रामायण · अध्याय 2.029

ततः शासनम् आज्ञाय भ्रातुः शुभतरं प्रियम्
गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्

तं विप्रम् अग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणो ऽब्रवीत्
सखे ऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः

ततः संध्याम् उपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह
जुष्टं तत् प्राविशल् लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्

तम् आगतं वेदविदं प्राञ्जलिः सीतया सह
सुयज्ञम् अभिचक्राम राघवो ऽग्निम् इवार्चितम्

जातरूपमयैर् मुख्यैर् अङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः
सहेम सूत्रैर् मणिभिः केयूरैर् वलयैर् अपि

अन्यैश् च रत्नैर् बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्
सुयज्ञं स तदोवाच रामः सीताप्रचोदितः

हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय
रशनां चाधुना सीता दातुम् इच्छति ते सखे

पर्यङ्कम् अग्र्यास्तरणं नानारत्नविभूषितम्
तम् अपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि

नागः शत्रुं जयो नाम मातुलो यं ददौ मम
तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजपुंगव

इत्य् उक्तः स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृह्य तत्
रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिषः शिवाः

अथ भ्रातरम् अव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः
सौमित्रिं तम् उवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्

अगस्त्यं कौशिकं चैव ताव् उभौ ब्राह्मणोत्तमौ
अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैः सस्यम् इवाम्बुभिः

कौसल्यां च य आशीर्भिर् भक्तः पर्युपतिष्ठति
आचार्यस् तैत्तिरीयाणाम् अभिरूपश् च वेदवित्

तस्य यानं च दासीश् च सौमित्रे संप्रदापय
कौशेयानि च वस्त्राणि यावत् तुष्यति स द्विजः

सूतश् चित्ररथश् चार्यः सचिवः सुचिरोषितः
तोषयैनं महार्हैश् च रत्नैर् वस्त्रैर् धनैस् तथा

शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकांस् तथा
व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रम् उपाकुरु

ततः स पुरुषव्याघ्रस् तद् धनं लक्ष्मणः स्वयम्
यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणाम् अददाद् धनदो यथा

अथाब्रवीद् बाष्पकलांस् तिष्ठतश् चोपजीविनः
संप्रदाय बहु द्रव्यम् एकैकस्योपजीविनः

लक्ष्मणस्य च यद् वेश्म गृहं च यद् इदं मम
अशून्यं कार्यम् एकैकं यावदागमनं मम

इत्य् उक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तम् उपजीविनम्
उवाचेदं धनध्यक्षं धनम् आनीयताम् इति
ततो ऽस्य धनम् आजह्रुः सर्वम् एवोपजीविनः

ततः स पुरुषव्याघ्रस् तद् धनं सहलक्ष्मणः
द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्यो ऽभ्यदापयत्

तत्रासीत् पिङ्गलो गार्ग्यस् त्रिजटो नाम वै द्विजः
आ पञ्चमायाः कक्ष्याया नैनं कश् चिद् अवारयत्

स राजपुत्रम् आसाद्य त्रिजटो वाक्यम् अब्रवीत्
निर्धनो बहुपुत्रो ऽस्मि राजपुत्र महायशः
उञ्छवृत्तिर् वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व माम् इति

तम् उवाच ततो रामः परिहाससमन्वितम्
गवां सहस्रम् अप्य् एकं न तु विश्राणितं मया
परिक्षिपसि दण्डेन यावत् तावद् अवाप्स्यसि

स शाटीं त्वरितः कट्यां संभ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्
आविध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः

उवाच च ततो रामस् तं गार्ग्यम् अभिसान्त्वयन्
मन्युर् न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्य् अयं मम

ततः सभार्यस् त्रिजटो महामुनिर् गवाम् अनीकं प्रतिगृह्य मोदितः
यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहिणीस् तद् आशिषः प्रत्यवदन् महात्मनः