्यते

उत्सेधं षोडशांगुल्यं विस्तारं स्यात्तदर्धकं ।
तद्विकांशं घनं प्रोक्तं ग्राहयेत्फलकाष्टकं

एतदन्यत्प्रकारेण विस्तारोत्सेधमुच्यते ।
यस्योच्चस्य चतुर्थांशे एकं तत्तारमुच्यते

उत्तमोत्तममाख्यातं कन्यसस्यार्धमंतकम् ।
उत्सेधन्त्वेवमाख्यातं विस्तारे तद्वयं क्षयेत्

नवधामानमित्युक्तं फलकालानां प्रजापते ।
अथवान्यप्रकारेण विस्तारमधुनोच्यते

पञ्चभागेकभागं वा युक्तिना कल्पयेद्पुनः ।
उसेधं युगधा भज्य पकृ कुर्यात्तदेकतः

द्वंशेन कल्पयेन्दृप्ति छत्रमेकांशकं भवेत् ।
श्रीवत्सं मत्स्य युग्मं च स्वस्तिकं दक्षिणं तथा

मातंगं पूर्णकुंभं च कुंककूश्मादुपदण्डकं ।
अष्टमंगुलरूपाणि यथायुक्त्या क्रमात्क्रिया

छत्रहीनं कृतं चेत्तु न दोषाय प्रकल्पयेत् ।
ध्वजं च वृषभं चैवं दीपं पुल्लिंगमुच्यते

श्रीवत्सं स्वस्तिकौ द्वौ तु स्त्रीलिंगावधि कथ्यते ।
मत्स्यं च दर्पणं कुंभं नपुंसकमिति स्मृतम्

अष्टमंगलमाख्यातं कूर्चलक्षणमुच्यते ।
द्वादशांगुलमायामं विस्तारं कौशिकांगुलम्

अग्न्यंगुलं घनं प्रोक्तं एवं कुर्यादष्टमंगलं ।
नवसप्त पञ्चका शांतिः स्त्रिभिरेकेन ते कुरु

प्. ६२)
दक्षिणावर्तरूपेण ग्रंथिरेकांगुलं भवेत् ।
अग्रं शुभांगुलं ज्ञेयं नालं भान्वांगुलं भवेत्

कूर्चलक्षणमेवं स्यादेकश्चेद् ग्रन्थिकं न्यसेत् ।
पवित्रं प्रोच्यते ब्रह्मा लक्षणेन समन्वितम्

युग्मकाशं तु संग्राह्य चाग्रत्वेकस्य मूलकम् ।
संयोज्य दक्षिणावर्तं तर्जन्या परिमुच्यते

देवकार्ये द्विकांशं स्यात् पितृकार्ये त्वयुग्मकं ।
ऋषि कार्ये त्रिकाशाभिः पुंलिंगेनैव कारयेत्

पवित्राणां लक्षणं प्रोक्तं दर्भमालाविधिं शृणु ।
सप्तपञ्चाग्नि दर्भाभिः विंशत्यंगुली वनम्

रज्जुद्वयंगुलं नाहं सव्येणाग्रेण कारयेत् ।
एकद्वित्र्यंगुलं त्यज्य न्यस्त्वा समं कुरु

दर्भमाला इमं प्रोक्तं दर्भाणां लक्षणं कुरु ।
दर्भांस्तु त्रिविधा ज्ञेया तद्भेदमधुना शृणु

स्त्रीपुं नपुंसकाचैव त्रिविधा च मुदाहृतं ।
तालकं पत्रमध्ये तु पत्रवत्पार्श्वसंयुतम्

छिन्नभिन्नाग्रकं चैव नपुंसकमिति स्मृतं ।
पुंस्क्रियां तु पुंदर्भै स्त्रीक्रियायां स्त्रियं गृहेत्

नपुंसकं वर्जयेत्तत्राभिचाराय कल्पयेत् ।
दर्भाणां लक्षणं प्रोक्तं समिधां लक्षणं शृणु

द्वाविंशदंगुलायामं कनिष्ठांगुलनाहकम् ।
उत्तर प्रक्षे संग्राह्या चर्महीनं त्यजेद्बुधः

वकञ्च स्थानशुष्कं तु वर्जयेत्तु प्रयत्नतः ।
समिल्लक्षणमाख्यातं आहुती मानमुच्यते

श्लोकं दधि क्षीर सर्पिषं पुष्पसारं शुक्तिं शुक्तिं ।
शक्तिं सक्तुकं लाजकं च । मुष्टिं मुष्टिं गृह्य-

कंदं गुञ्च पक्वं चेत्रिते निष्कं निष्कं च भूयात् ।
तिलं माषं सर्षपञ्चैव मुद्गं वेणुं शालीं चार्थ-

किं वै कलन्ता । वांशिंन्यां च प्रियं गुप्तलांतं ।
शंत्रयामो नर्धमं ततो वा । समिदारुण-

प्. ६३)
संगृह्यवेदांगुलदीर्घकं । मध्यमादिकनिष्टांतं-
परिणाहयुतांश्च वै । अवकानि वृणास्तत्र-

मेखला मृधु मे न्यसेत् कुशदर्भं तु गृन्धिं
सावेन चांगुलम् । कृत्वाग्रं चतुरंगुल्यं-

* * तु कदीर्घकं । तद्वं दुर्धादि जान्वंतं-
कारयेल्लंब कूर्चकं । कुलिशं प्रथमं विद्यात्-

द्वितीयं शक्तिरुच्यते । तृतीयं * * तु चतुर्थं-
खड्गमेव च । पञ्चमं पाशसज्जं तु षष्टमं-

कुशमेव च । गदा तु सप्तया विद्यात्-
त्रिशूलं चाष्टमं स्मृतम् । चक्रं तु नवमं-

प्रोक्तं दशमं पद्ममुच्यते । दशायुध-
मिति ख्यातं सर्वशत्रुनिवारणम्

हेमेनेवाथ ताम्रेण वाथ कारयेत् । अथ- ।
मा यज्ञ वृक्षाणां मध्यसारेण कारयेत्

प्रथमं कुलांगुलं कुर्यात् धर्मांगुलं द्वितीयकं ।
पञ्चांगुलं तृतीयं तु चतुर्थं तु त्रियंगुलम्

मात्रांगुलेन कर्तव्यं मन्यमाने कीर्तयेत् ।
पाशं चैवांबुजं चैव शक्तिमंकुशमेव च

चतसृणांता स्त्रीलिंगशेषां च कविवर्जिता ।
पुल्लिंगन्विति विख्याता चुबुकं तु नपुंसकं

दशायुध समायुक्तं पञ्चायुधमथ शृणु ।
टंकं नागं च वह्निं च घंटां चक्षुरिमा क्रमात्

पञ्चायुधसमाख्याता तेषां लक्षणमुच्यते ।
उच्छ्रयं पूर्वत्वद्ग्राह्यं भजित्वा पूर्ववत्पुनः

तारं तु पूर्ववत्कुर्यात् घनं पूर्ववदाचरेत् ।
प्रासादस्य वृषाणीनां गोशृंगं मण्डपालयेत्

प्राकारनंदिने चैव शुभानि वृषभालयं ।
वृत्तमेव सुखासीने चतुरश्रं स्तितलिंगकं

प्. ६४)
शेषलक्षणमेवोक्तं शयनलिंगं प्रकीर्तितं ।
पूर्वे तु शत्रु विन्यस्य रेवती वह्निगोचरे

भूतानां दक्षिणे भागे नैर्-ऋत्यां मम पूतना ।
पश्चिमे वक्रमुण्डी तु वायव्यां निचरं तथा

उत्तरे मेषदेवं तु शांकरे शंकरं तथा ।
स्कन्दरूपवान् सर्वे विशेषं किंचिदस्ति हि

कारणे भीमसहिता ।
लिंगस्य तुंगं त्रिविधेन भज्या मूलेन-

वस्त्राभरणस्य मध्ये । ऊर्ध्वे तदंशा
विविधैश्च पुष्पं देवस्य पूजाय विचक्षणानि

पार्थिवं गन्धपुष्पाढ्यं स्कंदमूलफलादिभिः ।
आप्यं वारि रसं क्षीरं दधिगोमूत्र गादिभिः

आग्नेयं हेमरक्तादि दिवामाभरणादिकं ।
वायव्यामरं छत्रं यजनं वातकारणम्

नाहसंगेय वाद्यं तु घण्टावेदं तु नादिकं ।
एते पञ्चोपचारैस्तु कथिता शास्त्रवेदिता-

आवाहनं पुराप्रोक्तं स्थापनाचारं कीर्तितं ।
पञ्चोपचारम् । दशोपचारं

प्रथमं आवाहनं चैव स्थानं तु द्वितीयकं ।
तृतीयं पाद्यतो दद्यात् चतुर्थं आचमनीयकं

पञ्चममर्घ्य विन्यासं षष्टं चाभिषेचनं ।
सप्तमं वस्त्रगंधं च अष्टमं पुष्प पूजयेत्

नवमं धूपदीपं च दशमं तु निवेदयेत् ।
एकादशे बलिं कुर्याद्वादशे होमकर्मणि

त्रयोदशे श्रीबलिं कुर्यात् गेयवायं चतुर्दशं ।
नृत्तं पञ्चादशं चैव उद्वाहनं तु षोडशं

इत्येते कर्मसंयुक्तं उद्वाहनं तु षोडश ।
आ * * दक्षिणं हस्तं कुञ्चितं चतुरंगुलं

पुष्पवारी गृहीत्वा तु चुलुकीदं ततः शृणु ।
पञ्चशुद्धिः

प्. ६५)
आत्मशुद्धिस्तु पूर्वं स्यात् स्थानशुद्धिर्द्वितीयकं ।
तृतीयं द्रव्यशुद्धिस्स्यात् चतुर्थं लिंगशोधनम्

पञ्चमं मंत्रशुद्धिस्स्यात् उच्यते पञ्चशुद्धयः ।
कृत्वा तु विधिना स्नानं देहशुद्धिस्ततः परं

पादप्रक्षालनं कृत्वा हस्तमात्रप्रदेशकम् ।
आवाहयेत्ततो भूमिं स्नानशुद्धिस्ततः परं

अस्त्रेण क्षालयेद्धीमान् निरीक्ष्य हृदयेन तु ।
कवचे नैव कुण्ठ्याथ तेनैवोन्मीलनं कुरु

गर्भगेहं ततः प्राप्य लिंगशुद्धिं समाचरेत् ।
पूर्ववद्वयर्चितं पुष्पं ईशे नैव विवर्जयेत्

ओंकारादि नमोन्तश्च मंत्रास्सर्वे विशेषतः ।
यजनेषु प्रयोक्तव्यं मंत्रशुद्धिरुदाहृदम्

यो वेत्ति पञ्चशुद्धिं च स पूजांकर्तुमर्हसि ।
दन्ततालोष्ट संचारे मंत्रस्याशौ च निर्हणात्

नारदान्तोच्चारणे नैव मंत्रशुद्धिस्समीरणं ।
कर्णिकायां तथैशानं पूजयेत्तु विशेषतः

पूर्वे तत्पुरुषं चैव अघोरं दक्षिणे यजेत् ।
पश्चिमे तु यजेत्सद्यः वामदेवं तु सौम्यके

हृदयं पावके पूज्यं निर्-ऋतिं तु शिखा यजेत् ।
कवचं वायु देशे तु शिरोवैशान गोचरे

अस्त्रं तु दक्षिणे पूज्य ईशानेन धनं यजेत् ।
प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शृणु

अनंतादि शिखण्डांतं प्राक्दलादिषु पूजयेत् ।
द्वितीयावरणं प्रोक्तं तृतीयावरणं शृणु

उत्तरेषु यजेद्गौरीं पूर्वेषु वृषभं यजेत् ।
गणेशं याम्ये तु संपूज्य गुहं वै वरुणे यजेत्

नंदीशं च महाकालं भृंगीशं चाथमूर्तिनः ।
आग्नेयादिषु कोणेषु पूजयित्वा यथा विधि

तृतीयावरणं प्रोक्तं चतुर्थावरणं शृणु ।
इन्द्रादिलोकपालांश्च ऐन्द्रादिषु प्रकल्पयेत्

प्. ६६)
ब्रह्माणं निर्-ऋतौ पूज्य अनंतमीशानगोचरे ।
चतुर्थावरणं ह्येवं पञ्चमावरणं शृणु

वज्रादिपकपर्यन्तं पूर्वादिषु दलाग्रतः ।
सप्तमात्र न्यसेन्मध्ये आशाधिप गणेशयोः

ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा ।
वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डी सप्तमातरः

दक्षिणे दक्षिणे चैव वीरभद्रविनायकौ ।
गन्धपुष्पादिना चैव स्वनामा देशिकोत्तमः

पञ्चावरणमाख्यातं पूजयेत्सर्वदेवतान् ।
इति कारणे-
पूज्यापूजक पूज्यपूजन फलान् आधारमूर्त्या-

मनो व्याप्त्यै व्यापक भावकोर्ध्वनिमनॄन्-
प्रत्यक् समात्रालया * मुदर्च्चांगमुखहस्त-

भूषण वपुं वर्णाश्च शक्ति सततोपायोपे-
न समुन्नयञ्चन सुधी संस्कृत्य शंभुं यजेत्

कुंकुमं चंदनं दूर्वा उशीरं सिद्धार्थकं तथा ।
जलेनैव समायुक्तं पाद्यमुत्तममुच्यते

उशीरं चंदनं चैव दूर्वासिद्धार्थकेन तु ।
उदकेन समायुक्तं मध्यमं पाद्यमुच्यते

चंदनोशीर युक्तांभः कन्यसं पाद्यमुच्यते ।
प्रत्येकं धनरणं श्रेष्ठं तस्यार्धं मध्यमं भवेत्

तस्यार्धं कन्यसं ज्ञेयं पाद्यं द्रव्यं त्रयोदिदं ।
उशीरजाति कर्पूर तुदीती पूलवंगकम्

मुरणैवोदकोपेतम् श्रेष्ठमाचमनीयकं ।
एलालवंक कर्पूरं मुरजातिसमन्वितं

जलेनैव समायुक्तं मध्यमाचमनीयकं ।
एलालंवक कर्पूरं जलैस्सार्धं तु कन्यसं

एतेषां तु प्रमाणं च पूर्ववत्समुदाहृतम् ।

?
अष्टद्रोणैरथाभिस्तु स्नानं कन्यसमुच्यते ।
द्विगुणं मध्यमं ज्ञेयं उत्तमं त्रिगुणं भवेत्

आपक्षीर कुशाग्राणि अक्षतैर्यवतण्डुलैः ।
तिलैः सिद्धार्थकैश्चैव अर्घ्यमुत्तममुच्यते

प्. ६७)
यवसर्षप शाल्याभिः तण्डुलैर्मध्यमार्ध्यकम् ।
उदकं तण्डुलं शालिं भवेदर्ध्यं तु कन्यसम्

एतेषां तु प्रमाणं तु पूर्ववत् परिकीर्तितं ।
कर्पूरं कुंकुमं पत्रं खड्गं चैव फलत्रयम् ॥ ९२५ ।
चंदनोशीरलोहैश्च गंधमुत्तममुच्यते ।
उशीरं चंदनं चैव कर्पूरं च फलत्रयम्

खनं खड्गसमायुक्तं मध्यमं गंधमुच्यते ।
हिमंघनं च कर्पूरं कन्यसं गंधमुच्यते

अर्घ्यद्रव्यं -
जात्यारश्वत कर्णिकार तुलसीकेरणसं-
भकोरर्थको धत्तुरोदयमारूपकं ब्रह्म-

शम्यकैः । * * * * लोत्पलम् । शस्तं मल्लिकाया-
च बिल्वबृहती पिण्डीतकी मातकी । नन्दा-

वर्तपलाशपाटलयुतं पुन्नागमभ्यर्च्यते ।
वर्णम् ॥ श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चेति चतुर्विधं

श्वेतं श्वेतपुष्पं च पुन्नागं शंखपत्रं च मल्लिका ।
नंद्यावर्तं श्रियावर्तं मंदारं बहुकर्णिका

द्विकर्णीकरणं जाति लक्ष्मी च वकुलं तथा ।
श्वेतार्कं मालती द्रोणमसती श्वेतलोध्रकं

पिष्टकासी सकुसुमं भद्रं चैव महां तथा ।
एतानि श्वेतपुष्पाणि सात्विकानि विनिर्द्दिशेत्

रक्तपद्मं पलाशं च रक्तोत्पलं च पाटली ।
मौसलीं चैव धुत्तूरं बृहतीकरवीरकम्

व्याघ्री च रक्तमंदारं पट्टिका वेदिका तथा ।
रक्तान्येतानि पुष्पाणि राजसानि विनिर्द्दिशेत्

शौनक्यं कर्णिकारं च चंपकं हेम धत्तुरम् ।
आरग्वधं च कोरण्डं सैरिकं गिरिकर्णिकां

एतानि मिश्रपुष्पाणि कृष्णानि तामसानि वै ।
* * * * * * * * * * * * * * *

?
मोक्षदं सात्विकं प्रोक्तं वृद्धस्स्याद्राजसं तथा ।
मिश्रकद्वय सिध्यर्थं पत्रं पुष्पसमृद्धिदं

प्. ६८)
ब्रह्मपत्रं तपस्वी च सहादेवी य धातकी ।
अपामार्गं कुशादूर्वा पञ्चबिल्वं शमी तथा

तुलसी च नृपं चैव जंबुको नागनंदिका ।
एकपत्रारविंदं च विष्णुक्रांतिं तथैव च

ततो नीलोत्पलादन्यत्तामसानि विनिर्द्दिशेत् ।
नीलोत्पलसमं पुष्पं न भूतो न भविष्यति

नंद्यावर्तं श्रियावर्तं श्वेतार्कं श्वेतपद्मकम् ।
पुन्नागं पट्टिकाषाढं मालतीमुदये ददेत्

पङ्कजं बृहती व्याघ्री व्याघातं करवीरकम् ।
उत्पली पाटलीद्रोणं मध्याहे तु प्रजापते

चंपकं वैजिका पत्री धुत्तूरं बहुकर्णिका ।
मालती मल्लिका चैव दापयेत्तु प्रदोषके

अर्धयाम
जातिनीलोत्पलं चैव बिल्वपत्रं कदंबकं

द्विकर्णी चैव भद्रं च अर्धयामे प्रदापयेत् ।
अन्यपुष्पाणि सर्वाणि अन्यसंध्यासु दापयेत्

* * * * * * * * * * * * * * * ।?
अतिपक्वमपक्वं च मुकुलं च विवर्जयेत्

केशकीटोपविद्धं च लूतसूत्रावृतानि च ।
स्वयं पतित पुष्पाणि सञ्चितान्यविसस्रके

एकाहोषित पुष्पाणि वर्जयेत्तु विशेषतः ।
पुष्पलक्षणमाख्यातं शृणु धूपस्य लक्षणं

कारणे-
चंदनं चैव निर्यासं कुन्दूनुल्कं च कुंकुमं ।
मेधं च कृष्णलोहं च कर्पूरं च क्रमेण तु

स पूषट् भूतवेदाश्च अग्निशून्यंबरांशकं ।
आहृत्य चूर्णयित्वा तु मधुना च परिप्लुतं

व्योम पक्षणि ऋग्बाणां ईषं कर्पूरमिश्रितं ।
उत्तमं धूपमाख्यातं मधुना च परिप्लुतम्

चंदनोशीरसंयुक्तं लघुयुक्तमधुप्लुतम् ।
भागं तु पूर्ववत्प्रोक्तं मध्यमं धूपमुच्यते

प्. ६९)
गुद्गुलुं घृतसंयुक्तं अधमं धूपमुच्यते ।
धूपपात्रं समादाय दापयेद्विधिवद्बुधः

दीप्तांगारकसंयुक्तं घण्टायां वामकरेण तु ।
कारणे - दीपलक्षणम्

कपिलाघृतेन दीपं स्यात्सितरक्तासितेषु च ।
अधाघृतेऽलाभे तु शुद्धतैलेन वा पुनः ।

कपिलाया घृतं श्रेष्ठं अन्येषां मध्यमं स्मृतं ।
अधमं स्यात् अजासर्पि शुद्धतैलं तथैव च

सात्विकं राजसं चैव तामसं च क्रमेण तु ।
कर्पूरं वर्तितं दीपं दापयेत्सर्वसिद्धिदम्

श्रेष्ठं युगांगुलं ज्वाला मध्यमं तु गणांगुलं ।
अधमं द्व्यंगुलं ज्वाला एवं दीपं प्रकीर्तितं

वृक्ष बीजोद्भवेद्देहं शिवदीपं न कारयेत् ।
हीने वित्ते तदच्छेद्य निर्गन्धं वा सुगंधयुक्

देवस्य नयनोच्चिष्टं निवृत्यर्थं प्रदोषके ।
कर्तव्यं सायरक्षां तु धूपदीपावधारकौ

मणिनाम वासुदैवक्यं सूचि सोममयं भवेत् ।
जिह्वा सरस्वती चैव नाल इन्द्रं च देवता

त्रिशूलं त्रिमूर्ति दैवत्यं असुराणां विनाशनं ।
गच्छन्ति घण्टघोषायां देवसान्निध्यमुच्यते

धूपपात्रस्य तन्मध्ये * * * * * * * * ।
दण्डं ईश्वरं प्रोक्तं पादौ प्रजापतिस्तथा

नवशक्तिर्नव दीपं स्यात् सप्तदीपस्य मातरः ।
पञ्चदीपे निवृत्यादि एकदीपे सरस्वती

शंखं चंद्रादि दैवत्यं कुक्षिर्वरुण देवता ।
पृष्टे च पार्वती चैव अश्विन्यौ पार्श्वयोस्तथा

शंखाग्रे सर्वतीर्थानि इत्येतेऽधिदैवताः ।
दिवारात्रं परित्यज्य कथं पूजे न देशिकः

सर्वभूतमनश्चक्षू वृतिस्थौ शशि भास्करौ ।
मनसानंद्य मनसा दृष्टिभ्यां भिज्यते मनः

प्. ७०)
अक्षिभ्यां वीक्षणे नैव मन्यत्रैव प्रजापते ।
यावत्पूजा समारभ्य तावच्चक्षुर्मनोगतिः

नान्यक्षणान्यतो भूत्वा ये नाक्षा परं तथा ।
तेनार्चनेन देवेशं अर्चनं त्यमनं तथा

मनच्चक्षुद्वयो वृत्ति यस्मिन् काले द्विजोत्तमः ।
एकचित्ते मनुप्राप्ते तस्मिन् काले समर्चयेत्

चंद्रार्कनाशनाकाले तत्काले मिति मुच्यते ।
संक्रांते विषुवे पूजा न कर्तव्यं कदाचन

पुटात् पुटान्तरं वा * तेन संक्रांतिरुच्यते ।
पटद्वये द्विपार्श्वे तु विषुवत्संप्रकीर्तितं

ऊर्ध्ववायुरपि प्रोक्तं अपानं चंद्र उच्यते ।
तयोर्निरोधनं कृत्वा नष्टचंद्रार्कनाशननं

मन्त्रपुष्प समोपेतं अभिषेकं सदा क्रियां ।
पुष्पाणि चैव सर्वाणि मंत्रेण प्रति दीयते

