रामायण · अध्याय 4.036

एवम् उक्तस् तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना
हनुमन्तं स्थितं पार्श्वे सचिवं वाक्यम् अब्रवीत्

महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च
मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः

तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वशः
पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमस्यां तु ये दिशि

आदित्यभवने चैव गिरौ संध्याभ्रसंनिभे
पद्मतालवनं भीमं संश्रिता हरिपुंगवाः

अञ्जनाम्बुदसंकाशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः
अञ्जने परते चैव ये वसन्ति प्लवंगमाः

मनःशिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः
मेरुपार्श्वगताश् चैव ये च धूम्रगिरिं श्रिताः

तरुणादित्यवर्णाश् च पर्वते ये महारुणे
पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवंगमाः

वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च
तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः

तांस् तांस् त्वम् आनय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान्
सामदानादिभिः कल्पैर् आशु प्रेषय वानरान्

प्रेषिताः प्रथमं ये च मया दूता महाजवाः
त्वरणार्थं तु भूयस् त्वं हरीन् संप्रेषयापरान्

ये प्रसक्ताश् च कामेषु दीर्घसूत्राश् च वानराः
इहानयस्व तान् सर्वाञ् शीघ्रं तु मम शासनात्

अहोभिर् दशभिर् ये च नागच्छन्ति ममाज्ञया
हन्तव्यास् ते दुरात्मानो राजशासनदूषकाः

शतान्य् अथ सहस्राणि कोट्यश् च मम शासनात्
प्रयान्तु कपिसिंहानां दिशो मम मते स्थिताः

मेघपर्वतसंकाशाश् छादयन्त इवाम्बरम्
घोररूपाः कपिश्रेष्ठा यान्तु मच्छासनाद् इतः

ते गतिज्ञा गतिं गत्वा पृथिव्यां सर्ववानराः
आनयन्तु हरीन् सर्वांस् त्वरिताः शासनान् मम

तस्य वानरराजस्य श्रुत्वा वायुसुतो वचः
दिक्षु सर्वासु विक्रान्तान् प्रेषयाम् आस वानरान्

ते पदं विष्णुविक्रान्तं पतत्रिज्योतिरध्वगाः
प्रयाताः प्रहिता राज्ञा हरयस् तत्क्षणेन वै

ते समुद्रेषु गिरिषु वनेषु च सरित्सु च
वानरा वानरान् सर्वान् रामहेतोर् अचोदयन्

मृत्युकालोपमस्याज्ञां राजराजस्य वानराः
सुग्रीवस्याययुः श्रुत्वा सुग्रीवभयदर्शिनः

ततस् ते ऽञ्जनसंकाशा गिरेस् तस्मान् महाजवाः
तिस्रः कोट्यः प्लवंगानां निर्ययुर् यत्र राघवः

अस्तं गच्छति यत्रार्कस् तस्मिन् गिरिवरे रताः
तप्तहेमसमाभासास् तस्मात् कोट्यो दशच्युताः

कैलास शिखरेभ्यश् च सिंहकेसरवर्चसाम्
ततः कोटिसहस्राणि वानराणाम् उपागमन्

फलमूलेन जीवन्तो हिमवन्तम् उपाश्रिताः
तेषां कोटिसहस्राणां सहस्रं समवर्तत

अङ्गारक समानानां भीमानां भीमकर्मणाम्
विन्ध्याद् वानरकोटीनां सहस्राण्य् अपतन् द्रुतम्

क्षीरोदवेलानिलयास् तमालवनवासिनः
नारिकेलाशनाश् चैव तेषां संख्या न विद्यते

वनेभ्यो गह्वरेभ्यश् च सरिद्भ्यश् च महाजवाः
आगच्छद् वानरी सेना पिबन्तीव दिवाकरम्

ये तु त्वरयितुं याता वानराः सर्ववानरान्
ते वीरा हिमवच् छैलं ददृशुस् तं महाद्रुमम्

तस्मिन् गिरिवरे रम्ये यज्ञो महेश्वरः पुरा
सर्वदेवमनस्तोषो बभौ दिव्यो मनोहरः

अन्नविष्यन्दजातानि मूलानि च फलानि च
अमृतस्वादुकल्पानि ददृशुस् तत्र वानराः

तद् अन्न संभवं दिव्यं फलं मूलं मनोहरम्
यः कश् चित् सकृद् अश्नाति मासं भवति तर्पितः

तानि मूलानि दिव्यानि फलानि च फलाशनाः
औषधानि च दिव्यानि जगृहुर् हरियूथपाः

तस्माच् च यज्ञायतनात् पुष्पाणि सुरभीणि च
आनिन्युर् वानरा गत्वा सुग्रीवप्रियकारणात्

ते तु सर्वे हरिवराः पृथिव्यां सर्ववानरान्
संचोदयित्वा त्वरितं यूथानां जग्मुर् अग्रतः

ते तु तेन मुहूर्तेन यूथपाः शीघ्रकारिणः
किष्किन्धां त्वरया प्राप्ताः सुग्रीवो यत्र वानरः

ते गृहीत्वौषधीः सर्वाः फलं मूलं च वानराः
तं प्रतिग्राहयाम् आसुर् वचनं चेदम् अब्रुवन्

सर्वे परिगताः शैलाः समुद्राश् च वनानि च
पृथिव्यां वानराः सर्वे शासनाद् उपयान्ति ते

एवं श्रुत्वा ततो हृष्टः सुग्रीवः प्लवगाधिपः
प्रतिजग्राह च प्रीतस् तेषां सर्वम् उपायनम्