रामायण · अध्याय 4.032

अथ प्रतिसमादिष्टो लक्ष्मणः परवीरहा
प्रविवेश गुहां घोरां किष्किन्धां रामशासनात्

द्वारस्था हरयस् तत्र महाकाया महाबलाः
बभूवुर् लक्ष्मणं दृष्ट्वा सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः

निःश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम्
बभूवुर् हरयस् त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन्

स तं रत्नमयीं श्रीमान् दिव्यां पुष्पितकाननाम्
रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम्

हर्म्यप्रासादसंबाधां नानापण्योपशोभिताम्
सर्वकामफलैर् वृक्षैः पुष्पितैर् उपशोभिताम्

देवगन्धर्वपुत्रैश् च वानरैः कामरूपिभिः
दिव्य माल्याम्बरधारैः शोभितां प्रियदर्शनैः

चन्दनागरुपद्मानां गन्धैः सुरभिगन्धिनाम्
मैरेयाणां मधूनां च संमोदितमहापथाम्

विन्ध्यमेरुगिरिप्रस्थैः प्रासादैर् नैकभूमिभिः
ददर्श गिरिनद्यश् च विमलास् तत्र राघवः

अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविदस्य च
गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च

विद्युन्मालेश् च संपातेः सूर्याक्षस्य हनूमतः
वीरबाहोः सुबाहोश् च नलस्य च महात्मनः

कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस् तथा
दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः

एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्
ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः

पाण्डुराभ्रप्रकाशानि दिव्यमाल्ययुतानि च
प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नैः शोभितानि च

पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तं दुरासदम्
वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्

शुल्कैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः
सर्वकामफलैर् वृक्षैः पुष्टितैर् उपशोभितम्

महेन्द्रदत्तैः श्रीमद्भिर् नीलजीमूतसंनिभैः
दिव्यपुष्पफलैर् वृक्षैः शीतच्छायैर् मनोरमैः

हरिभिः संवृतद्वारं बलिभिः शस्त्रपाणिभिः
दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्

सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः
अवार्यमाणः सौमित्रिर् महाभ्रम् इव भास्करः

स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यानासनसमावृताः
प्रविश्य सुमहद् गुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत्

हैमराजतपर्यङ्कैर् बहुभिश् च वरासनैः
महार्हास्तरणोपेतैस् तत्र तत्रोपशोभितम्

प्रविशन्न् एव सततं शुश्राव मधुरस्वरम्
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समगीतपदाक्षरम्

बह्वीश् च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः
स्त्रियः सुग्रीवभवने ददर्श स महाबलः

दृष्ट्वाभिजनसंपन्नाश् चित्रमाल्यकृतस्रजः
वरमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः

नातृप्तान् नाति च व्यग्रान् नानुदात्तपरिच्छदान्
सुग्रीवानुचरांश् चापि लक्षयाम् आस लक्ष्मणः

ततः सुग्रीवम् आसीनं काञ्चने परमासने
महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसंनिभम्

दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्
दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रम् इव दुर्जयम्
दिव्याभरणमाल्याभिः प्रमदाभिः समावृतम्

रुमां तु वीरः परिरभ्य गाढं वरासनस्थो वरहेमवर्णः
ददर्श सौमित्रिम् अदीनसत्त्वं विशालनेत्रः सुविशालनेत्रम्