मंत्रपुष्पं विशेषेण जायते त्रिपुरांतकम् ।
प्रोक्षात्कृष्टशुद्धिस्स्यात् णकारं नयनं भवेत्

प्रोत्कृष्ट शुद्धिनयात् प्रोक्षणंत्विति शब्द्यते ।
नाटारंभाय रुद्राय जगते जायते नमः

सोमसूर्याग्नि नेत्राय सर्वव्यापि यते नमः ।
म मंत्रं रुद्रबीजं स्यात् हुं पूजायां पूजिते हरिः

आदानदाय मूर्तिश्च ईश्वरश्च हरी हरः ।
शिवाय पूज्यते मौनं स्नानं तु जप उच्यते

ध्यानस्य पूजिते लिंगं मूकपापहरं परम् ।
वारणवासी मणिकर्णी भागीरथी जटाधराः

ब्रह्मकपालभिक्षायां वीरभद्रायते नमः ।
यस्त्वेकयेक धरणी हृदयं तद्विष्णोः परमं

पदं । एकमूर्तित्रयो भाग ब्रह्मविष्णु महेश्वरः ।
ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः

यान्तं भांतं वान्तं च तृतीयस्वरसंयुतम् ।
लान्तः पक्षस्वरोपेतं मांतं पञ्चाक्षरं स्मृतं

प्. ७१)
भुक्तिमुक्तिदमाग्नेयं विशुद्धे नैव भस्मना ।
ज्वरापस्मारपैशाच ब्रह्मराक्षस विस्थिता

भस्मा लेपनमात्रेण स्वस्थमत्या भवामि च ।
भस्मस्नानं जलस्नानं पुण्यकोटिगुणं भवेत्

भस्मं देवाकृतिर्वक्ष्ये विशेषेण महेश्वरः ।
त्रिणेत्रं शिखरं रौद्रं त्रिहस्तं गुणवर्धकम्

त्रिपादं वह्निनयनं भस्मकुण्डितविग्रहम् ।
ताण्डवाडंबरं भीमं रक्तपुष्पोपशोभितम्

रक्तामंत्रेणश्वरं देवं ध्यात्वा शांतिं लभेन्नरः ।
श्रीकरं च पवित्रं च हारमाभरणं तथा

लोकेवश्यकरं प्रोक्तं भस्मस्नानं दिने दिने ।
* * * * * * * * * * * * * * *

?
षडंगुल प्रमाणेन ब्राह्मणानां त्रिपुण्ड्रकं ।
नृपाणां चतुरंगुल्यं वैश्यानां तु त्रयंगुलम्

शूद्राणां द्व्यंगुलं चैव स्त्रीणामेकांगुलं तथा ।
यथा गंगाजलं शुद्धं तथा भस्मविलेपनम्

भासयत्येव वक्त्रे तु भस्मं नित्यं भासयते चयत् ।
दक्षाणां सर्वपापानां भस्मेति परिकीर्तितं

आग्नेयं भस्मनाकाय भुक्तिदं मुक्तिदं नृणाम् ।
गृहिणो वा ऋणं स्नानं आग्नेयं ब्रह्मचारिणां

मध्यमानामिकांगुष्ट ललाटे भस्मनाकृतिः ।
तत्रिपुण्ड्रं भवेत्तत्तु सर्वपापविनाशनम्

भस्मस्नानं विशुद्धं तु शुचिकरं मतं ।
व्याधिनाशं सुमोक्षं गंगातीर्थेन तुल्यं-

सकलविषहरं क्रोधनाशं सुशांतः रक्षः ।
पैशाचरक्षः तद्गृह ऋणं तुष्टिः पुष्टिस्सुवश्यं-

पूज्यं लोके नराणां सकलजनसुखं पार्वती-
चैव रक्षः ॥ एतानि तानि शिवमेत्र पवित्रितानि-

भस्मानि कामदहनानि विभूषणानि । त्रैयंत-
वेश्ममहिमानि ललाटपट्टे लुंपन्ति देवलिखि-

प्. ७२)
तानि दुरुक्षणानि । कृपाददं गुणं वाप्यं ।
वाप्याद्दशगुणान्नदी । तस्माद्दशगुणं-

सिद्धि द्विनद्यैश्चैव समुद्रके ॥ पञ्चमुख- ।
* * * * * * * * * * * * * * *

?
वृत्तं च ऊर्ध्ववक्त्रं च पूर्वे चैव त्रिपुण्ड्रकं ।
त्रिशूलं दक्षिणे देशे पश्चिमे चतुरश्रकं

उत्तरे वदने प्रोक्तं दीपाकारं षडाननम् ।
केकी स्थितं दशहस्तयुक्त षड्वक्त्रयुक्तं प्रति-

पक्षनेत्रं षट्कण्डके द्वादशकण्डयुक्तं षड्भिः ।
तु मालाभिरलं क्रमेण । शक्तिं च वारामुस-

लं च खड्गं वज्रं च शूला अभयान्वहञ्च ।
अदक्षिणे वज्रवनं च खेटं मायूरकं चाध्व-

ज मे वरञ्च । सुब्रह्मण्यन् ।
अभयवरदकटकं पूर्वहस्ते कुमारम्

अपरकरतलं स्याद्वज्र शस्त्री धरे च ।
किरीटमकुटयुक्तं पद्मपत्रोद्विकर्ण प्रथम-

वरुणवायु स्थापितं तत्कुमारं । चंदनं च-
पकं बिल्वं माधूकं पनसं तथा । वैणवं देव-

दारूश्च यज्ञवृक्षश्चतुरंगणम् ॥ जाती च
क्रमुकं चैव मुनिवृक्षमथापि वा

दण्डं चैव पक्षं च दण्डान्यस्यैव संगृहेत् ।
त्रितालं नागमूलं स्यात्क्रमशोग्रान्थिकं कृशं

पीठं तु पार्वती देवी दण्डस्य रुद्रदेवता ।
यष्टिं स्कन्द समायुक्तं उपदण्डं विनायकं

माला ब्रह्मसमायुक्तं पीठं वै वायु दैवतम् ।
वासुकी रज्जुदेवानां ऋषभं तु जनार्दनं

चामरे चंद्रसूर्येण छत्रं सरस्वती भवेत् ।
दीपं तु लक्ष्मी चैव घण्टानां तु षडाननं

वेणुजाति पलाशचंदनतरुं बिल्वं तथा खादिरं ।
न्यग्रोधं नृपनालिकेर क्रमुकं तालं शमी चेणाकं

प्. ७३)
माधूकं वकुलं च यत्सुततमं एतेषु यत्संभवं ।
देवेशस्य वृषध्वजस्य वरणे दण्डायुतं कल्पितं

अश्वत्थ चूत प्रभवं तु तस्य स्कंधत्रयं चापि मधूकजंबू ।
दण्डोपदण्डं प्रतिबंधनाया न्यग्रोधजं वा पनसोद्भवं वा

रंध्राष्टाब्धि कराणि दीर्घमखिल भूतांशकेकाशकं ।
तस्यार्धं शिखरस्य विस्तरसमं पुच्छद्वयं तत्परम्

पञ्चाशस्य परस्य मध्यविधिना वृषभं विधेयं-
लक्षणं यत्र चामरमब्जपीठलिखितं दीपद्वयं पार्श्वयोः

परस्य विस्तारं अथाष्टाकृति भागैगहीनम् ।
वृषभस्यमानं । तद्देव भागत्रयमेव तारम्

गलादि पुच्छांतमिदं प्रशस्तम् ॥ तस्य ॥
भूतलक्षणम् । अष्टबंधनम् । त्रिबंधनम्-

द्वार तारगुणधातुभाजिते एकभाग गुण-
भागभाजिते । वाममेकद्वय भाग दक्षिणे

स्थापयेत्तु शिवसूत्रमध्यमे । यामायां पितृ
पत्नीभ्यां दीक्षायामधिकारणात् । दीक्षाकर्ता-

शिवे यस्मात् तस्मादेषां न पुत्रकान् ।
अन्यं तु सरुचे देहे राजचोर भयादिषु

गुरुदेवाग्निकार्यं च नित्यकर्मविरोधकृत् ।
नैमित्तिकन्तु नित्यांते कर्तव्यमविरोधतः

नित्येन सहितं वापि यदि काले न विद्यते ।
अर्चनत्वाग्निकार्यं च नित्योत्सव नवोत्सवं

स्नपने बलिदानं च नैष्ठिके ब्रह्मचारिणं ।
तैलं तु प्रथमं विद्यात् द्वितीयं गुलमुच्यते

तृतीयं भैरिकं विद्यात् चतुर्थं गुग्गुलुं स्मृतम् ।
पञ्चमंसीसकं सिद्धि षष्टमं सीनमुच्यते

सप्तमं सर्जसारं हि लाक्षारं चाष्टमं स्मृतं ।
त्रिबंधं केन संयुक्तौ । * * * * * * * *

द्विबंधनमिति ख्यातं प्रयोगमधुना शृणु ।
वामहस्तकपद्दीप कण्डोदरमहोदरं

कर्मजं वेदशास्त्रवेदाश्च विष्टघ्नो ब्रह्मवित्तथा ।
अष्टभूदासमाख्यात द्विनेत्राद्विभुजान्विता

प्. ७४)
शुद्धस्फटिकसंकाशा कर्तकेशाश्च दंष्ट्रिणा ।
पीतांबरसमायुक्ता शूलहस्ताभयंकरा

भूतादिवास्तु मे प्रोक्ता महाबलपराक्रमा ।
द्विभुजं च त्रिणेत्रं च श्यामवर्णसुयौवनम्

सर्वहस्ते वहं वज्र वामहस्तेऽभयं तथा ।
शक्तांबरसमायुक्ता सरक्तमकुटान्वितम्

सर्वाभरणसंयुक्तं किंचित्प्रहसिताननम् ।
पीनोकृपीन जघनं सर्वावयव शोभितम्

शुक्ल यज्ञोपवीतं च मुक्ताभरणभूषितम् ।
प्रसुग्रीवसुपाशैश्च अतिसुंदररूपवान्

इन्द्ररूपमिति ख्याता अग्निरूपमिदं परं ।
यक्षे शोधनदेजं भोले मालिरूपकम्

पूर्णभद्रं च वेतालं कण्डुकुण्डलिरेव च ।
नरेन्द्रश्चेति विख्यातं यक्षाश्चेकदशास्मृताः

द्विभुजाश्च द्विनेत्राश्च सरत्नमकुटान्विताः ।
नानावर्णसमायुक्ता रक्तमाला समायुता

व्याल यज्ञोपवीताश्च कुञ्चितब्रू विविद्रुता ।
दुकूलवाससंयुक्तं शोभनावयवैर्युतम्

शुक्लवस्त्रोत्तरीयाश्च किंचित्प्रहसिताननं ।
यक्षाणामपि सर्वेषामाकृतिः कथ्यते मया

नवतालं मध्यमं ख्यातं नवतालं ततः शृणु ।
चित्रसेन महासेन समित्र सुमुखं तथा

सुखं च सर्वनागं च सुरजं पञ्चगीतकं ।
गंधर्वास्त्विति विख्याता द्विभुजाश्च द्विनेत्रकं

पीतशुक्लं च कृष्णं च धूम्रकुंकुम संनिभं ।
श्यामरक्तं च कल्माषं क्रमाद्गन्धर्ववर्णकाः

सरलमकुटोपेता रत्नकुण्डलमण्डिताः ।
सर्वाभरणसंयुक्ता रक्तवस्त्रोत्तरीयकाः

पीतवस्त्र समायुक्तं सुनेत्रं तुंगनासिका ।
तालं वीणां च वंशं च वाद्यकर्म तथैव च

प्. ७५)
द्वौ द्वे स कुंकुमं कुर्यात्सर्वे तालयुताच्छिवा ।
कृताञ्जलि पुटोवापि इति वादन तत्परा

गंधर्वन्त्विति विख्याता यातु यान ततः शृणु ।
भयग्रीवोक्त यत्सर्वं कालनेत्र महाबल

सुग्रीवोक्तमुदकं चैव विशिखो देवमर्दक ।
यातुधानास्तुति ख्याता रक्तं कृष्णं च वर्णकं

श्वेताभं कुंकुमाप्रख्यं श्यामं पिंगलवर्णकम् ।
पिंगसिन्धूरकञ्चैव धूम्रवर्णं तथैव च

क्रमाद्वर्णसमायुक्तं द्विभुजाश्च द्विनेत्रका ।
रक्तकुंदुलकाश्चैव किंचिद्दंष्ट्रा समायुता

दण्डमूलसमायुक्तं सर्वाभरण भूषितम् ।
रक्तपीतांबरधरं दर्शने तु भयंकरा

कृष्णकंचुकसंयुक्तं स्फुरद्दर्शनसंयुतम् ।
यातुधानास्त्विति प्रोक्ता चारणाकृति रुच्यते

खड्गचारस्वचारञ्च ब्रह्मवित्तं च शाश्वतं ।
अतिशाली सुपुष्पं च तुष्टः कष्टविहीनकम्

चारणाष्टाकृतिः ख्याता द्विभुजा च द्विलोचना ।
नीलं रक्तं तथापीतं गौरं धूसरवर्णकम्

कल्मषं पिंगलं चैव कृष्णवर्णं तथैव च ।
वर्णास्तु चारणानां तु पीनोदरसमन्वितम्

शुक्लकंचुकसंयुक्तं श्यामोष्णीषधराशुभा ।
वेत्रहस्त समायुक्ता सदागमन तत्परा

चारणांतेवमाख्यातं राक्षसाकृतिरुच्यते ।
क्रव्यादा श्रोणताक्षश्च कञ्चुको यज्ञशत्रुका

ब्रह्मवित्वालहस्ताश्च विलालाश्च वीरहा ।
भिन्नाञ्जननिभाश्चैव द्विभुजाश्च द्विलोचना

अति रौद्रा तीक्ष्णदंष्ट्रा ऊर्ध्वकेशा महोदरा ।
अतिरक्ता स्फुरसंयुक्ता आसनासनसंयुता

अतिरक्तकेशसंयुक्ता कुञ्चित भ्रूसुविभ्रमः ।
दण्डहस्ताश्च भीमाश्च आयासत्प्रियास्तदा ॥ १०५९ ।
प्. ७६)
बृहद्भुजा महाकायः महाबल पराक्रमः ।
राक्षसा रूपमाख्याता पवित्रामाकृतिं शृणु

वृद्धरूपं त्रिपादं च वलीपलित संयुता ।
द्विहस्तं च द्विनेत्रं च दीपमात्रसमायुतं

शुक्लयज्ञोत्तरीयं च शुक्लवस्त्र परिस्ततथा ।
बंधकेशयुगच्छत्र दण्डं सव्येतरोद्धृतं

सपवित्रकरं शांतं तत्तद्ध्यानपरायणम् ।
पितॄणां रूपमाख्यातं सर्वलक्षणसंयुतं

श्वेतवक्त्रोपरिस्थितं श्वेतवक्त्रमेकवक्त्र-
मंसासक्त नालकुमुदपाणि युगलजोस्मा-

मणदलमन्य स्थितं बितमाल्यांबल भूषण-
द्विनेत्रं सर्वलक्षणमिति

द्विभुजं च द्विनेत्रं च सुकेशमकुटं तु वा ।
सरत्नमकुटोवापि किरीटमकुटं तु वा

प्रभामण्डलसंयुक्तो विलसत्कुमुदो वहन् ।
कुंदपुष्पप्रभं चैव पीतदृक् शांतलोचना

आसीनो वास्तिको वापि शक्तीनां सहवामके ।
चंद्ररूपमिति ख्यातं ऋषीणां लक्षणं शृणु

अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च विश्वामित्रपराशराः ।
वाल्मीको जमदग्निश्च सनत्कुमारं तथैव च

ऋषयस्त्वेते समाख्याता तेषां रूपमथ शृणु ।
द्विजस्सुकेशमकुटोपेत द्विभुजा च द्विनेत्रका

रक्तवर्ण समायुक्तं शुक्ल यज्ञोपवीतिनं ।
लंबवस्त्र धरास्सर्वे ऊर्ध्वे वत्सल संयुतं

केचिद्वल्कलसंविना कुक्षोवस्त्रसुबंधकाः ।
केचिज्जटान्वितास्तत्र केशसर्वानशापरे

त्रिपुण्ड्रसहितास्सर्वे भस्मोद्धूलित विग्रहं ।
दीर्घश्मश्रुयुतास्सर्वे सितदीर्घानखास्तु वा

केचित्पुस्तकसंयुक्ता शांतरूपस्मितानना ।
भिक्षूणामाकृतिं ख्याता अश्विन्याराकृतिः शृणु

प्. ७७)
फुल्लरक्तोत्पलाक्षौ च चूडामकुडधारिणौ ।
सितं च कौपीनवस्त्रौ रक्तवर्णधरौशुभौ

अतियौवन संपन्नौ सव्यासव्योपसव्यकौ ।
नासत्यदास्यानामाग्नौ प्रोक्तौ देवतादि दिक्पतौ

अश्विन्योरा कृतिः ख्याता ध्याने रोगं विनश्यति ।
कालांजननिभाकारा विद्युत्सदृशदंष्ट्रकं

द्विभुजो रक्तकेशञ्च कुञ्चितभ्रूसुविभ्रमं ।
कुञ्जासदृश नेत्रं च रक्तवस्त्र परिच्छदा

रक्तयज्ञोपवीतं च किंकिणीमालयान्वितं ।
विद्वत्सदृशशूलं च सव्यहस्ते वहन् पुनः

नागपाशं वहन् वामे जिह्वोर्ध्वे वक्रसंयुतं ।
अभिषस्ता शिरोर्ध्वस्त सर्वेषां च भयंकरं

यमरूपमिति ख्यातं रक्षोरूपमथ शृणु ।
द्विभुजं च द्विनेत्रं च कृष्णवस्त्रविमिश्रकं

हेमवस्त्र परीधानं खड्गखेटकसंयुतं ।
शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्रोत्तरीयकम्

किंचिद्दष्ट्रसमायुक्तं प्रेतकासनसंयुतम् ।
निर्-ऋते रूपमाख्यातं वरुणस्याकृतिं शृणु

शंखकुंदेन्दुधवलो द्विभुजं च द्विनेत्रकम् ।
सर्वाभरणसंपन्न कुण्डलाभ्यां विराजितं

सव्येपाशं वहन् वामे दण्डस्य तदर्धके वहन् ।
आसीनो वास्तितो वापि मेघवाहन कोसल

वरुनस्य रूपमेवं स्यात् वायुरूपं अथ शृणु ।
कृष्णवर्णो द्विनेत्रं च कुञ्चित भ्रूसविभ्रमं

शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लमाल्यानुलेपनम् ।
सव्येकुशं वहन् वामे प्रलंब कटकं वहन्

मिश्रवर्णांबसंयुक्तो मृगारूढं सुयौवनं ।
दिव्याभरणसंयुक्तो गमनोन्मुखवक्त्रकं

वायुरूपं समाख्यातं कुबेरस्याकृतिं शृणु ।
सप्तकाञ्चनवर्णाभो द्विभुं च द्विनेत्रकम्

प्. ७८)
शुक्लवस्त्र परीधानं सरत्नमकुटान्वितं ।
शंखं सव्येवहन् वामे विलसन्नलिनं वहन्

सिह्मासन समासीनो नरवाहन कोऽपि वा ।
शुक्लयज्ञोपवीतं च वृषारूढं सुशांतकम्

कपर्दी भस्मदण्डांगं तरुणेन्दुविभूषणं ।
शूलं चाभय हस्तं च मृगटंकं तथैव च

दक्षिणे दक्षिणे धार्यं व्याघ्रचर्मांबरान्वितं ।
ईशानरूपमाख्यातं द्विभुजं वापि कारयेत्

दिक्पालाकृतिरूपं स्यात् सर्वलक्षणमेव च ।
वक्ष्येऽहं तु समासेन समाहितमनाः शृणु

नानावर्णमुदुद्वर्ण नीलवर्णं तथैव च ।
जीमूतञ्चैव नीलं च अग्निवर्णं तथैव च

पद्मनाभनिभं चैव पीतवर्णं च नीरकम् ।
अञ्जनाभं च रक्तं च वर्णं तेषां प्रकीर्तितम्

द्विनेत्रा द्विभुजाशांता रक्तवर्णसमायुतं ।
शुक्लयज्ञोपवीतं च सर्वाभरण भूषितम्

करण्डमकुटोपेतां मुक्तकेशान्विता शुभा ।
कृतांजलि पुटास्सर्वे शिरस्वायुधधारिणीं

आयुराधारवेदानां रूपमेव प्रकीर्तितं ।
भयवादनो प्रियश्चैव भयनाशकराः स्मृताः

खड्गायुधोज्वलश्चैव कपिला महलोचन ।
भीमरूपो प्रज्वलितो देहजोपिहिताशन

पितामहानुजा संज्ञाश्च पृथिवीधरसंयुतं ।
इन्द्रसंमानमंत्राश्च चित्तदयापरसंज्ञकं

चेतोपशालसंज्ञश्च सारसंतुष्टमेव च ।
क्रव्यादां श्रोणितांश्चैव कर्णको यज्ञशत्रुभिः

वस्त्रविपुलांसकश्चैव प्रेतापितृगणाः स्मृताः ।
विशालाक्षं च वीरं च सद्भष्टरणप्रिया

एताष्टादशकञ्चैव द्विभुजाश्च द्विलोचनः ।
अतिरौद्रीस्तीक्ष्णदंष्ट्रा ऊर्ध्वकेशा महोदराः

प्. ७९)
अतिरक्ताकेशसंयुक्ता कुंचित भ्रूसविभ्रमं ।
दण्डहस्ताश्च भीमाश्च आसामासु प्रिया स्मृताः

बृहद्भुजा महाकाया महाबल पराक्रमः ।
अष्टादशगणानां च रूपमेव प्रकीर्तितं

सकलं निष्कलं चैव सादाख्यमिति चोच्यते ।
महेशं सकलं विद्यात्रिविधं तेषां भवंति वै

शिवमेवं विजानीयात् साधाख्यं पंचधा भवेत् ।
प्रथमं शिवसादाख्यं अमूर्तींश्च द्वितीयकं

द्वितीयं मूर्तिसादाख्यं चतुर्थं कर्तृमेव च ।
पञ्चमं कर्मसादाख्यं पञ्चसादाख्यमेव च

महेशं तु महासेन पञ्चविंशति भेदतः ।
एतैस्तु तत्वसंयुक्तं एकत्रिंशति निसृतं

शिवस्य लक्षणं वक्ष्ये समासाच्छ्रुणु षण्मुख ।
पञ्चसाख्यं महेशं शिवलक्षणम्

शिवं परात्परं सूक्ष्मं नित्यस्सर्वगताव्ययं ।
अनिन्दितमनौपम्यं अप्रमेयमनामयम्

शुद्धत्वाच्छिवमुद्दिष्टं परादूर्ध्वं परात्परं ।
व्योमग्निनां तु सूक्ष्माभि नित्यं कारकशून्यकं

व्याप्ते सर्वगतं प्रोक्तं अक्षुणां अव्यय भवेत् ।
अमलानिन्दितं ज्ञेयं अन्यद्रव्यमनौपमं

प्रमाणविधिरित्युक्ता अप्रमेयमिति स्मृतम् ।
इत्येतैर्लक्षणैर्युक्तं शिवरूपमिहोच्यते

सृष्ट्यर्थं सर्वतत्वानां लोकस्स्योत्पत्तिकारणं ।
योगीनामुपकाराय स्वेच्छयाचिंत्यते शिवं

तच्छिवे तु पराशक्ति सहस्रांशेन जायते ।
तच्छक्तेस्तु सहस्रांशेऽदि शक्तिसमुद्भवं

तच्छक्तेस्तु सहस्रांशे ज्ञानशक्तिसमुद्भवं ।
अस्याः शक्तेस्सहस्रांशे क्रियाशक्ति समुद्भवाः

एते वै शक्तयः पञ्च निष्कलं चेति कीर्तितं ।
शिवसृष्टिरिदं प्रोक्तं शक्तीनां सृष्टिरुच्यते

योगीनां च यदूनां च मंत्रिणां मंत्रणं तथा ।
ध्यानपूजा निमित्ताय सकलं निष्कलं भवेत्

प्. ८०)
तद्रूपं हि समासेन सादाख्यमिति कीर्तितम् ।
साधाख्यं पञ्चधाप्रोक्तं तेषां लक्षणमुच्यते

पराशक्त्या शक्त्यासु सादाख्यस्तु समुद्भवं ।
सदाशिवस्तथैवश्च रुद्रोविष्णुश्च दैवता

ब्रह्माणं चैव पञ्चैते तत्वभेदाः प्रकीर्तिताः ।
शिवस्सदा शिवश्चैव मूर्तीनां शिवमुच्यते

मूर्तिं च ब्रह्ममित्युक्तं कर्त्रितश्चेश्वरं स्मृतं ।
कर्ममीशानमित्युक्तं इत्येकं हि द्विधा स्मृताः

परात्परः परं चैव सूक्ष्मं द्विसूक्ष्ममेव च ।
स्थूलं चैव क्रमेणैव शिवादि परिलक्ष्यते

एतेषु पञ्चतत्वेषु विशेषमधुनोच्यते ।
तत्वमूर्तिप्रभावं च त्रिभेदं विद्यते क्रमात्

शिवस्य स्थूलसूक्ष्मम् ॥
शिवादि तत्वमित्युक्तं मूर्तिं सदाशिवादयः ।
तयोर्योगेन यद्रूपं तद्रूपमंगमुच्यते

भावं सदाख्यमित्युक्तं इत्येव परिलक्ष्यते ।
सन्ततं शिवभावत्वात्सादाख्यमिति कीर्तितं

* * * * * * * * * * * * * * * ।?
निष्कलं तत्वमित्युक्तं सकलं मूर्तिरुच्यते

सकलं निष्कलोपेतं प्रतापमिति कीर्तितम् ।
-देहि देहम्-
निष्कलं देहिरित्युक्तं सकलं देहमुच्यते

देहि देहस्य संबन्धं भावरूपमिति स्मृतं ।
सर्वेषां ध्यानपूजार्थं सकलं निष्कलं भवेत्

एवं ज्ञात्वा विशेषं हि सर्वकर्म समाचरेत् ।
पञ्चसादाख्य तत्वानां उद्भवं हि पृथक् पृथक्

शिव सादाख्यमुद्भवि -
शान्त्यतीत पराशक्ति तस्य परियाय वाचका

पराशक्तिर्दशांशेन शिवसादाख्यमुद्भवम् ।
परागम्योद्भवा च शुध्यत्वाच्छिवमुच्यते

प्. ८१)
यद्रूपं सूक्ष्मरूपं च ज्योतिरूपमिति स्मृतम् ।
बिन्दुरूपमिवाकाशं प्रत्यक्षं सर्वतोमुखं

शिवतत्वमिदं प्रोक्तं तत्वानामखिलालयं ।
आदिशक्तिश्च शांतिश्च तस्य पर्याय वाचकाः

आदिशक्तिर्दशांशेन आदिमूर्तिसमुद्भवा ।
आदिशक्तिश्च मूर्तित्वात् दमूलं चेति कीर्तितं

अमूर्तित्वात्कलाहीनं तद्रूपंलिंगवद्भवेत् ।
सूर्यकोटि प्रतीकाशं ज्योतिसंपाकृतिः स्मृतिः

तस्यामंतर्गतो मूर्तिः अमूर्तादीनिचोच्यते ।
एते वै दिव्यलिंगं तु मूलस्तंभमिहोच्यते

लिंगे सर्वे समुत्पन्नं लयं तत्रैव चोच्यते ।
इच्छाशक्तिश्च विद्या च तस्य पर्यायवाचकाः

शक्तिरस्तु दशांशेन ज्योतिमूर्तिरिहोच्यते ।
इच्छामूर्तिगुणत्वाच्च तस्य मूर्तिमुदाहृदं

मूर्तितत्वात्कलायुक्तं रूपञ्चेति प्रकीर्तितं ।
ज्वालाग्नि सदृशप्रख्यं * * * * * * * *

इच्छामूर्तिगुणत्वाच्च तस्य मूर्तिरुदाहृतं ।
मूर्तितत्वात्कलायुक्तं रूपं चेति प्रकीर्तितं

ज्वालाग्नि सदृशप्रख्यं दिव्यलिंगाकृतिर्भवेत् ।
तस्योर्ध्वांशैक भावे तु एकवक्त्रेण संयुतम्

इच्छामूर्ति-
त्रिणेत्रं चारुवदनं सर्वावयवसुंदरम् ।
साचामिकाननोपेतं लिंगमूर्तिरुदाहतं

मूर्तिसादाख्यमेवोक्तं कर्तृसादाख्यमुच्यते ।
ज्ञानं हि शुद्धरूपत्वात् स्फटिकाभं तदुच्यते

दिव्यलिंगमहादैर्घं महास्त्रलतयान्वितं ।
तस्य मध्ये स्थितो मूर्तिं ईश्वरः सर्वकारणं

चतुर्मुखाश्चतुर्वक्त्र नेत्रद्वादशभिर्युतम् ।
चतुरास्य चतुर्नासि वसुश्रोत्रसमन्वितं

अष्टहस्तद्विपादञ्च सर्वलक्षणसंयुतम् ।
शूलं परशुखड्गं च अभयं दक्षिणे करे

प्. ८२)
पाशं नागं च घण्डां च वरदं वामहस्तके ।
सर्वालंकार संयुक्तं सर्वाभरणभूषितं

एवं तमीश्वरं वेतं लिंगकर्तारमुच्यते ।
कर्तृसादाख्यमेवोक्तं कर्मसादाख्यमुच्यते

निवृत्तिश्च क्रियाशक्ति तस्य पर्याय वाचकाः ।
क्रियाशक्तिर्दशांसेन कर्म सादाख्यद्भवम्

क्रिया कर्ममिति ज्ञेयं तस्मात्कर्मेति नामतः ।
लिंगपीठे प्रकारेण कर्मसादाख्यमुद्भवं

नादंलिंगमिति ज्ञेयं बिन्दुपीठमिति स्मृतं ।
नादं बिन्दुयुतं रूपं कर्मसादाख्यमुच्यते

चत्वारि कर्तृरूपादि केवलं नादमुच्यते ।
लिंगशंबुरिति ज्ञेयं पीठशक्तिरुदाहृतं

योनिलिंग प्रकारेण जगत्सृष्ट्यन्तकारणं ।
तदा संयोग भावत्वात् कर्मभावमुदाहृतम्

बिन्दुमध्ये गतोनादं नादमध्ये तु मूर्तिनः ।
मूर्तिमध्ये गतं तत्वं तत्वमध्ये गतं शिवम्

एतच्छिवमयं लिंगं सर्वतत्वालयं स्मृतं ।
लिंगेन जायते तत्र जगत्स्थावरजंगमम्

तस्माल्लिंगविशेषेण कर्मरूपमुदाहृतं ।
कर्मोदयेन सृष्टिस्स्यात्कर्मान्ते संहृतिर्भवेत्

एतत्कर्मेश रूपं तु सृष्टिस्थितिलयावहम् ।
पञ्चसादाख्य योनेन कर्मसादाख्यमुच्यते

शिवसादाख्य विशेषेण शिवरूपसमाश्रितं ।
अमूर्तं हि महासेन शिवसादाख्यमाश्रितः

मूर्तरूपाविशेषेण न मूर्तादीन् समाश्रितं ।
तस्मात्कर्मेशरूपं तु पञ्चमूर्त्याश्रयं विदुः

सर्वतत्वात्मकं ज्ञेयं सर्वाधारमिति स्मृतं ।
एतद्वै मूर्तिपिण्डित्वा पिण्डिकार्यमिति स्मृतं

पिण्डिस्थं पिण्डमध्यस्थं पिण्डेन तु पुटीकृतं ।
पिण्डेन पिण्डितं पिण्डं पिण्डरूपमुदाहृतम्

एतन् शिवमयं पिण्डं सर्वतत्वमयं विदुः ।
पञ्चमूर्तिमयं देवं पञ्चतत्वात्मकं भवेत्

प्. ८३)
मूर्तानां देहभेदैस्तु गुणैः पञ्चाननैर्युतम् ।
तद्भेद कृत्तु महेशादि सर्वतत्वादिसंभवा

तस्य वस्त्रैस्तु संभूता सिद्धादीनि तंत्रकैः ।
देवस्योत्त कलोपेतो तं धातुपिण्डमिति स्मृतं

षट्कलानि च पात्रं च षडंगैस्तु प्रकल्पयेत् ।
सर्वांगानि च संपूर्णं सर्वावयवसुन्दरम्

एवं तु स्मृति मात्रेण मूर्तिंसकलरूपधृत् ।
निष्कलं तदपाये तु तस्मात्सकलानिष्कलं

सौवीर्यं नास्थितं देहं मांसाद्रुधिरमुच्यते ।
चंद्रचापमिवाकाशे दर्पणं प्रति बिंबवत्

इत्येवं मनसा कल्प्य निष्कलं सकलोद्भवं ।
ध्यानलक्षणमेवोक्तं अंगभावमथोच्यते

मूर्तानां गुणरूपं तु सांगं चेति प्रकीर्तितम् ।
अश्मानोनमवोहस्य कूलमेकं द्विधाकृतिः

चलं च शक्तिमेवोक्तं ततः संबन्धमेव च ।
निष्कलश्शैलजा कर्तृ सकलं भाव्यरूपकं

भाव्यरूपं तु संबंधं निष्कलं शैलजं न्यसेत् ।
कलातत्वानि वर्णानि मंत्राणि भुवनानि हि

पदानि षडध्वानि क्रमेणैव विशेषतः ।
निवृत्तिं च प्रतिष्ठा च विद्या शांतिस्तथैव च

शांत्यादि पराशक्ति पञ्चैते पञ्चपक्षके ।
.
सडध्वा -
मन्त्राध्वा च पदाध्वा च वर्णार्ध्वा रूपनामकं

तत्वाध्वा च कलाध्वा च विंशत्येवं पदं शिवं ।
तस्य क्रमेण निवृत्तिश्च प्रतिष्टाजलमेव च

अग्निरूपे च विद्या च शान्त्यायाचमनुद्गते ।
आकाशे शान्त्यातीताश्च भूतव्याप्ते सुपञ्च च

भुवनानाद्विशंचापि चतुविंशतिमेव वा ।
तत्वाद्वा संख्य षड्त्रिंशत्कलाध्वा षोडशा कला

मंत्राध्वा च सहस्रांशो पदाध्वा एकशीतिका ।
वर्णाध्वा एकपञ्चाश षडध्वासंख्यमेव वा

प्. ८४)
आचार्य संकरं । आचार्यलक्षणम् - आचार्यदोषं ।
आचार्यलक्षणं वक्ष्ये शृणुष्वेकाग्रमानसः

शिवद्विजकुलोद्भूतं दृढचित्त विलक्षणः ।
शिवसिद्धांत शास्त्रज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः

अरोगी च प्रमादी च कुलं प्रायदर्शनः ।
नृणां पत्नि संयुक्ति शिवभक्ति समन्वितम्

समयाचारवर्तेन तत्वज्ञेन जितेन्द्रियः ।
सर्वलक्षणसंपन्न शैवाचार्यस्स उच्यते

अत्र किंचिद्विशोषोऽस्ति तद्विशेषं शृणुष्वजः ।
पत्निहीनेन प्राप्तेण अर्चिरादि यथा तलम्

कृतञ्चेत्तेन कर्माणि राजा राष्ट्र. विनश्यति ।
तद्ग्रामवासिनां मर्त्या क्षुत्पिपासादि पीडिताः

तेन कृत्वा * * * * * यश्चित्तं तु कारयेत् ।
तत्कर्मन्तु पुनः कृत्वा प्रायश्चित्तपुरस्सरं

विघ्नावामन दहरो च बन्ध चिरं खञ्चोबला- ।
* * च * * मुकजलोद्व बुद्धिखनखो-

खाणां खलौ वर्ज्यकः । जातोद्भू अभिदूष्यतः ।
कुसुमदृक् मिथ्यावराकी बकबेकाप्येषु शिवा-

र्चनं न कुर्यात् । दोषं तु संजायते । यावत्तेनोक्त- ।
तन्त्रेण दीक्षां कृत्वा तु वः शिवः -

तत्तत्तंत्रोक्तमार्गेण कर्षणादि क्रियां चरेत् ।
कामिकाद्येक भागं तु न दोषाय तु संकरः

आद्यंतमाचरेद्विद्वान् एकतंत्रेण सर्वथा ।
अनुक्तं चेत्तथान्येन संग्रहं सर्वमाचरेत्

उत्तमर्कञ्चेदन्यतंत्रेण संकरं तत्र संकरं ।
तेन दोषेण यद्वस्तु राष्ट्रनाशं भविष्यति

लक्षणं चेत्तस्य तंत्रेण कारयेत्सर्वकर्मसु ।
यदिमो न कुवन्दिस्थ नानाबंधनक्षयम्

कर्षणादि प्रतिष्ठां तं एक तंत्रेण कारयेत् ।
यस्मिन् तंत्रे प्रकर्तव्यं अन्य तंत्रेण कारयेत्

कारयेदन्य तंत्रेण नोक्तं तस्मिन्विशेषतः ।
कर्मणादि प्रतिष्टां तं एकतंत्रेण कारयेत्

प्. ८५)
मुक्तिदं मुक्तिदं चैव सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् ।
पूर्वमेकेन कृत्वा तु पश्चादन्येन वै कृतः

एतत्तु संकरं तेन राजा राष्ट्रं विनश्यति ।
तच्छिष्येणा वशिष्टं तत् कर्तव्यं हि षडानन

अन्यथा यदि ना कुर्यादस्मादाचार्य संकरम् ।
संकरेति सति राष्ट्रं नाशनं च न संशयः

उत्तमं कर्मशास्त्रं स्यान्मध्यमं कर्मवित्तमः ।
अधमं शास्त्रं विज्ञेयं त्रिविधं शिल्पलक्षणं

यथा यज्ञो न हस्तेन गर्भन्यासं तथैव च ।
तथापि देवता गर्भं आचार्य हस्तमेव च

निरीक्षण ध्यानसंस्पर्शान्मर्त्यस्य कर्म विहंगमा ।
पोषयन्ति स्वगात्पुत्रात्तत्तत्पिण्डित वृत्ततः

दृष्ट्वा मृगपतिच्छायां यथा भीतो वने गजः ।
अमंत्रमर्चनं दृष्ट्वा तद्देहं भयमाप्नुयात्

अमंत्रेण व्रता पूजा पैशाच सुरवर्धनम् ।
तद्ग्रामं यजमानं च राजा राष्ट्रं विनश्यति

प्रथमं कृतवान् विधिं यथावत्कृतवने तु करोति ।
निषित्तान्तं अथवा विधिरन्यथा भवेत् चेच्छुभं

स्वामिनमन्यथा करोति ॥
तन्त्रसादाख्यदेवन् -

कामिकं पादयुग्मं स्यात् योगजं गुल्फमेव च ।
चिन्त्यं पादांगुलं प्रोक्तं कारणं जंघका भवेत्

अजितं जानुदेशं स्यात् दीप्तं ऊरुप्रदेशके ।
सूक्ष्मं तु गुह्यदेशं स्यात् सहस्रं * * * * *

वीरं कर्णदेशे तु रौरवं मुखमेव च ।
मकुटं माकुटं तत्र अंगप्रत्यंगमेव च

बाहु तु विमलं प्रोक्तं चंद्र जानमुरस्तलं ।
बिंबं च * * * * प्रांगीतं जिह्वा व्यञ्जनकं

ललितं स्यात् कपोलं हि सिद्धं चैव ललाटके ।
सन्तान न कुलं विद्यात् शिवोक्तं उपवीतकम्

पारमेश्वरं तु हारं स्यात् किरणं रत्नभूषणं ।
वातुलं वस्त्रमित्याहुः शिवमर्मानुलेपनम्

प्. ८६)
बलिपुष्पेव माल्यं च सिद्धांते न निवेदनम् ।
तन्त्रार्कशरीरेण मन्त्रमूर्तिमयेन च

विपुलार्थन्तु नोदित्वा तत्वमंत्रार्थदर्शनात् ।
तन्त्रांतेन समाख्यातं तन्त्र संज्ञाश्च संहिता

चतुर्थे दशरात्रं तु षण्णाशा पुंसि पञ्चमे ।
षष्टे चतुर्हात् शुद्धि सप्तमे तु दिनत्रयम्

नवाज्ञानंतवैश्वर्यं नववित्तं च यौवनं ।
तत्रैव सूपरं शैवं सौम्यन्यादि रौद्रकं

सौभ्यं चत्वारि भेदेन प्रोक्तं दक्षिणवामकं ।
पण्डितानपि बाधन्ते किं पुनस्तानपण्डितान्

बुभञ्च न वापानान् शास्ता वैवस्वतो यमः ।
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम्

देवताद्गम्यते सर्वं दैवं हि परमागतिः ।
यथा सर्पमुखाद्ग्रस्तं मण्डूकमिति स्वयं

तथा संसारसंदष्टं नरमांक्षिति सद्गुरुः ।
कीशा शरीरमित्युक्तं मन्त्रजीव इति स्मृतं

आत्ममंत्र प्रसिद्धांतं योगं शिवसान्निध्यकारणं ।
गर्भिणीं प्रसवेदन्तु परिभागमिदं स्मृतं

परिभागमिदं षष्ट्योमासपक्षादिभिर्विना ।
सर्वमासेषु इत्येव कर्तव्यं आचार्यश्च यते दिने

मनसा कर्मणावाचा गुरुक्रोधन्नकारयेत् ।
तस्य क्रोधेन गम्यन्ते आयुश्री ज्ञान सत्क्रिया

चतुः श्रोत्रियार्थगतिं कुर्वन् अज्ञानं साफलं वयेत् ।
गुर्वाज्ञा पालको यस्मात् ज्ञानसंपत्तिमश्नुते

वामदक्षिण सिद्धांतं भेदेन द्विविधं मतं ।
वामं परशवाहस्स्यात् दक्षिणं भैरवार्हकं

सिद्धांतं यामलं सर्वं आदि शैवोक्तमार्गकं ।
शैवं पाशुपदं सोमं लाकुलं तु चतुर्विधम्

मंत्र सिद्धांतकं श्रेष्टं मष्ठाविंशति संहिता ।
यस्मिन् तंत्रे समारंभं कर्षणाद्यर्चनान्तकं

प्. ८७)
तस्मिन् तंत्रे प्रकर्तव्यं अन्यतंत्रेण कारयेत् ।
सौम्यमार्हतं चैव शैवं पाशुपतं तथा

कापालं पाञ्चरात्रं च षडेते समाया स्मृताः ।
* * * * * * * * * * * * * * *

?
सौम्यार्हतमिदा * * भाकर वेदान्त नैया-
यिक वैशेषशैवास्सर्वे प्रकुर्वीतीति गृहस्था-

द्विजोत्तमी । यामला मातृतंत्रे च कापाले पञ्च- ।
रात्रिके । बौद्धे चार्हते चैव * * * * पि च

अन्येष्वविषु मार्गेण तत्तच्छास्त्रैः स्वशास्त्रकः ।
शैवा कुर्वन्ति दीक्षाश्च तल्लिंग स्थापनादिकं

मुख्यत्वादह शैवस्य मुखमास्य मनोऽपि च ।
अधिकारोस्ति सर्वस्य नान्येषां शिवदर्शने

तस्मात्परार्थमात्रार्थं स्थापनं यजनं तथा ।
शिवविप्रेण कर्तव्यं अन्येषां स्वार्थमेव हि

परार्थमपि कुर्याद्वे लोपं तन्त्रपतेस्तथा ।
तद्राष्ट्रस्य विनाशस्तु अचिरेण न संशयः

वस्तुपराङ्मुख वस्तुनिकृत्यं वस्तुमुखं भव-
रीशनिरीक्षणात् । यत्कृतमण्डप गोपुर-

पीठं वस्तुमुखानि मुखानि न भवन्ति ।
अथ तत्वानि षड्त्रिंशन् पृथिव्यप्-

तेजो मरुद्वियत् । गंधोरूपरसस्पर्श शब्दो-
पस्थौ च पायु च । पादौ पाणि च वाङ्नासा जिह्वा-

चक्षुस्त्वचः शृती । मनोऽहंकारबुद्धिश्च प्रकृति-
वज्ञयस्त्वया । रागोनियति विद्यां च कलाकालं-

च मोहिनी । विद्याश्चेश्वर सादाख्यं शक्तिश्शिव-
इति स्मृतं । तत्व तत्वेश्वरं न्यासं मूर्तिमूर्तीश्वरा-

न्वितं । तत्वत्रयाधिपः । आत्मविद्या शिवा-
ख्यं तु तत्वत्रयमिति स्मृतं । क्ष्मावह्नियजमानार्क-

जलवायु निशाकर । शर्वः पशुपतिश्चोग्रो
रुद्राख्यो भव एव च । ईशानं च महादेवो-

प्. ८८)
भीमलश्च वृषमूर्तयः । पञ्चमूर्ति आत्मा ।
पञ्चमूर्त्यात्मको न्यासो कष्टा वारि दहनानिलाः

खञ्चेति मूर्तये लिंगे ब्रह्माद्याः पञ्चमूर्तयः ।
इन्द्राश्याग्नि यमश्चैव निर्-ऋतिर्वरुणस्तथा

वायु सोमस्तथेशान ब्रह्म विष्णुश्च लोकयाः ।
दशायुध-
अनंतेशस्तथा सूक्ष्म शिवोक्तं चेकनेत्रकम्

एकरुद्रस्त्रिनेत्रश्च शिखं च शिखण्डिनं ।
अष्टविद्येश्वराश्चेते त्रिणेत्राश्च चतुर्भुजाः

दर्पणं पूर्णकुंभं च षष्टभं युग्मचामरम् ।
श्रीवत्सं स्वस्तिकं शंखं दीपो देवाष्टमंगलं

