रामायण · अध्याय 2.032

ततः सुमन्त्रम् ऐक्ष्वाकः पीडितो ऽत्र प्रतिज्ञया
सबाष्पम् अतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनः पुनः

सूत रत्नसुसंपूर्णा चतुर्विधबला चमूः
रागवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम्

रूपाजीवा च शालिन्यो वणिजश् च महाधनाः
शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः

ये चैनम् उपजीवन्ति रमते यैश् च वीर्यतः
तेषां बहुविधं दत्त्वा तान् अप्य् अत्र नियोजय

निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश् च पिबंश् चारण्यकं मधु
नदीश् च विविधाः पश्यन् न राज्यं संस्मरिष्यति

धान्यकोशश् च यः कश् चिद् धनकोशश् च मामकः
तौ रामम् अनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने

यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजंश् चाप्तदक्षिणाः
ऋषिभिश् च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने

भरतश् च महाबाहुर् अयोध्यां पालयिष्यति
सर्वकामैः पुनः श्रीमान् रामः संसाध्यताम् इति

एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयम् आगतम्
मुखं चाप्य् अगमाच् छोषं स्वरश् चापि न्यरुध्यत

सा विषण्णा च संत्रस्ता कैकेयी वाक्यम् अब्रवीत्
राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुराम् इव
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते

कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्याम् अतिदारुणम्
राजा दशरथो वाक्यम् उवाचायतलोचनाम्
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते

कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानम् इदम् अब्रवीत्
तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रम् उपारुधत्
असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुम् अर्हति

एवम् उक्तो धिग् इत्य् एव राजा दशरथो ऽब्रवीत्
व्रीडितश् च जनः सर्वः सा च तन् नावबुध्यत

तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः
शुचिर् बहुमतो राज्ञः कैकेयीम् इदम् अब्रवीत्

असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडितः पथि दारकान्
सरय्वाः प्रक्षिपन्न् अप्सु रमते तेन दुर्मतिः

तं दृष्ट्वा नागरः सर्वे क्रुद्धा राजानम् अब्रुवन्
असमञ्जं वृषीण्वैकम् अस्मान् वा राष्ट्रवर्धन

तान् उवाच ततो राजा किंनिमित्तम् इदं भयम्
ताश् चापि राज्ञा संपृष्टा वाक्यं प्रकृतयो ऽब्रुवन्

क्रीडितस् त्व् एष नः पुत्रान् बालान् उद्भ्रान्तचेतनः
सरय्वां प्रक्षिपन् मौर्ख्याद् अतुलां प्रीतिम् अश्नुते

स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिप
तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया

इत्य् एवम् अत्यजद् राजा सगरो वै सुधार्मिकः
रामः किम् अकरोत् पापं येनैवम् उपरुध्यते

श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः
शोकोपहतया वाचा कैकेयीम् इदम् अब्रवीत्

अनुव्रजिष्याम्य् अहम् अद्य रामं राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च
सहैव राज्ञा भरतेन च त्वं यथा सुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम्