रामायण · अध्याय 2.079

एवम् उक्तस् तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम्
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम्

ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोः सखे
यो मे त्वम् ईदृशीं सेनाम् एको ऽभ्यर्चितुम् इच्छसि

इत्य् उक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनम् उत्तमम्
अब्रवीद् भरतः श्रीमान् निषादाधिपतिं पुनः

कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह
गहनो ऽयं भृशं देशो गङ्गानूपो दुरत्ययः

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः
अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं गुहो गहनगोचरः

दाशास् त्व् अनुगमिष्यन्ति धन्विनः सुसमाहिताः
अहं चानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः

कच्चिन् न दुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः
इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे

तम् एवम् अभिभाषन्तम् आकाश इव निर्मलः
भरतः श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनम् अब्रवीत्

मा भूत् स कालो यत् कष्टं न मां शङ्कितुम् अर्हसि
राघवः स हि मे भ्राता ज्येष्ठः पितृसमो मम

तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम्
बुद्धिर् अन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते

स तु संहृष्टवदनः श्रुत्वा भरतभाषितम्
पुनर् एवाब्रवीद् वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः

धन्यस् त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले
अयत्नाद् आगतं राज्यं यस् त्वं त्यक्तुम् इहेच्छसि

शाश्वती खलु ते कीर्तिर् लोकान् अनुचरिष्यति
यस् त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुम् इच्छसि

एवं संभाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा
बभौ नष्टप्रभः सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत

संनिवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः
शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ् शयनं पुनर् आगमत्

रामचिन्तामयः शोको भरतस्य महात्मनः
उपस्थितो ह्य् अनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः

अन्तर्दाहेन दहनः संतापयति राघवम्
वनदाहाभिसंतप्तं गूढो ऽग्निर् इव पादपम्

प्रस्रुतः सर्वगात्रेभ्यः स्वेदः शोकाग्निसंभवः
यथा सूर्यांशुसंतप्तो हिमवान् प्रस्रुतो हिमम्

ध्याननिर्दरशैलेन विनिःश्वसितधातुना
दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा

प्रमोहानन्तसत्त्वेन संतापौषधिवेणुना
आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः

गुहेन सार्धं भरतः समागतो महानुभावः सजनः समाहितः
सुदुर्मनास् तं भरतं तदा पुनर् गुहः समाश्वासयद् अग्रजं प्रति