कुंभकर्णो निकुंभश्च सिह्मस्यो गजवक्रकं ।
ज्वालाघं जालजंघं च लोहजं तृविधा भवेत्

मृगास्युष्टमिदं प्रोक्तं पीठे उपरि पूजयेत् ।
धरो धृ सोमनीलं च प्रमुखं च प्रभावकम्

कलौ भीमं तथा नष्टौ वसूनां परिकीर्तितं ।
पैशाचं राक्षसं यक्षं गन्धर्वं ऐन्द्रमेव च

सौम्यं प्रजेश्वरं ब्रह्मं अष्टमं परिकीर्तितं ।
वामा ज्येष्ठा रौद्री च काली कलविकरणीं तथा

बलविकरणी बलप्रमथिनी सर्वभूतमनोन्मनी ।
चण्डरुद्रो महामोडी विबुधो विहलोत्तमः

विश्वरूपो विशालाक्षी भूधरो मेघवाहनः ।
एतान् विमानपालाश्च पूर्वादीनि क्रमान्न्यसेत्

अच्युतानंद मूर्तिस्तु चक्रपाणिर्जनार्दनः ।
पुरुषं प्रक्षुतं चैव गोविन्दो मत्तनायकं

प्रजापतिश्च धातारं विधातारं च पितामहं ।
अजं वै सृष्टि मूर्तिश्च हिरण्यगर्भश्चतुर्मुखं

अष्ट स्कन्द
स्कन्दस्यैव कुमारश्चेत् सुब्रह्मण्यं तथैव च ।
कार्तिकेयश्च सेनं च षण्मुखो शिखिवाहनः

प्. ८९)
सेनापतिं च इत्येते पूर्वादीनि क्रमान्न्यसेत् ।
माणिक्कं पुष्परागं तु स्फटिकाभं तु * * *

प्रवालकं चै वैडूर्यं इन्द्रनीलं तु सप्तधा ।
रत्नं चैव माख्यातं लब्धमानेन कारयेत्

अष्टमृतु ।
कुलिका वटको शृंगगजदंतमृगं तथा ।
नन्दद्यब्धि हृदयवल्लिके प्रणजामपि मृतुका

उर्वशी मेनका चैव लक्ष्मी चैव तिलोत्तमः ।
सुमुखी सुमना चैव कुमुखी कामवर्धनी

एताश्चाप्सरसा प्रोक्ता अष्टमंगलधारिका ।
परस्सिद्धं पद्मक्तिकं चैव मंत्रज्ञो मंत्रवित्तमः

प्राङ्ज्ञश्वरंबरां चैव * * वत्सिद्धपूजिता ।
सिद्धास्वेताः समाख्याता तेषां वर्णानि का शृणु

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकः कार्कोटकं तथा ।
शंखपालश्च गुलिकः पद्मको वासुकी तथा

नागास्वष्ट इति ख्याता द्विभुजाश्च द्विलोचना ।
उत्तमं पूर्वदिग्भागे चतुर्वक्त्रं चाग्निगोचरे

कुण्डोदरं दक्षिणे चैव नैर्-ऋत्यासु प्रबोधकैः ।
वारुण्या सिह्ममुखी चैव वायव्यां तु अधोमुखं

सोमे च एकपादः स्यादैशान्यामष्टपादकम् ।
इत्येते चाष्टभूतानां परिवाराग्रे बलिं क्षिपेत्

अर्कपङ्कज बिल्वं च नंद्यावर्तं च पाटली ।
करवीरं चंपकश्चैव नीलोत्पलमथाष्टकम्

अष्टपूजा-
द्वारोर्ध्वे दक्षिणे पार्श्वे विघ्नेशं संप्रपूजयेत् ।
द्वारोर्ध्वे वामपार्श्वे सरस्वतीं संप्रपूजयेत्

द्वारोर्ध्वे मध्यमे चैव श्रीदेवीं संप्रपूजयेत् ।
द्वारस्य दक्षिणे पार्श्वे गंगा नंदीश्वरं यजेत्

द्वारस्य वामपार्श्वे तु महाकालीं यमुनां बुधः ।
भुवंगं च पतङ्गं च ऊर्ध्वान्तं संप्रपूजयेत्

प्. ९०)
विमलं च सुबाहुं च गुहो नित्योपदाननम् ।
गंगां चैव महानंदी महाकालं यमुनां तथा

स्तानकं इति विख्यातं विघ्नेशं चैव पद्मजा ।
वागीशं च विशेषेण आसनं त्विति पठ्यते

भुवंगं च पतंगं च शयनं विधि पद्मजः ।
द्वारेषु देवतास्सर्वे परस्परनिरीक्षणम्

देव देवं नमस्कृत्वा द्वारदेवान् प्रपूजयेत् ।
पतंगस्योर्ध्वे गणेशं तु तस्य वामे सरस्वती

दक्षिणे च भुवंगस्य गंगा नंदी च मेव च ।
यमुनां च महाकालं तस्य वामे तु पूजयेत्

विमलं च सुबाहुं च पूजयेद्वै कवाटयोः ।
ऋषभं पूजयेदग्रे गंधपुष्पादिभिर्बुधः

द्वारमंतर्मुखं वापि द्वारपालबहिर्मुखम् ।
कारणे ।
द्वारार्चनायां स्नानकाले तदंते धूपदीप-

नैवेद्यप्रदाने । तदंते श्रीबल्यादौ तत् ।
समाप्तौ नटाद्ये तदन्ते तत्ताडयेद्वारघंटां-

यस्मिन् काले धूपदीपान् तदादीन् । तस्मिन्
काले घोषयेद्धूपघण्टाम् । घोषणाद्रा-

क्षसाद्यागश्चा गच्छन्ति तद्द्रव्य तद्देवता ।
इन्दुनिभपञ्चमुख हस्तदशयुक्तं शूलकर-

टंकमसि वज्रमभयं स्यात् । पाशवरदांकुश-
मणिदहनवामे रक्तकमलासन सदाशिव-

स्वरूपं । देविशिरदक्षिणमथोत्तरसुपादं
गोमुखांत घृतवारि भुजयुक्तम् । योनिगत-

मध्य संस्थित सुलिंगस्थापित सदाशिवमनो-
न्मनि स्वरूपम् । एकमुख वेदकर विद्रुम-

स्वरूपं । कृष्णमृग टंकवरदाभय चतुष्कम् ।
लोचन तृतीयसित वस्त्र परिधानं चंद्रयुत-

प्. ९१)
मौलि गतगौरि सहस्रसूनुं । कुंदनिभ-
वेदकरवह्नि नयनं स्यात् पंकजपताग-

वरदोत्पल चतुष्कम् । लोचन तृतीयसित-
वज्रपरिधानं चंद्रयुत मौलिगत गौरि-

सहस्रसूनुम् । अंगभिम भूषण विचित्र-
नयनं स्यात् तुंगमकुटोज्वल मनोन्मानि-

स्वरूपं । सदाशिव ध्यानम् ।
आदौ पञ्चमुखं प्रकल्प्यविधिना तद्वारव-

क्त्रादिकं । सद्यं वाममघोर तत् पुरादिषु- ।
शान्यसेदि क्रमात् । मूर्धानं वदनं तदैव हृदयं-

गुह्यं च पादद्वयं । ईशानं पुरुषं च घोरमथवा- ।
वामञ्च सद्यं न्यसेत् । तस्य वर्णम् ।
गोक्षुरधवलाकारं सद्यो जातस्य वर्णकम्

जपाकुसुमसंकाशं वामदेवस्य वै गुह ।
अघोरं मंजनप्रख्यं पुरुषं कुंकुमप्रभं

शुद्धस्फटिकमीशानं पञ्चवक्त्रं षडाननं ।
पञ्चवक्त्र * * * * * * * * * * * *

पायसं पूर्वदिग्भागे कृसरान्नं दक्षिणे तथा ।
मुद्गान्वं पश्चिमे भागे गुलान्नं उत्तरे न्यसेत्

शुद्धान्नं ऊर्ध्ववक्त्रं च पञ्चवक्त्रे प्रदापयेत् ।
* * * * * * * * * * * * * * *

?
कपित्थस्य फलं सारं यावत्कुंजरभाक्षितं ।
तथा सर्वनिवेद्यानि भुंजीयात्परमेश्वरम्

पेयं शोष्यं च लेह्यं च चोष्यं च भक्ष्यं करतले न्यसेत् ।
अन्नाद्यपूपतोयादि दर्शनाद्गृह्यते मया

रसादि भक्त जिह्वाया अनामि कमलोद्भवा ।
स्वमूर्धान्तु उभयौ तु पार्श्वे त्रयस्त्रिंशन्मूर्तिः

प्रतिमा हृदिस्हित शक्त्याकृति शैलजलोह-
मेव स्तन्नावसन्ति सततं स जीवः । शूलस्य-

मध्ये वृषणशृंगमध्ये पद्मस्य मध्ये शिख-
रस्य कुक्षौ । सृष्टिलिंगस्य लिंगार्थं व्याख्या-

संख्येयमूर्तिनः ।
प्. ९२)
शश्वद्धिशेखरं श्याम निग्रहं कालनिग्रहम् ।
गौरीश्वरं च वै वाह्यं उमायानुग्रहं परम्

उमया सहितं गौरी संवादं च सुखावहम् ।
गुहोमा सहितं सार्धं नन्द्यारूढं पुरांतकम्

किरातार्जुनकं कालं उमार्ध हरिरर्धकम् ।
नृत्तमूर्त्तित्रयं पश्चाद्दहनं जाह्नवीधरम्

चण्डेशानुग्रहं पश्चात् मुखलिंगमतः परम् ।
विघ्नं कन्दस्य चण्डेशं क्षेत्रेशं कमलोद्भवं

चक्रपाणिश्च मार्ताण्डं नागेशं वीरभद्रकं ।
गौरी दुर्गं तथा श्रेष्ठं महामोदि सरस्वति

जाह्नवी भद्रकाली च लक्ष्मी पृथिवी मातरं ।
एतच्छास्त्रोक्तमार्गेण पूजयेदादि शैवकं

सोमास्कंदेश्वरं चैव इन्दुशेखरमेव च ।
ऋषभं वाहनं चैव नटेश्वरं तथैव च

तथा वै केशवासं च भिक्षाटनमतः परं ।
चण्डेशानुग्रहं पश्चात् दक्षिणे कालनाशनं

लिंगोद्भवानां च मूर्तीनां भेदाष्षोडशधा भवेत् ।
शांतं पद्मासनस्थं शशिधरमकुटं पञ्चवक्त्रं-

त्रिणेत्रं । शूलं वक्त्रं च खड्गं परशुम-
भयदं सव्य भागे वहन्तं । नागं पाशं च घंटा-

प्यनलकरयुतं सांकुशं वामभागे नानालंकार-
युक्तं स्फटिकमणिनिभं नौमि सादाख्य तत्वम्

श्यामां त्रिनेत्रा द्विभुजा त्रिभंगी सव्यापसव्य-
स्थित कुञ्चितांघ्री । सव्योत्पला कटकास्तनो-

च्चाहस्तान्यलंबा परमेश्वरी सा । कुंदेन्दुस्फटि-
काभा सा जटामकुटमण्डिता । पञ्चाचनसमा-

युक्तं पञ्चवक्त्रसमन्वितं । वक्त्रं प्रतिविशेषेण-
त्रिलोचन समन्वितं । दशभुजं- तु रेकन्तु द्विपादं-

पद्मसंस्थितं । शूलं परशुखड्गं च वज्राभयं च
दक्षिणे । नागं पाशांकुशं चैव घंटां वह्निं च वामके

प्. ९३)
सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् ।
दिव्यांबरधरदेवं दीर्घबाहुं नखोज्वलं

दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाविभूषितं ।
शांतरूपमिदं प्रोक्तं किञ्चित्प्रहसिताननं

एतद्रूपं स्मरेन्नित्यं धर्मकामार्थमोक्षदं ।
ध्यानरूपमिदं प्रोक्तं विशेषमधुनोच्यते

वै कर्तनो विवस्वांश्च मार्ताण्डो भास्करो रविः ।
लोकप्रकाशकश्चैव लोकसाक्षित्रिविक्रमः

आदित्यः सूर्यदेवांश्च अंशुमानो दिवाकरः ।
एते वै द्वादशा दिव्याः सर्वलक्षणसंयुताः

कर्मेशं पूर्ववक्त्रं स्यात्कर्तृसव्याननं भवेत् ।
अपरं ऊर्ध्ववक्त्रं स्यादमूर्ताश्चोत्तराननं

ऊर्ध्वं तु शिवसादाख्यं एवं पञ्चाननं विदुः ।
ईशानमूर्ध्ववक्त्रंचादि तथा कर्माणि वद्भवेत्

प्राग्वक्त्रं उद्दिष्टं दक्षिणाष्टमुखं यथा । पूर्वोर्ध्वं- ।
दक्षिणं स्यैव इतरं पश्चिमोत्तरम् । किंचि-

दस्ति विशेषोऽस्ति ऊर्ध्वानस्यधोमुखम् ।
मूलं सञ्चित्य तद्वक्त्रं पराङ्मखमिति स्मृतं

पूजाकाले तु तां ध्यात्वा अर्चितं कर्मवक्त्रवत् ।
एवं सङ्कल्प्य विधिवत्पूजांते पूर्ववद्भवेत्

एतत्पञ्चात्मकत्वाच्च सर्वकारणकारणं ।
सदाशिव इति प्रोक्तं इति शास्त्रस्य निश्चयं

एतद्वै कर्मरूपत्वात् कर्मं कर्मन्तु कारयेत् ।
योगिनां मंत्रिणां चैव स्मृतिमात्रे भवेद्गुरु

इत्येतैर्लक्षणैर्युक्तं कर्मसादाख्यमुच्यते ।
शिवादि कर्मपर्यन्तं क्रमेण परिकीर्तितम्

सादाख्यलक्षणं प्रोक्तं महेशं शृण षण्मुख ।
कर्मेशस्य सहस्रांशे महेशस्य समुद्भवम्

प्. ९४)
महेशं सकलं विद्यात् सृष्टिस्थितिलयात्मकं ।
पञ्चविंशतिभेदेन अमूर्तं पञ्चविंशतिः

नानारूपधरो देवो नानाभेद समन्वितं ।
नानाछिन्न समोपेतो नानालीलापरो हरः

स्थानं यानं समासीनं नृत्तं कोपं च सौम्यकं ।
अनेकाकारसंयुक्तो देव देवो महेश्वरः

जटामकुटसंयुक्ते मेकवक्त्रं त्रिणेत्रकं ।
सर्वाभरणसंयुक्तं एकपद्मासनस्थितं

एवं महेशमेवोक्तं रूपभेदमथा शृणु ।
प्रथमं सोमधारी च द्वितीयमुमया सह

तृतीयं तु वृषारूढं चतुर्थं नृत्तकोद्भवं ।
वै वाह्यं पञ्चमं विद्याषष्ठमं भिक्षाटनं भवेत्

कलारीं सप्तमं विद्यात्कालाभा चाष्टमं भवेत् ।
नवमं त्रिपुरारी स्यात्जलं धरापरो दश

एकादशे गजाहारीं स्याद्वादशं वीरभद्रकं ।
त्रयोदशं हरेरर्धं तदर्धनारिमतः परं

पञ्चादशं किरातं स्यात् कंकालं षोडशं भवेत् ।
चण्डभानुग्रहं चैव ततः सप्तदशो भवेत्

विषापहरणं चैव अष्टादशमिति स्मृतं ।
चक्रदार स्वरूपं च एकोनविंशति स्मृतं

विघ्नप्रासादविंशं च उमास्कंदं ततः परम् ।
द्वाविंशदेकपादं स्यात् त्रयोविंशत्सुखावहं

दक्षिणामूर्तिरूपं तु चतुर्विंशति प्रकीर्तितं ।
इन्दुधारादि षट्कन्तु धर्मात्माख्य समुद्भवा

विषापहरणादीनि कुक्षे पञ्चानं विदुः ।
सुवासनादि लिंगांतं शिवाख्ये तु त्रयोद्भवा

एते महेश रूपांश्च कर्मादिषु समुद्भवा ।
पञ्चविंशत्प्रकारेण रूपं चेति पृथक् पृथक्

प्. ९५)
एते महेश कोट्यंशा विष्णुब्रह्मासमुद्भवा ।
नेत्रेषु सव्यवामोर्ध्वो सूर्यसोमा शिवोद्भवं

आस्ये ज्ञान समुत्पन्नं गलेशे तु समुद्भवम् ।
षण्मुखं हृदयेज्जातं नाभेर्देवा समुद्भवाः

पञ्चाशत्कोटि देवाश्च महांशे तु समुद्भवः ।
ऋषयश्च तथा कोट्यः रोमाच्चैव समुद्भवाः

तत्वानामुद्भवं प्रोक्तं यतीनामुद्भवं शृणु ।
एकैकेन दशांसेन जायते क्रमशस्तथा

एते वै पञ्चशक्त्याश्च शिवादीनां तु शक्तयः ।
मनोन्मन्या सहस्रांशो गौरीष्वथ समुद्भवः

श्रीदेव्या सरस्वती दुर्गादुमा चैव प्रभा तथा ।
वामा ज्येष्ठा च लक्ष्मी च तथा वैश्यानु शक्तयः

एते वै कोटि शक्तिश्च गौरी देवसमुद्भवः ।
शक्तिभेदं विशेषेण समासात्परिकीर्तितम्

सूत्राग्रंमुखमित्युक्तं सूत्राधः पादमुच्यते ।
सूतसंधिस्तु पृष्टं स्यात्सूत्र पार्श्वौ तु बाहुकौ

व प्रक्रमेवा सुखासीने चतुरश्रं तिष्ट लिंगकं ।
शेषलक्षणमेवोक्तं शयनं लिंगं प्रकीर्तितं

लिंगवचनम्-
पृथिव्या यानि तीर्थानि पुण्यान्यतनानि च ।
लीयंते तानि लिंगे तु तस्माल्लिंगं प्रकीर्तितम्

भद्रदल ।
प्राच्यामग्रतः शंभु नोत्तरे योषिताश्रये

न प्रतीच्यां तु यत्पृष्टं तद्दक्षे संस्थितोर्चयेत् ।
योगजे - अर्चना प्रकरणे

प्रतीच्यां तु यथा द्वारं तत्रेशं पुरुषं स्मरेत् ।
सद्यो जातं भवेत्प्राच्यां घोरं वामं च पूर्ववत्

प्. ९६)
भोगांगानि यथा पूर्वं साधकं चोत्तरानना ।
प्रथमं शिवसादाख्यं मूर्ति द्वितीयकम्

तृतीयं मूर्तिसादाख्यं चतुर्थं कर्तृनामतः ।
पञ्चमं कर्मसादाख्यं पञ्चसादाख्यमुच्यते

ब्रह्माणं यागमूर्तिं च विष्णुमूर्तिं बलिस्तथा ।
ईश्वरं कुंभ मूर्तिं च अग्निमूर्तिं च रुद्रका

सदाशिवं मूलबेरं पञ्चमूर्तिरिति स्मृतं ।
लिंगात्तद्रूपकं ज्ञात्वा कल्पयेत्सादनं ततः

स्वयंभुर्दैविकं बाणे कल्पयेदेकमानसं ।
आर्षेगाणवे वत्स कल्पयेदासनत्रयम्

मानुषं चैव वै वत्स पञ्चासनं प्रकल्पयेत् ।
कुन्देन्दुवर्णां वरदां त्रिणेत्रां कोटीर-

भारां अभयां भयस्नां । पाशां कुशां पङ्कज-
मध्य संस्थां आधारशक्तिमिति चिन्त्यमूले

एकाशीति पदं सुवृत्तमखिलं पाताल-
भाग स्थित नागैरष्टभिरष्टदिक्षुनिहितै-

शंखाद्यपुष्पप्रभम् । संयुक्तं असुकृष्णरक्त-
सदृशं राधू-मत्र धूमत्रान्वितम् । शंखाभस्फ-

टिक * * * * * * * * * * ष्टत्वर्णै
रनंतासनम् । योगस्योत्परि संह्य * * * *

* * दकं दण्डमादिभिः कल्पितं । प्राणाद्यै-
र्दश वायुभिश्च सहितं युक्तं दशात्माक्षरैः

भूमिस्थं स्थिति संभवं च नियतश्चोर्ध्वं च-
दातं च वं ओंकारेण तु चित्र कदलनिभं-

नाढ्यं च तद्देवता । पूर्णचंद्र सदृशं सुवर्तुलं-
कर्णिकोपरि निधाय तत्समम् । अंबिकादि-

सहितं शिवास्पदं वादि शक्तिसहिताय जामिदं ।
आधारबीजांकुर नालकं च सुखा सुखसनेषु-

त्रिषु मण्डलेषु । गुणयेष्वत्र त्रिषु क्रमेण प्रक-
ल्पना संप्रहिरार्द्रपुष्पैः । न्यवेदनं ताडन-

प्. ९७)
योगसिंहं पद्मासनं तद्विमलं क्रमेण ।
पीठस्य पञ्चांग षडंग नाम्ना त्रिमण्डलानि-

त्रिगुणात्मकं च । आवाहनासनं पद्मं अनंता-
सनानि कर्मणि । विमलासनं अर्चनैर्युक्तं-

भोग्यं योगासनं भवेत् । नृत्तयोगादि संयुक्तं-
सिह्मासनमतः परं । हैमनि भवेदकर श्याम-

करयुक्तं । कुण्डिक पताक वरदा यननमाला ।
विचित्र वसनांबरं जटामकुटयुक्तमक्षयुत-

लोचनं । पितामह किरीट मकुटान्वितसु-
केशवस्वरूपं । शिवरूपम्

रक्तनिभवेदकर व्योममुखयुक्तं शूलवर-
दांकुश पताकयुत हस्तं । कृष्णवरदांबर-

शशांक सुतमौग्री वेदगुण नेत्रयुत रौद्र- ।
शिवरूपम् । एकमुखवेदकर विद्रुमनिभं-

स्यात् । कर्णमुख टंक अभयं वर चतुष्कम् ।
अंबरतृतीयसित वस्त्र परिधानं चंद्रयुत-

मौलि हरमीश्वरस्वरूपं । परमेश्वरिरूपम् ।
विद्युद्प्रभास्सकल चन्द्रमुखाद्युजिह्वा नेत्र-

द्वया सकलयोनिषु मध्य संस्था बाहुद्वया-
प्रसृतकोत्पलहस्तयुक्ता प्राणादिचार्णनव-

केषु संस्मितास्ते वह्निमण्डलमेवोक्तं रवि-
मण्डलमेवोच्यते । वीत प्रभासारसिजानन-

युग्मनेत्रा ॥ बाहुद्वया प्रसृत पङ्कज चर्यमाणा ।
पीनस्तना कनककुण्डल कर्णयुक्ता- सूर्यप्रभा-

रविकलोपरि संस्थितास्था । रविमण्डल-
मेवोक्तं चन्द्रमण्डलमुच्यते । श्वेतप्रभा-

कनककुलमण्डितान्ये बाहुद्वयाकुमुदधृक्कर-
तलंबहस्ता । नेत्रद्वया रुचिर कुण्डलवक्त्र-

युक्ता । पूर्वादिषु षोडशकले परिसंस्थितास्था-
एवमावाहनं प्रोक्तं प्रतिसंध्यासु कारयेत्

प्. ९८)
प्रजापतिरुवाचः
प्रतिष्ठाकालमारभ्य स्थिते लिंगस्थितश्शिवः ।
कस्मादावाहितं कस्मिन् को ब्रूहि मम शंकर

ईश्वर उवाच-
त्वया प्रोक्तं तु तत्सत्यं किंचित्प्रहसितानन ।
स्थितस्स्यादावाहना नास्ति देशाद्देवांतरेव च

मंत्रेण स्वाभिमुख्यं च क्रियांते तस्थिवं शिवम् ।
उद्वासनं चैव मुख्यं च न च देशांतरे गतिः

यथा काष्टस्स वह्निस्तु मथनात्तत्प्रकाशते ।
यथा ज्वलित वह्निस्तु भस्मनाच्छाद्यते सति

भस्मं व्यपोह्य वातेन ज्वलनं क्रियते यथा ।
तद्वह्निवत्स्थिरेशं तु तन्मंत्रेणैव दीप्यते

आवाहनोद्वासनं नास्ति शिष्टलिंगे विशेषतः ।
प्रजापति समाप्ते तु द्विमुखं तद्विसर्जनम्

यथा कुण्डगतस्याग्नेः वायुनाज्वलनं भवेत् ।
तथा च लिंगमात्रेण जायते भगवान् शिवः

देवैश्च मुनिभिश्चैव यल्लिंगं तु प्रतिष्ठितं ।
तच्छिष्टं लिंगमित्युक्तं शिवसान्निध्यकारणं

तस्मादावाहनं नास्ति न चैवोद्वासन क्रिया ।
कुत आवाहनं देवं कुत्रोद्वासनं तथा

स्मरणादेव आवाहनं विस्मरंति विसर्जनं ।
लिंगमावाहनं चैव लिंगमूर्तिरिति स्मृतं

आचार्य सन्निधौ कृत्वा दर्पणं वा यजेत्क्रमात् ।
दीपान् दीप सहस्राणि मूलदीपं न लिप्यते

यस्य देवार्चनं लिंगं मूललिंगं न लेपकं ।
गोलत्वे नेकवर्णानि क्षीरमेकं समुद्भवं

मंत्रमेकं समुत्पन्नं तन्त्रं च बहुरूपकं ।
कुलाल चक्रमृद्भिस्तु नानारूपेण दृश्यते

आचार्य मनसाध्यात्वा दुश्चया परमेश्वरा ।
अनेकदीपावलि भास्समूह सन्तिष्टमस्यानन-

बाधमान एवं गुणारूपिषु विद्यते चेत् ।
अरूपिणा तत्र किमस्ति वाच्यम्

प्. ९९)
शिलामृद्दारुचित्रेषु देवता यत्र कल्पिता ।
अकल्पित स्वयं ज्योति आत्मनो देवतानिकं

काष्टादग्नि घटे चंद्रे स्वीशमावाहयेत्ततः ।
यद्देवमर्चयित्वा तु तद्देवं आत्म भावयेत्

लिंगं च पीठं परिमृज्य दर्भैः प्रक्षाल्य पञ्चांग-
षडंगमंत्रैः । प्रासादमंत्रेण हृदा तु लिंगं-

स्पृशश्च हस्तद्वय संपुटाभ्यां ॥ लिंगमा-
वाहनं चैव लिंगमूर्तिरिति स्मृतं । यथानल-

तरस्याद्वा कृत्वा योग्यं व्यपोह्य च । कृत्वा-
हृद्गामंजलिं च कुसुमं प्रासादमंत्रं पठन्-

भक्त्यानिष्कल गोचरं सह रसीभावं गतः
साधकः । ध्यायेद्विक्रमता स्वशक्तिभवने-

नादे तथा बिन्दुके । निष्क्रांतं क्रमशस्स्व-
शक्ति भवने स्यादेवमावाहनम् । भूतानां-

चैव भूतान्तांभाग तांत मेव च । शिवविष्णु-
समारूढ शिवमंत्रमिहोच्यते । प्रस्तारम्

आकाशात्संभवा रेखा द्वितीयं अर्धचंद्रकम् ।
तृतीयं कुटिलाकारं चतुर्थं वह्निसंयुतम्

पञ्चमं च ध्वजाकारं अष्टमं चाधो मुखम् ।
सप्तमं बिन्दुसंयुक्तं अष्टमं नादमुच्यते

अष्टरेखा समायुक्तं प्रासादमिति कथ्यते ।
तस्य प्रस्तरम् ॥
पञ्चाक्षरात्मको देहो यस्य प्रासादयात्मकः

यो विजानाति सततं स एव गुरुरीश्वरः ।
पञ्चविंशच्चतुर्थस्य पञ्चमं पंचविंशकं

अष्टकान् पञ्चमं युग्मं अग्निबीज समन्वितं ।
मेधो द्वितीयबीजस्थं धातुपूर्वं यथाक्रमं

मंत्रं समुदितो वापि लांचकं स्याच्छिवस्य तु ।
नादं नादादिकं कूटं कालार्णं पार्थिवान्वितं

वारुणं वह्निसंयुक्तं मरुतु षष्टं स्वरान्वितं ।
स्वरांते बिन्दुनादाढ्यं नवार्णात्मा शिवं विदुः

प्. १००)
मन्त्रं प्रोक्तं शिवस्याह जगत्सृष्टिलयात्मकः ।
नादार्णं तु समुद्धृत्य दिच्चतुर्दशसंयुतम्

बिन्दुनादसमायुक्तं नादाद्यं प्रथमान्वितं ।
अष्टवर्गादिमं चैव तृतीयस्वरसंयुतं

तद्वर्गादि समुद्धृत्य प्रथमस्वरसंयुतं ।
पञ्चाक्षरमयाह्येतत् मंत्रं सदाशिवस्य तु

कौषष्टीविषु बिन्दु चंद्रशकल त्र्यक्षाश्चाक्ष
भास्वध्वनिम् । सीते बिन्दु युतेनुजासन-

यनां सर्गजा कुब्जोदरम् । एकीकृत्य यथा-
कर्म (क्रम) मनन्वितो भित्वा कलासंचयम्

नित्ये निर्मल विक्रयाख्य सहजामिश्रत्व-
(ज्य) वर्तामहे ॥ तस्य । अन्तर्नाडीनियमित-

मरुल्लंबितं ब्रह्मरंध्रं स्वांतेशांति प्रणयन-
समुन्मीलमादंत सान्द्रम् । प्रत्यक् ज्योति-

र्जयति निमिय स्पष्टलालाट नेत्रैः । व्याजी-
व्याप्ति कृतमपि जगत् व्यापि चंद्राख्यमौले

प्रस्तारे परमाक्षरस्य निपुणो निस्तारलब्धो-
दये । विस्तारे नियतप्रपञ्चतनये निस्तंत्रयोग-

श्रमः । तैर्नित्ये कृतविश्रम सहजयादृष्ट्वा
शिवं संपदं । अत्रास्ते सुखमस्तु मोहम-

हिमा प्रासादसिन्धौ गुरुः ॥ मूलारबिंध्वा
द्वादशपर्यन्तं मानसा पुंसादमुच्चार्य-

शिवसमरसोरश्चंदं स्वराघीष बिष-
बिन्दुं अर्धचंद्रत्रिकोणबिंदु नियमध्य-

गत स्वनिहतवनाहलमित्रंगित त्रिशूल-
कुब्जकयुगल गर्भसर्गचूलिकाकर-

प्रस्तारपूर्वकम् । निस्तायक च निस्तीर्य-
निष्कलमिदमहंभावनानि निस्संगनिरु-

पतिकमल लालेपमुपाशांत शकलशक्ति-
कल्लोल कोलाहल सुखकरसन्निभृत निक-

संभसंतारं भचितमहानदीं चातनिशाश-
शांक शतसहस्रसंकाश परंशिवम्-

प्. १०१)
अनुप्रविश्य पुनरावृत्ति भावानि अस्तमय-
निर्विष्ट्य अनुसंधतीदं ॥ मूलाधारे स्मरे र-

ग्निचन्द्रसूर्यसमन्वितं । कुण्डल्यां तु विधातारं
नाभौ विष्णुमुदाहृतं । हृदरे (ये) केवलं रुद्रं-

कर्णमूले महेश्वरम् । जिह्वामूले तु नादाख्यं-
नासाग्रे बिंदुरेव च । नादाख्यं भ्रुवमध्ये तु-

ललाटे शक्तिसंज्ञिकम् । ब्रह्मरंध्रे शिवं
विद्यादूर्ध्वनृत्तं विचिन्तयेत्

शुक्लशोणितयोर्मध्ये बिन्दुरूपं परात्परं ।
शिवमध्यगतो शांतं शान्त्यातीतं परात्परं

परात्परतरं देवं इत्येते शिव भावयेत् ।
आदि चंद्रं मृत्यु भूषण चंद्रखण्ड गुणाग्र-

उद्भानु गंधमनि सीर भास्करस्येन्दुवक्त्र-
हलाकृति सां शुग्मं त्रिशिख द्विबिंबो-

क्त द्विकुब्जकलंमत पातु वः । सकलो पर-
स्सकलो शिवः । प्रासादमारुह्य कलाध्वनीयं-

पश्यन्नधस्तात् सकलं प्रपञ्चम्-
परामृते तत्र सुकेशि सध्य आनंदसांद्रं रसयं प्रकाशे

वेदोऽहनि स्मरहरेश सदाशिवाख्यं सोपानप-
र्भक्षमति लंघपरैरलंघ्यम् । प्रासादशृंग-

मसुदुस्सुखगावशेष अध्यास्महै शिव-
मनंगमुपांगयंति । प्रासादमात्रस्य भजंति-

केचित् तत्वेन सोपाय वशेन धन्या । ज्योत्स्नां-
शिवेत्तोरण पायनीत्वां संविंवययिंजिंमन-

मोहतंत्री । अभावे भावं कुर्यान्निराश्रया ।
अमनस्को नमस्कृत्वा न किंचिदपि चिंतयेत्

पूर्वं हंसितस्सोऽहं पश्चाद्दोमिति यद्यपि ।
अहमेवेद्यलं वेद्मि त्वमाल शिवमेव च

आकूतं चेदमूर्ताख्यं समूर्तं चेत्समूर्तकं ।
वह्नेर्वृषद्वयं शक्ति रविनाय विभाविभौ

प्. १०२)
प्राकाश जलयोर्मध्ये प्रासादमनुसंदधे ।
यदष्षडध्व लहरीं कालुष्यमुपशाम्यति

विमस्तमस्तमश्चेति प्रासादस्य परस्य च ।
तयोरास्वादनार्थस्य शिवशक्तिमयो हि सः

सोऽहं पूर्णानि मामरिशो देहं श्रीविद्यया वहन् ।
प्रासादहृदयेच्छा सनिश्वास परमश्शिवः

प्रासादगिरिसंरूढं प्रासादाख्यं महौषधं ।
संसारसर्पदष्टानां एतदस्ति महौषधम्

अलमल नियती नियतिः परमार्थरूपिणे भावं ।
लब्धे दक्षिण भववे किं यस्तालवृन्ते नः

पूज्यापूज्य पूजनफलान् आधारमूर्त्यामनो-
व्याप्यैर्व्यापक भावको ध्वनिमनान् प्रत्यर्थ-

मात्रालयान् । मुद्राष्वांगमुखास्त भूषण-
वपुर्वर्णांग शक्तिस्तमोपायोपेय समुन्न-

यनं च न सुधी संस्मृत्य शंभुं यजेत् ।
अलिपिशित पुरंधरभोग पूज्यावरोहं बहु-

विधगुलयोगारंभ संभावितोऽयं । पशुजन-
विख्यातं भैरवी संश्रितोहं भैरवोयः शिवोऽहम्

अनकृतामीशकृतामीशगताभ्यान्नाडीं
सुषुम्नामिव पश्य विधिं । आनन्द पुष्पोऽमितः-

वारिसिक्तां श्रांतदिव्योत्सव तूर्यघोषैः ।
न मे प्रियं चतुर्वेदीमुद्भक्तश्च प्रचोदितां

तस्मै देहहतो ग्राह्यं स च पूज्यो यथाह्ययं ।
नाभेदं तु चरंगुल्यं अधस्तादग्निमण्डलं

कदंब पुष्पवद्वर्णं अष्टपत्रं त्रिकोणकम् ।
कुलाधारमयं प्रोक्तं द्वितीयं नाभिमूलके

भुजंगवलयाकारं अष्टवर्तुलमेव च ।
कुण्डलाख्या महानाडी भानुमण्डलमुच्यते

शिखाग्रे द्वादशांगुल्यं वीणादण्डस्य पार्श्वयोः ।
सुषुम्ना मध्यगप्राणमध्ये तु सुषिरं तथा

प्. १०३)
जीवप्राणसमायुक्तं तेषु मध्येषु संचरेत् ।
सञ्चार ति हि तत्काले आधारेषु च संस्थितः

आधेयं यत्प्रयुक्तं च समाधित्येवमाश्रितं ।
इडा च पिंगला चैव वीणादण्डस्य पार्श्वयोः

उपानं पादुकं चैव जगतीं जंघनं तथा ।
कुक्षरं तत् कुमुदं चैव बाहुलांकमेव च

कण्डम् कर्णमिति ज्ञेयं अधरेऽधरं भवेत् ।
महापट्टिललाटं स्यात् केशांतघृतवारिणी

सर्वांगं शोधयेत् वस्स पीठं पाशुपते न च ।
पीठशुद्धिरिति ख्यातं स्थलं चैवास्त्रमंत्रतः

पत्रं ब्रह्मा फलं विष्णु पुष्पमीश्वरमेव च ।
त्रीणि देव शिरच्छेद्यमर्च्चनादि प्रयोजनम्

मत्स्योच्छिष्ट जलं प्रोक्तं जिह्वोच्चिष्टं तु मंत्रकं ।
वत्स्योच्छिष्टं तु क्षराभं भृंगोच्छिष्टं तु पूर्वकम्

द्रव्यमुच्छिष्टमन्नानामर्चनार्थं प्रयोजनम् ।
उच्चिष्टं शिवनिर्माल्यं इदम् प्रेतजीवकम्

काकपिष्टसमुत्पन्नं पञ्चैतानि पवित्रकं ।
अंगुष्टा ब्रह्मदैवत्या तर्जनी केशवस्तथा

मध्यमं ब्रह्मदेवत्यं अनामिकामीश्वरं तथा ।
कनिष्टां सदाशिवं चैव अंगुली अधिदैवताः

स्त्रीपुमान्नपुंसकम् ।
अंगुष्टं तर्जनी नारी मध्यमं तु नपुंसकम्

अनामिकायां कनिष्टं च पुरुषाणां तथैव च ।
भूमिदेवी ।
द्विभुजा च द्विनेत्रा च करण्डमकुटान्वितं

पद्ममष्टदलंश्वेतं कर्णिकाकेसरे स्थितं ।
पद्ममध्ये स्थितां देवीं हेमवर्णैरलंकृतां

सद्यमंत्रं समावाह्य तस्माद्देवीं प्रपूजयेत् ।
अंगवैकल्य दोषाद्यैराचार्यः सङ्गहीनकं

स्वयंभुलिंगविच्छिन्नेनांगहीनेन दोषभाक् ।
एकचक्रसमायुक्ता सारथी तु महारथम्

प्. १०४)
सप्ताश्वसहितं कृत्वा सूर्यं पुरुषरूपिणम् ।
ईषदंकितकेशं वा केशकेनष्टकं तु वा

संरक्तमकुटं वापि प्रभामण्डलसंयुतं ।
रक्तवस्त्रोत्तरीयं च रक्तवर्णसुयौवनम्

सर्वाभरणसंयुक्तं शुक्लयज्ञोपवीतकं ।
अंबुजासन मध्यस्थं प्रभामण्डलमध्यमे

द्विभुजं च द्विनेत्रं च हस्तयोः पद्मके दधन् ।
रथे समवस्थितो ह्येवं सूर्यस्याकृतिरुच्यते

रूपं वै कर्तनादीनां सूर्याकृति पदोच्यते ।
शास्ता देहं समासेन समाहितमना शृणु

द्विभुजं च द्वेनेत्रं च श्यामवर्णं समाहितं ।
कञ्चुकं चिह्नरूपं च शुक्लयज्ञोपवीतकं

शृत्योर्वलयसंयुक्तो हारकेयूरसंयुतं ।
किरीटमकुटं वापि सुकेशमकुटं तु वा

सरत्नमकुटं वापि अंगुलीयकसंयुतं ।
कुमुदं सव्यहस्ते तु अभयं वामहस्तके

अथवा विपरीतं वा वक्रदण्डं तु सव्यके ।
करकं वामहस्तं वा सव्यहस्त प्रसारितं

अंकुशं वामहस्ते तु अक्षमालायुतं तु वा ।
शांतौ वीरापिनोवेदा वेदाध्यायी पवित्रकः

शयनं वामपादं तु दक्षपादं तु कुञ्चितं ।
तज्जानुपरितंत्रैव विलासहस्तसंयुतं

चतुर्भुजयुतं चेत्तु परेसव्ये तु वज्रकं ।
वामे दण्डयुतो विद्या मोहिनी तनयश्शुचिः

शास्ता देहस्समाख्यातं स्कन्दरूपमथ शृणु ।
गुरुपुस्तक नागानां भक्तानांगि गणस्य च

पार्वती यक्षमात्राणां न निर्माल्यं शिवे य च ।
गोभू हिरण्य वस्मादि मणि हेमादि भूषणं

विहाय शेषनिर्माल्यं चण्डेशाय निवेदयेत् ।
तैलचूर्णं च भस्मं च तांबूलस्थानमेव च

प्. १०५)
एवं वर्णविधिं प्रोक्तं निर्माल्यं तु विसर्जयेत् ।
स्थूललिंगं विमानं च सूक्ष्मलिंगं सदाशिवं

बलिपीठं भद्रलिंगं लिंगत्रयमुदाहृतम् ।
लिंगच्छायां तु लिंगं तु प्रासादं यस्तु छायया

बलिपीठमिदं प्रोक्तं पञ्चलिंगमिति स्मृतं ।
लिंगं सूक्ष्मतंत्रे अथ पञ्चगव्यम्

नव पदघृतमध्ये दुग्धमैन्द्रे दधिस्स्यात् ।
यमदिशि घृतमिन्द्रो वारुणे गोमयो द्वौ

अनल निर्-ऋतिवायुवीशकोणेषु पिष्टामलक-
रजनितीयं स्थापयेत्पञ्चगव्यम्

गोमूत्रं गोमयं दुग्धं दधि सर्प्यं च पञ्चधा ।
प्रत्येकं स्थापयेत् पूर्वे प्रत्येकं केवलं स्मृतं

एतेषामेकपात्रं तु गृह्यस्नात्वा तु मिश्रकं ।
विशेषं ॥ गोमूत्रं स्थापयेत्पूर्वे गोमयं दक्षिणे तथा

क्षीरं तु पाशभृद्देशे सौम्यायां दधि विन्यसेत् ।
मध्यमे स्थापयेत्सर्वं तत्तन्मन्त्रेण देशिकः

क्षीर कुंभं तु मध्ये तु दधिपूर्वन्तु विन्यसेत् ।
दक्षिणे घृतं विन्यस्य गोमूत्रं उत्तरे न्यसेत्

पश्चिमे गोमये चैव आग्नेययां पिष्टसंयुतं ।
नैर्-ऋत्यां रजनी स्थाप्य वायव्यामलकं न्यसेत्

ऐशान्यां पुष्पसंयुक्तं कुर्यात्तत्पञ्चगव्यगैः ।
गोमूत्रं वृषभं दैवं गोमयं विष्णुदैवतम्

क्षीरं शुक्रं च दैवत्यं दधिर्गणपतिं तथा ।
धृतं च रुद्रदैवत्यं पञ्चगव्याधि देवताः

सद्योजातादिभिर्मन्त्रैः पञ्चगव्याभिमंत्रयेत् ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः

सद्यादीशानपर्यन्तं गोमयादिषु विन्यसेत् ।
प्रस्थपादघृतं चैव द्विपादं दधिरुच्यते

द्विपादं क्षीरमित्युक्तं चतुर्थं गोमयोदकं ।
षड्गुणं चैव गोमूत्रं पञ्चगव्याढकं भवेत्

प्. १०६)
उत्तमं प्रस्थसंयुक्तं मध्यमं कुडवद्वयम् ।
अधमं कुडुवमित्युक्तं इत्येते द्रव्यमुच्यते

स्वर्णो वा रजतो वापि ताम्रमृण्व सुपात्रयोः ।
अन्ये तु कंसपात्रं स्यात् अयोपात्रस्य मृण्मयं

वर्णम्-
कपिलायां तु गोमूत्रं रक्तायां गोमयं भवेत् ।
कृष्णायां क्षीरमित्युक्तं सितायां दधिरुच्यते

धूम्रायां तु दधि ग्राह्यं पञ्चगव्यमुपासने ।
सर्वं वा कपिलायां तु नानावर्णे पुनः पुनः

फलम्
कल्पकोटिसहस्रेषु शिवलोकं महीयते ।
तथावद्देवदेवेशं पञ्चगव्याभिषेचनम्

दशापरार्धतोयेन क्षीरेण शतं क्षिपेत् ।
गव्यं च पापनाशं स्यात् सर्वारिष्ट विनाशनं

प्रायश्चित्ते अशुभे शुद्धं पञ्चगव्यं विशिष्यते ।
घृतं वै प्रस्थमेवं तु दधिद्वि प्रस्थमेव च

त्रिप्रस्थं चैव गोक्षीरं चतुः प्रस्थं गोमयं तथा ।
षट्प्रस्थं चैव गोमूत्रं उत्तमं तु प्रजापते

प्रस्थार्द्धन्तु घृतं चैव प्रस्थं दधिरुच्यते ।
प्रस्थार्धं क्षीरमित्युक्तं द्विप्रस्थं गोमयं तथा

त्रिप्रस्थं चैव गोमूत्रं मध्यमं तु प्रजापते ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि पञ्चगव्य विधिक्रमं

सर्वपापविनाशार्थं सर्वसिध्यर्थमुच्यते ।
उत्तमं द्रोणमेवन्तु मध्यमं तु कूर्चकम्

तदर्धमधमं ज्ञेयं त्रिविधं परिकीर्तितम् ।
कपिलाघृतेन गोमादा सितगोदधिरुच्यते

पीतवर्णं तु क्षीरं स्यात् रक्तवर्णं तु गोमयं ।
कृष्णवर्णं तु गोमूत्रं संग्रहेत्तु विचक्षणः

घृतं वै रुद्रदैवत्यं अर्धं वै सोमदेवतं ।
क्षीरं तु शुक्र दैवत्यं गोमयं चार्कदेवता

गोमूत्रानलदैवत्या पञ्चगव्याधिदैवता ।
काश्यपं घृतमेवं तु कौशिकं दधिरुच्यते

प्. १०७)
क्षीरस्य भारद्वाजं च गौतमं गोघृतं तथा ।
आत्रेयं च गोमूत्रं ऋषयश्च प्रकीर्तिताः

सावित्र्यं गृह्यगोमूत्रं गन्धद्वारेति गोमयं ।
आप्याय स्वेति च क्षीरं दधिक्राविण्णैति वै दधि

शुक्रमसिज्योतिरसि वाज्यं देवस्यत्वेति-
कुशोदकम् ॥ गोमूत्रं तत्सवितुः दयात्

गोमय गंधंद्वारां दुराधर्षां श्रियम् ।
*? आप्यायस्व समे संगथे

दधिक्राविण्णो तारिषत् ॥ आज्यं शुक्रमसि-
कुशोदकम् । देवस्यत्वा सवितुः । गोमूत्रम् । मध्यमे-

स्थाप्य गोमयं पूर्व विन्यसेत् । क्षीरं तु दक्षिणे-
स्थाप्य पश्चिमे दधिरुच्यते । उत्तरेषु घृतं-

स्थाप्य स्थापयेत्तु क्रमेण तु । शिवाग्रे मण्डपं-
कृत्वा स्थण्डिलं पञ्चकोष्टकं । कोष्टं वास्त्राणि

मंत्राणि पूर्ववत्पूजयेद्विबुधः । मध्ये क्षीरं तथा-
स्थाप्य पूर्वे दधिरुच्यते । दक्षिणे घृतमेवं तु

पश्चिमे मधुविन्यसेत् । उत्तरे शर्करान्यासं
पञ्चामृतमिहोच्यते । त्रिदभैर्देवं कार्यं च-

पित्र्यं चेक ततो भवेत् । द्विदभैश्च गृहस्थानां-
पवित्रं सम्यगाचरेत् ॥ महावस्य वर्षस्य-

चोरस्य कलहस्य च । नित्योत्सवेन काले-
तु कुर्याल्लिंग प्रदक्षिणं । गुरुस्वामिकलं

आचार्यं च गुरुस्वामि त्रिविधं तु यथा क्रमं ।
आचार्यं बालशिक्षा च यज्ञसूत्रधरं गुरुः

उपदेशक्रमं ह्येवं तत्स्वामिन्तु विधीयते ।
गोत्र गोचरवृक्षाणां मठांगम समन्वितं

गुरुस्थानं च वृक्षं च तद्भेदं वा शिवद्विजः ।
पापं क्षीरपरिभ्रष्टौ नास्तिकं शृतिदूषकैः

कुष्टैव्याधी च संयुक्तं शिवद्रव्यापहारिणे ।
गुरुद्रव्यापहारी च गुरुद्रोही च पातकैः

प्. १०८)
बहुबीजेन तत्क्लेशी निर्बीजो चक्षुहीनकः ।
अदृष्टार्थं प्रकर्तव्यं दृष्टा पूजा च निष्फलं

तद्ग्राम वा विने मत्या सस्य धनक्षयम् ।
मननं सर्वदिक् तत्व त्राणसंसार्यनुग्रहम्

मननत्राण धर्मित्वान्मंत्रशब्दमिहोच्यते ।
मन्त्रो द्विरूपो विज्ञेयो वाच्यवाचकभेदकः

वाग्रूपो वाचकः प्रोक्तो वाच्यस्त्वर्थात्मको मतं ।
वाच्यवाचकयोश्चैव नादार्थं क्वचिदिष्यते

नादो मंत्र इति प्रोक्तो स नादो जायते परा ।
नादात् बिन्दुसमुद्भूतो सिन्धोरस्य स्वरो भवेत्

तस्मात्स्वरद्वया वह्ने तेषां भेदो त्रयोदश ।
स्वरात्षोडश जीवाख्या कादयो देहपद्मजा

संख्यया ते चतुस्त्रिंशत् तयोर्वै व्यंजनानि तु ।
पाणो पायि विभेदेन व्याप्तं तेनैव सर्वतः

तैरेव विरचितं शास्त्रं परावर विभेदितं ।
नवखण्डं तु नादाख्यं पञ्चाशद्वर्णभेदतः

विकार भूत भूताख्यं देवदेवेन्द्रसंख्यया ।
खण्डाया वर्णयो वर्णैः एवमेष नवात्मकाः

स नादः कथ्यते विप्र परिपायैश मनादिभिः ।
स्थूलसूक्ष्म परं चैव त्रिविधं परिपठ्यते

शब्दबोधानुवृत्यात्मा सर्वप्राणि हृदिस्थिता ।
पञ्चाशद्रुद्रदेवेन पञ्चाशच्छक्ति भेदितं

सस्मिन्स्तामातृका ज्ञेया संधकैस्तत्वदर्शिभिः ।
तद्वासो चक्ष्यते विप्र पश्चाद्वर्णाध्व वर्णनेः

भगवन् प्राणिनो लोके क्षीण चत्वाशतायुषः ।
लो?ह मोहमागमानां रागद्वेषादिभिर्युताः

तेषां योग्यमशक्तानां शक्तानां च यथाक्रर्म ।
बहुधामंत्रसद्भावो वक्तव्यं करुणानिधे

येन येन प्रकारेण सुखावायो भवेन्नृणाम् ।
तेन तेन प्रकारेण कथयामि समासतः

जीवाद्यं पञ्चमे वायु पूर्वकारणकर्ययुक् ।
चिन्तामणिरिति ख्यातो मन्त्रोऽयं शिववाचका

प्. १०९)
भूशिरशूलिका वर्म हेतयो मुनिपुंगवाः ।
सद्योजातो दयावापि तत्स्थानप्युभयं तु वा

तदा तद्वर्णभेदेन कुर्युर्मन्त्रागकल्पनाम् ।
अथवान्य प्रकारेण मन्त्रलक्षणमुच्यते

सान्तार्कं बीजसंयोगात् पदहृद्गुह्यमस्तके ।
हृच्छिखास्य तनुत्राणमूर्ध्वमूलदृगस्त्रकान्

उद्धरेत्क्रमशो मंत्री सज्वालास्तिष्टिरस्त्रकं ।
यद्वा नलासनारूढ वर्णाव्योमेन्दु भास्वरे

यष्ट्र भूजलवह्न्यादि व्योमबीजामसंगमात् ।
मन्त्रोऽयं मूलभेदं तु प्रायश्वदस्यांग कल्पनाम्

तत्वपादार्थयोर्वापि समायोगस्य कारणम् ।
खबीजं मूलबीजस्थं कारणे तं सिताणकम्

स सृष्टि रुच्यते द्घ्र?स्व तद्वा शिवपदान्वितं ।
तारमाद्यं तु तन्वंगं बीजं खव्यापिनेऽपि च

शुद्धरेद्धपकम् प्राय मूल मंत्रोऽयमीरितम् ।
तत्र ब्रह्मांगसंकॢप्तिरनुलोमविलोमतः

अथ कालात्मनश्चेह वक्ष्येऽहं मंत्रलक्षणं ।
इति कामिके ।
शिवतत्वे परे सूक्ष्मे बिन्दुरुत्पद्यते तथा

बिन्दोन्नादसमुत्पन्नं नादाच्छक्तिरजायत ।
शक्तेस्तु वाग्भवं जातं वाग्भवात्षोडशाकला

कलाद्यैर्व्यञ्जनं जातं व्यञ्जनात्सर्वशास्त्रकं ।
शिवशक्तिप्रकारेण बिन्दुनादसमुद्भवम्

अंगुरान्नादमित्युक्तं बिन्दुबीजमिति स्मृतं ।
तद्बीजं कन्दमित्युक्तं सर्वशक्तिमयं परं

तद्बीजांकुरकाले तु अकारमाल्यसंभवम् ।
अकारादि क्षकारांतं आस्य बीजेनवोद्भवं

अवर्गं च कवर्गं च चवर्गञ्च टवर्गकम् ।
तवर्गं च पवर्गं च यवर्गं च षवर्गकम्

अष्टवर्गमिदं प्रोक्तं वर्गभेदमिहोच्यते ।
अवर्गं शिववर्गन्तु कवर्गं ब्रह्मवर्गकम्

प्. ११०)
चवर्गं विष्णुवर्गन्तु टवर्गं रुद्रवर्गकम् ।
यवर्गं व्योमवर्गन्तु शवर्गं शक्तिवर्गकम्

वर्गनाममिदं प्रोक्तं पुनर्भेदं तथाशृणु ।
अवर्गमिन्द्रवर्गन्तु अग्निवर्गं कवर्गकं

चवर्गं यमवर्गं तु टवर्गं नृतिवर्गकम् ।
तवर्गं वरुणवर्गं तु पवर्गं वायुवर्गकं

यवर्गं सोमवर्गं तु शवर्गं ईशवर्गकं ।
वर्गभेदमिदं प्रोक्तं कीलभेदमिहोच्यते

आद्यं मध्यं मारवै ज्यमय वै मध्ये गतं योजयेत्-
सोऽयं कीलमिति स्मृतौ च परतौ यद्यत्स्वरूपं-

लभेत् । मंत्रस्योच्चरणेखिलस्य च लिपे संयो-
गतो युक्तित कील मंत्रसुसिद्धयो जपतु-

तत्संयोज्य सर्वोप्य च । एतत्कीलप्रयो-
गेन ज्ञात्वा सर्वं समाचरेत् ॥ किरणे-

प्रणवहीनम् ।
यं मंत्रं प्रणवं हीनं तन्मंत्रं प्राणहारकं ।
सर्वेषां चैव मन्त्राणां प्राणं प्रणवमुच्यते

प्रणवस्याग्नि दैवत्यं परब्रह्मस्वरूपिणं ।
छंदस्यं देवि गायत्री ऋषिर्ब्रह्मेति कीर्तितं

प्रणवं संप्रवक्ष्यामि संक्षेपान् न तु विस्तरान् ।
अकारं च उकारं च मकारो बिन्दुनादकम्

अकारं ब्रह्मदैवत्यं उकारं विष्णुरुच्यते ।
मकारं रुद्रदैवत्यम् बिन्दोरीश्वरमेव च

नादं सदाशिवं प्रोक्तं पञ्चभेदात्मकं स्मृतं ।
अकारस्य हृदि स्थितं उकारस्य कर्णकम्

तालुमध्ये मकारस्य बिन्दोश्चैव ललाटकं ।
तस्मादुपरि नादस्य स्थानं ह्येवं प्रकीर्तितं

प्रणवं सर्ववर्णाख्यं सर्वदेवमयं विदुः ।
ऋषि सनत्कुमारस्तु ओंकारं सुक्लवर्णकं

गायत्री छंद इत्युक्तं तस्य वै शिवतत्वतः ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म वदन्ते सर्वयोगिनः

बिन्दुनाद प्रकारेण प्रनवाकृति रूपकम् ।
प्रणवाकृति रूपं तु प्रणवोत्पत्तिरुच्यते

श्लोक नुम्ब्रे मिस्सिन्ग् fरोम् हेरे
प्. १११)
प्रथमं नादमुत्पन्नं द्वितीयं गलिकोद्भवम् ।
तृतीयं वलयोत्पन्नं चतुर्थं चुलिकोद्भवं

नादं नादमिति प्रोक्तं पञ्चभेदात्मकं स्मृतं ।
उकारं वलयं ज्ञेयं चुलिकं बिन्दुरूपकं

अनुस्वारं मकारं च पञ्चवर्णाः प्रकीर्तिताः ।
सृष्टि स्थिति निमित्ताय अधोमुखोच्चारणे सुधीः

प्राणीनां वक्त्रसंज्ञातं प्रणवो नाम कीर्तितं ।
आद्यमुच्चार्यतो मंत्री मंत्रशुध्यर्थकारणात्

संसारोच्छेदमंत्रं सकलशिवमयं सारसिद्धांत-
मंत्रं मंत्राणां मंत्रराजं मनसि* * * * * *

तीतमंत्रं । अणिमाद्याद्यैश्वर्यमंत्रं अमृत-
शिवमयं मृत्युनाशार्थमंत्रं ओमित्येकार्थ-

मंत्रं उपनिषधरं नमश्शिवाय मंत्रम् ।
पञ्चाक्षरं परं ब्रह्म पवित्रं पापनाशनम्

चिन्तयेन्मनसा नित्यं शिवलोके महीयते ।
नमस्कारं पीतवर्णो स्यस्थानं पूर्वमुखं स्मृतं

इन्द्रादि दैवतच्छंदो गायत्रीं गौतमः स्मृतं ।
मकारं कृष्णवर्णास्य स्थानं वै दक्षिणामुखं

छंदोऽनुष्टुप् ऋषिश्चात्री रुद्रो दैवत उच्यते ।
शिकारं धूम्रवर्णोऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखं

विश्वामित्र ऋषिश्चंदो * * विष्णुश्च दैवतं ।
वकारो हेमवर्णोस्य स्थानं मेवोत्तरं मुखं

ब्रह्मादि दैवतच्छंदो बृहती चांगिरा ऋषिः ।
यकारं रक्तवर्णोस्य स्थानमूर्ध्वमुखं विराट्

छंद स वृषिर्भारद्वाजो स्कन्दो देवतोच्यते ।
इति उदातानुदात्त स्वरित

उदात्त प्रथमस्तद्वच्चतुर्थस्य द्वितीयकं ।
पञ्चमं स्वरितं चैव मध्यमो निषध स्मृतं

नाकारं स्त्री समाख्यातं पुंलिंगं चाक्षरत्रयं ।
नपुंसको यकारस्तु पञ्चाक्षरमिहोच्यते

अजादि हृदयं वामं शिखाघोरं शिखास्तथा ।
पुरुषं कवमीशानं शिवं नेत्रास्त्रकं क्रमात्

प्. ११२)
तस्य । हृदयं च शिरश्चैव शिखाकवचमेव च ।
नेत्रमस्त्रषडंगानि कीर्तितानि क्रमेण तु

हृदादि नेत्रपर्यन्ता बिन्दुयुक्ताः प्रकीर्तिताः ।
अस्त्रं विसर्गसंयुक्तं ज्ञातिषट्कसमन्वितं

ओंकारं प्रथमं बीजं मकारं तु द्वितीयकं ।
तृतीयं बीजमीकारं सर्वकारणकारणम्

चतुर्थं बीजमूकारं व्योकारं पञ्चमं भवेत् ।
मकारं षष्टमं स स्यात् व्याकारं सप्तमं तथा

विकारं अष्टमं बीजं नेकारं नवमस्त्रकं ।
ओंकारं दशमं बीजं शिवमंत्रमिहोच्यते

सांतमौकार संयुक्तं षष्टस्वर समन्वितं ।
बिन्दुनादसमायुक्तं आदौ प्रणवसंयुतं

लिंगस्थापनकाले तु मंत्रमेवं न्यसेत्क्रमात् ।
अर्चनं जपकाले तु शिवाय सहयोजयेत्

पंचाक्षर स्त्रीपुं नपुंसकम्
नादं गगनमित्युक्तं बिन्दुरस्य शिवो भवेत्

हकारं हृदयं प्रोक्तं मौकारं बाहुकद्वयम् ।
ओंकारं पादमित्युक्तं प्रासादस्यासनाय नमः

भीमसंहितायां-
अकारं मूर्ध्नि विन्यस्याकारं तु ललाटके ।
लकारं दक्षिणे नेत्रे ईकारं वामलोचने

उकारं दक्षिणे नासे ऊकारं व्योमनासिके ।
ऋकारं दक्षिणे श्रोत्रे ॠकारं वाम श्रोत्रके

ऌकारं दक्षिणे गण्डे ॡकारं वामगण्डके ।
एकारं ऐकारं न्यस्य ओ औ च तालुमध्यके

अं तालुमूले विन्यस्य अः तालुमूले विन्यसेत् ।
कवर्गं दक्षिणे हस्ते च वर्गं वामहस्तके

टवर्गं दक्षिणे पार्श्वे तवर्गं वामपार्श्वके ।
प फ दक्षिपार्श्वे तु ब भ वामपार्श्वके

मकारं नाभिदेशे तु वकारादि हकारकं ।
अष्टाक्षरं समुद्धृत्य हृदस्थं वै विजृंभितं

लकारं गुददेशे तु क्षकारं गुह्यविन्यसेत् ।
पञ्च पञ्च चतुर्थं च पञ्चमं पञ्चपञ्चकम्

प्. ११३)
षष्टमं पञ्चपञ्चानां मायाबीजमतः परम् ।
सप्तमं च चतुर्थं च द्वितीयस्वरसंयुतम्

मरुद्बीज समायुक्तं शिवमंत्रमिहोच्यते ।
यान्तं मान्तं वान्तांतं तृतीयस्वरसंयुतम्

लांतं पक्षस्वरोपेतं मांतं पञ्चाक्षरं स्मृतं ।
पञ्चाक्षरात्मको देहो यस्य प्राणा ऋचात्मकं

यो विजानाति सततं स एव गुरुदीश्वरं ।
अकारं पृथिवी ज्ञेय खकारमाप उच्यते

गकारं तेज इत्युक्तं घकारं वायुरुच्यते ।
ङकारं गगनं प्रोक्तं चकारं वायुरुच्यते

छकारं प्रणिरित्युक्तं जकारं पादमुच्यते ।
झकारं वायुरित्युक्तं ञकारमुपस्थमेव च

दकारं श्रोत्रमित्युक्तं ठकारं च ककुरुच्यते ।
डकारं चक्षुरित्युक्तं ढकारं जिह्वसंज्ञितं

एज?णकारं घ्राणमित्युक्तं तकारं शब्दमेव च ।
थकारं स्पर्शनं प्रोक्तं दकारं रूपमुच्यते

धकारं रसमित्युक्तं नकारं गंधमुच्यते ।
पकारं वचनमित्युक्तं फकारं गगनमुच्यते

सकारं दानमित्युक्तं भकारं विसर्गमुच्यते ।
मकारानंदमित्युक्तं तत्वानां अक्षरं न्यसेत्

यकारमनुदित्युक्तं रकारं वह्निरुच्यते ।
लकारं पार्थिवं ज्ञेयं वकारं वरुणं भवेत्

शकारं कन्दमित्युक्तं षकारं सममिच्युते ।
सकारं शक्तिरित्युक्तं हकारं पुरुषकं स्मृतं

लकारं कुर्मि बीजस्य क्षकारं कर्ममुच्यते ।
अकारादीनि वर्णानां समासात्परिकीर्तिताः

मन्त्राणामुद्भवार्थाय वर्णानां च समुद्भवं ।
अकारादि क्षकारांताः एकपञ्चाशदुक्षराः

एते वर्णा प्रशस्यंते कामिकार्थ प्रदायिका ।
स्त्रीरूपं चैव पुंरूपं तथा चोद्भवरूपका

सर्वे च देवतारूपधृक् ॥
वर्णबीजं च वर्णं च लिंगबीजाकर्षमंत्रकं

एते वैषां सुनामानि वर्णपर्याय वाचकाः ।
तेषां हि चोद्भवानां च रूपभेदं तथांशकम्

प्. ११४)
तत्वमंत्रादि भेदैश्च अधिदेवं फलं तथा ।
स्थूलसूक्ष्माकृतिश्चैव जीवोद्भादि विशेषतः

एतद्भेदं समासेन संक्षेपाः शृणु षण्मुख ।
शिवतत्वे परे सूक्ष्मे बिंदुरूपं सुजायते

बिन्दोन्नादसमुत्पन्न नादशक्तिरजायत ।
शक्तेस्तु जायते शब्दं शब्दो जातस्तु चोद्भवं

वाग्भवे तु कलाजातं कलाभ्यो विकलास्तथा ।
तस्य वाचक मंत्राश्च मंत्रास्ते नैव भिद्यते

एते सृष्टिक्रमं प्रोक्तं तेषां लक्षणमुच्यते ।
सृष्टिकर्मम्-
बिन्दुरूपं पराशक्ति नादं स्यादतिरिच्यते ।
शक्तिरिच्छाहुतिर्ज्ञेया शब्दज्ञानमिहोच्यते

वाक् भवं स्यात्क्रियाशक्ति कला चैव षोडशस्वराः ।
तेषां रूपं तथा प्रोक्ता प्रकृतिं विकृतिं तथा

प्रकृतिं सप्तवर्णानि विकृतिन्तु नवार्णकं ।
अकारं च हकारं च उकारं च षकारकम्

उकारं चैव ऊकारं षकारं स्यात् ष्ट्रकारकं ।
ऌकारं चैव ॡकारं एकारं ऐकार संभवं

ओकारौ कारौ तथा ज्ञेयौ क्रमेणैव समुद्भवा ।
एते वै प्रकृती प्रोक्ता अकारादीनि वर्णकं

अकारादीनि वर्णान्ता एते वै षोडशस्वरा ।
कलामात्रा स्वरा जीवा प्रकृतिं विकृतिस्तथा

प्राणात्मानं च देहं च तथा पर्यायवाचका ।
कला भेदमिदं प्रोक्तं विकला भेदमथ शृणु

अकारादि क्षकारांता वर्णान्ताश्च विकला स्मृताः ।
अकारादीनि पञ्चार्णामकारे तु समुद्भवा

चवर्गेण तु पञ्चार्णामिकारे तु समुद्भवा ।
उकारे तु समुत्पन्नं दकारादीनि पञ्चकं

तकारादीनि पञ्चार्णं मकारे तु समुद्भवं ।
पकारादीनि पञ्चार्णा ककारे तु समुद्भवा

ओंकारे तु समुत्पन्नं यकारादीनि शास्त्रतः ।
एते वै पञ्चपंचाशत्पञ्च पंचाक्षराः स्मृताः

प्. ११५)
पुंलिंगम्-
देहोपाधि शरीरं च क्षेत्राधारे तनुस्तथा ।
व्यञ्जनं विकलाशक्ति बिन्दुपर्याय वाचका

कला च विकलानां तु त्रयोपक्षाणि वक्ष्यते ।
शिवाग्नि भूतरुद्रं च त्रयोदश तिथिस्तथा

एते वै रसवर्णानि पुंलिंगं चैव कीर्तिताः ।
एक्षवेद रसो भानु मनुबीजादि कारकम्

एते वै षट्सु बीजानि स्त्रीलिंगं चैव चोच्यते ।
ऋ ॠ ऌ ॡ चत्वारि नपुंसकमिति स्मृतम्

ककारं च गकारं च चकारं च जकारकम् ।
टकारं च डकारं च णकारं च दकारकम्

पकारं च मकारं च यकारं च षकारकम् ।
एते द्वादशवर्णानां पुल्लिंगं चेति कीर्तितं

खकारं च घकारं च छकारं च झकारकं ।
टकारं च डकारं च णकारं च दकारकं

पकारं च मकारं च * * * * * * * * ।
ठकारं च ढकारं च थकारं च घकारकम्

एते वै भानुबीजांश्च स्त्रीलिंगानि विनिर्द्दिशेत् ।
शेषं नपुंसकं विद्यात् त्रयोभेदमिति स्मृतम्

अकारादि स्त्रयो व्योम ईकारादि त्रयोऽनिलं ।
दकारादीनि वर्णानि तेजोबीजानि निर्द्दिशेत्

एकारादि त्रयोप्यायां औकारादि त्रयो महि ।
प्रकृति स्तुतिबीजं स्यात् विकृतिर्मूर्तिरुच्यते

प्रभावं विकलाः प्रोक्ताः इत्येते त्रिविधा भवेत् ।
प्रकृतिर्भास्वमित्युक्तं विकृतिर्मूर्तिरुच्यते

अकारमेकं मात्रं तु ऐकारं तु द्विमात्रकं ।
ओकारमेकमात्रं तु औकारं तु द्विमात्रकं

अनुस्वार विसर्गं च एकमात्र समन्वितं ।
अकारादि नकारांतं लकारं च लकारकं

पृथिव्यां शानिति ज्ञेया चकारादीनि पंचकं ।
वकारं च सकारं च जलांशकमिति स्मृतं

णकारादि नकारांतं तकारादि प्रयार्णकं ।
अकारं सर्वदेवत्यं रक्तं सर्ववशीकरं

प्. ११६)
आकारस्यापरा शक्तिः श्वेतमाकर्षणं भवेत् ।
लकारं विष्णुदेवत्यं श्यामं रक्षकरं भवेत्

मया शक्तीनि रीकारं पीतं स्त्रीणां वशीकरं ।
उकारं वसुदेवत्यं कृष्णं राजवशीकरम्

उकारं भूमि देवी च श्यामं लोकवशीकरं ।
ऋकारं ब्रह्मणोज्ञेयं पीतमुग्री विनाशनं

श्रीकण्ठरूपं * कारं मञ्चरज्वरनाशनम् ।
अश्विनीभ्यां तु ऌ ॡ च सितरक्त ज्वरापहं

एकारं वीरभद्रं स्यात् पीतं सर्वार्थसिद्धिदं ।
ऐकारं आदि शक्तिस्यात् स्फटिकं जाह्नवीधरं

ओंकारं ईश्वरं विद्यात् ज्योतिस्सर्व फलप्रदम् ।
औकारं आदिशक्तिस्स्यात् शुक्लाहं सर्वसिद्धिदं

अंकारं तु महेशं स्याद्रक्तस्सर्वसुखप्रदम् ।
अःकारं कालरुद्रश्च मुक्तः कालनिकृन्तनं

प्राजापत्यं ककारस्स्यात् पीतं दृष्टिकरं भवेत् ।
खकारं जाह्नवी ज्ञेयं क्षुराभं पापनाशनम्

गकारं गणरूपं स्यात् रक्ताभं विघ्ननाशनं ।
धकारं भैरवी ज्ञेया रक्तदं जयावहम्

दकारं कालविज्ञेया कालं सर्वजयावहं ।
चकारं चण्डरूपं स्यादज्ञानं रिपुनाशनं

छकारं भद्रकं काली स्याद्राजायार्त जयप्रदं ।
जकारे जंभला ज्ञेया रक्ताभं तु जयावहम्

झकारं अर्धनारीस्स्यात् पीतरक्तं जयावहं ।
ज्ञकारं कोटरी ज्ञेया पीतं रोगविनाशनं

भृंगीशं स्यादृकारं तु रक्तं सर्वसुखावहं ।
ठकारं चंद्ररूपं स्यात्सितं मृत्युविनाशनं

डकारं चेकनेत्रं स्यात् पीतं कालाजयापहं ।
ढकारं यमबीजं स्यान्नीलं मृत्युजयावहम्

णकारे नन्दबीजं स्याद्रक्ताभं चार्थसिद्धिदं ।
तकारं वसुदेवत्यं श्वेतं सर्वजया भवेत्

थकाराथर्वणो ज्ञेयो कुन्दाभं स्याज्जयप्रदं ।
दुर्गाबीजं दकार स्यात् श्यामम् सर्वार्थसिद्धिदं

धकारं धनदं विद्यात् पीताभं चार्थ सिद्धिदं ।
* * * * * * * * * * * * * * *

११७)
स्वयंभु दैविकं चैव देव्या आकर्षमानुषं ।
राक्षसा बाणलिंग सप्तधा लिंगमुच्यते

पताका झर्झराकारा रुद्रक्षा कृतिरेव च ।
आज्यं वा मधुगंधं वा पाताला पर्वता कृतिः

एतेषां लक्षणं प्रोक्तं लिंगं स्वयंभुरुच्यते ।
दीर्घाकारं शिरोभिन्नं निम्नोन्नतसमप्रभं

रेखाकोटरसंयुक्तं मुखे धारा यवोन्नतं ।
कराभ्यां संपुटाकारं ब्रह्मसूत्रविवर्जितं

एतेषां लक्षणं प्रोक्तं लिंगं दैविकमुच्यते ।
कूश्माण्डस्य फलाकारं मातुलुंगफलाकृतिः

उर्वारुक फलाकारं कपित्थस्य फलाकृतिः ।
तालं फलवताकारं गाणवं लिंगमुच्यते

स्थूलं मूललिंगं यवमध्यम वै पिपीलिकां ।
मध्यमं लिंगं तु शिरस्थूलमार्षमुदित चतुर्भेदं

द्वारं वा गर्भमानं वा लिंगमानमथापि वा ।
शिल्प शास्त्रोक्तमानं वा हस्तमानमथापि वा

शिल्पिशास्त्रोक्तमानं वा छत्राकारं शिरोदयं ।
निजविपुलेष्टांशघ्नमूले तदा तदग्रे च

विष्णुद्भागेन सम्यग् चतुरश्रा वार्षगे लिंगके ।
माणिकं पद्मरागं च वैडूर्यं पुष्यरागकं

नीलं वज्रं प्रवालं च स्फटिकं मरकतं तथा ।
नवरत्ना इति ख्याता एहि संकल्प लिंगकैः

माणिकं कीर्तिदं विद्यात् श्रीप्रदं पद्मरागकं ।
आयुः पदञ्च वैडूर्यं जयदं पुष्यरागकम्

पुष्टार्थमिन्द्रनीलं स्यात् वश्यं स्यात्तु प्रवालकं ।
स्फटिकं पुत्रवृद्धिंस्या सर्वं मरकतप्रदम्

इह लोके पिलास्वेहे देहान्मुक्तिमवाप्नुयात् ।
पक्वजं सूफलाकारं लिंगं पीठं सुवर्णकम्

लिंगाधिक्ये भवेन्मृत्युः योन्याधिक्ये धनक्षयं ।
लिंगयोनिसमं कुर्यात्सर्वसंपत्सुखावहम्

प्. ११८)
वर्ज्यमर्कशरूक्षणित कृशस्थूलादि दीर्घा-
कृतिश्वेतं चेत्कपिलंक्षतं च विविधं चंद्रा-

न्वितं च स्फुटम् । रेखाबिन्दु कलंगयुक्त-
मधिकं शक्त्या च लिंगेन वा शूलाग्रस्फटितं-

नरेण गृहिणा सर्वम् ममक्षो शुभम् ।
दिनमुद्दिश्य यागायोग्यानि चान्यानि-

बहिर्घनानि सर्वाणि दण्डानि च तत्क्रियांतं ।
अन्तस्साराणि दारि रूपं पुमान् विदुः

बहिस्साराणि सर्वाणि नारिरूपमिहोच्यते ।
यागांते वर्जयेन्नारी तल्लयांतं पुमान् विदुः

एवं दण्डक्रमं कुर्याद्विशेषं किंचिदस्तिभिः ।
उत्शब्दं उगतं विद्यात्स्वयं मघमिति स्मृतं

उद्गतं तु स्वयं यस्स्यात् तस्मादुत्सवमुच्यते ।
पूज्यते सर्वगात्राय जायते ज्ञानमात्मनि

पुराणाज्जायते यस्मात् तस्मात् पूजेति कथ्यते ।
शंखं चंद्राधिदैवत्यं कुक्षिं गंगाधि दैवता

पृष्टे प्रजापतिश्चैव अग्रे ब्रह्माधिदैवता ।
दिनस्य गणसुप्रियं । सर्वदेवान् सगच्छद्विः

ध्वजमारोपयेद्बुधः । अन्तस्थ सारा.इ
माणि शंभोर्ध्वजस्य दण्डानि च तल्लयानि

तृतीयोक्तं वाममस्त्रमिति स्मृतम्
काषादि विद्यांतकं घोरं बिंबं तत्पुरुषं तथा

भूम्यादि नादपर्यन्तमीशानादि कथ्यते ।
काष्टादि वरधूशक्ति तत्वतत्वांतर स्थितं

अत्रिर्वसिष्ट भृंगिं च गौतमं काश्यपं तथा ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईशस्सादाख्यमेव च

ईशानादिक्रमेणैव प्रोक्तं पङ्कजलोचने ।
ऋषिच्छंदस्य देवस्य क्रमाद्विद्युक्तवर्त्मना

देवानां स्वपदस्थाने दत्वाचम्य विचक्षणः ।
द्रव्यं निरीक्षमात्रेण तन्मंत्रेण स्मरेत्क्रमात्

प्. ११९)
तद्रव्यं रक्षयेत्कृत्वा पात्राणामधि दैवताः ।
दीप्ततंत्रे-
आसनम्मूर्तिमावाह्य एतत्रितयमूर्धनि

व्याप्ति व्यापक भावेन ज्ञात्वा यजनमारभेत् ।
आसीनं शुद्धं विद्यान्तं मूर्तिशक्त्यंत गोचरे

आवाह्य शिवो मूर्तिः * * मानु परियन्ततः ।
सुप्रभेदे-
द्विनेत्रं द्विभुजं चण्डकरण्डमकुटं तु वा

किरीटमकुटो वापि केशबन्धयुतोऽपि वा ।
सर्वाभरणसंयुक्ता पादज्वल समन्विता

दुकूलपददेवांगैः चित्रवस्त्रैश्च वेष्टिता ।
सर्वावयव संपूर्णा सर्वलक्षण संयुता

दक्षिणे कटकं वापि वामहस्तं प्रलंबितं ।
वामं तु कटकं वापि दक्षहस्तं प्रलंबितम्

नी भंगस्य वशात्तत्र लं भयेत्सूत्रमादरात् ।
गौर्याकृति रूपं तु भवान्याकृतिरुच्यते

द्विनेत्रा द्विभुजा श्यामा पीनोन्नत पयोधरा ।
श्यामा च पीनगण्डा च पीनोर.क्ष दलेक्षणा

करविन्यासमस्याश्च कारयेत्पूर्ववत्पुनः ।
भवान्याकृतिराख्यातं गौरीरूपं तु पूर्ववत्

मन्त्रादौ सूतकं प्रोक्तं मन्त्रांते प्रेतकं भवेत् ।
प्रेतकं पितृ तृप्तस्स्यात् सूतकं राक्षसं भवेत्

मध्यमं मृत्युनाशं स्यात्रिकालं शैव वर्जयेत् ।
दांतं पयः पक्वफलं पवित्रं तिलं च पुष्पान्न-

सदुपजालम् ॥
करवीरं अहोरात्रं पङ्कजं तु षण्मासयोः

द्विषाण्मासं च तुलसी बिल्वपत्रं प्रपूजयेत् ।
पुष्पजातिषु सर्वेषु करवीरं विशेषतः

पत्रेण क्षालनं प्रोक्तं पुष्पेण प्रोक्षणं तथा ।
इक्षुदण्डफलं मूलं क्षालनं छेदनं तथा

शैवोद्भवं तुलिंगानां कुण्डगोलमिति स्मृतं ।
आदि शैवो शिवो रुद्र शुद्धशैव शिवात्मकं

तस्माच्छैवं प्रकर्तव्यं प्रतिष्टा चोत्सवांतकं ।
आदि शैवेन कर्तव्यं आत्मार्थं च परात्मकं

प्. १२०)
आदिशैव इति प्रोक्तं स शिवः ब्राह्मणो गुरुः ।
जन्माशौचं मृताशौचं पूजाकाले मृतं यथा

आशौचं नाचरेत्तत्र पूजाशेषं समाचरेत् ।
ब्रह्मचारी गृहस्थानां यतीनां देशिकस्तथा

आशौचं तु न कर्तव्यं पद्मपत्रमिवांभसा ।
सूतके मृतके चैव क्रियालोपं न कारयेत्

जलबुद्बुधवज्जीवः तस्माल्लिंगं समर्चयेत् ।
लिंगार्चनरता नारी प्रसूतेन रजस्वला

रविरग्निरथा वायु कोटि कोटि गुणश्शुचिं ।
शिवद्विजदशाहन्तु द्विजानां तु तथैव च

द्वादशाहं नृपस्यैव वैश्यः पञ्चदशा भवेत् ।
मासमेकं भवेच्छूद्रो चातुर्वर्णस्समासतः

दीक्षोत्सव प्रतिष्टा च कुर्वन्यस्तु शिवद्विजः ।
अन्तराले शृतं चेत्सदाशौचे मृतं जन्मजौ च

स पुत्रशिष्यमाहूय तत्क्रियां तत् समारभेत् ।
लिंगं वा कौतुकं वापि नित्य पूजा शिवद्विजः

सूतकं प्रेतकाद्यं तु एकाहेन तु शुध्यति ।
दशाहे शुद्धिर्विप्राणां द्वादशाहे नृपस्य तु

वैश्य पक्षे तथा शुद्धि शूद्रश्च मासमाचरेत् ।
यागादि सर्वकार्येषु यागार्थं च व्रतं चरेत्

द्वयाशौचं न कर्तव्यं पद्मपत्रमिवांभसा ।
द्विजानां दीक्षितानां च यतीनां ब्रह्मचारिणां

आशौचं भवेत्किं च स्नान मात्रेण शुध्यति ।
विद्यापुराणे-
मातामहिपितामह्यो मातुलाग्रकयोर्मृतौ

स्वगुरोराचार्ययोरेषां मातानां च पितृष्वसुः ।
मातृष्वसु भगिन्याश्च गर्भवानपि स्नापयेत्

स्मृतिवचने-
याम्नौ द्वादशदण्डांतौ भृत्या * * मृतं यदि ।
परित्यज्य शिवं कुर्यात् नित्यनैमित्तिकाचरेत्

महामुखे-
जीवश्शिवश्शिवो जीवः जीवः शिवेन उच्यते ।
पशुपाश शब्दतो जीवं पाशमुक्तः परश्शिवः

चतुष्पादं वेदरूपं तु अग्निरूपं तु शृंगकम् ।
आदित्यश्च प गोपालखगं रुद्रं तथैव च

प्. १२१)
ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च वृषरूपं वृषमुच्यते ।
प्राप्ते कलियुगे घोरे नष्टे दग्धे च वा पुनः

वृषरूपेण शम्मित्वा शृतिश्चानन वाहनम् ।
आघ्रारविंदन्तु वेदश्वानश्शनैश्शनैः

यत्पादानि महन्तव्यं तं वन्दे परमेश्वरं ।
शुभं च अशुभं चाव अशुभं शुभवाहनम्

ऋग्यजुस्साम वेदाश्च अंगप्रत्यंगमेव च ।
चंद्रार्कवच्छिन्नौ चैव सर्वदेवाश्च मेव च

तस्मात्तद्वाहनं चैव श्वान वाहन मुच्यते ।
कामिके-
त्रयोदशीममावास्यायां माघमासे चतुर्दशी

चतुर्दश्याधिकारात्री शिवरात्रिस्तु पूजयेत् ।
चतुर्दशी शिवां प्रोक्ता अमावास्या स्वयं शिवः

एतयोस्संगमं कुर्याच्छिव रात्रिप्रदं बुधः ।
जपेन देवता नित्यं पूर्यमानं प्रसीदति

प्रसन्नाभि विधानाभौ इत्यामुक्तं च शाश्वतं ।
यक्षराक्षस पैशाच ग्रहस्सर्पादि भीषणा

जापितेऽन्तौष सर्वस्मिन् भयभीत समन्वितं ।
वक्ष्यामि शिवरात्रिं स्यात्पूजयेन्मुनि सत्तम

कृतत्रेधा युगे चैव द्वापरौ च कलौ युगे ।
युगे युगे तु संपूज्य त्रेतायां तु गुहं यजेत्

त्रेतायामपि विघ्नेशं च परेत्यच्युतं यजेत् ।
ब्रह्मेन्द्रे ऋषिभिश्चैव कलियुगे तु समर्चयेत्

माघे कृष्ण चतुर्द्दश्यां पूर्वाषाढे तु पंचमी ।
तुरगे सप्तमी चैव कृष्णाष्टम्यां तु कृत्तिका

आर्द्रमासे तु द्वादश्यां पुष्यमासे तथाष्टमी ।
एवं संवत्सरे पूज्य शिवरात्रिमुपासने

माघमासे चतुर्द्दश्यां सत्फलं शिवरात्रिकं ।
एकमासे द्विपक्षे तु रात्रावधिकपक्षकम्

तद्रात्रौ शिवपूजांतं तत्फलं हन मे निशि ।
पक्षकं सममेकं स्यात् पूर्वरात्रौ शिवं यजेत्

पुमां * * व पक्षे तु राजा राष्ट्रं विनश्यति ।
पूर्वरात्रे च कर्तव्यं अन्यरात्रौ न कारयेत्

प्. १२२)
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूर्वरात्रौ विशेषतः ।
रात्राधिके तु पक्षे तु शिवपूजाविधाय च

तद्रात्रिः शिवपूजास्स्यात् देव सान्निध्यमेव च ।
शर्वरी पक्षहीने तु सर्वदोषकरं तथा

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सर्वमास क्रमेण तु ।
नित्य संध्यावसाने तु शिवरात्रिं समाचरेत्

यामं प्रति विशेषेण शिवपूजां विशेषतः ।
नवाहेऽथ सप्ताहे पञ्चाहे वांकुरार्पणं

अंकुराण्यर्पयेत् पश्चात् पूर्वोक्त विधिना सह ।
तद्दिनस्य तु पूर्वे तु मण्डपं शोधयेत्ततः

पञ्चगव्येन संपूज्य कौतुकं बंधयेत्ततः ।
बिल्वपत्रं तु संपूज्य सर्वगंधं समाश्रितं

वस्त्रेण वेष्टयेद्धीमान् बिल्वं चैवाधिवासनं ।
प्रभाते विमले धीमान् देशिकः स्नानमाचरेत्

पूर्वाह्ने तर्पणं चैव मध्याह्ने तु प्रदक्षिणं ।
सायाह्ने पूजनं दृष्ट्वा जनानां तु व्रतं यजेत्

ब्रह्म क्षत्रियशूद्रास्तु उपवासं प्रकल्पयेत् ।
द्विजानां शिव भक्तानां सर्वप्राणी तथैव च

सर्वप्राणी तु नारीणां उपवासं तथैव च ।
निद्राहीनः समाख्यातं सर्वकार्याणि साधयेत्

आयुष्करं च सिद्धिं च सर्वमोक्षस्तथैव च ।
अमंगल्योपवासानां पुंसां जन्म तु मंगलं

अपत्नीकश्च यत्नेन उपवासमनिद्रकम् ।
ऋग्यजुस्सामवेदानां चतुस्संधि प्रपूजयेत्

ब्रह्मेन्द्र ऋषिहीनां तु देशिको भावयेत्ततः ।
विघ्नेशं पूजयेत्पूर्वं सौरपूजां अतः परम्

शालिभिस्तण्डुलं कृत्वा पुण्याहं वाचयेत्ततः ।
पूर्वं तु पञ्चगव्यं स्यात् द्वये पञ्चामृतं भवेत्

तृतीये मधुनास्नानं इक्षुसारं चतुर्थकम् ।
यामं प्रति विशेषेण पूजयेद्देशिकोत्तमः

पूर्वे तु स्नपनं प्रोक्तं अष्टोत्तरशतं भवेत् ।
द्वितीये स्नपनं चैव पञ्चविंशति संख्यया न्यूनमेकं

तृतीये स्नपनं चैव नवकुंभान् प्रपूरयेत् ।
यामं प्रतिविशेषेण स्नपनं कारयेद्वधः

प्. १२३)
पूर्वयामं तु संपूज्य बिल्वपत्रं समर्चयेत् ।
द्वितीये पद्मपुष्पं च तृतीये जातिपुष्पकं

नन्द्यावर्तन्तु संपूज्य चतुर्यामे तु पूजयेत् ।
चतुस्संध्यार्चनं कुर्याद्बिल्वपत्रं महत्फलं

मुद्गान्नं प्रथमं चैव द्वितीयं पायसान्नकं ।
तृतीयं कृसरान्नं स्यात् शुद्धान्नं तु चतुर्थकं

यामं प्रतिविशेषेण क्षेत्रपालं समर्चयेत् ।
यामं प्रतिविशेषेण महापूजां समाचरेत्

देशिकः पूजयेत्तत्र वस्त्रहेमांगुलीयकैः ।
ब्राह्मणान् पूजयेत्तत्र माहेश्वरान् सूपूजयेत्

पूजयेत्परिचाराणां वस्त्र हेमांगुलीयकैः ।
श्रीकरं विजयं पुण्यं आयुरारोग्यवर्धनम्

एवं विधिवत्संपूज्य शिवलोके महीयते ।
तच्चिष्टे शिवरात्रिः स्यात् माघमासे चतुर्द्दशी

माघात्फल्गुनयोर्मध्ये कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी ।
पक्षकं सममेवं स्यात् पञ्चदुश्यां विधिं यजेत्

भास्करास्तमनात्पूर्वं चतुर्द्दीश युते यजेत् ।
चन्द्रक्षयेण कर्तव्यं चतुर्दश्यांतमेव च

माघमासांत संयुक्तं शिवरात्रिं सुपूजयेत् ।
सा तिथिः सकला ज्ञेया यस्यामस्तमितो रविः

तन्नक्षत्रमहोरात्रं यस्यामभ्युदितो रविः ।
इति विजयाख्य महातंत्रे शिवरात्रि विधिः

अमा चतुर्दशीमित्या रुद्रमिथ्या च सप्तमी ।
दशम्येकादशी मिश्रां हन्ति पुण्यं पुराकृतं

चतुर्दश्यामधिकारात्रि सा शिवारात्रिरिष्यते ।
पूर्वात्रियोदशी रात्रौ याममेकं चतुर्दशी

इष्टा त्रयोदशी मिश्रा नेष्टामावास्यया युता ।
पोषणं तु चतुर्दश्यां पारणं तु चतुर्दशी

यस्यां त्रयोदशी पूर्णा याममेकं चतुर्दशी ।
सा रात्रिः भुक्तिमुक्ति प्रसाद दर्शयुक्तमथा भवेत्

त्रयोदशी भगाकारा लिंगाकारा चतुर्दशी ।
विधातव्यं गृहस्थेन दर्शयुक्तं तपस्विनी

प्. १२४)
शिवाशं चतुर्विंशदंशकृत लिंगतुंगमथो-
ब्रह्म भागे भवेत्तातुरंशं । पुनर्मध्यमे विष्णु-

भागं वसुश्च नवांशं शिवांशं भजेद्वर्धमानम् ॥
धारालिंगे सर्वलिंगेऽन्तर्मूलेऽष्टाग्रंका

युगाग्रं ॥ तस्मादूर्ध्वे जिद्विगुण्यं सुधारं-
धारालिंगे सद्राद्रौ सर्ववर्णेषु शस्तम्

अस्त्रेण हुं फडन्तेन पूर्णायामेकं त्रयोदशी ।
वद्घटिकैका चतुर्दशी करन्यासं समाचरेत्

करन्यासं समस्तं कृत्वा सुषिरं देहं मध्यमे ।
ध्यात्वा जलन्तं हुंकारं प्राणं संयम्य निश्चयं

हुंकारं तेन ते नैव रेचकेण समन्वितं ।
ग्रन्थि

पञ्चग्रंथिं ततः कृत्वा तस्मात्प्रकृति निश्चयं ।
मुक्तिमंत्रेण संग्राह्य जीवं हुंकारमूर्धनि

कुंभकेन समोपेतं वायुमूर्ध्वं गतं नयेत् ।
ते नैव द्वारदांतस्थे शिवेन सहयोजयेत्

आत्मयोजन मेतत्स्यात् ततो भूतानि शोधयेत् ।
पृथ्वि वातोपयो वह्नि द्वौ द्वौ शोध्यौ परस्परौ

आकाश्च विरोधेन यथा शोध्यं तथोच्यते ।
सूक्ष्मतंत्रे-
निवृत्यादीनि भूतानि नान्यद्वानं समस्तकं

व्याप्यवस्थितानि मत्वातानि विशोधयेत् ।
दहनं वाथ भूतानां परस्पर विशोधनम्

मण्डलादि समाध्यक्षं भूतशुद्धिरिहोदिता ।
शोध्यापरागरहितं कलामात्र व्यवस्थितं

विचिन्त्य दिव्यदेहार्थं अमृत प्लवनं नयेत् ।
ध्यात्वा कुण्डिलिनीं शक्तिं अमृतैक स्वरूपिणीं

तदुद्भूतामृतस्रावे सिक्तां देवकलां स्मरेत् ।
कृत्वा हृद्यासनं तस्मिन् मूर्त्यात्मानं समानयेत्

पुनराप्यायनं कृत्वा करन्यासं समाचरेत् ।
मूलां दशांशतोंगानां जपकार्योत्रयी मतः

अंगुष्टेन विना कर्म कृतं तत्फलदं यदा ।
शिरसाधारणं कोटि कर्णं च दशकोटितं

प्. १२५)
शतकोटिगले बद्धं सहस्रमासबंधनम् ।
पार्वती वयसो हुत्वा ज्ञानलब्धेन गानवान्

ज्ञानसंबन्धमानं स्यादुत्तमं अष्टतालकं ।
मुहुर्मुहुः कुञ्चित पादयुक्तं चोर्द्दण्डितं वाम-

करञ्च वामम् । विवर्तितं यत्करणं विधिज्ञैः
नियोजयेत्तन्नवनीतवृत्ते । (सूक्ष्मे)

नानाविधं तथाख्यातं अन्तर्बाह्य विशेषतः ।
लिंगप्रासादयोर्मध्ये श्रेष्ठं श्रेष्ठं प्रकीर्तितम्

गर्भे प्रदक्षिणं कृत्वा न तु शक्यं बहुदोषकं ।
गर्भे गेहे भवेल्लिंगच्छाया निर्माल्य संकरम्

सोमसूत्रं च मूलञ्च देवसामीप्यमेव च ।
परिहृत्य तु तत्सर्वं यदि सर्व फलावहम्

अन्तर्मण्डलदेशेऽपि सोमसूत्रं च विद्यते ।
प्रासादस्य प्रमाणं वा प्रासाद सममेव वा

निर्माल्य संकरेपि स्याद्धामच्छाया च विद्यते ।
परिहृत्य तत्तत्सर्वं प्रदक्षिणमथाचरेत्

सव्यापसव्यमार्गेण मुदगत्या समाचरेत् ।
सव्यापसव्यमार्गेण कर्तव्यं वा प्रदक्षिणम्

सव्य चण्डेश प्रदेशं स्यादपरं सोमसूत्रकं ।
सव्यापसव्यमार्गेण कर्तव्यं वा प्रदक्षिणं

सव्यचण्ड प्रदेशं स्यादपरं सोमसूत्रकम् ।
सव्यापसव्यमार्गेण मृदुगत्या समाचरेत्

सव्यापसव्यमेवं स्यात् अन्तर्नित्योत्सवाय च ।
अंगप्रदक्षिणं चान्यदुदयास्तमनंतकम्

अनयोः पुण्यमाभात्यन्न शक्यं बहुदोषतः ।
क्षेत्रमाहात्म्य तद्वेद देवानां तत् फलं भवेत्

धाम?स्वविस्तार समानसूत्रं सोमस्य सोमे-
दिशि संस्थितस्स्यात् । सूत्राद्बहिर्लंघन-

यांतं न दोषं स दोष मत्यन्तरलंघनीयम् ।
शिवस्य मंदिरच्छाया पादो ग्रामो नयेन्नरः

सदारस्य स पुत्रस्य नरकीस्स्यान्न संशयः ।
लिंगच्छायां तु लिंगं च प्रासादं यस्तु छायया

प्. १२६)
बलिपीठमिदं प्रोक्तं पञ्चलिंगमिहोच्यते ।
स्त्रीणां चैव नराणां च शिव भक्तास्वमानतः

तत्तत्स्वनाम मंत्रेण प्रणवादि नमोऽन्तकं ।
शिवमंत्रं न दादौ तु स्वनामं मध्यमे न्यसेत्

शिवशब्दं तृतीयं तु भक्ताना मंत्रमुच्चरन् ।
शान्तिकं प्रातः काले तु सायं काले तु पौष्टिकं

काम्यमांध्यन्दिने कुर्याधामच्छायां न लंघयेत् ।
प्रदक्षिणं स्वमार्गेण कुर्यात्काम्य प्रदक्षिणे

षण्मासात्सिद्धिदं विप्र शांतिकेन महत्फलम् ।
पौष्टिकं चाष्टमासे तु फलदं परिकीर्तितम्

संवत्सरमुपासित्वा काम्यं सर्वार्थसिद्धिदं ।
* * * * * * * * * * * * * * *

?
शेषं तु गणाधिमध्ये मेषादिकन्यान्तवधा- ।
क्रमेण । विंशत्यष्टाधिकं मंत्रं मालामंत्र इति स्मृताः

सिद्धंवार्धक्ये सिद्धिदा मन्त्रमाला मन्त्रास्तु यौवने ।
पञ्चाक्षराधिका बाल्ये सिद्धिदा सर्वदापरे

स्त्री * * * * * न्त्रा वह्निजान्ता नमोऽन्ता च- ।
नपुंसका । शेषाः पुमांस इत्युक्ताः स्त्रीविधा-

मंत्र जातयः । साध्यं । जपादिषु प्रसिध्यर्थास्त्रध्य-
र्च्चा जाततर्पणे । सुसिद्धा पाठमंत्रेण साधकारि-

ष्टते रिपुः । प्रत्युरश्शत्रिवर्णैस्तु मन्त्रानाशकरा-
स्मृतिः । सुसिद्धम् । जपार्चादि क्रियास्सिद्धं मंत्रो-

यं साधकोत्तमः । तस्यार्धसाधनास्सर्वे मंत्राः
सर्वत्र सिद्धिदः । एकार्णसिद्धितो मंत्रो जपलक्षं-

जपादिकं । वर्णाधिक्यं जपं त्राक्षं कर्तव्यो-
युक्तितः क्रमात् । एवं बीजं जपं कुर्यातद्वद्विगुण-

संख्यया । स्वाहा नमो विशेषांता स्त्री क्लीव पुरुषाः
स्मृतः । वश्योच्चाटन विद्वेषा पुमांसा क्षुद्रकर्मणि

रोगापहारेवतीता क्लीबाश्चान्यत्र कर्णिका ।
गृहे जपं समं विद्यात् कोष्टे शतगुण भवेत्

पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रं गुणमुच्यते ।
अयुतं पर्वते पुण्यं नद्यालक्षमुदाहृतम्

प्. १२७)
कोटिदेवालये प्रोक्तं अनंतं मम सन्निधौ ।
सूर्यस्याग्रे गुरोमिन्द्रो दीपस्य च जलस्य च

विप्राणां च गवाञ्चैव सन्निधौ तस्य तेजसा ।
तत् पूर्वाभिमुखं वन्द्यं दक्षिणं चाष्टचारकं

पश्चिमं धनयं विद्यादुत्तरं शांतिकं भवेत् ।
उष्णीषणी कंचुलिकी मुक्तकेशगलावृता

अपवित्र करो शुद्धो विलेपन्न जपेत्क्वचित् ।
क्षाभं मर्दं क्षुधंती च निष्ट वनप्रजम भीषणं

दर्शनं च शरीराणां वर्जयेज्जपकर्मणि ।
अचमे संभवेत्तेषां स्मरेद्विममान्वित

अंगुष्टेन तु मोक्षार्थी तर्जनीमभिचारके ।
पुष्टये मध्यमे न्यस्य शांतिकर्मण्यनामिके

कनिष्टाकर्षणं प्रोक्तं अनामिका वापि सर्वतः ।
क्रूरकर्माणि सर्वाणि वृष्टिकाले प्रयोजयेत्

ग्रीष्मे विद्वेषणं कुर्यात् प्रावृड्युच्चारणं भवेत् ।
शैशिरो मारणं कुर्यात् तथा कन्याभिवसंतके

जपांशुमुच्चार्य तेज पैशाचिकं होमकर्मणि ।
मैसा मन्त्रजप्ते तु सर्वमंत्रमुदाहृतम्

जपं चतुर्विधं प्रोक्तं सर्वेषां जपकांक्षिणां ।
मानसं चैव कर्णोष्टमुपांशुर्व्यक्तमेव च

व्यक्ता दशगुणोपांशु तस्मात्कष्टोष्टकं शतं ।
सहस्रं मानसं तस्मात् अंगुल्यादि जपं शृणु

संप्रभेदे ।
अंगुल्या जपसंख्या कुशाग्रन्थि पुटया
एकतुल्या फलातदा ॥ जपेन देवता नित्यं-

अकुर्यात्मानं प्रसीदति । अंगुष्ठात् षट्गुणं प्रोक्तं-
दभैर्दशगुणाधिकं । शतसंख्या कुशाग्रन्धि-

प्रवालेश्च सहस्रकम् । मणिर्दश साहस्त्रैः
मौक्तिकं लक्षमुच्यते । पद्माक्षैः कोटिगुणितं-

रुद्राक्षैस्तु न विद्यते । रुद्राक्षस्य ततोत्पत्तिः
शृणुध्वं वक्ष्यतेऽधुना । दिव्यं वर्षसहस्त्रेषु-

चक्षुरुन्मीलितं मया । मुञ्चमुञ्चति नेत्रेषु-
तेन रुद्राक्षमुच्यते । एकवज्रं शिवं साक्षात्-

प्. १२८)
अनंतं धारणात् फलं । स ध्यायत्रियते यत्र-
स याति परमां गतिं । द्विवक्त्रं शक्तिरित्युक्तं-

त्रिवक्त्रं नाद एव च । चतुर्वक्त्रं तु बिन्दुस्स्यात्- ।
पञ्चवक्त्रं सदाशिवं ।
षड्वक्त्रमीश्वरं प्रोक्तं रुद्रस्सप्तमुखं स्मृतं

अष्टपद्मं तथा विष्णु नवपद्मं चतुर्मुखं ।
नववक्त्रैक वक्त्रांतं फलं शतगुणोत्तरं

हस्तकण्ठ शिरौ कण्ठ संधार्यालय भस्मना ।
पूर्वपापात्प्रमुच्यंते शिवसायुज्यमाप्नुयात्

दर्शनं पापनाशं तु स्पर्शनं सर्वसिद्धिदम् ।
प्रागुप्तं धारणात्पुण्यं रुद्राक्षं धारयेत्सदा

प्रयाण काले रुद्राक्ष भक्षयित्वा त्रिसंधिके ।
ते रुद्रपदमाप्नोति पुनर्जन्म न विद्यते

इति विजयतंत्रे ।
पञ्चविंशति मोक्षार्थं अष्टाविंशति पौष्टिकं

त्रिंशच्च धनसंपत्ति पञ्चाशत्स्याभिचारकं ।
जपमाला प्रकर्तव्या संस्कर्ता सर्वशंबरैः

मध्यमानामिकांगुष्टा कर्षणात्सिद्धिरुत्तमाः ।
अंगुष्टं तर्जनी योगा मध्यमा सिद्धिरिष्यते

कनिष्टांगुष्ट संयोगात् सिद्धिरुक्ता कनीयसी ।
मूलाद्दशांशतोंगानां जपः कार्यो त्रयी मतः

अंगुष्टेन विना कर्म कृतं तत्फलदं यदा ।
शिरसाधारणं कोटि कर्णयोर्दशकोटिकं

शतकोटि गलेबद्धं सहस्त्रं बंधबंधनं ।
-तत्र फलम् -

रेखामष्टगुणं विद्यात् पुत्रदीपैः फलैर्दश ।
शतं वै शंखमणिभिः प्रवालैश्च सहस्रकैः

मौक्तिकैर्लक्ष साहस्त्रं पद्माक्षं कोटिरुच्यते ।
रुद्राक्षं जपमेवं तु अनन्तफलदं भवेत्

जपेन देवता नित्यं शतमानं प्रसीदति ।
प्रसन्नादि विधानादौ उद्यामुक्तं च शाश्वतं

यक्षराक्षस पैशाच गृहसर्पादि भीषणं ।
या पितं तिष सर्वस्मिन् भयाद्वीत समन्वितं

प्. १२९)
जपेन पापक्षतये विशेषं यत्तत्कृतं जन्म- ।
परंपरासु । जपेन रोगान् जयतेय मुक्तिं-

जपेन सिद्धिं लभते च मुक्तिम् ।
प्रोक्तं च क मनुग्रहात्मकमिदंगेहे सरागो-

त्सलम् । गोष्टे गोगणमर्पणे सदनथाग्राह्येऽपि-
शिष्टाग्रहं भाण्डोत्पत्ति करञ्च शौण्डिकगृहे-

मैत्रः परस्त्रीगृहे । क्षेत्रेशस्य सुखा यदि प्रकु-
रुते ध्वस्तं सदा निश्चलं । मध्ये समेक कटिका-

हयने लिखित्वा संपूजयेत्परमनुग्रह चक्रमेतत् ।
सर्वोत्तरो भवति तत्र कुसुंभ यत्नी सर्वात्मना-

वशमुपैति मनुष्य लोके । कामेन्द्रोर्धतले-
त्रिमूर्तिमहितत् पार्श्वयोर्विन्यसेत्

बाणान्यानि तदंतरे बहिरति श्रीतारती
बीजकम् । आकोन्तत्परितस्ततोष्टदल-

कृत्पद्मन्दलेषूत्क्रमात् श्रीं ह्रीं तद्दलकोटि-
रग्रनिहितं ओं यूं बहि श्री त्रिधाम्

ह्रींकारं चंद्रमध्ये उपरिसवलये षोडशा-
वर्णपूर्णे बाह्ये पद्माकृतिस्स्यात् दिनकर-

सहितं सांत यांतादि युक्तं ॥ तद्बाह्ये भानु-
वेष्टया हरिहर सहितं मूलमंत्रेण युक्तं-

साक्षात्त्रैलोक्यवश्यं सकलविषहरं यंत्रराजं
नमामि ॥ शतांश विंशत्यनवाष्टपत्रं-

मध्येन्द्रबीजं तदनंतरञ्च । स्वरान्वि-
तानां च जडं सहस्रं ह्रीं मध्ये न्यसेदिन्दु-

मतीन्दु चक्रम् । अच्छस्वच्छारविन्द-
स्थितिरुभयकराकस्थितं । पूर्णकुंभाभ्यां-

वेदाक्षमाले निजकरकमलाभ्यां घटो-
निलपूर्णौ । धृत्यान्तौ च शृवन्तौ शिरसि-

शशिकला बन्धुतेऽप्यायन्तां देहन्देवौ-
दधानां प्रविशति विशता कल्पजातं श्रियंवः

स्वतलविभूत्यवाप्ति हेतु स्थितिर्यबिन्दुमु-
खोद्गताभिलक्ष्मी । अनुदिनमिह पद्यते-

प्. १३०)
नृभिर्यजंडुदिनेषु कदाचिदप्यलक्षम्
विज्ञापि चित्रीतमुदारत्रिकोण शक्यद्रम-

ष्ठदशयुग्म चतुर्दशारं । अष्टाष्टयुग्मद-
लपद्म महित्रयांगं मध्ये त्रिकोणमतिलै

प्रणमामि चक्रं । श्रीदेवी तत्परं श्लोकं-
लिखेदेकं यथा पुरा । बाह्याद्दिक्षु दिक्षु-

लिखेत् पृथक् । वषडन्तं ततो मोदो मात्रां च ।
घटमध्यगं । पुनः पद्मपुटान्तस्थं योज-

येत्सर्वशांतिके । अनुग्रहात्मकं चक्रं-
एतच्चक्रोत्तमोत्तमं । श्वेतांशुके वा भूर्जे-

वा पटेवाथ मनोरमे । शुभवारर्क्ष संयोगे-
लाजेन कुंकुमेन वा । लिखेच्चक्रं शिवो-

भूत्वा दृढी देवेन्द्रदिङ्मुखं । रुद्रडं च-
गुली कृत्वा लाक्षांगुल परिस्तुतम्-

येनेदं ध्यायते नित्यं मृत्युर्नोपैति तन्नरं ।
विषमज्वर हां ह्रीं कृत्वा पुष्टिमदं सदा

पूर्वाद्येशानपर्यन्तं विन्यसेत्तु विशेषतः ।
प्रणवादि नमोऽन्तं तु पूजयेत् तु विधीयते

कपालशूलसहिता अभयवरदान्विता ।
नीलमेघनिभाकारा त्र्यक्षाश्चंद्रशेखराः

सर्वविघ्नहरा देवी कथितान्यष्ट भैरवाः ।
ग्रामेषु नगरेष्वेषु पत्तनेषु गृहेषु च

चंत्वरेषु श्मशानेषु शालासु गजवाहनं ।
त्र्यक्षमष्टभुजारौद्रमूर्ध्वकेशं सुदष्ट्रकं

रौद्रं तुष्टिं तु कृष्णाभं बालेन्दु कृतशेखरम् ।
नरशिरञ्च धत्तूरं नागयज्ञोपवीतकम्

संयुक्तं * * योः पत्रं वित्ततोमरकुण्डलं ।
शूलं डमरुकं खड्गं पिनागं दक्षिणे करे

कपालं च धनुश्चैव घण्टा पाशमतः करे ।
सर्वाभरणसंयुक्तं धीरं वै केतु मालया

नागनागांबरैर्युक्तं पक्वपीठोपरि स्थितं ।
एवं वै क्षेत्रपालं तु स्वरूपाणां प्रवक्ष्यते

पद्मं शूलं च मुकुलं निष्ष्टूरं योनिशंखकं ।
मन्त्रांत मुद्रया कार्यं विनियोगं प्रपूजयेत्

प्. १३१)
मातंगि ध्यानम् ।
तान्त्री ताण्डवितांगुली किसलया तापिञ्चि-
प्रभा मातरनाथ वलावतंसकलितां तारुण्य-

सर्वश्रियं । हंसालिंबिक्रदंब गर्भकबरी-
भारां भवध्वंसनी । मातस्वाशमतंग तनये-

पश्यन्ति पश्ये श्रिया । वाराही मंत्रम् ।
नेत्रत्रयं स्फटिककुण्डिकयाक्षसूत्राम्

व्याख्यान पुस्तकरविलासित दोश्चतुष्कां ।
श्वेतासितांशुकधरां सितगंधपुष्पाम्-

श्वेतांबुजासन रतां प्रणमामि वाणीम् ।
शातामिति शृतमंभंकुरमायत श्री-

संभावना सदसि मूर्ति नरार्तिवेशम् ।
वाच्य प्रसन्न मधुराभवती प्रसन्ना-

छिन्नोवि प्रकटकं तु गिरीन्द्रकन्ये- ।
अष्टमस्य तृतीयं यत् चतुर्दशसमन्वितं

दण्डकुण्डलमेतद्धि सारस्वत मुदाहृतं ।
देव्या ध्यानं प्रवक्ष्यामि सर्वकार्यार्थ साधनं

हृत्पद्म कर्णिकामध्ये सुखासीनां शुचिस्मितां ।
रक्तवर्णां सुप्रसन्नां सर्वाभरणभूषितां

त्रिणेत्रां चारुमकुटां चंद्ररेखावतंसकाम् ।
हारनूपुरकेयुर तुंगबंध विराजितां

मुक्तामाणिक्कवैडूर्य द्विपेन कलकान्वितां ।
रत्नबंध सृजं चैव रत्नकुण्डलमण्डिताम्

विचित्ररत्नवलयां विचित्रवलयां शुभाम् ।
पाशकुंशधरां चैव वरदाभय तत्पराम्

दधतीमक्षमालां च सा भयेन च प्राणिनां- ।
चामराभ्यां वीज्यमानां च चण्डिका छत्रशोभितां

शंख पद्मनिधिभ्यां च सेविता पादमूलतः ।
महाघोषं समादाय वह्निवर्णमतः परं

वाग्प्रवृत्तिप्रदञ्चैव सर्वकामार्थसाधनं ।
मन्त्रोत्तममिदुं प्रोक्तं कथितं शंभुना पुरा

ऋषिर्ब्रह्मास्य मंत्रस्य छंदो गायत्रमुच्यते ।
अंबिका देवता प्रोक्ता महादेवोधि दैवता

ब्रह्माण माहुः प्रथमं विष्णुश्च तदनंतरं ।
ततः परं महादेवं वदन्ति किल दैवतां

प्. १३२)
दुर्गाञ्च देवतां केचित्यथान्ये मातृदेवताः ।
वाग्देवीमाहुरपरे लक्ष्मीमन्ये तथा विदुः

आदित्यमाहुरपरे ज्येष्टां शंसन्त्यपरे ।
किमत्र बहुनोक्तेन सर्वदेवमयश्शिवः

एकहस्तां चतुर्हस्तां सर्वाभरण भूषितां ।
नितंबतटविस्तीर्णां मध्यक्षामस्तनोन्नतां

वामादिशक्ति रुपेतां मनोन्मनीं सुलक्षणां ।
ध्यात्वा संपूजयेद्धीमान् जगत्प्रीति करार्थवै

श्यामनिभपक्ष स्वम्न? नयनं स्यात् पङ्कज- ।
प्रसार्यकरतुंग- * * * * * * * * *

* * * * * * * * * * * * * * * ।
शान्तिकन्विति विख्यातं शैविकं शृणुसत्तम

देवस्य वामहस्तं तु देव्याः कट्याः समायुतं ।
गौर्याश्च स्वव्यहस्तं तु पङ्कजं धारयेत्पुनः

वामहस्तं तु लंबं तु विशेषमिति निश्चयं ।
उमामहेश्वरं ख्यातं गौरी संवादमुच्यते

पूर्ववत्कारयेत्सर्वं विशेषमधुनोच्यते ।
देवस्य दक्षहस्तेन देव्याःस्तनं प्रविश्यति

अन्तस्संगमसंयुक्तं तयोर्मध्यान्तरं यमं ।
उमासंवादमेवोक्तं शृणुमानुग्रहं द्विजः

उमामहेशवत्सर्वं विशेषं किंचिदस्ति हि ।
देवस्य दक्षहस्तं तत् भवान्यां इन्दुके स्थितं

उमानुग्रहमेवास्मिन् सर्वस्पष्टसमीरितं ।
एवं चन्द्रधरस्यैवं चतुर्भेदं प्रकीर्तितं